॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 89-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ബുധന്റെയും ഇലയുടെയും സമാഗമവും പുരൂരവസ്സിന്റെ ജനനവും

കിംപുരുഷോത്പത്തിക്കുശേഷം കഥയുടെ തുടർച്ച, ബുധന്റെ പ്രാർഥന, ഇലയുടെ സമ്മതം, ഇലന്റെ ഉണർച്ച, ബുധന്റെ സാന്ത്വനം, മാസംതോറുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷഭാവം, പുരൂരവസ്സിന്റെ ജനനം

മുൻസർഗത്തിൽ കിംപുരുഷികളുടെ കഥ സമാപിച്ചു. ആ കിംപുരുഷോത്പത്തി കേട്ട് ലക്ഷ്മണനും ഭരതനും ജനേശ്വരനായ രാമനോട് ‘ആശ്ചര്യം!’ എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ മഹായശസ്വിയും ധർമാത്മാവുമായ രാമൻ പ്രജാപതിപുത്രനായ ഇലന്റെ കഥ വീണ്ടും പറയാൻ തുടങ്ങി. കിന്നരികളെല്ലാം പർവതത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയതു കണ്ട് ഋഷിശ്രേഷ്ഠനായ ബുധൻ രൂപസമ്പന്നയായ ആ സ്ത്രീയോടു പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞു: ‘സുന്ദരമുഖീ, ഞാൻ സോമന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനാണ്; വരാരോഹേ, ഭക്തിയോടെ, സ്നേഹമുള്ള കണ്ണുകളോടെ എന്നെ സ്വീകരിച്ചാലും.’ ഇവിടെ ‘പ്രഹസന്നിവ’ (പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ) എന്ന പദം ബുധന്റെ മനസ്സിന്റെ ലഘുത്വവും കാമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം പിതാവായ സോമന്റെ പേരിൽ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു; അതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുലത്തിന്റെ ഗൗരവം പ്രകടമാകുന്നു. കിന്നരികൾ ഓടിപ്പോയതോടെ അവിടം ശൂന്യമായി; ആ ഏകാന്തതയിലാണ് ബുധൻ തന്റെ ആഗ്രഹം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. ഇല മുമ്പു പുരുഷനായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാം; എങ്കിലും അവളുടെ ഇപ്പോഴത്തെ രൂപംതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു — ഇതാണ് കഥയുടെ വിചിത്രമായ അംശം. രാമൻ സ്വയം കഥാകാരനാണ്, സഹോദരന്മാർ കേൾവിക്കാരും; അവരുടെ വിസ്മയംതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള കഥനത്തിനു നിമിത്തം. ബുധന്റെ പ്രാർഥനയിലെ ‘ഭക്ത്യാ’ (ഭക്തിയോടെ) എന്ന പദവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — അദ്ദേഹം കാമം മാത്രമല്ല, സ്നേഹവും അപേക്ഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കു മൃദുവാണ്, ബലപ്രയോഗമല്ല.

സ്വജനങ്ങളില്ലാത്ത ശൂന്യമായ പ്രദേശത്ത് ബുധന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ഇല അതിമനോഹരമായി ശോഭിക്കുന്ന മഹാപ്രഭനായ ബുധനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യാ, ഞാൻ ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്വതന്ത്രയായിരുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അങ്ങയുടെ വശവർത്തിനിയാണ്; സോമപുത്രാ, എന്നെ ആജ്ഞാപിച്ചാലും, ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്താലും.’ അവളുടെ അദ്ഭുതകരമായ ആ വാക്കു കേട്ട് ചന്ദ്രപുത്രനും കാമിയുമായ ബുധൻ ഹർഷം പ്രാപിച്ച് അവളോടൊപ്പം രമിച്ചു. സുന്ദരമുഖിയായ ആ ഇലയെ രമിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കാമിയായ ബുധന് വൈശാഖമെന്ന മാധവമാസം ഒരു ക്ഷണംപോലെ കടന്നുപോയി. ഇവിടെ ‘കാമചരീ’ (ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൾ), ‘വശവർതിനീ’ (വശവർത്തിനി) എന്നീ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ രണ്ടു പദങ്ങൾ ഒരുമിച്ചു വച്ചിരിക്കുന്നു — സ്വേച്ഛയാലാണ് അവൾ ബുധന്റെ വശം സ്വീകരിക്കുന്നത്. ഹിന്ദിഭാഷ്യവും ‘ഞാൻ സ്വതന്ത്രയാണ്, എങ്കിലും അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയ്ക്കു വിധേയയാണ്’ എന്ന് അതേ അർഥം വിവരിക്കുന്നു. ‘ക്ഷണവത്’ (ക്ഷണംപോലെ) എന്ന ഉപമ കാമികളുടെ കാലവിസ്മൃതി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സുഖത്തിൽ ഒരു മാസവും ക്ഷണംപോലെ കടന്നുപോകുന്നു. മാധവം വസന്തമാസമാണ്; അതിനാൽ അവരുടെ വിഹാരത്തിന്റെ രമണീയതയും വ്യഞ്ജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ശൂന്യമായ സ്ഥലത്ത് സ്വജനങ്ങളില്ലാത്തത് ഇലയുടെ നിസ്സഹായതയും കാണിക്കുന്നു, കാരണം അവളുടെ പൂർവപരിചിതരാരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നില്ല. മുമ്പ് ഇലൻ രാജാവായിരുന്നു, ഇപ്പോൾ അവൾ ബുധന്റെ ആജ്ഞ കാത്തിരിക്കുന്നു — ഈ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ആഴമാണ് കഥയുടെ മർമം.

മാസം പൂർത്തിയായപ്പോൾ പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെ മുഖമുള്ള ശ്രീമാനായ പ്രജാപതിപുത്രൻ ഇലൻ വീണ്ടും പുരുഷനായി കിടക്കയിൽ ഉണർന്നു. അവിടെ ആ ജലാശയത്തിൽ കൈകളുയർത്തി, ആലംബമില്ലാതെ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന സോമപുത്രനായ ബുധനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു; രാജാവ് അദ്ദേഹത്തോടു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ഞാൻ ദുർഗമമായ ഈ പർവതത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; എന്നാൽ ആ സൈന്യത്തെ കാണുന്നില്ല; എന്റെ ആളുകൾ എവിടെപ്പോയി?’ സ്ത്രീഭാവത്തിൽ സംഭവിച്ചതിന്റെ ഓർമ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നില്ല. ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്ന ആ രാജർഷിയുടെ വാക്കു കേട്ട് ബുധൻ ഉത്തമമായ വാക്കുകളാൽ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശുഭമായ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘വലിയ കല്ലുമഴയാൽ നിന്റെ ഭൃത്യന്മാർ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു; കാറ്റിന്റെയും മഴയുടെയും ഭയത്താൽ പീഡിതനായ നീ ആശ്രമത്തിൽ ഉറങ്ങിപ്പോയി. സമാശ്വസിക്കുക, നിനക്കു മംഗളം; വീരാ, ഭയവും ദുഃഖവുമില്ലാതെ ഫലമൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ച് ഇവിടെ സുഖമായി വസിക്കുക.’ ആ വാക്കിനാൽ ആശ്വസിച്ചെങ്കിലും ഭൃത്യജനങ്ങളുടെ നാശത്താൽ ദീനനായ മഹാമതിയായ രാജാവ് വീണ്ടും മറുപടി പറഞ്ഞു. ബുധന്റെ ഉത്തരം സത്യമല്ല, കരുണയാൽ കല്പിച്ചതാണ് — ഇലന്റെ ലജ്ജ ഒഴിവാക്കാൻ അദ്ദേഹം സ്ത്രീഭാവം മറച്ചുവയ്ക്കുന്നു. കൈകളുയർത്തിയ തപസ്വിയുടെ രൂപം ധരിച്ച് ബുധൻ തന്റെ കാമത്തെ തപസ്സുകൊണ്ടു മൂടുന്നു എന്ന ഒരു വ്യംഗ്യവുമുണ്ട്. ഇലന്റെ ചോദ്യത്തിൽ രാജാവിന്റെ ആദ്യത്തെ ചിന്ത സ്വജനങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് — അദ്ദേഹം സ്വന്തം അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചു ചോദിക്കുന്നില്ല, അനുചരന്മാരെക്കുറിച്ചാണു ചോദിക്കുന്നത്. ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സത്പുരുഷത്വം അറിയാം.

ഇലൻ പറഞ്ഞു: ‘ഭൃത്യന്മാരെ നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും ഞാൻ എന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല; ബ്രഹ്മൻ, ഇവിടെ ഒരു ക്ഷണംപോലും ഞാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? പോകാൻ എനിക്ക് അനുമതി നൽകിയാലും. ധർമപരനും മഹായശസ്വിയുമായ ശശബിന്ദു എന്നു പ്രസിദ്ധനായ എന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ എന്റെ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കും. സുഖമായി കഴിയുന്ന ഭൃത്യന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെ നിൽക്കാൻ എനിക്കു കഴിയുകയില്ല; മഹാതേജസ്വീ, എന്നോട് അശുഭമായ ഒരു വാക്കും പറയരുതേ.’ ഹിന്ദിഭാഷ്യവും ഇങ്ങനെതന്നെ വിവരിക്കുന്നു. രാജാവ് സ്വജനങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല — ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാജധർമത്തിലെ കരുണ. രാജേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ബുധൻ സാന്ത്വനത്തോടെ പരമാദ്ഭുതമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘കർദമപുത്രാ, മഹാബലാ, നീ സന്താപപ്പെടേണ്ട; ഇവിടെ വസിക്കുന്നതു നിനക്ക് ഇഷ്ടമാകട്ടെ. ഒരു വർഷം ഇവിടെ താമസിച്ചാൽ നിനക്കു ഹിതമായതു ഞാൻ ചെയ്യിക്കും.’ ‘കാർദമേയ’ (കർദമപുത്രാ) എന്ന സംബോധന കർദമന്റെ പുത്രനാണെന്ന് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അടുത്ത സർഗത്തിലെ പിതാവിന്റെ ആഗമനം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വർഷാവസാനം ഹിതം ചെയ്യുമെന്ന ബുധന്റെ പ്രതിജ്ഞയാണ് അശ്വമേധത്തിന്റെ ബീജം; അത് അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഫലിക്കുന്നു. ഇവിടെ ബുധൻ ഗൂഢമായി സംസാരിക്കുന്നു, എല്ലാം വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല; കേൾക്കുന്ന ഇലന്റെ ബുദ്ധിക്ക് അപ്പുറമായിരുന്നതിനാൽ കവി ആ വാക്കിനെ ‘അദ്ഭുതം’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. രാജാവ് പുത്രന്റെ പേരു പറഞ്ഞ് രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി ഉറപ്പാക്കുന്നു; അതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വബോധം പ്രകടമാകുന്നു.

അനായാസം കർമം ചെയ്യുന്ന ബ്രഹ്മവാദിയായ ബുധന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ഇലൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അവിടെ വസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഒരു മാസം സ്ത്രീയായി അവൾ രാപകൽ എപ്പോഴും ബുധനെ രമിപ്പിച്ചു; ഒരു മാസം പുരുഷഭാവത്തിൽ ധർമചിന്തയിൽ മുഴുകി — സ്ത്രീത്വത്തിൽ കാമം, പുരുഷത്വത്തിൽ ധർമം എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം ഇരട്ടയായി. പിന്നെ ഒൻപതാം മാസത്തിൽ സുന്ദരിയായ ഇല സോമപുത്രനായ ബുധനിൽനിന്ന് ബലിഷ്ഠനായ പുരൂരവസ്സ് എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ജനിച്ചമാത്രയിൽത്തന്നെ ബുധന്റെ നിറമുള്ള മഹാബലനായ ആ പുത്രനെ അവൾ പിതാവിന്റെ കൈകളിൽ ഏൽപ്പിച്ചു. ബുധനാകട്ടെ ഒരു വർഷത്തിനിടയിൽ പുരുഷനായിരിക്കുന്ന ഇലനെ ആത്മസംയമത്തോടെ ധർമയുക്തമായ കഥകളാൽ രസിപ്പിച്ചു. ഇവിടെ ഐലൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ, ചന്ദ്രവംശത്തിന്റെ ആദിപുരുഷനായ പുരൂരവസ്സ് ജനിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനംതന്നെയാണ് ഈ കഥാഭാഗത്തിന്റെ ഫലം. പുരുഷഭാവത്തിൽ ഇലൻ ബുധന്റെ മിത്രത്തെപ്പോലെയുള്ള സഹവാസിയാണ്, ഭാര്യയല്ല; അതിനാൽ ബുധൻ അദ്ദേഹത്തെ കഥകളാൽ മാത്രം രസിപ്പിക്കുന്നു. ‘സമവർണം’ (ഒരേ നിറമുള്ള) എന്ന പദത്താൽ പുത്രന്റെ പിതൃസാദൃശ്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അച്ചടിപ്പതിപ്പിലെ ഹിന്ദിഭാഷ്യം ‘ധർമയുക്തമായ കഥകളാൽ മനോരഞ്ജനം’ എന്ന് ഇതുതന്നെ വിവരിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ അശ്വമേധത്താൽ ഇലൻ പുരുഷത്വം പ്രാപിക്കുന്നതു വർണിക്കപ്പെടും. ഇങ്ങനെ ശാപത്തിന്റെ വിചിത്രമായ ഫലവും മംഗളകരമായി — അതിൽനിന്നാണ് ഐലവംശത്തിന്റെ ആരംഭം; ആ വംശത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അനേകം ധർമിഷ്ഠരായ രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोननवतितमः सर्गः॥ ८९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക