॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 5-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതാവിരഹത്തിൽ രാമന്റെ വിലാപം

സൈന്യത്തിന്റെ രക്ഷ, കാറ്റിനോടുള്ള സന്ദേശം, മദനാഗ്നിയുടെ താപം, സീതയുടെ സ്മരണ, സന്ധ്യോപാസന

ആ വാനരസൈന്യത്തെ നീലൻ സാഗരത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിൽ വിധിപ്രകാരം നന്നായി താവളമടിപ്പിച്ചു; അതു നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടതും സുസംഘടിതവുമായിരുന്നു. മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും എന്ന രണ്ടു വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ആ സൈന്യത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചുറ്റിനടന്നു. നദീനദങ്ങളുടെ പതിയായ സമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്തു സൈന്യം താവളമടിച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അരികിൽ നിൽക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ നോക്കി രാമൻ പറഞ്ഞു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം രാമൻ സൈന്യത്തിനു ജാഗ്രതയ്ക്കുള്ള ആജ്ഞ നൽകി; ഇവിടെ അതിന്റെ പാലനം കാണാം — നീലൻ താവളമൊരുക്കുന്നു, മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും രാത്രികാവൽക്കാരെപ്പോലെ ചുറ്റിനടക്കുന്നു. സാഗരത്തിന്റെ ‘വടക്കേക്കരയിൽ’ എന്ന പരാമർശം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ലങ്ക തെക്കേക്കരയിൽ, സൈന്യം വടക്കേക്കരയിൽ; മധ്യത്തിൽ സാഗരം. സൈന്യത്തിന്റെ ഏർപ്പാടുകൾ കണ്ടപ്പോൾ രാമന്റെ മനസ്സ് സൈനികകർത്തവ്യത്തിൽനിന്നു മുക്തമാകുന്നു; അപ്പോൾ അവന്റെ ഉള്ളിലെ ശോകം പുറത്തുവരുന്നു. പകൽ യാത്രയുടെ തിരക്കുകളാൽ ശോകം മറഞ്ഞിരുന്നു; സന്ധ്യയിലെ വിശ്രമത്തിൽ അതു വീണ്ടും ഉണരുന്നു. അതിനാൽ ഈ സർഗം യുദ്ധകാണ്ഡത്തിന്റെ കഠിനമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ കരുണത്തിന്റെയും ശൃംഗാരത്തിന്റെയും ഒരു വിരാമമാണ്. ലക്ഷ്മണൻ അരികിലുണ്ട് — വനവാസം മുതൽ രാമന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ നിത്യസാക്ഷി അവൻതന്നെ.

‘കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ ശോകം അകലുമെന്നാണല്ലോ പറയുന്നത്; പ്രിയയെ കാണാതിരിക്കുന്ന എനിക്കാകട്ടെ അതു നാൾക്കുനാൾ വർധിക്കുന്നു. പ്രിയ ദൂരെയാണ് എന്നതല്ല എന്റെ ദുഃഖം, അപഹരിക്കപ്പെട്ടു എന്നതുമല്ല; അവളുടെ പ്രായം കടന്നുപോകുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചു മാത്രമാണ് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നത്. കാറ്റേ, പ്രിയ എവിടെയാണോ അവിടേക്കു വീശുക; അവളെ തൊട്ടശേഷം എന്നെയും തൊടുക. നിന്നിലൂടെയുള്ള എന്റെ ഗാത്രസ്പർശം ചന്ദ്രനിൽ ഞങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടികൾ സംഗമിക്കുന്നതുപോലെയാകും. അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പ്രിയ ‘ഹാ നാഥാ’ എന്നു വിളിച്ചത്, ഉള്ളിൽ കുടിച്ച വിഷംപോലെ, എന്റെ ഗാത്രങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. അവളുടെ വിയോഗം വിറകും അവളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത തെളിഞ്ഞ ജ്വാലയുമായ ആ മദനാഗ്നിയാൽ എന്റെ ശരീരം രാപ്പകൽ ദഹിക്കുന്നു. സൗമിത്രേ, നീയില്ലാതെ ഞാൻ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി ഉറങ്ങും; അങ്ങനെ ജലത്തിൽ ഉറങ്ങുന്ന എന്നെ ജ്വലിക്കുന്ന കാമൻ ദഹിപ്പിക്കില്ലല്ലോ. കാമിക്കുന്ന എനിക്ക് ഇതുതന്നെ ധാരാളം — ഇതുകൊണ്ടു ജീവിക്കാൻ കഴിയും — ഞാനും സുന്ദരമായ തുടകളുള്ള അവളും ഒരേ ഭൂമിയെ ആശ്രയിച്ചു കഴിയുന്നു എന്നത്. വെള്ളമില്ലാത്ത ഒരു വയൽ വെള്ളമുള്ള അടുത്ത വയലിന്റെ നനവുകൊണ്ടു ജീവിക്കുന്നതുപോലെ, ‘അവൾ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്നു ഞാൻ കേൾക്കുന്നതിന്റെ നനവുകൊണ്ട് ഞാൻ ജീവിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ രാമന്റെ ശോകത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മവിശകലനമുണ്ട് — ദൂരവും അപഹരണവും സഹിക്കാം; സഹിക്കാനാവാത്തതു കാലത്തിന്റെ പോക്കാണ്, കാരണം രാവണൻ നൽകിയ അവധി (പന്ത്രണ്ടു മാസം) കുറഞ്ഞുവരുന്നു. കാറ്റ് ഇരുവരുടെയും ശരീരം തൊടുന്നു, അതിനാൽ അതു സന്ദേശവാഹകനാണ് — വിരഹികളുടെ കാവ്യത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ കൽപ്പന. ‘ചന്ദ്രേ ദൃഷ്ടിസമാഗമഃ’ (ചന്ദ്രനിൽ ദൃഷ്ടികളുടെ സംഗമം) എന്ന ഉപമ — ദൂരെയുള്ള രണ്ടു പ്രണയികൾ ഒരേ ചന്ദ്രനെ നോക്കുമ്പോൾ ഒന്നുചേർന്നതുപോലെ ആകുന്നതുപോലെ, കാറ്റിന്റെ സ്പർശത്താലും. ജലത്തിൽ ശയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം മദനാഗ്നിയുടെ തീവ്രത കാണിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ രാമനു ലേശം സാന്ത്വനം ലഭിക്കുന്നു — ഇരുവരും ഒരേ ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്നു എന്നത്. വയലിന്റെ ഉപമ കർഷകരുടെ ജീവിതത്തിൽനിന്ന് എടുത്തതാണ് — സ്വയം നനയ്ക്കപ്പെടാത്ത വയലും അരികിലെ നനഞ്ഞ വയലിന്റെ ഈർപ്പംകൊണ്ട് ലേശം ജീവിക്കുന്നു. അങ്ങനെ രാമൻ സീത ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന വാർത്തകൊണ്ടുമാത്രം ജീവിക്കുന്നു; ഹനുമാൻ കൊണ്ടുവന്ന ആ വാർത്തയാണ് അവന്റെ പ്രാണന്റെ ആധാരം. ‘ഹാ നാഥാ’ എന്ന സീതയുടെ നിലവിളിയുടെ ഓർമ ആരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അപഹരണപ്രസംഗം വീണ്ടും മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു.

‘ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, സുന്ദരമായ നിതംബമുള്ള, താമരയിതൾപോലെ നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ള സീതയെ, സമൃദ്ധമായ ലക്ഷ്മിയെ എന്നപോലെ, ഞാൻ എന്നാണു കാണുക? മനോഹരമായ ദന്തങ്ങളും അധരങ്ങളുമുള്ള, താമരപോലുള്ള അവളുടെ മുഖം ലേശം ഉയർത്തി, രോഗി രസായനം എന്നപോലെ, ഞാൻ എന്നാണു പാനം ചെയ്യുക? എന്നെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്ന അവളുടെ, ചേർന്നതും തടിച്ചതും പനമ്പഴംപോലുള്ളതുമായ സ്തനങ്ങൾ വിറയലോടെ എന്നാണ് എന്നെ സ്പർശിക്കുക? കറുത്ത കടക്കണ്ണുകളുള്ള ആ സാധ്വി രാക്ഷസന്മാരുടെ നടുവിലകപ്പെട്ട്, ഞാൻ നാഥനായിരുന്നിട്ടും നാഥനില്ലാത്തവളെപ്പോലെ, ഒരു രക്ഷകനെയും കാണുന്നില്ല. ജനകരാജന്റെ പുത്രിയും എന്റെ പ്രിയയും ദശരഥന്റെ പുത്രവധുവുമായ അവൾ രാക്ഷസിമാരുടെ നടുവിൽ എങ്ങനെ കിടന്നുറങ്ങുന്നു? ശരത്കാലത്തു കാർമേഘങ്ങളെ തള്ളിമാറ്റി ചന്ദ്രലേഖ എന്നപോലെ, ഇളക്കാനാവാത്ത രാക്ഷസന്മാരെ തള്ളിമാറ്റി അവൾ എന്നാണ് ഉയർന്നുവരിക? സ്വഭാവേന മെലിഞ്ഞവളായ സീത ദേശകാലങ്ങളുടെ വിപരീതാവസ്ഥയാൽ, ശോകത്താലും ഉപവാസത്താലും, തീർച്ചയായും കൂടുതൽ മെലിഞ്ഞിരിക്കും. രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ മാറിൽ ബാണങ്ങൾ തറച്ച്, എന്റെ മാനസികമായ ശോകം ഉപേക്ഷിച്ച്, അവളുടെ ശോകം ഞാൻ എന്നാണു നീക്കുക? ദേവപുത്രിയെപ്പോലുള്ള എന്റെ സാധ്വിയായ സീത ഉത്കണ്ഠയോടെ എന്റെ കഴുത്തിൽ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ആനന്ദാശ്രു എന്നാണു പൊഴിക്കുക? മൈഥിലിയുടെ വിയോഗത്തിൽനിന്നുണ്ടായ ഈ ഘോരമായ ശോകത്തെ, മുഷിഞ്ഞ വസ്ത്രം എന്നപോലെ, ഞാൻ എന്നാണ് ഒറ്റയടിക്ക് ഉപേക്ഷിക്കുക?’ ഈ ഭാഗത്ത് ‘എന്നാണ്’ (കദാ) എന്ന പദം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു — ഈ അക്ഷമമായ കാത്തിരിപ്പു വിരഹിയുടെ സ്വഭാവമാണ്. രാമന്റെ സ്മരണയിൽ സീതയുടെ സൗന്ദര്യവും അവളുടെ ദുഃഖവും അവളുടെ മോചനവും എന്ന മൂന്നും കലർന്നിരിക്കുന്നു. ‘മന്നാഥാ നാഥഹീനേവ’ (ഞാൻ നാഥനായിരുന്നിട്ടും നാഥനില്ലാത്തവളെപ്പോലെ) എന്ന വിരോധം ഹൃദയസ്പർശിയാണ് — രാമൻ അവളുടെ നാഥനാണ്, എന്നിട്ടും അവൾ അനാഥയെപ്പോലെ. ‘ജനകരാജന്റെ പുത്രി… ദശരഥന്റെ പുത്രവധു’ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു മഹാകുലങ്ങളുടെ പരാമർശം അവളുടെ ഇപ്പോഴത്തെ ദശയോടുള്ള വൈരുധ്യത്തെ മൂർച്ചയുള്ളതാക്കുന്നു. ‘ശുക്ലേതരം വാസഃ’ (വെളുപ്പല്ലാത്ത, മുഷിഞ്ഞ വസ്ത്രം) എന്നതു മലിനവസ്ത്രത്തിന്റെ ഉപമയാണ് — അശുദ്ധമായ വസ്ത്രംപോലെ ശോകം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. ചന്ദ്രലേഖയുടെ ഉപമ സീതയുടെ ഭാവിമോചനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ശരത്കാലത്തു ചന്ദ്രൻ മേഘങ്ങളെ തള്ളിമാറ്റി പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ. ‘ദേശകാലവിപര്യയാത്’ (ദേശകാലങ്ങളുടെ വിപരീതാവസ്ഥയാൽ) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, രാജകുമാരി ശത്രുവിന്റെ വീട്ടിൽ, അനുചിതമായ സ്ഥലത്ത്, അനുചിതമായ കാലത്തു വസിക്കുന്നു എന്നാണ്. രാമന്റെ വിലാപത്തിൽ ശൃംഗാരവും കരുണവും കലർന്നിരിക്കുന്നു — അവൻ സീതയുടെ ശരീരസൗന്ദര്യം ഓർക്കുന്നു, അവളുടെ ദുഃഖം ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇങ്ങനെ ധീമാനായ രാമൻ അവിടെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, പകൽ അവസാനിച്ചതിനാൽ മങ്ങിയ ദേഹത്തോടെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു. ലക്ഷ്മണനാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട്, താമരയിതൾക്കണ്ണിയായ സീതയെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ശോകത്താൽ വ്യാകുലനായ രാമൻ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്തു. ശോകത്തിനിടയിലും രാമൻ ധർമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല — സന്ധ്യോപാസന നിത്യകർമമാണ്; അവൻ അതു യഥാകാലം ചെയ്യുന്നു. ലക്ഷ്മണന്റെ ആശ്വാസവചനം ചുരുക്കിയാണു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതെങ്കിലും അതിന്റെ ഫലം വ്യക്തമാണ് — രാമൻ ശോകത്തിൽനിന്നു കർത്തവ്യത്തിലേക്കു തിരിയുന്നു. സൂര്യനെക്കുറിച്ചുള്ള ‘മന്ദവപുഃ’ (മങ്ങിയ ദേഹമുള്ള) എന്ന വർണന രാമന്റെ മനോദശയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു — പകലിന്റെ അവസാനം സൂര്യൻ ക്ഷീണപ്രഭൻ, രാമനും ശോകത്താൽ ക്ഷീണൻ. എങ്കിലും നാളെ സൂര്യൻ വീണ്ടും ഉദിക്കും, രാമനും വീണ്ടും ഉത്സാഹം നേടും എന്നാണു ധ്വനി. ഈ സർഗത്തിലെ വിലാപം അടുത്ത സർഗങ്ങളിൽ യുദ്ധത്തിനുള്ള പ്രേരണയായിത്തീരുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക