യുദ്ധകാണ്ഡം
സർഗ്ഗം
ഹനുമാനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശംസയും രാമന്റെ ചിന്തയും
ഹനുമാന്റെ കർമത്തിന്റെ പ്രശംസ, ഭൃത്യന്മാരുടെ മൂന്നു തരം, പ്രീതിയോടെയുള്ള ആലിംഗനം, സമുദ്രം കടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത
ഹനുമാൻ യഥാവിധി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ പ്രീതിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഹനുമാൻ വളരെ വലിയൊരു കാര്യമാണു ചെയ്തിരിക്കുന്നത്, ഭൂമിയിൽ ദുർലഭമായ ഒന്ന്; ഭൂതലത്തിൽ മറ്റൊരാൾക്കും മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും അതു ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. ഗരുഡനെയും വായുവിനെയും ഹനുമാനെയും ഒഴിച്ചാൽ മഹാസമുദ്രം കടക്കാൻ കഴിയുന്ന മറ്റൊരാളെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും യക്ഷന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും നാഗങ്ങൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കുംപോലും ആക്രമിക്കാനാവാത്തതും രാവണനാൽ സുരക്ഷിതവുമായ ലങ്കയിൽ സ്വന്തം ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചു പ്രവേശിച്ചിട്ട് ആരാണു ജീവനോടെ പുറത്തുവരിക? രാക്ഷസന്മാരാൽ കാക്കപ്പെടുന്ന, അത്യന്തം ദുർജയമായ ആ നഗരിയിൽ ആരു പ്രവേശിക്കും?’ രാമന്റെ പ്രശംസ പടിപടിയായി വളരുന്നു — ആദ്യം സമുദ്രലംഘനം, പിന്നെ ലങ്കാപ്രവേശം, പിന്നെ ജീവനോടെയുള്ള മടക്കം. ഓരോന്നും ദുഷ്കരം; മൂന്നും ഒരാൾതന്നെ ചെയ്തു എന്നതാണു രാമന്റെ വിസ്മയം. ഗരുഡനോടും വായുവിനോടുമുള്ള ഉപമ ഹനുമാന്റെ വേഗത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വായു അവന്റെ പിതാവുതന്നെയാണല്ലോ. കൂടാതെ, ‘മനസാപി’ (മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും) എന്ന പദംകൊണ്ട്, മറ്റുള്ളവർക്ക് അത്തരമൊരു കർമം സങ്കൽപ്പിക്കാൻപോലും കഴിയില്ലെന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ തുടങ്ങിയ ആറു ഗണങ്ങളെ എണ്ണിപ്പറയുന്നതിലൂടെ ലങ്കയുടെ ദുർഗമത്വം വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു — അവരെല്ലാം അശക്തരായിടത്ത് ഒരു വാനരൻ പ്രവേശിക്കുകയും പുറത്തുവരികയും ചെയ്തു.
വീര്യംകൊണ്ടും ബലംകൊണ്ടും ഹനുമാനു തുല്യനല്ലാത്തവൻ അവിടെ പ്രവേശിക്കാൻ യോഗ്യനല്ല. ഹനുമാൻ സുഗ്രീവനുവേണ്ടി ഭൃത്യനെന്ന നിലയിൽ മഹത്തായ കാര്യം ചെയ്തു; തന്റെ വിക്രമത്തിനു ചേർന്ന ബലം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് രാമൻ ഭൃത്യന്മാരുടെ മൂന്നു തരങ്ങളെക്കുറിച്ചു പറയുന്നു. യജമാനൻ ദുഷ്കരമായ ഒരു കർമത്തിൽ നിയോഗിച്ച ഭൃത്യൻ അതു ചെയ്തശേഷം യജമാനനോടുള്ള അനുരാഗത്താൽ മറ്റു പ്രിയകാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, അവനെ പുരുഷോത്തമൻ എന്നു പറയുന്നു. നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവനും സമർഥനും യോഗ്യനുമായിരുന്നിട്ടും രാജാവിന് അതിനപ്പുറമുള്ള പ്രിയകാര്യം ചെയ്യാത്തവൻ മധ്യമനായ മനുഷ്യൻ. എന്നാൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവനും സമർഥനും യോഗ്യനുമായിരുന്നിട്ടും രാജാവിന്റെ കാര്യം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യാത്തവനെ പുരുഷാധമൻ എന്നു പറയുന്നു. ഹനുമാൻ നിയോഗമനുസരിച്ചു കർത്തവ്യം നിർവഹിച്ചു, തന്നെത്തന്നെ ചെറുതാക്കിയില്ല, സുഗ്രീവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ അവൻ ഉത്തമനായ ഭൃത്യനാണ്. സീതയെ അന്വേഷിക്കുക മാത്രമായിരുന്നു അവന്റെ നിയോഗം; എന്നാൽ അവൻ ലങ്കയിലെ ദുർഗങ്ങളുടെ പരിശോധനയും രാക്ഷസവധവും രാവണദർശനവും കൂടി നടത്തി. എട്ടും ഒമ്പതും ശ്ലോകങ്ങളുടെ ഉത്തരാർധത്തിൽ ‘ഭൃത്യോ യുക്തഃ സമർഥശ്ച’ (യോഗ്യനും സമർഥനുമായ ഭൃത്യൻ) എന്ന പദം ഒരുപോലെയാണ്; അവസാനത്തിലെ ‘മധ്യമം നരം’, ‘പുരുഷാധമം’ എന്നിവയിൽ മാത്രമാണു വ്യത്യാസം. ഈ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഗണന ഹനുമാന്റെ സ്തുതി മാത്രമല്ല, സേവാധർമത്തിന്റെ ഉപദേശംകൂടിയാണ് — ഭൃത്യന്റെ ഗുണം ആജ്ഞാപാലനത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല, സ്വാമിയുടെ ഹിതത്തോടുള്ള അനുരാഗത്താൽ വളരുന്നു. മധ്യമൻ ആജ്ഞ മാത്രം നിറവേറ്റുന്നു, അധമൻ അതുപോലും ചെയ്യുന്നില്ല; ഉത്തമനാകട്ടെ ആജ്ഞയ്ക്കപ്പുറവും കാണുന്നു.
ഇന്നു വൈദേഹിയെ കണ്ടെത്തിയതിലൂടെ ഞാനും രഘുവംശവും മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനും ധർമപ്രകാരം രക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഈ പ്രിയവാർത്ത അറിയിച്ചവന് അതിനൊത്ത ഒരു പ്രിയം ഇവിടെ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ലല്ലോ എന്നത് ദീനനായ എന്റെ മനസ്സിനെ വീണ്ടും വല്ലാതെ വലയ്ക്കുന്നു. വനവാസിയായ രാമൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനാണ്; കൊടുക്കാൻ അവന്റെ പക്കൽ ഒന്നുമില്ല. അതിനാൽ ഈ അവസരത്തിൽ മഹാത്മാവായ ഹനുമാനു ഞാൻ എന്റെ സർവസ്വമായ ആലിംഗനംതന്നെ നൽകുന്നു എന്ന് അവൻ പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പ്രീതിയാൽ പുളകിതഗാത്രനായ രാമൻ, ആത്മസംയമിയും കാര്യം സാധിച്ചു മടങ്ങിയെത്തിയവനുമായ ഹനുമാനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു. ആലിംഗനംതന്നെയാണു രാമന്റെ സർവസ്വം — സ്വാമിയുടെ ആലിംഗനത്തിനപ്പുറം ഭൃത്യന് ഒരു പുരസ്കാരവുമില്ല എന്നാണു ഭാവം. ഹനുമാനോടുള്ള പ്രീതി വാക്കുകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, ശരീരംകൊണ്ടും പ്രകടമാക്കപ്പെട്ടു. പുരസ്കാരം നൽകാനില്ലാത്തത് രാമന്റെ ദൈന്യത്തെയും ആലിംഗനം അവന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ഔദാര്യത്തെയും കാണിക്കുന്നു. ‘കൃതാത്മാനം’ (ആത്മസംയമമുള്ളവനെ) എന്ന വിശേഷണത്താൽ ഹനുമാന്റെ ആത്മസംയമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — മഹത്തായ കർമം ചെയ്തിട്ടും അവൻ ഗർവിതനായില്ല. ‘കൃതകാര്യം’ (കാര്യം സാധിച്ചവനെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവന്റെ വിജയവും ‘ഉപാഗതം’ (അടുത്തെത്തിയവനെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് മടങ്ങിവരവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സ്വാമിയുടെ ആലിംഗനമാണു ഭക്തന്റെ പരമഫലം എന്ന നിലയിൽ ഈ ശ്ലോകം പാരമ്പര്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.
പിന്നെ ആലോചിച്ചശേഷം രഘുശ്രേഷ്ഠൻ, വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവൻ കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ, വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: സീതയെ അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയത് എല്ലാവിധത്തിലും നന്നായി നടന്നു; എന്നാൽ സാഗരത്തെ നേരിടുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സു വീണ്ടും തളരുന്നു. കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള, മഹാജലരാശിയായ സമുദ്രത്തിന്റെ തെക്കേക്കരയിലേക്ക് ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയ വാനരന്മാർ എങ്ങനെയാണു പോവുക? വൈദേഹിയും ഇതേ കാര്യമാണ് എന്നോടു ചോദിച്ചയച്ചത് — വാനരന്മാർ സമുദ്രം കടക്കുന്നതിന് എന്താണ് ഉത്തരം? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശോകത്താൽ വ്യാകുലനായ, ശത്രുസംഹാരകനായ മഹാബാഹു രാമൻ ഹനുമാനിൽ ദൃഷ്ടിയുറപ്പിച്ച് ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി. ഇവിടെ സർഗത്തിന്റെ ഭാവം മാറുന്നു — പ്രീതിയെ ക്ഷണനേരംകൊണ്ടു ചിന്ത മൂടുന്നു. സീതയുടെ വാർത്ത കിട്ടി, പക്ഷേ അവൾ സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയിലാണ്. ഹനുമാന് ഒറ്റയ്ക്കു കടക്കാൻ കഴിയും, സൈന്യത്തിനു കഴിയില്ല. അശോകവനികയിൽവെച്ച് സീതയും ഹനുമാനോട് ഇതേ സംശയം പറഞ്ഞിരുന്നു എന്നു രാമൻ ഓർക്കുന്നു. അങ്ങനെ മുൻകാണ്ഡത്തിലെ ചോദ്യംതന്നെ ഈ കാണ്ഡത്തിന്റെ ആരംഭമാകുന്നു. ‘സുഗ്രീവൻ കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ’ എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, രാമൻ സ്വയം ആലോചിക്കുക മാത്രമല്ല, സേനാപതിയെ കേൾപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പ്രശ്നം അവതരിപ്പിക്കുകയാണ് എന്നാണ്. ഇതിലൂടെ അടുത്ത സർഗത്തിലെ സുഗ്രീവന്റെ ഉത്സാഹവചനത്തിനു ഭൂമിക ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे प्रथमः सर्गः॥ १॥