സർഗ്ഗം
വാല്മീകിയുടെ ആഗമനവും കുശലവന്മാർക്കുള്ള ആദേശവും
ശിഷ്യരോടൊപ്പം വാല്മീകി യജ്ഞത്തിലെത്തുന്നു, പർണശാലാനിർമാണം, കുശലവന്മാരോടു രാമായണം പാടാനുള്ള ആദേശം, ഗാനത്തിന്റെ വിധി, കുമാരന്മാരുടെ രാത്രിവാസം
ഇങ്ങനെ പരമാദ്ഭുതമായ ആ യജ്ഞം നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ ഭഗവാനായ വാല്മീകിമഹർഷി ശിഷ്യരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ വന്നെത്തി. ദിവ്യസമാനവും അദ്ഭുതദർശനവുമായ യജ്ഞം കണ്ട് അദ്ദേഹം ഋഷിമാരുടെ വാടങ്ങൾക്കു സമീപം ഏകാന്തമായ ഒരിടത്ത് മനോഹരമായ ഉടജങ്ങൾ — പർണശാലകൾ — നിർമിച്ചു. അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘ഋഷിവാഹാനാം’ എന്നാണു പാഠം, സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ഋഷിവാടാനാം’; ‘ഋഷിമാർക്കായി കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ വാടങ്ങൾക്കരികെ’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വാടം (വളപ്പ്) എന്ന അർഥംതന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നു. മനോഹരമായ വാല്മീകിവാടത്തിനടുത്ത് ഫലമൂലങ്ങൾ നിറച്ച ഭംഗിയുള്ള അനേകം വണ്ടികളും അദ്ദേഹം നിർത്തിയിട്ടു. രാജാവായ രാമനാലും മഹാത്മാക്കളായ മുനിമാരാലും നന്നായി പൂജിക്കപ്പെട്ട്, മഹാതേജസ്വിയും പരമമായ ആത്മസംയമമുള്ളവനുമായ വാല്മീകി അവിടെ താമസിച്ചു. ഈ സർഗത്തിന്റെ മുഖ്യസന്ദർഭം ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — സീതയെ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ സംരക്ഷിച്ച മുനി ഇപ്പോൾ രാമന്റെ യജ്ഞത്തിൽ നേരിട്ട് എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഒപ്പം സീതയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ ശിഷ്യരൂപത്തിൽ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യുന്നു. ആ ശിഷ്യന്മാർ തന്റെതന്നെ പുത്രന്മാരാണെന്ന് രാമൻ അറിയുന്നില്ല. ‘ഏകാന്തേ’ (ഏകാന്തമായിടത്ത്) എന്ന പദം മുനി ജനത്തിരക്കിൽനിന്ന് അകന്നു താമസിച്ചു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ കുമാരന്മാരുടെ പരിചയം രഹസ്യമായി നിലനിൽക്കും. ഫലമൂലങ്ങൾ നിറച്ച വണ്ടികൾ മുനിയുടെ സ്വാശ്രയത്വം കാണിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം രാജാവിന്റെ അന്നം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല. 3–4 ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അവ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിന്റെ വിസ്താരമാണ്. ‘പരമാത്മവാൻ’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മസംയമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആദികവി സ്വയം ഇവിടെ സന്നിഹിതനായതിനാൽ മുനിയുടെ ആഗമനം യജ്ഞത്തിന്റെ ശോഭ വർധിപ്പിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹം സന്തുഷ്ടരായ രണ്ടു ശിഷ്യരോടും പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ഏകാഗ്രചിത്തരായി ചെന്ന് രാമായണകാവ്യം മുഴുവൻ അത്യധികം ആഹ്ലാദത്തോടെ പാടുക. പുണ്യമായ ഋഷിവാടങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണരുടെ പാർപ്പിടങ്ങളിലും തെരുവുകളിലും രാജവീഥികളിലും രാജാക്കന്മാരുടെ വസതികളിലും പാടണം; ബ്രാഹ്മണർ കർമം ചെയ്യുന്നിടത്ത് രാമന്റെ ഭവനവാതിൽക്കലും ഋത്വിക്കുകളുടെ മുന്നിലും വിശേഷിച്ചും പാടണം. പർവതശിഖരങ്ങളിൽ ഉണ്ടായ രുചികരമായ പലതരം ഫലങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്; അവ ഇടയ്ക്കിടെ ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ടു പാടുക. കുഞ്ഞുങ്ങളേ, നന്നായി ശുദ്ധിചെയ്ത ഫലങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ഭക്ഷിച്ചാൽ നിങ്ങൾ തളരുകയില്ല; രാഗത്തിൽനിന്നും സ്വരമാധുര്യത്തിൽനിന്നും വ്യതിചലിക്കുകയുമില്ല. ഭൂപതിയായ രാമൻ കേൾക്കാനായി നിങ്ങളെ വിളിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവിടെ ഇരിക്കുന്ന ഋഷിമാരുടെ മുന്നിൽ യഥായോഗ്യം പെരുമാറുക.’ മുനിയുടെ ആദേശം സൂക്ഷ്മമാണ് — ആദ്യം എല്ലായിടത്തും പാടുക, ലോകം കാവ്യം അറിയാൻ; വിശേഷിച്ച് രാമന്റെ വാതിൽക്കൽ, രാമൻതന്നെ കേൾക്കാൻ. ഫലമൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ കണ്ഠം സ്നിഗ്ധമായിരിക്കും, രാഗം നശിക്കില്ല — ഇത് ഗായകർക്കുള്ള പ്രായോഗികോപദേശംകൂടിയാണ്. ‘യഥായോഗ്യം പെരുമാറുക’ എന്നത് ശിഷ്ടാചാരത്തിന്റെ പാഠമാണ് — രാജസഭയിൽ വിനയം ആവശ്യമാണ്. ‘ഋഷിമാരോട് യഥായോഗ്യം വിനയപൂർവം പെരുമാറണം’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഗാനം എല്ലായിടത്തും പ്രചരിച്ചാൽ രാമന്റെ കീർത്തിയും ലോകത്തിൽ പരക്കും — ഇതും മുനിയുടെ ഉദ്ദേശ്യമാണ്.
‘മുമ്പ് ഞാൻ പല പ്രമാണങ്ങളാലും ശ്ലോകസംഖ്യകളാലും നിർദേശിച്ചതുപോലെ ദിവസവും ഇരുപതു സർഗങ്ങൾ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ പാടണം. ധനം ആഗ്രഹിച്ച് അല്പംപോലും ലോഭം കാണിക്കരുത്; എപ്പോഴും ഫലമൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ച് ആശ്രമത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കു ധനംകൊണ്ട് എന്തു കാര്യം? “കുട്ടികളേ, നിങ്ങൾ ആരുടെ പുത്രന്മാരാണ്?” എന്ന് ആ കാകുത്സ്ഥൻ ചോദിക്കുകയാണെങ്കിൽ, “ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും വാല്മീകിയുടെ ശിഷ്യന്മാരാണ്” എന്ന് രാജാവിനോടു പറയുക. സുമധുരമായ ഈ തന്ത്രികൾ മീട്ടി, അപൂർവമായ സ്വരസ്ഥാനം ഉണർത്തി, ഉത്കണ്ഠയില്ലാതെ ഏറ്റവും മധുരമായി പാടുക. ആദിമുതൽ തുടങ്ങി പാടണം; രാജാവിനെ ഒരിക്കലും അവഗണിക്കരുത് — ധർമപ്രകാരം രാജാവ് സർവഭൂതങ്ങളുടെയും പിതാവാണല്ലോ. അതിനാൽ നിങ്ങൾ നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ ഏകാഗ്രരായി തന്ത്രിയോടും ലയത്തോടും ചേർന്ന മധുരഗാനം പാടുക.’ ഇവിടെ മൂന്നു ഗൂഢോപദേശങ്ങളുണ്ട് — ധനം സ്വീകരിക്കരുത്, പിതാവിന്റെ പേരു വെളിപ്പെടുത്തരുത്, രാജാവിനെ അവഗണിക്കരുത്. ‘പിതാ ഹി സർവഭൂതാനാം’ (സർവഭൂതങ്ങളുടെയും പിതാവ്) എന്ന വാക്യം ദ്വയാർഥമുള്ളതാണ് — രാജാവ് എല്ലാവരുടെയും പിതാവാണ്; എന്നാൽ ഈ കുമാരന്മാർക്കോ സാക്ഷാൽ ജനകൻതന്നെ. മുനി ഇതറിഞ്ഞിട്ടും പറയുന്നില്ല. ‘ആരുടെ’ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ‘വാല്മീകിയുടെ ശിഷ്യന്മാർ’ എന്ന ഉത്തരം — സത്യംതന്നെ, പക്ഷേ അപൂർണം; ഇങ്ങനെ പരിചയം പിന്നീട് യഥാകാലം വെളിപ്പെടും. അടുത്ത സർഗത്തിൽ കുമാരന്മാർ സ്വർണം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല എന്നത് ഇവിടത്തെ നിർലോഭോപദേശത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ദിവസം ഇരുപതു സർഗം എന്ന നിയമം ഗാനത്തിന്റെ ക്രമവും അളവും നിശ്ചയിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ പലവിധം നിർദേശിച്ചശേഷം പരമോദാരനായ പ്രാചേതസനായ മഹാമുനി വാല്മീകി അപ്പോൾ മൗനമായിരുന്നു. ആ മുനിയാൽ നിർദേശിക്കപ്പെട്ട, ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന ആ രണ്ടു മൈഥിലീപുത്രന്മാരും ‘അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്യാം’ എന്നു പറഞ്ഞ് പുറപ്പെട്ടു. ഋഷി പറഞ്ഞ ആ അദ്ഭുതവാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പിച്ച്, ഉത്സുകരായ ആ കുമാരന്മാർ ആ രാത്രി സുഖമായി കഴിച്ചുകൂട്ടി — അശ്വിനീകുമാരന്മാർ ഭാർഗവനീതിസംഹിതയെ, ശുക്രാചാര്യന്റെ നീതിശാസ്ത്രത്തെ, ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കുന്നതുപോലെ. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിൽ — ഇന്ദ്രവജ്രയും വംശസ്ഥവും ചേർന്ന ഉപജാതിയിൽ — രചിച്ചതാണ്. കവി ഇവിടെ രണ്ടുതവണ അവരെ ‘മൈഥിലീപുത്രന്മാർ’ എന്നു പറയുന്നു — വായനക്കാരന് അറിയാം, രാമന് അറിയില്ല. ‘സമുത്സുകൗ’ (ഏറെ ഉത്സുകരായി) എന്ന പദത്താൽ പ്രഭാതത്തിലെ ഗാനത്തിനായുള്ള ഉത്കണ്ഠ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘പ്രാചേതസൻ’ എന്നത് പിതാവിന്റെ പേരിലൂടെയുള്ള വാല്മീകിയുടെ പരിചയമാണ്; പിന്നീട് സീതാശപഥസർഗത്തിൽ അദ്ദേഹംതന്നെ ‘ഞാൻ പ്രചേതസ്സിന്റെ പത്താമത്തെ പുത്രനാണ്’ എന്നു പറയും. ഇങ്ങനെ സർഗം ശാന്തമായി അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഗാനം ആരംഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ കുമാരന്മാരുടെ ഗുരുഭക്തിയും ആജ്ഞാപാലനവും വ്യക്തമായി കാണാം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रिनवतितमः सर्गः॥ ९३॥