॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 97-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതയുടെ ശപഥവും രസാതലപ്രവേശവും

രാമന്റെ മറുപടി — മുൻപുണ്ടായ തെളിവും ലോകാപവാദവും, ദേവന്മാരുടെ ആഗമനം, ദിവ്യമായ കാറ്റ്, സീതയുടെ മൂന്നുവിധമുള്ള ശപഥം, ഭൂതലത്തിൽനിന്നുയർന്ന സിംഹാസനം, ഭൂമീദേവി സീതയെ സ്വീകരിക്കുന്നു, പുഷ്പവൃഷ്ടി, ലോകത്തിന്റെ സമ്മോഹം

വാല്മീകി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിൽക്കുന്ന സുന്ദരിയായ ആ സീതയെ നോക്കി രാഘവൻ കൈകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘മഹാഭാഗനായ ധർമജ്ഞാ, അങ്ങു പറയുന്നതുപോലെതന്നെയാണ് ഇത്; ബ്രഹ്മർഷേ, അങ്ങയുടെ കളങ്കമറ്റ വാക്കുകളിൽ എനിക്കു വിശ്വാസമുണ്ട്. പണ്ട് ലങ്കയിൽ ദേവന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വൈദേഹിയുടെ ശുദ്ധി തെളിയിക്കപ്പെട്ടു; അവിടെ ശപഥവും ചെയ്തു; അതിനാലാണ് ഞാൻ അവളെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പ്രവേശിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ ലോകാപവാദം ബലവത്താണ്; അതുനിമിത്തമാണ് മൈഥിലി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്. ബ്രഹ്മർഷേ, പാപരഹിതയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നിട്ടും ലോകഭയത്താൽ ഞാൻ ഈ സീതയെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അതു് അങ്ങു പൊറുക്കണം. ഇരട്ടകളായി ജനിച്ച ഈ കുശീലവന്മാർ എന്റെ പുത്രന്മാരാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; ലോകത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ ശുദ്ധയായി തെളിയുന്ന മൈഥിലിയിൽ എനിക്കു പ്രീതിയുണ്ടാകട്ടെ.’ സീത നിർദോഷയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും താൻ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് രാമൻ സ്വയം സമ്മതിക്കുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ ആത്മസ്വീകാരം അത്യന്തം മർമസ്പർശിയാണ്. അദ്ദേഹം ക്ഷമ യാചിക്കുന്നു — സീതയോടല്ല, മുനിയോട്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയവും ദുഃഖവും ഒരുപോലെ വ്യഞ്ജിക്കുന്നു. ‘പ്രത്യയശ്ച പുരാ വൃത്തഃ’ (പണ്ട് തെളിവു നടന്നു) എന്നത് യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ അഗ്നിപരീക്ഷയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അവിടെ ദേവന്മാരുടെ മുന്നിൽ സീതയുടെ ശുദ്ധി തെളിയിക്കപ്പെട്ടു. ‘ജഗതോ മധ്യേ’ (ലോകത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ) എന്ന പദദ്വയം രണ്ടുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നു — രാമൻ സകലലോകത്തിന്റെയും മുന്നിൽ തെളിവ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഏകാന്തത്തിലല്ല. നാലാം ശ്ലോകം മൂന്നു വരികളുള്ളതാണ്; അതിൽ ലോകാപവാദത്തിന്റെ ബലവും പരിത്യാഗത്തിന്റെ കാരണവും ക്ഷമായാചനയും ഒന്നിച്ചു ചേർത്തിരിക്കുന്നു. പുത്രന്മാരെ സ്വീകരിക്കുന്ന വാക്ക് ഇവിടെ ആദ്യമായി രാമന്റെ വായിൽനിന്നു പുറപ്പെടുന്നു — ‘ജാനാമി ചേമൗ പുത്രൗ മേ’ (ഇവർ എന്റെ പുത്രന്മാരാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു). രാമന്റെ വാക്കുകളിൽ രാജധർമവും പതിധർമവും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വം വ്യക്തമാണ് — രാജാവിന് ലോകാഭിപ്രായം അവഗണിക്കാനാവില്ല, പതിക്കോ ഭാര്യ നിർദോഷയാണെന്നറിയാം. ‘പ്രീതിരസ്തു മേ’ (എനിക്കു പ്രീതിയുണ്ടാകട്ടെ) എന്ന വാക്യത്തിൽ സീത വീണ്ടും ഗൃഹത്തിലേക്കു മടങ്ങിവരണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മുനിയോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദരവും കാണാം.

രാമന്റെ അഭിപ്രായമറിഞ്ഞ്, സീതയുടെ ആ ശപഥത്തിനായി മഹേന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ മഹൗജസ്സുകളായ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാം പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി ഒത്തുകൂടി. ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, വിശ്വേദേവന്മാർ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ, എല്ലാ സാധ്യദേവന്മാർ, എല്ലാ പരമർഷിമാർ, നാഗങ്ങൾ, സുപർണന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ — അവരെല്ലാം സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ, സീതാശപഥത്തിൽ ഉത്കണ്ഠാകുലരായി വന്നുചേർന്നു. ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും കണ്ട് രാഘവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഋഷിയുടെ കളങ്കമറ്റ വാക്കുകളിൽ എനിക്കു വിശ്വാസമുണ്ട്; ലോകത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ ശുദ്ധയായി തെളിയുന്ന വൈദേഹിയിൽ എനിക്കു പ്രീതിയുണ്ടാകട്ടെ.’ തുടർന്ന് ശുഭവും പുണ്യവും ദിവ്യഗന്ധമുള്ളതും മനോഹരവുമായ ഒരു കാറ്റ് ഒരു ദേവശ്രേഷ്ഠനെപ്പോലെ നാലുപാടും ആ ജനസമൂഹത്തെ ആഹ്ലാദിപ്പിച്ചു. എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിൽനിന്നും വന്ന മനുഷ്യർ ഏകാഗ്രരായി, പണ്ട് കൃതയുഗത്തിലെന്നപോലെ, അചിന്ത്യവും അദ്ഭുതകരവുമായ ആ കാഴ്ച നോക്കിനിന്നു. ദേവന്മാരുടെ ആഗമനം ശപഥത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു — മനുഷ്യർ മാത്രമല്ല, മൂന്നു ലോകങ്ങളും സാക്ഷികളാണ്. ‘സീതാശപഥസംഭ്രാന്താഃ’ എന്ന പദത്താൽ ദേവന്മാരും വ്യാകുലരാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — എന്തോ മഹത്തായതു സംഭവിക്കാൻപോകുന്നുവെന്ന് അവർക്കറിയാം. ദിവ്യമായ കാറ്റ് ശുഭസൂചകമാണ്; ‘കൃതയുഗത്തിലെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ — കൃതയുഗത്തിൽ ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ഒന്നിച്ചു കാണപ്പെട്ടിരുന്നു, ഇന്നും അതുപോലെ. സമീക്ഷിതപതിപ്പിലെ 7.088.006c (അശ്വിനീകുമാരന്മാരും ഋഷിമാരും ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരോഗണങ്ങളും) അച്ചടിയിലില്ല. 9–10 ശ്ലോകങ്ങൾ — രാമന്റെ ആവർത്തനം — സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അവ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിന്റെ വിസ്താരമാണ്. ദേവന്മാരെ കണ്ട് രാമൻ തന്റെ വാക്കു വീണ്ടും ഉച്ചരിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ദേവന്മാരുടെ സാക്ഷ്യവും ലഭിക്കുന്നു. കാറ്റിനു നൽകിയ ഉപമ ‘സുരശ്രേഷ്ഠൻ’ ആണ് — ആ കാറ്റും ഒരു ദേവനെപ്പോലെ പൂജ്യമാണ്. എല്ലാ ജനങ്ങളും ഏകാഗ്രരായി, നിശ്ശബ്ദരായി, സീതയുടെ വാക്കു കേൾക്കാൻ കാത്തുനിൽക്കുന്നു.

ഒത്തുകൂടിയ എല്ലാവരെയും കണ്ട് കാഷായവസ്ത്രം ധരിച്ച സീത കണ്ണു താഴ്ത്തി, മുഖം കുനിച്ച്, കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘രാഘവനല്ലാതെ മറ്റൊരു പുരുഷനെ മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, മാധവിയായ ഭൂമീദേവി എനിക്കു പ്രവേശിക്കാൻ ഇടം നൽകട്ടെ. മനസ്സുകൊണ്ടും കർമംകൊണ്ടും വാക്കുകൊണ്ടും ഞാൻ രാമനെ മാത്രമേ ആരാധിക്കുന്നുള്ളൂവെങ്കിൽ, മാധവീദേവി എനിക്ക് ഇടം നൽകട്ടെ. രാമനപ്പുറം മറ്റൊന്നും ഞാൻ അറിയുന്നില്ല എന്നു ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണെങ്കിൽ, മാധവീദേവി എനിക്ക് ഇടം നൽകട്ടെ.’ സീതയുടെ ശപഥം മൂന്നുവിധമാണ് — മനസ്സിന്റേത്, കർമവാക്കായങ്ങളുടേത്, സത്യത്തിന്റേത്; ഓരോന്നിന്റെയും ഒടുവിൽ അതേ പ്രാർഥനതന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു. സീതയുടെ പ്രാർഥന ‘തെളിവുണ്ടാകട്ടെ’ എന്നല്ല, ‘ഇടം നൽകട്ടെ’ എന്നാണ് — അവൾ രാമന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു മടങ്ങാനല്ല യാചിക്കുന്നത്, അമ്മയായ ഭൂമിയുടെ മടിത്തട്ടിലേക്കാണ്. സീത ഭൂമിജയാണ്; ഉഴവുചാലിൽനിന്ന് ജനകൻ കണ്ടെടുത്തവൾ; അതിനാൽ മാധവീദേവി അവൾക്ക് അമ്മയെപ്പോലെയാണ്. കാഷായവസ്ത്രം അവളുടെ തപസ്വിനീരൂപം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രണ്ടും മൂന്നും ശപഥങ്ങൾ (15–16) സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അവിടെ ഒന്നു മാത്രം. ‘കണ്ണു താഴ്ത്തി, മുഖം കുനിച്ച്’ — അവൾ ആരുടെയും മുഖത്തു നോക്കുന്നില്ല, രാമന്റേതുപോലും. ശപഥത്തിന്റെ മൂന്നുതവണയുള്ള ആവർത്തനം അതിന്റെ ദൃഢത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഒരിക്കലല്ല, മൂന്നുതവണ. ഇവിടെ സീത രാമനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല, ലോകത്തെയുമില്ല; സ്വന്തം നിഷ്ഠ പ്രഖ്യാപിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. അവളുടെ മൗനവും ശപഥവും ഒരുപോലെ അവളുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെ തെളിവാണ്.

വൈദേഹി ഇങ്ങനെ ശപഥം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ ആ അദ്ഭുതം പ്രത്യക്ഷമായി — ഭൂതലത്തിൽനിന്ന് ദിവ്യവും അനുത്തമവുമായ ഒരു സിംഹാസനം ഉയർന്നുവന്നു; അളവറ്റ പരാക്രമമുള്ള, ദിവ്യശരീരമുള്ള, ദിവ്യരത്നങ്ങൾ അണിഞ്ഞ നാഗങ്ങൾ തലകളിൽ അതു വഹിച്ചിരുന്നു. അതിൽ ഭൂമീദേവി ഇരുകൈകളാലും മൈഥിലിയെ പിടിച്ച് സ്വാഗതമരുളി അഭിനന്ദിച്ച് ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി. ആസനത്തിലിരുന്ന് രസാതലത്തിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്ന സീതയെ കണ്ടപ്പോൾ ഇടമുറിയാത്ത ദിവ്യമായ പുഷ്പവൃഷ്ടി അവളുടെമേൽ ചൊരിഞ്ഞു. ദേവന്മാരിൽനിന്ന് പെട്ടെന്ന് വളരെ വലിയ സാധുവാദം ഉയർന്നു: ‘നന്ന്, നന്ന്, സീതേ! നിന്റെ ശീലം ഇങ്ങനെയുള്ളതാണല്ലോ.’ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന ദേവന്മാർ സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ സീതയുടെ പ്രവേശം കണ്ട് ഇങ്ങനെ പലവിധം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. യജ്ഞവാടത്തിലെത്തിയ എല്ലാ മുനിമാരും നരവ്യാഘ്രന്മാരായ രാജാക്കന്മാരും വിസ്മയത്തിൽനിന്നു വിരമിച്ചില്ല. അന്തരീക്ഷത്തിലും ഭൂമിയിലുമുള്ള സകല സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളും, മഹാകായരായ ദാനവന്മാരും, പാതാളത്തിലെ നാഗാധിപന്മാരും — ചിലർ സന്തോഷത്തോടെ ആർത്തുവിളിച്ചു, ചിലർ ധ്യാനനിമഗ്നരായി, ചിലർ രാമനെ നോക്കിനിന്നു, ചിലർ ബോധമറ്റവരായി സീതയെ നോക്കി. സീതയുടെ പ്രവേശം കാണാൻ അവരുടെ സമാഗമമുണ്ടായി; ഒരു മുഹൂർത്തനേരത്തേക്കെന്നപോലെ ലോകം മുഴുവൻ ഒരുപോലെ അത്യധികം സമ്മോഹിതമായി. ഇവിടെ സീതയുടെ അവസാനം കരുണരസത്തിന്റെ പരമശിഖരമാണ് — അവൾ ശുദ്ധയാണെന്നു തെളിയിക്കപ്പെട്ടു, പക്ഷേ രാമന്റെ അടുത്തേക്കു മടങ്ങിയില്ല. വിവാഹത്തിനുമുമ്പ് ജനകൻ ഭൂമിയിൽനിന്ന് അവളെ ഉയർത്തിയെടുത്തതുപോലെ, അമ്മയായ ഭൂമി പുത്രിയെ സ്വാഗതത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതികരണം വൈവിധ്യമുള്ളതാണ് — ഹർഷം, ധ്യാനം, വിസ്മയം, മോഹം; കവി രാമന്റെ ഭാവം നേരിട്ടു പറയുന്നില്ല; അടുത്ത സർഗത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശോകം വർണിക്കപ്പെടും. ‘യസ്യാസ്തേ ശീലമീദൃശം’ (നിന്റെ ശീലം ഇങ്ങനെയുള്ളതാണല്ലോ) എന്ന ദേവവാക്യം സീതയുടെ ചാരിത്ര്യത്തിനുള്ള അന്തിമമായ സാക്ഷ്യപത്രമാണ്. നാഗങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന സിംഹാസനം പാതാളാധിപന്മാരുടെ സത്കാരം കാണിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉത്തരകാണ്ഡത്തിൽ സീതയുടെ കഥ സമാപിക്കുന്നു; അവളുടെ ശുദ്ധി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः॥ ९७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക