॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 88-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഇല ബുധനെ കാണുന്നതും കിംപുരുഷീസൃഷ്ടിയും

ഭരതന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ചോദ്യം, ഇലയുടെ വനവിഹാരം, സരസ്സിൽ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന ബുധനെ കാണുന്നു, ബുധന്റെ കാമം, സ്ത്രീകളുടെ പരിചയം, ആവർത്തനീവിദ്യയാൽ വൃത്താന്തം അറിയുന്നു, അനുചരികൾ കിംപുരുഷികളായി പർവതത്തിൽ വസിക്കുന്നു

രാമൻ പറഞ്ഞ ഇലനെ സംബന്ധിച്ച ആ കഥ കേട്ട് ലക്ഷ്മണനും ഭരതനും അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. അവർ കൈകൂപ്പി ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ ആ അവസ്ഥയുടെ വിസ്തരം രാമനോട് വീണ്ടും ചോദിച്ചു: ‘സ്ത്രീയായിത്തീർന്ന ആ രാജാവ് ദുർഗതിയിൽ എങ്ങനെ ജീവിച്ചു? പുരുഷനായിരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം എങ്ങനെയാണു ജീവിക്കുന്നത്?’ കൗതുകം നിറഞ്ഞ അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് കാകുത്സ്ഥൻ ആ രാജാവിനു സംഭവിച്ചതുപോലെ പറഞ്ഞു: ‘ആ ആദ്യമാസംതന്നെ ലോകസുന്ദരിയായ സ്ത്രീയായിത്തീർന്ന്, മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുചരന്മാരായിരുന്ന ആ സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, താമരയിതൾപോലെ കണ്ണുകളുള്ള ആ ലോകസുന്ദരി മരങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞ ആ കാട്ടിൽ വേഗം പ്രവേശിച്ച് കാൽനടയായി വിഹരിച്ചു. എല്ലാ വാഹനങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഇല അപ്പോൾ ആ പർവതത്തിന്റെ വിസ്തൃതമായ താഴ്വരയിൽ ക്രീഡിച്ചു.’ സഹോദരന്മാരുടെ ചോദ്യം സ്വാഭാവികമാണ് — ഒരേ പുരുഷന് ഇരട്ടജീവിതം എങ്ങനെ സാധ്യമാകും? രാമൻ ക്രമമായി ഉത്തരം നൽകുന്നു. ഇല ‘പദ്ഭ്യാം’ (കാൽനടയായി) സഞ്ചരിക്കുന്നു, ‘വാഹനാനി സന്ത്യജ്യ’ (വാഹനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്) — രാജവൈഭവത്തിന്റെ ത്യാഗം; ഉമയുടെ വരമനുസരിച്ച് സ്ത്രീയായിത്തീർന്ന അവൾ രാജഭാവം മറന്നിരിക്കുന്നു. അവളുടെ അനുചരന്മാരും സ്ത്രീകളാണ്; അതിനാൽ അവൾ ഒറ്റയ്ക്കല്ല. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘തൗ രാമം പ്രാഞ്ജലീ ഭൂത്വാ’ (അവർ കൈകൂപ്പി രാമനോട്); മൂന്നാമത്തേതിൽ ‘വർതയത്യസൗ’ (അദ്ദേഹം ജീവിക്കുന്നു) എന്ന വർത്തമാനകാലം വ്യക്തമാണ്. ‘അദ്ദേഹം വലിയ ദുർഗതിയിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കണം’ എന്ന് ഹിന്ദിഭാഷ്യം സഹോദരന്മാരുടെ സഹാനുഭൂതി പ്രകടമാക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ കേൾവിക്കാർ ഭരതനും ലക്ഷ്മണനുമാണ്, വക്താവ് രാമൻ — മുൻസർഗങ്ങളിൽ ലക്ഷ്മണനായിരുന്നു വക്താവ്; ഇങ്ങനെ സഹോദരസംവാദം പരസ്പരം കഥകൾ കൈമാറിക്കൊണ്ടു മുന്നോട്ടുപോകുന്നു. ഇലയുടെ വനവിഹാരം നിശ്ചിന്തമാണ് — അവൾ തന്റെ പൂർവരൂപം ഓർക്കുന്നില്ല, അതിനാൽ ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നില്ല; ഇതാണ് ഉമയുടെ വരത്തിന്റെ ഫലം. ‘ലോകസുന്ദരീ’ എന്ന പദം രണ്ടുവട്ടം പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അവളുടെ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ അതിശയം ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

‘ആ വനപ്രദേശത്ത് പർവതത്തിനടുത്തായി അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങുന്ന, നാനാ പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഒരു സരസ്സുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ ആ ഇല അപ്പോൾ, ഉദിച്ചുയർന്ന പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെ സ്വന്തം ശരീരകാന്തിയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന സോമപുത്രനായ ബുധനെ കണ്ടു — ജലമധ്യത്തിൽ തീവ്രമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന, സമീപിക്കാനാവാത്ത, യശസ്കരനും കാമമുണർത്തുന്നവനും യൗവനത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനുമായ അദ്ദേഹത്തെ. രഘുനന്ദനാ, വിസ്മയിച്ച അവൾ, മുമ്പു പുരുഷന്മാരായിരുന്ന് ഇപ്പോൾ സ്ത്രീകളായിത്തീർന്ന ആ സഖികളോടൊപ്പം ആ ജലാശയം മുഴുവനും ഇളക്കിമറിച്ചു.’ ബുധൻ സോമന്റെ പുത്രനാണ്, പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെ തേജസ്വി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സരസ്സ് ശിവന്റെ നിയമത്തിന്റെ അതിർത്തിക്കു പുറത്തായിരുന്നു — അച്ചടിപ്പതിപ്പിലെ അടിക്കുറിപ്പ് ഇങ്ങനെ: ‘ഭഗവാൻ ശിവന്റെ ആജ്ഞയാൽ പ്രാണികൾ സ്ത്രീരൂപം പ്രാപിച്ച അതിർത്തിക്കു പുറത്തായിരുന്നു ഈ സരോവരം. അതുകൊണ്ടാണ് ബുധനു സ്ത്രീത്വം ലഭിക്കാതിരുന്നത്.’ അതിനാൽ ബുധൻ പുരുഷനായിത്തന്നെ നിലനിന്നു. സഖികളോടൊപ്പമുള്ള ഇലയുടെ ജലക്രീഡ ബുധന്റെ തപസ്സിനു വിഘ്നം വരുത്തുന്നു; അതാണ് തുടർന്നുള്ള സംഭവങ്ങൾക്കു കാരണം. പത്താം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘യശസ്കരം കാമഗമം’ (യശസ്കരനും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവനും), അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘യശസ്കരം കാമകരം’ (യശസ്കരനും കാമമുണർത്തുന്നവനും). ബുധന്റെ വർണന നാലുവിധമാണ് — തേജസ്സിൽ പൂർണചന്ദ്രൻ, തപസ്സിൽ സമീപിക്കാനാവാത്തവൻ, ഗുണങ്ങളിൽ യശസ്കരൻ, പ്രായത്തിൽ യുവാവ്. ഇത്തരമൊരു പുരുഷനാണ് ഇലയ്ക്കു യോജിച്ചവൻ എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇലയുടെ വിസ്മയവും സ്വാഭാവികമാണ് — നിർജനമായ വനത്തിൽ ഒരു ദിവ്യതപസ്വി. ജലത്തിന്റെ ഇളക്കം ബാഹ്യമാണ്, ബുധന്റെ മനസ്സിന്റെ ഇളക്കം ആന്തരികവും — ഇരുവരുടെയും സാദൃശ്യം കവി സൂക്ഷ്മമായി കാണിക്കുന്നു.

‘ബുധനാകട്ടെ അവളെ കണ്ടമാത്രയിൽത്തന്നെ കാമബാണങ്ങൾക്കു വശപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ജലത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനു സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാനായില്ല, ഇളകിപ്പോയി. മൂന്നു ലോകങ്ങളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠയായ ശുഭയായ ഇലയെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്തം അതിരുകടന്നു: “ദേവതമാരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയായ ഇവൾ ആരാണ്? ദേവിമാരിലോ നാഗസ്ത്രീകളിലോ അസുരസ്ത്രീകളിലോ അപ്സരസ്സുകളിലോ ഇത്ര രൂപശോഭയുള്ള ഒരുവളെ ഞാൻ മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ല. മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയല്ലെങ്കിൽ ഇവൾ എനിക്കു യോജിച്ചവളാകും.” ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് അദ്ദേഹം ജലത്തിൽനിന്നു കരയ്ക്കു കയറി. ധർമാത്മാവായ അദ്ദേഹം ആശ്രമത്തിലെത്തി ആ ഉത്തമസ്ത്രീകളെ വിളിച്ചു; അവർ അദ്ദേഹത്തെ വന്ദിച്ചു. ധർമാത്മാവായ അദ്ദേഹം അവരോടു ചോദിച്ചു: “ഈ ലോകസുന്ദരി ആരുടേതാണ്? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? എല്ലാം താമസിയാതെ പറയുവിൻ.” അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശുഭവും മധുരവും മധുരാക്ഷരങ്ങളുള്ളതുമായ ആ വാക്കു കേട്ട് ആ സ്ത്രീകളെല്ലാം മധുരസ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു: “ഈ സുന്ദരി എപ്പോഴും ഞങ്ങളുടെ സ്വാമിനിയാണ്; ഭർത്താവില്ലാത്ത ഇവൾ ഞങ്ങളോടൊപ്പം കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.”’ ബുധന്റെ കാമവും ധർമമര്യാദയോടുകൂടിയതാണ് — ‘മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയല്ലെങ്കിൽ’ എന്ന് അദ്ദേഹം ആദ്യം ചിന്തിക്കുന്നു; പരസ്ത്രീയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അദ്ദേഹം ഇലയോടു നേരിട്ടു ചോദിക്കുന്നില്ല, സഖികളോടാണു ചോദിക്കുന്നത് — ഇതു ശിഷ്ടാചാരം. സ്ത്രീകളുടെ ഉത്തരം സത്യമെങ്കിലും അപൂർണമാണ് — ഇലന്റെ പുരുഷത്വത്തെക്കുറിച്ച് അവർ പറയുന്നില്ല, കാരണം അവർക്കും ആ ഓർമയില്ല. പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘നാസുരീഷ്വപ്സരഃസു ച’ (അസുരസ്ത്രീകളിലോ അപ്സരസ്സുകളിലോ ഇല്ല) എന്നതിൽ ബുധന്റെ വിസ്മയം അതിശയോക്തിയോടെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു. തപസ്വിയും കാമത്തിനു വശപ്പെടുന്നു എന്നു കവി നിസ്സംഗമായി വർണിക്കുന്നു; എന്നാൽ ബുധന്റെ പെരുമാറ്റം മര്യാദയ്ക്കുള്ളിൽത്തന്നെയാണ്. ‘ആശ്രമം സമുപാഗമ്യ’ (ആശ്രമത്തിലെത്തി) എന്ന പദത്താൽ, ജലത്തിൽവച്ചല്ല, സ്വന്തം സ്ഥലത്തെത്തിയശേഷമാണ് അദ്ദേഹം സ്ത്രീകളെ വിളിക്കുന്നതെന്നു വ്യക്തമാകുന്നു. ‘അപതിഃ’ (ഭർത്താവില്ലാത്തവൾ) എന്ന ഉത്തരം ബുധനു ശുഭസൂചകമാണ്.

‘ആ സ്ത്രീകളുടെ അവ്യക്തപദങ്ങളുള്ള ആ വാക്കു കേട്ട് ആ ബ്രാഹ്മണൻ പുണ്യമായ ആവർത്തനീവിദ്യ ഉരുവിട്ടു. ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ആ രാജാവിന്റെ കാര്യം മുഴുവനും യഥാർഥമായി അറിഞ്ഞശേഷം ആ സ്ത്രീകളോടെല്ലാം പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ ഇവിടെ കിംപുരുഷികളായി പർവതസാനുവിൽ വസിക്കും; ഈ മലയിൽ വേഗം വാസസ്ഥലം ഒരുക്കുവിൻ. നിങ്ങളെല്ലാവരും എന്നും കിഴങ്ങുകളും ഇലകളും ഫലങ്ങളുംകൊണ്ട് ഉപജീവനം നടത്തും; സ്ത്രീകളായ നിങ്ങൾക്ക് കിംപുരുഷന്മാർ എന്നു പേരുള്ള ഭർത്താക്കന്മാരെ ലഭിക്കും.” സോമപുത്രന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട്, കിംപുരുഷികളാക്കപ്പെട്ട ആ അനേകം സ്ത്രീകൾ അപ്പോൾ പർവതത്തിൽ വാസമുറപ്പിച്ചു.’ ബുധൻ ആവർത്തനീവിദ്യയാൽ — കഴിഞ്ഞതിനെ വീണ്ടും ഓർമയിൽ കൊണ്ടുവരുന്ന വിദ്യയാൽ — ഇലന്റെ പൂർവവൃത്താന്തം അറിയുന്നു. അദ്ദേഹം ഇലന്റെ അനുചരികളെ വേർപെടുത്തുന്നു; അതിനാൽ ഇല ഒറ്റയ്ക്ക് അദ്ദേഹത്തിനടുത്തു നിൽക്കും. കിംപുരുഷജാതിയുടെ ഉത്പത്തി ഇവിടെ നിരൂപണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു — അതുകൊണ്ടാണ് അടുത്ത സർഗത്തിലെ ആദ്യശ്ലോകത്തിൽ രാമൻ പറഞ്ഞ ഈ കഥയ്ക്ക് ‘കിംപുരുഷോത്പത്തി’ എന്ന പേര്. ഇലയുടെ ബുധനുമായുള്ള സമാഗമം അടുത്ത സർഗത്തിൽ വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘അത്ര കിംപുരുഷാ ഭദ്രാ അവസഞ് ശൈലരോധസി’ (ഇവിടെ പർവതസാനുവിൽ ഭദ്രരായ കിംപുരുഷന്മാർ വസിച്ചിരുന്നു), അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘കിംപുരുഷീർഭൂത്വാ… വത്സ്യഥ’ (കിംപുരുഷികളായി… വസിക്കും) — വ്യത്യസ്തമായ വാക്യം. ഇരുപത്തിനാലാമത്തേതിൽ ‘വധ്വസ്താ ബഹുലാസ്തദാ’ (ആ അനേകം സ്ത്രീകൾ അപ്പോൾ), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘ബഹ്വ്യസ്താ ബഹുധാ തദാ’ (അനേകം അവർ പലവിധത്തിൽ അപ്പോൾ). ബുധന്റെ ആജ്ഞ കഠിനമായി തോന്നാം; എന്നാൽ അവർക്കുവേണ്ടിയും ഏർപ്പാടുണ്ട് — വാസസ്ഥലം, ആഹാരം, ഭർത്താക്കന്മാർ. ഇങ്ങനെ ഇലയുടെ പഴയ അനുചരന്മാർക്കും പുതിയ ജീവിതം ലഭിക്കുന്നു. ‘ആവർത്തനീവിദ്യ’ എന്ന പദം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ആ വിദ്യ കഴിഞ്ഞതിനെ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു; സ്ത്രീകളുടെ വാക്കുകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, ജ്ഞാനത്താൽത്തന്നെയാണ് ബുധൻ സത്യം അറിയുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്ഞാനംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനത്തിന്റെ ആധാരം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डेऽष्टाशीतितमः सर्गः॥ ८८॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക