॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 68-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതയുടെ സംശയവും ഹനുമാൻ അതു നീക്കുന്നതും

ഒരു ദിവസം തങ്ങാനുള്ള അപേക്ഷ, സാഗരം കടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം, രാമന് അനുരൂപമായ വിജയം, വാനരബലവർണന, രാമൻ വരുമെന്ന ആശ്വാസം, സീതയുടെ ശാന്തി, സുന്ദരകാണ്ഡസമാപ്തി

ഹനുമാൻ രാമനോടു പറയുന്നു — നരവ്യാഘ്രാ, നിന്നോടുള്ള സ്നേഹത്താലും സൗഹൃദത്താലും ദേവിയായ സീത എന്നെ ബഹുമാനിച്ചു സൽക്കരിച്ച്, പോകാൻ തിടുക്കം കൂട്ടുന്ന എന്നോട് പരിഭ്രമത്തോടെ വീണ്ടും ഈ മറുപടി പറഞ്ഞു. ‘ദശരഥപുത്രനായ രാമനോടു നീ പലവിധത്തിൽ പറയണം — അവൻ യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ കൊന്ന് വേഗം എന്നെ വീണ്ടെടുക്കുന്ന വിധത്തിൽ. ശത്രുനാശകനായ വീരാ, നിനക്കു ശരിയെന്നു തോന്നുന്നെങ്കിൽ നന്നായി മറഞ്ഞ ഏതെങ്കിലും രഹസ്യസ്ഥലത്ത് ഒരു ദിവസം തങ്ങുക; വിശ്രമിച്ചിട്ടു നാളെ പോകാം. വാനരാ, നിന്റെ സാന്നിധ്യംകൊണ്ട്, ഭാഗ്യം കുറഞ്ഞവളായ എന്റെ ഈ ശോകവിപാകത്തിൽനിന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തമെങ്കിലും മോചനം ലഭിക്കും. പരാക്രമിയായ നീ മടങ്ങിവരാനായി പോയാൽ എന്റെ പ്രാണനെക്കുറിച്ചുപോലും സംശയമുണ്ടാകും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദുഃഖത്തിൽനിന്നു ദുഃഖത്തിലെത്തിയവളും ദുഃഖത്താൽ പരാജിതയും ദുർഗതിയിലായവളും ദുഃഖഭാഗിനിയുമായ എന്നെ നിന്നെ കാണാതിരിക്കുന്നതിലുള്ള ശോകം വീണ്ടും പരിതപിപ്പിക്കും.’ പത്തു മാസത്തോളം ഏകയായി രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന സീത ആദ്യമായി രാമന്റെ ദൂതനെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രമാണ് അൽപം ആശ്വാസം ലഭിക്കുന്നത്; അതിനാൽ അവന്റെ പോക്കു സഹിക്കാൻ അവൾക്കു കഴിയുന്നില്ല. ‘ശോകവിപാകം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൾ തന്റെ ദുഃഖത്തെ പൂർവകർമത്തിന്റെ ഫലമെന്നപോലെ കരുതുന്നു. ‘ഭാഗ്യം കുറഞ്ഞവൾ’ എന്നു തന്നെ പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ തന്റെ ദൈന്യം പ്രകടമാക്കുന്നു. ഒരു ദിവസം തങ്ങാനുള്ള അപേക്ഷ അവളുടെ ഏകാന്തതയുടെ ആഴം കാണിക്കുന്നു — ഒരൊറ്റ ദിവസംപോലും അവൾക്കു വലിയ നേട്ടമാണ്. ‘മടങ്ങിവരാനായി’ എന്ന പദം കാണിക്കുന്നത്, ഹനുമാന്റെ മടങ്ങിവരവ് ഉറപ്പാണെന്ന് അവൾ കരുതുന്നുവെങ്കിലും ഇടയ്ക്കുള്ള കാലം അവൾക്ക് അസഹ്യമാണെന്നാണ്. ‘ദുഃഖത്തിൽനിന്നു ദുഃഖത്തിലെത്തി, ദുഃഖത്താൽ പരാജിത’ എന്ന പുനരുക്തിയാൽ അവളുടെ ദുഃഖപരമ്പര വ്യഞ്ജിക്കപ്പെടുന്നു.

അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു — ‘വാനരേശ്വരനായ വീരാ, ഈ വലിയ സംശയം എന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു — നിന്നെപ്പോലുള്ള സഹായികളായ വാനരന്മാരും കരടികളും ഉണ്ടെങ്കിലും, ആ വാനര-ഋക്ഷസൈന്യങ്ങളോ നരശ്രേഷ്ഠരുടെ പുത്രന്മാരായ ആ രണ്ടുപേരോ കടക്കാൻ പ്രയാസമേറിയ മഹാസമുദ്രം എങ്ങനെ കടക്കും? പാപമറ്റവനേ, ഈ സാഗരം കടക്കാൻ മൂന്നു ജീവികൾക്കു മാത്രമേ ശക്തി കാണുന്നുള്ളൂ — വിനതാപുത്രനായ ഗരുഡനും വായുവിനും നിനക്കും. കാര്യമറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ കടക്കാൻ പ്രയാസമേറിയ ഈ കാര്യനിർവഹണത്തിൽ നീ എന്തു പരിഹാരമാണ്, എന്ത് ഉപായമാണു കാണുന്നത്? പറയുക.’ സീതയുടെ സംശയം സ്വാഭാവികമാണ് — ഹനുമാന്റെ സാഗരലംഘനം മാത്രമേ അവൾ കണ്ടിട്ടുള്ളൂ; വാനരന്മാരുടെ സേതുബന്ധനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കൽപം അവളുടെ മനസ്സിലില്ല. ‘കാര്യനിർയോഗേ’ എന്ന പദം ഇവിടെ കാര്യനിർവഹണത്തിൽ എന്ന അർഥത്തിലാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘കാര്യനിയോഗേ’ എന്നാണു പാഠം. അവൾ ഹനുമാനെ ‘കാര്യമറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു; കാരണം ഇപ്പോൾ അവൾക്കുള്ള ഏക ആശ്രയം അവനാണ്. ‘മൂന്നു ജീവികൾക്കു മാത്രം’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൾ ഹനുമാന്റെ സാമർഥ്യത്തെ ഗരുഡനും വായുവിനും തുല്യമായി കരുതുന്നു — ഇത് അവനുള്ള പ്രശംസയുമാണ്. എന്നാൽ ഒരുവന്റെ ബലം സൈന്യം മുഴുവനും മതിയാവില്ലല്ലോ എന്നാണ് അവളുടെ ചിന്ത.

‘ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്നവനേ, ഈ കാര്യം സാധിക്കാൻ നീ ഒരുവൻതന്നെ വേണ്ടുവോളം മതി; എന്നാൽ അതുകൊണ്ടുള്ള ബലപ്രകടനം നിനക്കു മാത്രമേ യശസ്സു നൽകൂ, രാമനല്ല. രാമൻ സമഗ്രമായ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വന്ന് യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ കൊന്ന്, വിജയിയായി എന്നെ തന്റെ നഗരിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയാൽ, അതാണ് അവനു യശസ്സു നൽകുന്നത്. രാക്ഷസനായ രാവണൻ ആ വീരനെ ഭയന്നുകൊണ്ടുതന്നെ വനത്തിൽനിന്നു ചതിയിലൂടെ എന്നെ അപഹരിച്ചതുപോലെ, മോഷണത്തിലൂടെ രാഘവൻ എന്നെ വീണ്ടെടുക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല. ശത്രുസൈന്യത്തെ തകർക്കുന്ന കാകുത്സ്ഥൻ സൈന്യങ്ങളാൽ ലങ്കയെ നിറച്ച് എന്നെ കൊണ്ടുപോയാൽ, അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്. അതിനാൽ യുദ്ധശൂരനായ ആ മഹാത്മാവിന് അനുരൂപമായ പരാക്രമം ഉണ്ടാകുന്ന വിധത്തിൽ നീ കാര്യം ഏർപ്പാടു ചെയ്യുക.’ അർഥപൂർണവും വിനീതവും യുക്തിസഹവുമായ അവളുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് ഞാൻ ബാക്കിയുള്ള മറുപടി പറഞ്ഞു. ഇവിടെ സീതയുടെ ധർമബുദ്ധിയും ക്ഷത്രിയധർമജ്ഞാനവും പ്രകാശിക്കുന്നു — രാവണൻ ചതിയിലൂടെ അവളെ അപഹരിച്ചു; രാമനാകട്ടെ പരസ്യമായ യുദ്ധത്തിലൂടെ അവളെ ജയിച്ചെടുക്കണം. ഭർത്താവിന്റെ കീർത്തിയാണ് അവളുടെ പരമലക്ഷ്യം; സ്വന്തം വേഗമുള്ള മോചനത്തെക്കാളും അവൾ രാമന്റെ യശസ്സിനെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കുന്നു. ‘ഉപധിനാ’ എന്നതിനു ചതിയിലൂടെ, മായയിലൂടെ എന്നർഥം. ‘ബലോദയം’ എന്നതിനു ബലത്തിന്റെ ഉദ്രേകം, പ്രകാശനം എന്നർഥം; ‘അതു നിനക്കു മാത്രമേ യശസ്സു വർധിപ്പിക്കൂ (ശ്രീരാമനല്ല)’ എന്നു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും വിശദീകരിക്കുന്നു. ‘ഹേതുസംഹിതം’ എന്നാൽ യുക്തിയുക്തം — സീത വെറും ഭാവംകൊണ്ടല്ല സംസാരിക്കുന്നത്, കാരണങ്ങളും കാണിക്കുന്നു. ‘പ്രശ്രിതം’ എന്നാൽ വിനയയുക്തം; അവൾ ഹനുമാനോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, അപേക്ഷിക്കുന്നു.

‘ദേവീ, വാനര-ഋക്ഷസൈന്യങ്ങളുടെ അധിപനും ചാടുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും സത്ത്വസമ്പന്നനുമായ സുഗ്രീവൻ നിനക്കുവേണ്ടി ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. പരാക്രമസമ്പന്നരും സത്ത്വവാന്മാരും മഹാബലരും മനസ്സിന്റെ സങ്കൽപംപോലെ വേഗമുള്ളവരുമായ വാനരന്മാർ അവന്റെ ആജ്ഞയ്ക്കു കീഴിലുണ്ട്. അവരുടെ ഗതി മുകളിലോ താഴെയോ കുറുകെയോ തടയപ്പെടുന്നില്ല; അമിതതേജസ്വികളായ അവർ മഹത്തായ കർമങ്ങളിലും തളരുന്നില്ല. വായുമാർഗത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന, മഹാഭാഗരും ബലവാന്മാരുമായ ആ വാനരന്മാർ പലവട്ടം ഭൂമിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവിടെ എന്നെക്കാൾ വിശിഷ്ടരും എനിക്കു തുല്യരുമായ അനേകം വനവാസികളുണ്ട്; സുഗ്രീവന്റെ സന്നിധിയിൽ എന്നെക്കാൾ താഴ്ന്നവനായി ഒരുവനുമില്ല. ഞാൻപോലും ഇവിടെയെത്തിയെങ്കിൽ, ആ മഹാബലരുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ? ശ്രേഷ്ഠരെ ദൂതിന് അയയ്ക്കാറില്ല; സാധാരണക്കാരെ മാത്രമേ അയയ്ക്കാറുള്ളൂ.’ ഹനുമാന്റെ വിനയം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ് — സീത വാനരന്മാരുടെ സാമർഥ്യത്തിൽ വിശ്വസിക്കാനായി, അവൻ തന്നെ സുഗ്രീവന്റെ സൈന്യത്തിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനായി പറയുന്നു. ദൂതൻ സാധാരണക്കാരനായിരിക്കും എന്നതു നീതിയാണ് — രാജാവ് ശ്രേഷ്ഠരായ യോദ്ധാക്കളെ യുദ്ധത്തിനായി കരുതിവയ്ക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ സീതയുടെ സംശയത്തിനു പരിഹാരം നൽകപ്പെടുന്നു — ദൂതൻതന്നെ സാഗരം കടന്നെങ്കിൽ, അവനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരായ എല്ലാവരും കടക്കും. ‘മനസ്സിന്റെ സങ്കൽപംപോലെ’ എന്നാൽ അവർ മനസ്സിന്റെ സങ്കൽപംപോലെ വേഗമുള്ളവർ — മനസ്സ് എവിടെ പോകുന്നുവോ അവിടെ അവരും ഉടനെ പോകുന്നു; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘സങ്കൽപസമ്പാതാഃ’ എന്ന പാഠം സമാനാർഥമുള്ളതാണ്. ‘കുറുകെയും ഗതി തടയപ്പെടുന്നില്ല’ എന്നാൽ അവരുടെ ഗതിക്ക് എവിടെയും തടസ്സമില്ല. ‘പലവട്ടം ഭൂമിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു’ എന്ന വാക്കിലൂടെ, സീതാന്വേഷണത്തിൽ വാനരന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പോയിരുന്നുവെന്നും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ഹനുമാൻ യുക്തിയിലൂടെ സീതയുടെ സംശയം നീക്കുന്നു.

‘അതിനാൽ ദേവീ, പരിതാപം മതി; നിന്റെ ദുഃഖം നീങ്ങട്ടെ. വാനരയൂഥപന്മാർ ഒരൊറ്റ കുതിപ്പുകൊണ്ടു ലങ്കയിലെത്തും. ഉദിച്ചുയർന്ന ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ, നരസിംഹന്മാരായ ആ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ എന്റെ പുറത്തിരുന്നു നിന്റെ അടുക്കലെത്തും. മഹാഭാഗേ, സിംഹസമാനനും ശത്രുനാശകനുമായ രാഘവനെയും വില്ലേന്തിയ ലക്ഷ്മണനെയും ലങ്കാകവാടത്തിലെത്തിയവരായി നീ വേഗം കാണും. നഖങ്ങളും ദംഷ്ട്രകളും ആയുധമാക്കിയവരും സിംഹശാർദൂലങ്ങളുടെ പരാക്രമമുള്ളവരും ഗജേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലുള്ളവരുമായ വീരവാനരന്മാർ ഒത്തുചേർന്നിരിക്കുന്നതു നീ ഉടനെ കാണും. ലങ്കയ്ക്കടുത്തുള്ള മലയപർവതത്തിന്റെ സാനുക്കളിൽ ഗർജിക്കുന്ന, പർവതങ്ങളെയും മേഘങ്ങളെയുംപോലുള്ള കപിമുഖ്യരുടെ സ്വരം നീ അധികം വൈകാതെ കേൾക്കും. വനവാസം കഴിഞ്ഞ, ശത്രുനാശകനായ രാഘവൻ നിന്നോടൊപ്പം അയോധ്യയിൽ അഭിഷിക്തനാകുന്നതു നീ വേഗം കാണും.’ ഹനുമാന്റെ ആശ്വാസവചനം പടിപടിയായി വളരുന്നു — ആദ്യം വാനരന്മാരുടെ വരവ്, പിന്നെ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ദർശനം, പിന്നെ വാനരസേനയുടെ ഗർജനം, ഒടുവിൽ അയോധ്യയിലെ അഭിഷേകം. ഇങ്ങനെ അവൻ സീതയുടെ ദൃഷ്ടി ഇന്നത്തെ ദുഃഖത്തിൽനിന്നു ഭാവിയിലെ സുഖത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു. ‘എന്റെ പുറത്തിരുന്ന്’ എന്ന വാക്കു കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ പുറത്തു കയറാനുള്ള നിർദേശത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — സീത കയറിയില്ല, രാമനാകട്ടെ കയറും. ‘വാരണേന്ദ്രാഭാൻ’ എന്നാൽ ഗജേന്ദ്രന്മാർക്കു തുല്യരായ മഹാകായന്മാർ; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘വാനരേന്ദ്രാഭാൻ’ (വാനരേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലുള്ളവർ) എന്നാണു പാഠം. ‘ഉദിച്ചുയർന്ന ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമയാൽ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ സൗമ്യതയും തേജസ്സും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ലങ്കാമലയസാനുഷു’ എന്നാൽ ലങ്കയ്ക്കടുത്തുള്ള മലയപർവതത്തിന്റെ ശിഖരങ്ങളിൽ എന്നു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം; ‘ശൈലാംബുദനികാശാഃ’ എന്നാൽ പർവതങ്ങളെയും മേഘങ്ങളെയുംപോലുള്ള മഹാകായന്മാർ. ഒടുവിലുള്ള അയോധ്യാഭിഷേകത്തിന്റെ പരാമർശം മുഴുവൻ കഥയുടെയും ശുഭാന്തം മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പരിതാപം മതി’ എന്ന വാക്ക്, ‘പ്രാണനെക്കുറിച്ചുപോലും സംശയം’ എന്നു സീത മുമ്പു പറഞ്ഞ ഭയം നീക്കുന്നു; ‘ഒരൊറ്റ കുതിപ്പുകൊണ്ട്’ എന്ന പദം ‘എങ്ങനെ കടക്കും’ എന്ന അവളുടെ ചോദ്യത്തിനുള്ള നേരിട്ടുള്ള ഉത്തരമാണ്. ‘ധനുഷ്മന്തം’ (വില്ലുള്ളവൻ) എന്നതു സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ധനുഷ്പാണിം’ (വില്ലു കൈയിലേന്തിയവൻ) — അർഥം ഒന്നുതന്നെ.

നിന്നെക്കുറിച്ചുള്ള അതിയായ ശോകത്താൽ അത്രയധികം പീഡിതയായിരുന്നിട്ടും ദീനമായി സംസാരിക്കാത്ത ആ മൈഥിലപുത്രി, ശുഭകരവും ഇഷ്ടകരവുമായ വാക്കുകളാൽ ഞാൻ അവളെ പ്രസന്നയാക്കിയപ്പോൾ ശാന്തി കൈക്കൊണ്ടു. ഈ ശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്. ഹനുമാന്റെ വാക്കുകളാൽ അവൾ അൽപം ആശ്വസിച്ചു; ഇതോടെ സുന്ദരകാണ്ഡം സമാപിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टषष्टितमः सर्गः॥ ६८॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക