സർഗ്ഗം
രാക്ഷസന്മാരുടെ രാവണപ്രശംസ
നീതിബോധമില്ലാത്ത രാക്ഷസന്മാരുടെ മറുപടി, രാവണന്റെ പഴയ വിജയങ്ങളുടെ സ്മരണ — നാഗങ്ങൾ, കുബേരൻ, മയൻ, മധു, ദാനവന്മാർ, വരുണപുത്രന്മാർ, യമൻ, ക്ഷത്രിയന്മാർ — ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പരാക്രമം
രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാബലരായ ആ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം കൈകൂപ്പി രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണനോടു പറഞ്ഞു. ശത്രുപക്ഷത്തെ അറിയാത്തവരും നീതിബോധമില്ലാത്തവരും ബുദ്ധിഹീനരുമായിരുന്നു അവർ. ‘രാജാവേ, ഇരുമ്പുലക്കകളും ശക്തികളും ഋഷ്ടികളും ശൂലങ്ങളും പട്ടിശങ്ങളും കുന്തങ്ങളുംകൊണ്ടു സജ്ജമായ അതിമഹത്തായ സൈന്യം നമുക്കുണ്ട്; പിന്നെ ഭവാൻ എന്തിനു വിഷാദിക്കുന്നു? ഭോഗവതിയിൽ ചെന്നു നീ യുദ്ധത്തിൽ നാഗങ്ങളെ ജയിച്ചുവല്ലോ.’ ഇവിടെ കവി രാക്ഷസന്മാരുടെ സ്വഭാവം വ്യക്തമായി നിർദേശിക്കുന്നു — ‘ദ്വിഷത്പക്ഷമവിജ്ഞായ’ (ശത്രുപക്ഷത്തെ അറിയാതെ), ‘നീതിബാഹ്യാഃ’ (നീതിക്കു പുറത്തുള്ളവർ), ‘അബുദ്ധയഃ’ (ബുദ്ധിഹീനർ). കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാവണൻ ഉത്തമമന്ത്രത്തിന്റെ ലക്ഷണം ‘ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയോടെയുള്ള ഐകമത്യം’ എന്നു പറഞ്ഞു; അവന്റെ മന്ത്രിമാരാകട്ടെ ശാസ്ത്രം നോക്കുന്നില്ല, രാജാവിനു പ്രിയമായതു മാത്രം പറയുന്നു. ഇതു മുഖസ്തുതിയുടെ ഉദാഹരണമാണ് — അവർ ശത്രുവിന്റെ ബലം ആലോചിക്കുന്നില്ല, സ്വന്തം ബലത്തിന്റെയും ആയുധങ്ങളുടെയും കണക്കെടുക്കുന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകം പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിന്റെ (വൾഗേറ്റിന്റെ) സവിശേഷതയാണ് — അതിന്റെ ആദ്യാർധം രാക്ഷസന്മാരെ നിന്ദിക്കുന്നു, രണ്ടാമത്തേത് അവരുടെ വാക്കുകൾ ആരംഭിക്കുന്നു. ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനത്തിലും ‘നീതിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ മഹാമൂർഖന്മാർ’ എന്നാണു വിവരണം — ബലവാന്മാർ, ബുദ്ധിമാന്മാരല്ല. ഭോഗവതി പാതാളത്തിലെ നാഗന്മാരുടെ നഗരിയാണ്; അവിടത്തെ രാവണവിജയമാണ് ഈ സർഗത്തിൽ അവന്റെ ദിഗ്വിജയത്തിന്റെ ആദ്യപരാമർശം. ഇങ്ങനെ രാക്ഷസന്മാർ ‘എന്താണു ചെയ്യേണ്ടത്’ എന്ന രാവണന്റെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല; ‘എന്തിനു ചിന്തിക്കണം’ എന്നു മറുചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെയാണ് ഈ മന്ത്രാലോചനയുടെ ദോഷം.
‘അനേകം യക്ഷന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, കൈലാസശിഖരവാസിയായ ധനദനെ (കുബേരനെ) നീ മഹത്തായ സംഹാരം നടത്തി കീഴടക്കി. പ്രഭോ, മഹേശ്വരനുമായുള്ള സൗഹൃദത്താൽ നിന്റെ മുന്നിൽ ഊറ്റംകൊണ്ട മഹാബലനായ ആ ലോകപാലനെ നീ രോഷത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചു. യക്ഷക്കൂട്ടങ്ങളെ വീഴ്ത്തിയും കലക്കിയും അടക്കിയും നീ കൈലാസശിഖരത്തിൽനിന്ന് ഈ വിമാനം കൊണ്ടുവന്നു. രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠാ, നിന്നോടുള്ള ഭയത്താൽ സഖ്യം ആഗ്രഹിച്ച ദാനവേന്ദ്രനായ മയൻ നിനക്കു ഭാര്യയായി തന്റെ പുത്രിയെ നൽകി. മഹാബാഹോ, വീര്യഗർവിതനും സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനും കുംഭീനസിയുടെ സുഖദായകനുമായ ദാനവേന്ദ്രനെ (മധുവിനെ) നീ യുദ്ധംചെയ്തു വശത്താക്കി. മഹാബാഹോ, രസാതലത്തിൽ ചെന്ന് വാസുകി, തക്ഷകൻ, ശംഖൻ, ജടി എന്നീ നാഗങ്ങളെ നീ ജയിച്ചു വശത്താക്കി. പ്രഭോ, ക്ഷയമില്ലാത്തവരും ബലവാന്മാരും ശൂരരും വീണ്ടും വരം ലഭിച്ചവരുമായ ദാനവന്മാരെ നീ ഒരു വർഷം യുദ്ധംചെയ്ത്, സ്വന്തം ബലത്തെ ആശ്രയിച്ച്, വശത്താക്കി, ശത്രുസംഹാരകാ; രാക്ഷസാധിപാ, അവിടെനിന്ന് അനേകം മായകളും നീ നേടി. മഹാഭാഗാ, വരുണന്റെ ശൂരരും ബലവാന്മാരുമായ, ചതുരംഗസൈന്യത്തോടുകൂടിയ പുത്രന്മാരെ നീ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചു. രാജാവേ, മൃത്യുദണ്ഡമാകുന്ന വലിയ മുതലയുള്ളതും ശാൽമലീവൃക്ഷങ്ങളാൽ അലംകൃതവും കാലപാശങ്ങളാകുന്ന വലിയ തിരമാലകളുള്ളതും യമകിങ്കരന്മാരാകുന്ന സർപ്പങ്ങളുള്ളതും മഹാജ്വരത്താൽ ദുർജയവുമായ യമലോകമെന്ന മഹാസമുദ്രത്തിൽ, യമന്റെ സൈന്യസാഗരത്തിൽ, ആണ്ടിറങ്ങി നീ വലിയ ജയം നേടി, മൃത്യുവിനെ തടയുകയും ചെയ്തു; ആ നല്ല യുദ്ധത്താൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ഏറെ സന്തുഷ്ടരായി. ഇന്ദ്രതുല്യപരാക്രമികളായ അനേകം വീരക്ഷത്രിയന്മാരാൽ ഭൂമി വലിയ വൃക്ഷങ്ങളാലെന്നപോലെ നിറഞ്ഞിരുന്നു. രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ ദുർജയരായ അവരെ നീ ബലമായി കൊന്നു; വീര്യത്തിലും ഗുണത്തിലും ഉത്സാഹത്തിലും രാഘവൻ യുദ്ധത്തിൽ അവർക്കു തുല്യനല്ല.’ ഇവിടെ രാവണന്റെ ദിഗ്വിജയത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്തവൃത്താന്തമാണ് — ഉത്തരകാണ്ഡത്തിൽ വിസ്തരിച്ചു വർണിച്ചിട്ടുള്ളത്. കുബേരൻ രാവണന്റെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനാണ്, അവന്റെ പുഷ്പകവിമാനം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; മയൻ ദാനവശിൽപിയാണ്, അവന്റെ പുത്രി മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ പട്ടമഹിഷി; മധു രാവണന്റെ സഹോദരിയായ കുംഭീനസിയുടെ ഭർത്താവ്. യമലോകത്തെ മഹാസമുദ്രമായി രൂപണം ചെയ്തിരിക്കുന്നതു വിസ്തൃതമാണ് — മൃത്യുദണ്ഡം മുതല, ശാൽമലീവൃക്ഷങ്ങൾ (നരകത്തിലെ മുൾമരങ്ങൾ) തീരവൃക്ഷങ്ങൾ, കാലപാശങ്ങൾ തിരമാലകൾ, യമകിങ്കരന്മാർ സർപ്പങ്ങൾ, മഹാജ്വരം ദുർജയത്വം. ഇത്തരമൊരു സാഗരത്തിൽ രാവണൻ ആണ്ടിറങ്ങി — അപ്പോൾ രാമന്റെ സാഗരം അവന് എന്ത്? എന്നാണു രാക്ഷസന്മാരുടെ ധ്വനി. എന്നാൽ ഈ പ്രശംസ വിപരീതമാണു സൂചിപ്പിക്കുന്നത് — രാവണൻ ജയിച്ചവരെല്ലാം ഒന്നുകിൽ രാമന്റെ പക്ഷത്തോ അല്ലെങ്കിൽ ഉദാസീനരോ ആണ്; രാവണന്റെ അഹങ്കാരംതന്നെയാണ് അവന്റെ നാശകാരണം. ക്ഷത്രിയവധത്തിന്റെ പരാമർശവും ഏറെക്കുറെ അസത്യമാണ് — രാവണൻ അയോധ്യയിലെ അനരണ്യനെയും ജയിച്ചു; എന്നാൽ മരണസമയത്ത് അനരണ്യൻ രാവണന്റെ നാശം ഇക്ഷ്വാകുവംശജനിൽനിന്നുതന്നെ ഉണ്ടാകുമെന്നു ശപിച്ചു. ‘മഹേശ്വരസഖ്യേന’ (മഹേശ്വരനുമായുള്ള സൗഹൃദത്താൽ) എന്നതു കുബേരനു ശിവനോടുള്ള മൈത്രിയാണ്; അതിനാൽ അവൻ ഗർവിതനായിരുന്നു. ‘കുംഭീനസ്യാഃ സുഖാവഹഃ’ (കുംഭീനസിയുടെ സുഖദായകൻ) എന്നതു മധുവിന്റെ പരിചയമാണ് — രാവണൻ സ്വന്തം സഹോദരീഭർത്താവിനെപ്പോലും വെറുതെ വിട്ടില്ല. രാക്ഷസന്മാരുടെ പ്രശംസയിലെ ക്രമവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — ആദ്യം പാതാളത്തിലെ നാഗങ്ങൾ, പിന്നെ വടക്കു കൈലാസത്തിലെ കുബേരൻ, പിന്നെ ദാനവന്മാരായ മയനും മധുവും, വീണ്ടും രസാതലത്തിലെ നാഗങ്ങൾ, പിന്നെ വരുണപുത്രന്മാർ, പിന്നെ യമൻ, ഒടുവിൽ മനുഷ്യരായ ക്ഷത്രിയന്മാർ. ഇങ്ങനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള രാവണവിജയം വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ‘രാമൻ ആ ക്ഷത്രിയന്മാർക്കു തുല്യനല്ല’ എന്ന അവസാനവാക്ക് അവരുടെ അജ്ഞത കാണിക്കുന്നു — ജനസ്ഥാനത്തിൽ രാമൻ ഖരദൂഷണന്മാരെയും മറ്റുമായി പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ കൊന്നത് അവർ മറന്നുപോയി.
‘മഹാരാജാവേ, ഇവിടെത്തന്നെ ഇരുന്നുകൊള്ളുക; നിനക്കു ശ്രമിക്കേണ്ട കാര്യമെന്ത്? മഹാബാഹുവായ ഈ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഒറ്റയ്ക്കു വാനരന്മാരെ നശിപ്പിക്കും. മഹാരാജാവേ, അത്യുത്തമമായ മാഹേശ്വരയജ്ഞം ചെയ്ത് ഇവൻ ലോകത്തിൽ അത്യന്തം ദുർലഭമായ വരം നേടി. ശക്തികളും തോമരങ്ങളുമാകുന്ന മത്സ്യങ്ങളും ചിതറിയ കുടലുകളാകുന്ന പായലും ആനകളാകുന്ന ആമകളും കുതിരകളാകുന്ന തവളകളും രുദ്രന്മാരും ആദിത്യന്മാരുമാകുന്ന വലിയ മുതലകളും മരുത്തുക്കളും വസുക്കളുമാകുന്ന മഹാസർപ്പങ്ങളും രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളുമാകുന്ന ജലപ്രവാഹങ്ങളും കാലാൾപ്പടയാകുന്ന മണൽത്തിട്ടയുമുള്ള മഹത്തായ ദേവസൈന്യസാഗരത്തിൽ ചെന്ന് ഇവൻ ദേവപതിയെ പിടികൂടി ലങ്കയിൽ കൊണ്ടുവന്നു. രാജാവേ, പിതാമഹന്റെ നിർദേശത്താൽ ശംബരനെയും വൃത്രനെയും കൊന്നവനും സർവദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവനുമായ ഇന്ദ്രൻ മോചിതനായി സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി. മഹാരാജാവേ, ആ പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തിനെത്തന്നെ അയയ്ക്കുക; അവൻ രാമനോടുകൂടി ആ വാനരസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കുംവരെ. രാജാവേ, സാധാരണക്കാരനായ ഒരുവനിൽനിന്നു വന്ന ഈ ആപത്തു കാര്യമാക്കേണ്ടതില്ല; നീ അതു മനസ്സിൽ വയ്ക്കേണ്ടതേയില്ല; നീ രാഘവനെ കൊല്ലും.’ ഈ ഭാഗത്തിന്റെ ഏറിയപങ്കും (18–24) സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല — ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പ്രശംസ പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിന്റെ വിസ്താരമാണ്. ദേവസൈന്യത്തിന്റെ സാഗരരൂപകം യമലോകത്തിന്റെ രൂപകത്തിനു സമാനമാണ് — ശക്തികളും തോമരങ്ങളും മത്സ്യങ്ങൾ, കുടലുകൾ പായൽ, ആനകൾ ആമകൾ, കുതിരകൾ തവളകൾ, രുദ്രാദിത്യന്മാർ മുതലകൾ, മരുത്തുക്കളും വസുക്കളും സർപ്പങ്ങൾ, രഥം മുതലായവ ജലപ്രവാഹങ്ങൾ, കാലാളുകൾ മണൽത്തിട്ട. ഇന്ദ്രനെ ബന്ധിച്ചതും ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിർദേശത്താൽ മോചിപ്പിച്ചതും ഉത്തരകാണ്ഡത്തിൽ വർണിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെയാണ് മേഘനാദന് ‘ഇന്ദ്രജിത്ത്’ എന്ന പേരു ലഭിച്ചത്. ‘മാഹേശ്വരം യജ്ഞം’ നികുംഭിലയിലെ അവന്റെ യജ്ഞമാണ്; അതു യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ വീണ്ടും വരും. അവസാനശ്ലോകം (25) സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ 6.007-ലെ അവസാനശ്ലോകമാണ്; അതിൽ രാക്ഷസന്മാർ രാമനെ ‘സാധാരണക്കാരനിൽനിന്നു’ വന്ന ആപത്തായി കാണുന്നു — ഈ അവജ്ഞതന്നെയാണ് അവരുടെ വലിയ ഭ്രമം. ‘രാജന്നാപദയുക്തേയം’ എന്ന പദത്തിൽ ‘ആപത് അയുക്താ’ എന്നാണ് അർഥം — ഈ ആപത്തു ചിന്തിക്കാൻ യോഗ്യമല്ല. ഇന്ദ്രജിത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദേശം ഈ സർഗത്തിൽ ആദ്യത്തേതാണ്; അടുത്ത സർഗത്തിൽ മറ്റു രാക്ഷസന്മാർ ഓരോരുത്തരും താൻതന്നെ യുദ്ധം ചെയ്യാമെന്നു നിർദേശിക്കും. ഇങ്ങനെ സഭയിൽ വീരന്മാരുടെ ‘ഞാൻ മുമ്പേ, ഞാൻ മുമ്പേ’ എന്ന മത്സരമാണു കാണുന്നത്, വിവേകമല്ല. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പരാക്രമവർണന ഭാവിയുടെ സൂചനയുമാണ് — മുന്നോട്ട് അവൻതന്നെ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ നാഗപാശംകൊണ്ടു ബന്ധിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ടു വാനരസൈന്യത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ വാക്ക് തീർത്തും നിരാധാരമല്ല; എന്നാൽ ഒടുവിൽ അവനും ലക്ഷ്മണനാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നു. ‘തിഷ്ഠ വാ കിം മഹാരാജ ശ്രമേണ’ (മഹാരാജാവേ, ഇരുന്നുകൊള്ളുക, ശ്രമിക്കേണ്ടതെന്ത്) എന്ന വാക്കു രാക്ഷസന്മാർ രാവണനോടു പറയുന്ന മുഖസ്തുതിയാണ് — രാജാവു സ്വയം ശ്രമിക്കേണ്ട, പുത്രൻതന്നെ മതി എന്ന്. ഇതിലൂടെ അവർ രാവണന്റെ അഹങ്കാരത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു, യഥാർഥമായ ഉപദേശം നൽകുന്നില്ല.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥