സർഗ്ഗം
വാല്മീകി സീതയുടെ ശുദ്ധി സമർഥിക്കുന്നു
പ്രഭാതത്തിൽ ഋഷിമാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രജകളുടെയും സമാഗമം, സീതയോടൊപ്പം വാല്മീകിയുടെ ആഗമനം, ജനങ്ങളുടെ ശോകവും സാധുവാദവും, മുനിയുടെ പ്രഖ്യാപനം, തപസ്സുകൊണ്ടുള്ള ശപഥം, സീതയുടെ ശുദ്ധിയുടെ തെളിവ്
ആ രാത്രി പുലർന്നപ്പോൾ പ്രഭാതത്തിൽ യജ്ഞവാടത്തിലെത്തിയ മഹാതേജസ്വിയായ രാജാവ് രാഘവൻ എല്ലാ ഋഷിമാരെയും വിളിപ്പിച്ചു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി, കാശ്യപൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ദീർഘതമസ്സ്, മഹാതപസ്വിയായ ദുർവാസാവ്; പുലസ്ത്യൻ, ശക്തി, ഭാർഗവൻ, വാമനൻ, ദീർഘായുസ്സായ മാർക്കണ്ഡേയൻ, മഹായശസ്വിയായ മൗദ്ഗല്യൻ; ഗർഗൻ, ച്യവനൻ, ധർമജ്ഞനായ ശതാനന്ദൻ, തേജസ്വിയായ ഭരദ്വാജൻ, അഗ്നിപുത്രനായ സുപ്രഭൻ; നാരദൻ, പർവതൻ, മഹായശസ്വിയായ ഗൗതമൻ, കാത്യായനൻ, സുയജ്ഞൻ, തപസ്സിന്റെ നിധിയായ അഗസ്ത്യൻ — ഇവരും കഠിനവ്രതരായ മറ്റനേകം മുനിമാരും കൗതൂഹലം നിറഞ്ഞ് എല്ലാവരും ഒത്തുകൂടി. മഹാവീര്യരായ രാക്ഷസരും മഹാബലരായ വാനരരും — മഹാത്മാക്കളായ എല്ലാവരും — കൗതുകത്താൽ വന്നുചേർന്നു. ആയിരക്കണക്കിനു ക്ഷത്രിയരും ശൂദ്രരും വൈശ്യരും, നാനാദേശങ്ങളിൽനിന്നു വന്ന കഠിനവ്രതരായ ബ്രാഹ്മണരും, ജ്ഞാനനിഷ്ഠരും കർമനിഷ്ഠരും യോഗനിഷ്ഠരും മറ്റുള്ളവരും — എല്ലാവരും സീതാശപഥം കാണാൻ ഒത്തുകൂടി. ഋഷിമാരുടെ പട്ടിക നീണ്ടതാണ് — പ്രസിദ്ധരായ മിക്ക മഹർഷിമാരും ഇവിടെ സന്നിഹിതരാണ്; അതിനാൽ ശപഥത്തിന്റെ സാക്ഷ്യം ഏറ്റവും ഉന്നതമാകുന്നു. അച്ചടിയിൽ ‘പുലസ്ത്യോഽപി’ എന്നും സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘അഗസ്ത്യോഽഥ’ എന്നുമാണ്; അച്ചടിയിൽ അഗസ്ത്യനെ അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ നാരദൻ, പർവതൻ, ഗൗതമൻ, കാത്യായനൻ, സുയജ്ഞൻ എന്നിവരോടൊപ്പം വീണ്ടും പ്രത്യേകം പറയുന്നുണ്ട് — ആ ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല. ജ്ഞാനകർമയോഗനിഷ്ഠരെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശവും (9) വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. എല്ലാ വർണങ്ങളും എല്ലാ ജാതികളും വാനരരും രാക്ഷസരും — ലോകം മുഴുവൻ സാക്ഷിയാണെന്ന് കവി കാണിക്കുന്നു. ‘കൗതൂഹലസമാവിഷ്ടാഃ’, ‘കുതൂഹലാത്’ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആവർത്തനം ജനങ്ങളുടെ തീവ്രമായ ഉത്കണ്ഠ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സീതയെ കാണാനും ശപഥത്തിന്റെ പരിണാമം അറിയാനും എല്ലാവരും ഉത്സുകരാണ്. രാമൻ സ്വയം പ്രഭാതത്തിൽത്തന്നെ യജ്ഞവാടത്തിൽ ചെന്ന് ഋഷിമാരെ വിളിക്കുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്കണ്ഠ വ്യക്തം. ഈ മുനിമാർ സാക്ഷികൾ മാത്രമല്ല, ധർമത്തിന്റെ പ്രമാണങ്ങളുമാണ്; അവരുടെ മുന്നിൽ ചെയ്യുന്ന ശപഥം ആർക്കും അവഗണിക്കാനാവില്ല. വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും രാമന്റെ ഗുരുക്കന്മാരാണ്, അഗസ്ത്യൻ വനവാസത്തിലെ മാർഗദർശി, ഭരദ്വാജൻ ചിത്രകൂടയാത്രയിലെ ആതിഥേയൻ — ഇവരെല്ലാം രാമന്റെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരാണ്.
അപ്പോൾ ഒത്തുകൂടിയ ആ ജനസമൂഹം മുഴുവൻ കല്ലായിപ്പോയതുപോലെ നിശ്ചലമായി നിൽക്കുന്നു എന്നു കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ സീതയോടൊപ്പം വേഗം അവിടെയെത്തി. ആ ഋഷിയുടെ പിന്നാലെ സീത മുഖം കുനിച്ച്, കൂപ്പുകൈകളോടെ, കണ്ണീരോടെ, മനസ്സിൽ രാമനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടു നടന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന ശ്രുതിയെപ്പോലെ വാല്മീകിയുടെ പിന്നാലെ വരുന്ന സീതയെ കണ്ട് വലിയ സാധുവാദം ഉയർന്നു. തുടർന്ന് ദുഃഖത്തിൽനിന്നുളവായ വിപുലമായ ശോകത്താൽ മനസ്സു കലങ്ങിയ എല്ലാവരിൽനിന്നും ഒരു വലിയ കോലാഹലശബ്ദം ഉയർന്നു. ചിലർ ‘രാമാ, നന്ന്!’ എന്നും മറ്റുചിലർ ‘സീതേ, നന്ന്!’ എന്നും വേറെ ചില പ്രേക്ഷകർ ‘ഇരുവരും നന്ന്!’ എന്നും ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. ‘കല്ലായിപ്പോയതുപോലെ നിശ്ചലം’ എന്ന ഉപമ ജനസമൂഹത്തിന്റെ നിശ്ചലതയും നിശ്ശബ്ദതയും കാണിക്കുന്നു — എല്ലാവരും സ്തബ്ധരായി കാത്തിരിക്കുന്നു. ‘ബ്രഹ്മാവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന ശ്രുതി’ എന്ന ഉപമ അത്യന്തം ഉദാത്തമാണ് — വാല്മീകി ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെ, സീത വേദവാണിയെപ്പോലെ പവിത്ര; ഇതിലൂടെ കവി സീതയുടെ പവിത്രത മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ‘മനസ്സിൽ രാമനെ ധ്യാനിച്ച്’ എന്ന പദത്താൽ സീതയുടെ ഹൃദയത്തിൽ രാമൻ മാത്രമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ അവളുടെ ശപഥത്തിന്റെ ആധാരമാകുന്നത്. ജനങ്ങളുടെ പ്രതികരണം മൂന്നുവിധമാണ് — ചിലർ രാമനെ സ്തുതിക്കുന്നു, ചിലർ സീതയെ, ചിലർ ഇരുവരെയും — ലോകത്തിന്റെ അഭിപ്രായഭേദവും ഇവിടെ വ്യഞ്ജിക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ക്രമം വിപരീതമാണ് — ആദ്യം ‘സീതേ, നന്ന്’, പിന്നെ ‘രാമാ, നന്ന്’. സീത മൗനം പാലിക്കുന്നു; അവൾ ഒന്നും പറയുന്നില്ല, കൈകൂപ്പി കണ്ണീർ പൊഴിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. അനേകവർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ആദ്യമായാണ് അവൾ രാമന്റെ മുന്നിൽ വരുന്നത്; അവളുടെ മനസ്സിൽ വേദനയും സങ്കോചവും ഒരുപോലെയുണ്ട്. ജനങ്ങളുടെ ശോകവും സ്വാഭാവികം — അവളുടെ ദുഃഖം കണ്ട് അവർ അലിയുന്നു.
തുടർന്ന് ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ മധ്യത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ച്, സീതയോടൊപ്പമുള്ള മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വാല്മീകി രാഘവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ദാശരഥേ, സുവ്രതയും ധർമചാരിണിയുമായ ഈ സീത അപവാദം നിമിത്തം എന്റെ ആശ്രമത്തിനടുത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവളാണ്. മഹാവ്രതനായ രാമാ, ലോകാപവാദം ഭയക്കുന്ന അങ്ങേക്ക് സീത വിശ്വാസം — തെളിവ് — നൽകും; അതിന് അവൾക്ക് അനുവാദം നൽകണം. ജാനകിയുടെ ഈ രണ്ടു പുത്രന്മാർ — ഇരട്ടകളായി ജനിച്ചവർ — അങ്ങയുടെതന്നെ അജയ്യരായ പുത്രന്മാരാണ്; ഇതു സത്യമായി ഞാൻ അങ്ങയോടു പറയുന്നു. രാഘവനന്ദനാ, ഞാൻ പ്രചേതസ്സിന്റെ പത്താമത്തെ പുത്രനാണ്; ഒരിക്കലും അസത്യം പറഞ്ഞതായി ഞാൻ ഓർക്കുന്നില്ല; ഇവർ അങ്ങയുടെ പുത്രന്മാർതന്നെ.’ ഇപ്പോൾ രഹസ്യം എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ വെളിപ്പെട്ടു — കുമാരന്മാർ രാമന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. പ്രചേതസ്സിന്റെ പത്താമത്തെ പുത്രൻ എന്നു പറഞ്ഞ് വാല്മീകി തന്റെ സത്യവാദിത്വവും കുലത്തിന്റെ പ്രാമാണ്യവും സാക്ഷ്യമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘അപവാദം നിമിത്തം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവൾ’ എന്ന വാക്കിൽ രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ സൂചനയുണ്ട് — മുനി രാജാവിനെപ്പോലും ഭയക്കാതെ നിർഭയനായി സത്യം പറയുന്നു. ‘താമനുജ്ഞാതുമർഹസി’ (അവൾക്ക് അനുവാദം നൽകണം) എന്ന് വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിക്കുന്നു — രാമന്റെ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ സീത ശപഥം ചെയ്യൂ. മുമ്പ് മുനി കുമാരന്മാരോട് ‘വാല്മീകിയുടെ ശിഷ്യന്മാർ എന്നു പറയുക’ എന്ന് ആദേശിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹംതന്നെ സത്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — യഥാകാലം രഹസ്യം പ്രകടമായി. ‘സുവ്രതാ ധർമചാരിണീ’ എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളാൽ മുനി സീതയുടെ ചാരിത്ര്യത്തിനു തെളിവു നൽകുന്നു — ആശ്രമത്തിലും അവൾ വ്രതനിഷ്ഠയോടും ധർമപരതയോടുംകൂടി ജീവിച്ചു. ‘യമജാതകൗ’ (ഇരട്ടകളായി ജനിച്ചവർ) എന്ന പദത്താൽ കുമാരന്മാരുടെ ഒരേസമയത്തുള്ള ജനനം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
‘ഞാൻ അനേകായിരം വർഷം തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഈ മൈഥിലി ദുഷ്ടയാണെങ്കിൽ ആ തപസ്സിന്റെ ഫലം ഞാൻ അനുഭവിക്കാതിരിക്കട്ടെ. മനസ്സുകൊണ്ടോ കർമംകൊണ്ടോ വാക്കുകൊണ്ടോ മുമ്പ് ഒരു പാപവും ചെയ്തതായി ഞാൻ ഓർക്കുന്നില്ല; മൈഥിലി പാപരഹിതയാണെങ്കിൽ മാത്രമേ ഞാൻ അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുകയുള്ളൂ. രാഘവാ, പഞ്ചഭൂതങ്ങളിലും മനസ്സ് ആറാമതായുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും ആലോചിച്ച് സീത ശുദ്ധയാണെന്നറിഞ്ഞാണ് വനത്തിലെ നീർച്ചാലിനരികെവെച്ച് ഞാൻ അവളെ സ്വീകരിച്ചത്. ശുദ്ധമായ ആചാരമുള്ളവളും പാപരഹിതയും ഭർത്താവിനെ ദൈവമായി കരുതുന്നവളുമായ ഇവൾ ലോകാപവാദം ഭയക്കുന്ന അങ്ങേക്ക് വിശ്വാസം നൽകും. നരവരപുത്രാ, അതിനാൽ ദിവ്യമായ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ ഉള്ളിലേക്കു പ്രവേശിച്ചുനോക്കി ഇവൾ ശുദ്ധഭാവയാണെന്നു ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു; ലോകാപവാദത്താൽ കലുഷിതമായ മനസ്സോടെ, ശുദ്ധയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നിട്ടും അങ്ങ് ഉപേക്ഷിച്ച പ്രിയതമയാണ് ഇവൾ.’ ഇവിടെ മുനി തന്റെ തപസ്സിന്റെ മുഴുവൻ ഫലവും പണയം വയ്ക്കുന്നു — ഇതാണ് പരമമായ ശപഥം. ‘പഞ്ചഭൂതങ്ങളിലും മനസ്സ് ആറാമതായുള്ളവയിലും’ എന്ന പദത്താൽ മുനി പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങളാലും മനസ്സിനാലും പരിശോധിച്ചു നിശ്ചയിച്ചു എന്നർഥം; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും അങ്ങനെതന്നെ. ‘വിദിതാപി ശുദ്ധാ’ (ശുദ്ധയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും) എന്ന അവസാനവാക്ക് മൂർച്ചയുള്ളതാണ് — സീത ശുദ്ധയാണെന്ന് രാമൻതന്നെ അറിഞ്ഞിരുന്നു; എന്നിട്ടും ലോകാപവാദം നിമിത്തം ഉപേക്ഷിച്ചു; മുനി ഇതു തുറന്നുപറയുന്നു. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം വസന്തതിലകവൃത്തത്തിലാണ്. 20–21 ശ്ലോകങ്ങളിൽ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ ശപഥം നിഷേധരൂപത്തിലും വിധിരൂപത്തിലുമായി രണ്ടുവിധം പറയുന്നു; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഒരു ശ്ലോകം മാത്രം. ഇങ്ങനെ വാല്മീകിയുടെ വാക്കുകൾ സീതാശപഥത്തിന്റെ ഭൂമികയാണ്; അടുത്ത സർഗത്തിൽ സീത സ്വയം ശപഥം ചെയ്യും.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षण्णवतितमः सर्गः॥ ९६॥