സർഗ്ഗം
കുശലവന്മാരുടെ രാമായണഗാനം
പ്രഭാതത്തിലെ ഗാനം, രാമന്റെ കൗതുകം, വിദ്വത്സഭയെ വിളിച്ചുകൂട്ടൽ, സഭയിലെ ഗാനം, ശ്രോതാക്കളുടെ വിസ്മയം, സ്വർണം നിരസിക്കൽ, കാവ്യത്തിന്റെ കർത്താവിനെയും വലുപ്പത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പരിചയം
രാത്രി പുലർന്നപ്പോൾ സ്നാനം ചെയ്ത് അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്ത — അഗ്നിഹോത്രം നിർവഹിച്ച — ആ കുമാരന്മാർ ഋഷി മുമ്പു പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം അവിടെ യജ്ഞവാടത്തിൽ പാടി. പൂർവാചാര്യന്മാർ നിർമിച്ചതും ഗാനധർമങ്ങളാൽ അലംകൃതവുമായ ആ അപൂർവമായ പാഠ്യജാതി കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ കേട്ടു. പല പ്രമാണങ്ങളാൽ ബദ്ധവും തന്ത്രിയോടും ലയത്തോടും ചേർന്നതുമായ ആ ഗാനം രണ്ടു ബാലന്മാർ പാടുന്നതു കേട്ട് രാഘവൻ കൗതുകപരവശനായി. ‘പാഠ്യജാതി’ എന്നത് പാരായണവും ഗാനവും ഒന്നുചേരുന്ന ഒരു വിശിഷ്ടഗാനരീതിയാണ്; ‘സംഗീതത്തിന്റെ വിശേഷതകളോടുകൂടിയ സ്വരാലാപനത്തിന്റെ അപൂർവശൈലി’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം അതു വിശദീകരിക്കുന്നു. ‘പ്രമാണങ്ങൾ’ എന്നാൽ ദ്രുതം, മധ്യം, വിളംബിതം എന്നീ താളപ്രമാണങ്ങളുടെ ആവൃത്തികൾ, അല്ലെങ്കിൽ സപ്തസ്വരങ്ങളുടെ ഭേദങ്ങൾ എന്നു വ്യാഖ്യാതാവ്. രാമന്റെ കൗതുകം രണ്ടുവിധമാണ് — ഗാനത്തിന്റെ മാധുര്യവും ഗായകരുടെ രൂപവും. മുനിയുടെ ആദേശം സഫലമാകുന്നു — കുമാരന്മാർ രാമന്റെ വാതിൽക്കൽ പാടുന്നു, രാമൻ സ്വയം കേൾക്കുന്നു. ‘സ്നാതൗ ഹുതഹുതാശനൗ’ (സ്നാനം ചെയ്ത്, അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ചവർ) എന്ന വിശേഷണത്താൽ അവരുടെ ബ്രഹ്മചാരിധർമവും നിത്യകർമവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഗാനത്തിനുമുമ്പ് അവർ സ്വകർത്തവ്യം മറക്കുന്നില്ല. ‘പൂർവാചാര്യവിനിർമിതാം’ എന്ന പദത്താൽ ഈ ഗാനപദ്ധതിയുടെ പ്രാചീനത കാണിക്കപ്പെടുന്നു; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘പൂർവചര്യാം തതസ്തതഃ’ എന്നാണു പാഠം — രാമൻ തന്റെതന്നെ പൂർവചരിതം കേൾക്കുന്നു എന്ന അർഥത്തിൽ. ഇങ്ങനെ ഗാനത്തിന്റെ ആരംഭംതന്നെ രാമന്റെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹം പിന്നീട് വിദ്വത്സഭയെ വിളിച്ചുകൂട്ടുന്നു. മുനി ഉപദേശിച്ചതുപോലെ കുമാരന്മാർ ആദ്യം രാമന്റെ ഭവനവാതിൽക്കലും ഋത്വിക്കുകളുടെ മുന്നിലും പാടുന്നു. തന്ത്രി വീണയാണ്, ലയം താളത്തിന്റെ ഗതിയും — രണ്ടിന്റെയും പൊരുത്തമാണ് ഗാനത്തിന്റെ മുഖ്യസൗന്ദര്യം. രാമൻ രാജാവാണെങ്കിലും കലാരസികനാണെന്ന് ഇതിൽനിന്ന് അറിയാം; ഗാനം കേട്ട് അദ്ദേഹം നിസ്സംഗനായിരിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ രഹസ്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പിന്നീട് യജ്ഞകർമത്തിന്റെ ഇടവേളയിൽ നരവ്യാഘ്രനായ രാജാവ് രാമൻ മഹാമുനിമാരെയും രാജാക്കന്മാരെയും പണ്ഡിതരെയും വേദജ്ഞരായ നൈഗമന്മാരെയും പൗരന്മാരെയും വിളിച്ചുവരുത്തി; പൗരാണികരെയും ശബ്ദശാസ്ത്രജ്ഞരായ വൈയാകരണരെയും വൃദ്ധരായ ദ്വിജന്മാരെയും സ്വരലക്ഷണജ്ഞരെയും ഗീതം കേൾക്കാൻ ഉത്സുകരായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരെയും; സാമുദ്രികലക്ഷണജ്ഞരെയും സംഗീതജ്ഞരായ ഗാന്ധർവന്മാരെയും, വിശേഷിച്ച് നൈഗമന്മാരെയും; പാദം, അക്ഷരം, സമാസം ഇവ അറിയുന്നവരെയും ഛന്ദസ്സുകളിൽ പരിനിഷ്ഠിതരെയും; കല, മാത്ര എന്നിവയുടെ വിശേഷജ്ഞരെയും ജ്യോതിഷത്തിൽ പാരംഗതരെയും; ക്രിയാകല്പം അറിയുന്ന കർമകാണ്ഡികളെയും കാര്യവിശാരദരെയും; ഭാഷാജ്ഞരെയും ഇംഗിതജ്ഞരെയും, എല്ലാ നൈഗമന്മാരെയും; ഹേതുവാദത്തിൽ കുശലരായ ഹൈതുകരെയും — താർക്കികരെയും — ബഹുശ്രുതരെയും; ഛന്ദോവിത്തുകളെയും പുരാണജ്ഞരെയും വൈദികരായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരെയും; ചിത്രജ്ഞരെയും വൃത്തസൂത്രജ്ഞരെയും — സദാചാരശാസ്ത്രം അറിയുന്നവരെയും — ഗീതനൃത്തവിശാരദരെയും; ശാസ്ത്രജ്ഞരെയും നീതിനിപുണരെയും വേദാന്താർഥം ബോധിപ്പിക്കുന്നവരെയും — ഇവരെയെല്ലാം വിളിച്ചുകൂട്ടി അദ്ദേഹം ഗായകരായ കുമാരന്മാരെ ഇരുത്തി. ഈ നീണ്ട പട്ടിക സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല; വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങൾ (5.2–10.1) അധികമാണ്. അതിന്റെ പ്രയോജനം — സർവശാസ്ത്രജ്ഞരാലും കാവ്യം പരീക്ഷിക്കപ്പെടണം. രാമൻ തനിയെ കേൾക്കുക മാത്രമല്ല, വിദ്വാന്മാരുടെ മുന്നിൽ ഗാനം നടത്തിക്കുന്നു — കാവ്യത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാവരാലും പരിശോധിക്കപ്പെടാൻ. ഇവിടെ പ്രാചീനഭാരതത്തിലെ വിദ്യകളുടെ സമഗ്രചിത്രം കാണാം — വ്യാകരണം, ഛന്ദസ്സ്, ജ്യോതിഷം, കല്പം, സംഗീതം, നൃത്തം, ചിത്രകല, തർക്കം, നീതി, വേദാന്തം. രാമന്റെ സഭ വിദ്യകളുടെ സംഗമമാണെന്ന് കവി കാണിക്കുന്നു. ഇവരിൽ ചിലർ കാവ്യത്തിന്റെ ശബ്ദാർഥങ്ങളും ചിലർ ഛന്ദസ്സും ചിലർ സ്വരതാളങ്ങളും ചിലർ നാട്യവും പരിശോധിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരാണ്. അതിനാൽ രാമായണഗാനം സർവാംഗപരീക്ഷയുടെ വിഷയമായി. ‘ഗാതാരൗ സമവേശയത്’ (ഗായകരായ ഇരുവരെയും ഇരുത്തി) എന്ന വാക്യത്താൽ കുമാരന്മാർക്കു ലഭിച്ച ബഹുമാനവും കാണിക്കപ്പെടുന്നു — വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുന്ന ഗായകരെപ്പോലെയല്ല, സഭാമധ്യത്തിൽ ആസനങ്ങളിലാണ് അവരെ ഇരുത്തിയത്.
അവിടെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ശ്രോതാക്കൾക്ക് ഹർഷം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഗാനം ആ രണ്ടു മുനികുമാരന്മാരും ആരംഭിച്ചു. തുടർന്ന് മധുരവും അതിമാനുഷവുമായ ഗാന്ധർവം ഒഴുകി; ഗാനസമ്പത്തിനാൽ ശ്രോതാക്കൾ ആരും തൃപ്തരായില്ല. ഹൃഷ്ടരായ മുനിഗണങ്ങളും മഹൗജസ്സുകളായ രാജാക്കന്മാരും കണ്ണുകൾകൊണ്ടു പാനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ അവരെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി. എല്ലാവരും ഏകാഗ്രരായി പരസ്പരം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഈ രണ്ടുപേരും രാമനെപ്പോലെതന്നെ — ബിംബത്തിൽനിന്ന് ഉയർന്ന പ്രതിബിംബംപോലെ. ഇവർ ജടാധാരികളല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, വല്കലം ധരിച്ചവരല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, പാടുന്ന ഇവരും രാഘവനും തമ്മിൽ ഒരു വ്യത്യാസവും ഞങ്ങൾ കാണുമായിരുന്നില്ല.’ പൗരന്മാരും ജാനപദന്മാരും ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, നാരദൻ കാണിച്ചുകൊടുത്ത ആദ്യസർഗം — ഒന്നാം സർഗമായ മൂലരാമായണം — മുതൽ ഗാനം ആരംഭിച്ചു. അവിടംമുതൽ ഇരുപതു സർഗങ്ങൾ അവർ പാടി; തുടർന്ന് അപരാഹ്നസമയത്ത് രാഘവൻ സംസാരിച്ചു. ഇവിടെ സർഗത്തിന്റെ നാടകീയത പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു — എല്ലാവരും സാദൃശ്യം കാണുന്നു, രാമനും കാണുന്നു, പക്ഷേ ആരും സത്യം പറയുന്നില്ല. ‘ബിംബാദ് ബിംബമിവ’ (ബിംബത്തിൽനിന്നുള്ള ബിംബംപോലെ) എന്ന ഉപമ പിതൃപുത്രസാദൃശ്യത്തിന്റെ പൂർണത പറയുന്നു. ‘കണ്ണുകൾകൊണ്ടു പാനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ’ എന്ന രൂപകം ദർശനത്തിലെ അതൃപ്തി കാണിക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ 11–12 ശ്ലോകങ്ങൾ (7.085.009–010) സാദൃശ്യവചനത്തിനുമുമ്പല്ല, ഗാനത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽത്തന്നെയാണ്; അച്ചടിയിൽ അവ ക്രമം മാറി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ശ്രോതാക്കൾ എല്ലാവരും ഏകാഗ്രരാണ് — ഗാനമാധുര്യത്തിൽ മുഴുകിയവർ; എങ്കിലും പരസ്പരം സാദൃശ്യം ചർച്ചചെയ്യുന്നവർ. ‘പൗരജാനപദേഷു’ എന്ന പദത്താൽ നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ഒരുപോലെ ശ്രോതാക്കളായിരുന്നു എന്നറിയാം. ഒന്നാം സർഗം നാരദൻ വാല്മീകിക്ക് ഉപദേശിച്ച സംക്ഷിപ്തമായ രാമകഥാസാരമാണ്; അതിനാൽ ഗാനത്തിന്റെ ആരംഭം കാവ്യത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽനിന്നുതന്നെ. ഒരു ദിവസം ഇരുപതു സർഗം — മുനിയുടെ നിയമം യഥാവിധി പാലിക്കപ്പെട്ടു.
ഇരുപതു സർഗങ്ങൾ കേട്ടശേഷം ഭ്രാതൃവത്സലനായ രാമൻ സഹോദരനായ ഭരതനോടു പറഞ്ഞു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, ഈ മഹാത്മാക്കൾക്ക് പതിനെണ്ണായിരം സ്വർണം വേഗം കൊടുക്കുക; അവർ മറ്റെന്താഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അതും.’ കാകുത്സ്ഥനായ ഭരതൻ വേഗം ഓരോ ബാലനും വെവ്വേറെ കൊടുത്തു. എന്നാൽ നൽകപ്പെട്ട ആ സ്വർണം കുശീലവന്മാർ സ്വീകരിച്ചില്ല; മഹാത്മാക്കളായ അവർ വിസ്മയിച്ച് ‘ഇതുകൊണ്ടെന്ത്?’ എന്നു ചോദിച്ചു: ‘കാട്ടിലെ ഫലമൂലങ്ങളിൽ തൃപ്തരായി കഴിയുന്ന വനവാസികളാണ് ഞങ്ങൾ; സ്വർണവും ഹിരണ്യവുംകൊണ്ട് കാട്ടിൽ ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യാനാണ്?’ അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രോതാക്കളെല്ലാവരും രാമനും കൗതുകത്തോടെ അത്യധികം വിസ്മയിച്ചു. തുടർന്ന് ആ കാവ്യത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം കേൾക്കാൻ ഉത്സുകനായ മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ ആ മുനികുമാരന്മാരോടു ചോദിച്ചു: ‘ഈ കാവ്യം എത്ര വലുതാണ്? മഹാത്മാവായ കവിയുടെ ആസ്ഥാനം — വാസസ്ഥലം — എവിടെ? ഈ മഹാകാവ്യത്തിന്റെ കർത്താവ് ആര്? ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഇപ്പോൾ എവിടെയുണ്ട്?’ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ മുനി ഉപദേശിച്ച ‘ലോഭം കാണിക്കരുത്’ എന്നത് ഇവിടെ ഫലിക്കുന്നു — കുമാരന്മാർ രാജദാനംപോലും നിരസിക്കുന്നു. അവരുടെ നിർലോഭത രാമനെ കൂടുതൽ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നു. രാമന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ നാലാണ് — കാവ്യത്തിന്റെ വലുപ്പം, കവിയുടെ വാസസ്ഥലം, കർത്താവ്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം; ഇവതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള ഉത്തരത്തിന്റെ ആധാരം. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ദദസ്വ ശീഘ്രം … മാ വൃഥാ ശ്രമഃ’ എന്നാണു പാഠം; അവിടെ രാമൻ ‘അവരുടെ പ്രയത്നം വെറുതെയാകരുത്’ എന്നു പറയുന്നു; അച്ചടിയിലാകട്ടെ ‘ദദൗ സ ശീഘ്രം കാകുത്സ്ഥോ ബാലയോർവൈ പൃഥക്പൃഥക്’ (ആ കാകുത്സ്ഥൻ വേഗം ബാലന്മാർക്കു വെവ്വേറെ കൊടുത്തു) എന്ന് ഭരതന്റെ ദാനം വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. പതിനെണ്ണായിരം സ്വർണം വലിയ പുരസ്കാരമാണ്; അതു നിരസിച്ചത് കുമാരന്മാരുടെ ആശ്രമസംസ്കാരത്തിന്റെ തെളിവാണ്. ‘ഇതുകൊണ്ടെന്ത്?’ എന്ന ചോദ്യം ബാലസഹജവും ലളിതവുമാണ്; എങ്കിലും അതിൽ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ ഗംഭീരമായ ഉപദേശം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. രാജസഭയിൽ ധനം നിരസിക്കുന്നവർ വിരളമായതിനാൽ രാമനും വിസ്മയിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുന്ന രാഘവനോട് മുനികുമാരന്മാർ പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാൻ വാല്മീകിയാണ് ഇതിന്റെ കർത്താവ്; അദ്ദേഹം യജ്ഞസ്ഥലത്ത് എത്തിയിട്ടുണ്ട്; അദ്ദേഹമാണ് അങ്ങയുടെ ഈ ചരിതം മുഴുവൻ അങ്ങേക്കായി അവതരിപ്പിച്ചത്. ആ തപസ്വിയായ ഭാർഗവൻ ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളും നൂറ് ഉപാഖ്യാനങ്ങളും രചിച്ചിരിക്കുന്നു. രാജാവേ, ആദിമുതൽ അഞ്ഞൂറു സർഗങ്ങളും ഉത്തരത്തോടുകൂടിയ ആറു കാണ്ഡങ്ങളും ആ മഹാത്മാവ് രചിച്ചു. ഞങ്ങളുടെ ഗുരുവായ ഋഷി അങ്ങയുടെ ചരിതം രചിച്ചിരിക്കുന്നു; അങ്ങയുടെ ജീവിതകാലം മുഴുവനുമുള്ള എല്ലാ വൃത്താന്തവും ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മഹാരഥനായ രാജാവേ, കേൾക്കാൻ മനസ്സുണ്ടെങ്കിൽ കർമത്തിന്റെ ഇടവേളയിൽ ഒഴിവുള്ളപ്പോൾ അനുജന്മാരോടൊപ്പം അതു കേട്ടാലും.’ ‘ശരി’ എന്നു രാമൻ പറഞ്ഞു; അവർ രാഘവനോട് അനുവാദം വാങ്ങി സന്തോഷത്തോടെ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്കു പോയി. രാമനും മഹാത്മാക്കളായ മുനിമാരോടും രാജാക്കന്മാരോടുമൊപ്പം ആ ഗീതമാധുര്യം കേട്ടശേഷം യജ്ഞശാലയിലേക്കു ചെന്നു. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ് — കുശീലവന്മാർ പാടുന്നതും താളലയങ്ങളോടു ചേർന്നതും സർഗങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചതും സുസ്വരമായ ശബ്ദങ്ങളുള്ളതും തന്ത്രിയുടെ ലയവും വ്യഞ്ജനയോഗവും ചേർന്നതുമായ ആ കാവ്യം അദ്ദേഹം കേട്ടു. ഇവിടെ കാവ്യത്തിന്റെ സ്വപരിചയമാണ് — രാമായണംതന്നെ സ്വന്തം വലുപ്പം പറയുന്നു; ‘ഭാർഗവൻ’ എന്നതിലൂടെ വാല്മീകിയുടെ ഭൃഗുവംശബന്ധം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സോത്തരാണി’ (ഉത്തരത്തോടുകൂടി) എന്നതിൽ ഉത്തരകാണ്ഡത്തെയും പരാമർശിക്കുന്നു; ശ്രോതാവായ രാമൻതന്നെ ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു — അതിനാലാണ് ‘ജീവിതകാലം മുഴുവനുമുള്ള’ എന്നു പറയുന്നത്. ഇരുപത്തഞ്ചാം ശ്ലോകം മൂന്നു വരികളുള്ളതാണ്. ‘ബാഢം’ (ശരി) എന്ന ഒറ്റപ്പദംകൊണ്ട് രാമൻ സമ്മതിക്കുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്കണ്ഠ വ്യക്തമാണ്. കർത്തവ്യം പൂർത്തിയായതിനാൽ കുമാരന്മാരും ഗുരുവിന്റെ അടുത്തേക്കു മടങ്ങുന്നു. ഇങ്ങനെ ആദ്യദിവസത്തെ ഗാനം സമാപിച്ചു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ സീതയെക്കൊണ്ടു ശപഥം ചെയ്യിക്കാൻ രാമൻ ദൂതന്മാരെ അയയ്ക്കും.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुर्नवतितमः सर्गः॥ ९४॥