॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 86-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അശ്വമേധത്താൽ ഇന്ദ്രന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യാമോചനം

ഇന്ദ്രന്റെ ബോധക്ഷയം, ഇന്ദ്രനില്ലാതെ ലോകത്തിന്റെ അശാന്തിയും അനാവൃഷ്ടിയും, ദേവന്മാർ അശ്വമേധം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ നാലായുള്ള വിഭജനം, ഇന്ദ്രന്റെ ശുദ്ധി, ലക്ഷ്മണന്റെ ഉപസംഹാരം

അപ്പോൾ നരശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ വൃത്രവധം മുഴുവനും വിവരിച്ചശേഷം കഥയുടെ ബാക്കിഭാഗം പറയാൻ തുടങ്ങി: ‘ദേവന്മാർക്കു ഭയങ്കരനും മഹാവീര്യനുമായ വൃത്രൻ ഹതനായപ്പോൾ ബ്രഹ്മഹത്യയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട വൃത്രഹന്താവായ ഇന്ദ്രനു ബോധം വീണ്ടുകിട്ടിയില്ല. ലോകങ്ങളുടെ അറ്റത്ത് അഭയം തേടി, ബോധമറ്റ്, ചേതനയില്ലാതെ, ചുരുണ്ടുകൂടുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ അദ്ദേഹം കുറച്ചുകാലം അവിടെ കഴിഞ്ഞു. സഹസ്രാക്ഷൻ ഇല്ലാതായതോടെ ലോകം ഉദ്വിഗ്നമായി; ഭൂമി നശിച്ചതുപോലെ, ഈർപ്പമില്ലാതെ, വനങ്ങൾ ഉണങ്ങി. എല്ലാ തടാകങ്ങളും നദികളും ഒഴുക്കില്ലാതായി; അനാവൃഷ്ടി കാരണം ജീവികൾക്കിടയിൽ കലക്കമുണ്ടായി. ഈ ലോകം ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ പരിഭ്രാന്തരായ ദേവന്മാർ വിഷ്ണു മുമ്പു പറഞ്ഞ ആ യജ്ഞം ഏർപ്പാടു ചെയ്തു.’ ഇന്ദ്രൻ മഴയുടെ ദേവതയാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ അനാവൃഷ്ടി — ജലമില്ലാത്തതിനാൽ ഭൂമി ഉണങ്ങുന്നു, നദികൾ ഒഴുക്കില്ലാതാകുന്നു, ജീവികൾ വ്യാകുലരാകുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരാളുടെ പാപത്തിന്റെ ഫലം ലോകം മുഴുവൻ അനുഭവിക്കുന്നു — മുൻസർഗങ്ങളിലെ ദണ്ഡകഥയിലും കണ്ട സിദ്ധാന്തമാണിത്. ഇന്ദ്രന്റെ ഉപമ ‘വേഷ്ടമാന ഉരഗഃ’ (ചുരുണ്ടുകൂടുന്ന സർപ്പം) — പീഡിതനായ സർപ്പം സ്വയം ചുരുണ്ടുകൂടുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം ബോധമില്ലാതെ ഉരുളുന്നു. ഒന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘തദാ വൃത്രവധം’ (അപ്പോൾ വൃത്രവധം), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘തഥാ’ (അങ്ങനെ); ‘പ്രചക്രമേ’, സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘ഉപാക്രമത്’ (ആരംഭിച്ചു). അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘നിഃസ്രോതസസ്തേ സർവേ തു ഹ്രദാശ്ച’ (ആ തടാകങ്ങളെല്ലാം ഒഴുക്കില്ലാതായി), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘നിഃസ്രോതസശ്ചാംബുവാഹാ ഹ്രദാശ്ച’ (മേഘങ്ങളും തടാകങ്ങളും ഒഴുക്കില്ലാതായി). അനാവൃഷ്ടിയുടെ വർണനയിലൂടെ കവി ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്ത്വവും പരോക്ഷമായി കാണിക്കുന്നു — ഇല്ലാതാകുമ്പോഴാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രയോജനം അറിയുന്നത്. ആപത്തു കണ്ടപ്പോൾ മാത്രമാണ് ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്ക് ഓർക്കുന്നത് — ആപത്തിലാണ് ഉപായം ഓർമയിൽ വരുന്നത്.

‘പിന്നെ ദേവഗണങ്ങളെല്ലാം ഉപാധ്യായന്മാരോടും ഋഷിമാരോടുമൊപ്പം ഭയത്താൽ മോഹിതനായ ഇന്ദ്രൻ ഉണ്ടായിരുന്ന ദേശത്തേക്കു ചെന്നു. ബ്രഹ്മഹത്യയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട സഹസ്രാക്ഷനെ കണ്ട് ആ ദേവേശനെ മുൻനിർത്തി അവർ അശ്വമേധം ആരംഭിച്ചു. നരേശ്വരാ, പിന്നെ മഹാത്മാവായ മഹേന്ദ്രന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യയെ ശുദ്ധീകരിക്കാനായി അതിമഹത്തായ അശ്വമേധം നടന്നു. യജ്ഞം സമാപിച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മഹത്യ ആ മഹാത്മാക്കളുടെ അടുത്തുചെന്ന് ചോദിച്ചു: “എനിക്ക് എവിടെ സ്ഥാനം നൽകും?”’ ബൃഹസ്പതി മുതലായ ഉപാധ്യായന്മാരോടൊപ്പം ചെന്ന് ദേവന്മാർ വിഷ്ണു ഉപദേശിച്ച യജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ യജമാനൻ, ദേവന്മാർ ഋത്വിക്കുകൾ — ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും ഒന്നുചേർന്ന് ഒരാളുടെ പാപത്തിനു പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുന്നു. ബ്രഹ്മഹത്യ മൂർത്തിമതിയായ ഒരു സ്ത്രീയെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്നു — ഇന്ദ്രനെ വിട്ടുപോകാൻ അവൾ തയ്യാറാണ്, എന്നാൽ തനിക്കു വസിക്കാൻ ഇടം ചോദിക്കുന്നു; പാപം നശിക്കുന്നില്ല, സ്ഥലം മാറുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു എന്നതാണു പുരാണദൃഷ്ടി. ‘ഭയമോഹിതഃ’ (ഭയത്താൽ മോഹിതൻ) എന്ന വിശേഷണം ഇന്ദ്രന്റെ അവസ്ഥ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന് ഇപ്പോഴും സ്വയം യജ്ഞം ചെയ്യാനാവില്ല; അതിനാൽ ദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ‘പുരസ്കൃത്യ’ (മുൻനിർത്തി) യജ്ഞം ചെയ്യുന്നു. ‘സോപാധ്യായാഃ’ (ഉപാധ്യായന്മാരോടുകൂടി) എന്നതിനു ഹിന്ദിഭാഷ്യം നൽകുന്ന വ്യാഖ്യാനം ‘ബൃഹസ്പതിയെ കൂടെക്കൂട്ടി’ എന്നാണ്. യജ്ഞം സമാപിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് പാപത്തിന്റെ പ്രശ്നം ഉയരുന്നത്, കാരണം യജ്ഞമാണ് അതിന്റെ നിവൃത്തിക്കുള്ള സാധനം. ഈ ദൃശ്യത്തിനുശേഷം രാമന്റെ അശ്വമേധവും ഇതുപോലെ എല്ലാവരുടെയും ഹിതത്തിനുള്ളതാകും എന്നു വായനക്കാരൻ ഊഹിക്കുന്നു.

‘തുഷ്ടരും പ്രീതരുമായ ദേവന്മാർ അപ്പോൾ അവളോടു പറഞ്ഞു: “ദുരാസദേ, നീ നിന്നെത്തന്നെ നാലായി വിഭജിക്കുക.” മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാരുടെ വാക്കു കേട്ട് ബ്രഹ്മഹത്യ സ്ഥാനം നിശ്ചയിച്ചു; ഇന്ദ്രനിൽനിന്നു മാറി മറ്റിടങ്ങളിൽ വാസം വരിച്ചു — ദുഷ്കരമായ വാസമുള്ള അവൾ പറഞ്ഞു: “ഒരംശംകൊണ്ട് വർഷകാലത്തെ നാലു മാസം നിറഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദികളിൽ, അവയുടെ ഗർവം ഹനിച്ചുകൊണ്ട്, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിച്ച് ഞാൻ വസിക്കും. മറ്റൊരംശംകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ ഞാൻ എല്ലാക്കാലത്തും എപ്പോഴും വസിക്കും, സംശയമില്ല; സത്യമായി ഇതു ഞാൻ നിങ്ങളോടു പറയുന്നു. എന്റെ മൂന്നാമത്തെ അംശംകൊണ്ട്, ഗർവം നിറഞ്ഞ യൗവനശാലിനികളായ സ്ത്രീകളിൽ മൂന്നു രാത്രി, ഗർവം ഹനിച്ചുകൊണ്ട്, ഞാൻ വസിക്കും. സുരശ്രേഷ്ഠരേ, കള്ളം ചുമത്തി നിർദോഷികളായ ബ്രാഹ്മണരെ കൊല്ലുന്നവരെ ഞാൻ നാലാം ഭാഗംകൊണ്ട് ആശ്രയിക്കും.” അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവളോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: “ദുർവസേ, നീ പറയുന്നതുപോലെ അതെല്ലാം ആകട്ടെ; ആഗ്രഹിച്ചതു സാധിച്ചുകൊള്ളുക.” പിന്നെ പ്രീതരായ ദേവന്മാർ സഹസ്രാക്ഷനെ വന്ദിച്ചു; ഇന്ദ്രൻ ദുഃഖമില്ലാത്തവനും പാപം നീങ്ങി ശുദ്ധനുമായിത്തീർന്നു. സഹസ്രാക്ഷൻ പ്രതിഷ്ഠിതനായതോടെ ലോകം മുഴുവനും ശാന്തമായി; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അദ്ഭുതകരമായ ആ യജ്ഞത്തെ പൂജിച്ചു.’ ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ നാലു വാസസ്ഥാനങ്ങൾ — വർഷകാലത്തു കലങ്ങിയ നദി, ഭൂമി (ഹിന്ദിഭാഷ്യത്തിൽ ‘ഭൂമിയിൽ’; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘വൃക്ഷേഷു’, മരങ്ങളിൽ), രജസ്വലകളായ സ്ത്രീകൾ, നിരപരാധികളായ ബ്രാഹ്മണരെ കൊല്ലുന്നവർ. ഇവിടെ ‘ദർപപൂർണാസു’ (ഗർവം നിറഞ്ഞവരിൽ) എന്ന പദത്താൽ ഋതുകാലത്തെ സ്ത്രീകളുടെ അശുദ്ധി പരോക്ഷമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ‘ദർപഘ്നീ’ (ഗർവം ഹനിക്കുന്നവൾ) എന്നതിനാൽ നദികളുടെ വർഷകാലത്തെ കലക്കവും. പതിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധവും പതിനാലാമത്തേതിന്റെ പൂർവാർധവും വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്. ഇന്ദ്രന്റെ ശുദ്ധിയോടെ ലോകത്തിന്റെ ശാന്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — രാജാവിന്റെ ശുദ്ധി പ്രജകളുടെ സുഖമാണ്. പാപം വിഭജിക്കുന്നതിലൂടെ അതിന്റെ ഭാരം കുറയുന്നു — ഒരിടത്തു മുഴുവൻ പാപവും നിലനിൽക്കുന്നില്ല. ദേവന്മാർ അവളുടെ അപേക്ഷ സ്വീകരിക്കുന്നു, കാരണം അവളും ലോകവ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമാണ്. അവസാനത്തെ അംശം വിശേഷിച്ചും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — കള്ളക്കുറ്റം ചുമത്തി നിർദോഷികളായ ബ്രാഹ്മണരെ കൊല്ലുന്നവരിൽ അവൾ വസിക്കുന്നു; ഇതു രാജധർമത്തിനുള്ള ഉപദേശവുമാണ്, കാരണം രാജാവും അന്യായമായി ശിക്ഷിക്കരുത്.

‘രഘുനന്ദനാ, അശ്വമേധത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഇങ്ങനെയാണ്; അതിമഹാഭാഗനായ രാജാവേ, അശ്വമേധത്താൽ യജിച്ചാലും.’ ഇന്ദ്രനു തുല്യമായ വിക്രമവും ഓജസ്സുമുള്ള മഹാത്മാവായ ആ രാജാവ് ലക്ഷ്മണന്റെ ഉത്തമവും അതീവ മനോഹരവുമായ ഈ വാക്കു കേട്ട് ഹൃദയം നിറഞ്ഞ് പരിതോഷം പ്രാപിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ ഉപസംഹാരം സംക്ഷിപ്തവും വ്യക്തവുമാണ് — കഥയുടെ നിഷ്കർഷം ഒറ്റ വാക്യത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രൻ അശ്വമേധത്താൽ പവിത്രനായതുപോലെ രാമനും യജിക്കണം എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയം. രാമനെ ‘ഇന്ദ്രസമാനവിക്രമൗജാഃ’ (ഇന്ദ്രതുല്യമായ വിക്രമവും ഓജസ്സുമുള്ളവൻ) എന്നു വർണിക്കുന്നു — കഥാനായകനായ ഇന്ദ്രനുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അവസാനശ്ലോകം പുഷ്പിതാഗ്രാവൃത്തത്തിലാണ്, സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല; അതു രാമന്റെ സന്തോഷത്തോടെ സർഗം സമാപിപ്പിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാമൻ ലക്ഷ്മണന്റെ നിർദേശം സ്വീകരിച്ച് ഇലന്റെ കഥയും പറയുന്നു; അവിടെ അശ്വമേധത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രഭാവം കാണിക്കപ്പെടുന്നു. രാമന്റെ ‘ഹൃഷ്ടചേതാഃ’ (ഹൃദയം നിറഞ്ഞ) എന്ന ഭാവം ഭരതന്റെ വാക്കിനോടും മുമ്പു കണ്ടതാണ് — സഹോദരന്മാരുടെ നല്ല വാക്കുകളിൽ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും പ്രസാദിക്കുന്നു. മൂന്നു സഹോദരന്മാരുടെ ആലോചന ഇവിടെ പൂർണമാകുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षडशीतितमः सर्गः॥ ८६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക