॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 85-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വൃത്രവധവും ഇന്ദ്രന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യയും

വിഷ്ണുവിന്റെ ഉപായം — തന്നെത്താൻ മൂന്നായി വിഭജിക്കൽ, ദേവന്മാർ വൃത്രന്റെ വനത്തിലേക്ക്, ഇന്ദ്രൻ വജ്രംകൊണ്ടു വൃത്രനെ വധിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മഹത്യ ഇന്ദ്രനെ പിന്തുടരുന്നതും ഇന്ദ്രന്റെ പലായനവും, വിഷ്ണുവിന്റെ അശ്വമേധോപദേശം

ലക്ഷ്മണന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ശത്രുനാശകനായ രാമൻ ‘സുവ്രതാ, വൃത്രവധം മുഴുവനായി പറയുക’ എന്നു പറഞ്ഞു. രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുമിത്രയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്ന സുവ്രതനായ ലക്ഷ്മണൻ വീണ്ടും ആ ദിവ്യകഥ പറഞ്ഞു: ‘സഹസ്രാക്ഷന്റെയും എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും വാക്കു കേട്ട് വിഷ്ണു ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “മഹാത്മാവായ വൃത്രനുമായി ഞാൻ മുമ്പേ സൗഹൃദബന്ധത്തിലാണ്; അതിനാൽ നിങ്ങൾക്കു പ്രിയം ചെയ്യാനായിട്ടുപോലും ഞാൻ ആ മഹാസുരനെ കൊല്ലുകയില്ല. എങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് ഉത്തമസുഖം ഉണ്ടാക്കേണ്ടതു നിശ്ചയമാണ്; അതുകൊണ്ട് സഹസ്രാക്ഷൻ അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഉപായം ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം. സുരശ്രേഷ്ഠരേ, ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ മൂന്നായി വിഭജിക്കും; അതിലൂടെ സഹസ്രാക്ഷൻ വൃത്രനെ വധിക്കും, സംശയമില്ല. ഒരംശം ഇന്ദ്രനിലേക്കു പോകട്ടെ, രണ്ടാമത്തേതു വജ്രത്തിലേക്ക്, മൂന്നാമത്തേതു ഭൂതലത്തിലേക്ക്; അപ്പോൾ അവൻ വൃത്രനെ കൊല്ലും.” ദേവേശൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: “ദൈത്യനാശകാ, അങ്ങു പറയുന്നതുപോലെതന്നെ, സംശയമില്ല. അങ്ങേക്കു മംഗളം; വൃത്രാസുരന്റെ വധം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ പോകുന്നു; പരമോദാരാ, അങ്ങയുടെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രനിൽ പ്രവേശിച്ചാലും.”’ വിഷ്ണുവിന്റെ ധർമസങ്കടം — ഒരുവശത്ത് മൈത്രി, മറുവശത്ത് ദേവന്മാരുടെ ഹിതം. അദ്ദേഹം സ്വയം കൊല്ലുന്നില്ല, എന്നാൽ സ്വന്തം തേജസ്സ് ഇന്ദ്രനിലും വജ്രത്തിലും ഭൂമിയിലും സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വധത്തിന്റെ കർത്താവ് ഇന്ദ്രനാണ്, വിഷ്ണുവല്ല. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘സഹസ്രാക്ഷോ വധിഷ്യതി’ (സഹസ്രാക്ഷൻ വധിക്കും), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘യേന വൃത്രം ഹനിഷ്യഥ’ (അതിലൂടെ നിങ്ങൾ വൃത്രനെ കൊല്ലും); ഏഴാമത്തേതിൽ ‘യാതു തദാ’, സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘ശക്രസ്തതോ’. രാമൻ ‘അശേഷേണ’ (മുഴുവനായി) എന്ന് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു — യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനം അതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ കഥ മുഴുവനും കേൾക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണനെ ‘സുമിത്രാനന്ദവർധനൻ’ എന്നു വർണിക്കുന്നു; മുൻസർഗത്തിൽ ഭരതനെ ‘കൈകേയ്യാനന്ദവർധനൻ’ എന്നും — കവി സഹോദരന്മാരെ അമ്മമാരുടെ പേരിലൂടെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ ത്രിധാവിഭജനം വേദങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ് — ഇന്ദ്രന്റെ വൃത്രവധത്തിൽ വിഷ്ണു സഹായിയാണെന്ന് ഋഗ്വേദത്തിലും വർണിക്കപ്പെടുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ ബുദ്ധിയിലുള്ള വിശ്വാസത്താൽ ദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപായം ഉടനെ സ്വീകരിക്കുന്നു. വിഷ്ണു തന്റെ മൈത്രി ലംഘിക്കുന്നില്ല, എങ്കിലും ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കുന്നു — ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമസങ്കടത്തിനുള്ള പരിഹാരം.

‘പിന്നെ സഹസ്രാക്ഷനെ മുൻനിർത്തി മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാരെല്ലാം മഹാസുരനായ വൃത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്ന ആ വനത്തിലേക്കു ചെന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കുടിച്ചുതീർക്കുന്നതുപോലെ, ആകാശത്തെ ചുട്ടെരിക്കുന്നതുപോലെ, തേജസ്സോടെ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന ആ അസുരശ്രേഷ്ഠനെ അവർ കണ്ടു. അസുരശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ടമാത്രയിൽത്തന്നെ ദേവന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു — “എങ്ങനെ നാം ഇവനെ വധിക്കും? എങ്ങനെ പരാജയം ഉണ്ടാകാതിരിക്കും?” അവർ അവിടെ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ സഹസ്രാക്ഷനായ പുരന്ദരൻ ഇരുകൈകളാലും വജ്രം പിടിച്ച് വൃത്രന്റെ ശിരസ്സിൽ പ്രയോഗിച്ചു. കാലാഗ്നിപോലെ ഘോരവും മഹാജ്വാലയോടെ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെയുമായ വൃത്രന്റെ ശിരസ്സ് വീണപ്പോൾ ലോകം ഭയന്നുവിറച്ചു.’ വൃത്രന്റെ തപസ്സിന്റെ തേജസ്സ് അതിമഹത്താണ് — കണ്ടമാത്രയിൽ ദേവന്മാർ ഭയപ്പെടുന്നു. തപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെത്തന്നെ ഇന്ദ്രൻ അവനെ കൊല്ലുന്നു — യുദ്ധമില്ലാതെ, വെല്ലുവിളിയില്ലാതെ. ഇതുതന്നെയാണ് വധത്തിന്റെ ദോഷം: നിരപരാധിയായ തപസ്വിയുടെ വധം. വജ്രപ്രഹാരത്തിൽ ലോകവും വിറയ്ക്കുന്നു, കാരണം ധർമാത്മാവിന്റെ വധം ലോകത്തിനും അമംഗളമാണ്. പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘പതതാ വൃത്രശിരസാ’ (വീഴുന്ന വൃത്രശിരസ്സിനാൽ), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘പ്രതപ്തം വൃത്രശിരസി’ (വൃത്രന്റെ ശിരസ്സിൽ ജ്വലിക്കുന്ന). ‘എങ്ങനെ പരാജയം ഉണ്ടാകാതിരിക്കും’ എന്ന ചോദ്യത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ ഭയം പ്രകടമാണ് — യുദ്ധത്തിനു മുമ്പുതന്നെ അവർ പരാജയം ശങ്കിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രപ്രഹാരം വേഗത്തിലുള്ളതും ആലോചനയില്ലാത്തതുമാണ്; അതിനാൽ പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിനു പശ്ചാത്താപം. ‘പിബന്തമിവ ലോകാംസ്ത്രീൻ’ (മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കുടിക്കുന്നതുപോലെ) എന്ന അതിശയോക്തിയാൽ വൃത്രന്റെ തപസ്സിന്റെ തേജസ്സു വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

‘മഹായശസ്വിയായ ദേവാധിപൻ ആ വൃത്രന്റെ വധം അനുചിതമായിരുന്നുവെന്നു ചിന്തിച്ച് വേഗം ലോകത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്കു പോയി. വേഗത്തിൽ പോകുന്ന ആ ഇന്ദ്രനെ ബ്രഹ്മഹത്യ പിന്തുടരുന്നു; അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിൽ പതിച്ചു; ആ ഇന്ദ്രനെ ദുഃഖം ബാധിച്ചു.’ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ കർമത്തിന്റെ അനൗചിത്യം അറിയുന്നു — ‘അസംഭാവ്യം’, ചെയ്യരുതാത്തതായിരുന്നു എന്ന്. അദ്ദേഹം ലോകത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്ക് ഓടിപ്പോകുന്നു, എന്നാൽ പാപം അദ്ദേഹത്തെ വിടുന്നില്ല — ബ്രഹ്മഹത്യ പിന്നാലെ ഓടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. വൃത്രൻ ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നില്ല; എങ്കിലും ധർമാത്മാവായ തപസ്വിയുടെ വധം ബ്രഹ്മഹത്യയ്ക്കു തുല്യമാണ് എന്നതാണ് കഥയുടെ താത്പര്യം. പാപത്തിന്റെ മൂർത്തീകരണം — ബ്രഹ്മഹത്യ സ്ത്രീരൂപത്തിൽ പിന്തുടരുന്നത് — പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; അടുത്ത സർഗത്തിൽ അവൾ സ്വയം സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യും. ‘ലോകസ്യാന്തം ജഗാമ’ (ലോകത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്കു പോയി) എന്ന പദത്താൽ ഇന്ദ്രന്റെ ലജ്ജയും ഭയവും ഒരുപോലെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ദേവന്മാരുടെ നടുവിൽ നിൽക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിയുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ദേവരാജൻപോലും കർമഫലത്തിൽനിന്നു മുക്തനാകുന്നില്ല.

‘ശത്രു ഹതനായെങ്കിലും ഇന്ദ്രനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി ത്രിഭുവനേശനായ വിഷ്ണുവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പൂജിച്ചു: “പരമേശാനാ, അങ്ങാണു ഗതി, അങ്ങാണ് ആദിപുരുഷൻ, ലോകത്തിന്റെ പിതാവ്; സകലഭൂതങ്ങളുടെയും രക്ഷയ്ക്കായി അങ്ങ് വിഷ്ണുത്വം സ്വീകരിച്ചു. ഈ വൃത്രൻ അങ്ങയാൽത്തന്നെയാണു വധിക്കപ്പെട്ടത്; ബ്രഹ്മഹത്യയാകട്ടെ ഇന്ദ്രനെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; സുരശാർദൂലാ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മോക്ഷമാർഗം നിർദേശിച്ചാലും.” ആ ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: “ഇന്ദ്രൻ എന്നെത്തന്നെ യജിക്കട്ടെ; വജ്രധാരിയെ ഞാൻ പവിത്രനാക്കും. പുണ്യമായ അശ്വമേധത്താൽ എന്നെ യജിച്ച് പാകശാസനൻ വീണ്ടും ഭയമില്ലാത്തവനായി ദേവന്മാരുടെ ഇന്ദ്രത്വം പ്രാപിക്കും.” ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർക്ക് അമൃതതുല്യമായ ആ വാക്ക് ഉപദേശിച്ചശേഷം ദേവേശനായ വിഷ്ണു സ്തുതിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി.’ ദേവന്മാർ സത്യം പറയുന്നു — വൃത്രൻ ‘അങ്ങയാൽ ഹതൻ’, കാരണം വിഷ്ണുവിന്റെ തേജസ്സുതന്നെയായിരുന്നു വജ്രത്തിൽ. അതിനാൽ വിഷ്ണുതന്നെ പ്രായശ്ചിത്തം നിർദേശിക്കുന്നു — അശ്വമേധം. ലക്ഷ്മണന്റെ നിർദേശത്തിന്റെ മൂലം ഇതുതന്നെ — ഇന്ദ്രൻ അശ്വമേധത്താൽ ശുദ്ധനായതുപോലെ രാമനും. പതിനെട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘പരമേശാന… പിതാ’, സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘പരമാ ദേവ… പ്രഭുഃ’. ഇരുപത്തിരണ്ടാമത്തേതിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘അമൃതോപമാ’, അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘ചാമൃതോപമാം’. ‘എന്നെത്തന്നെ യജിക്കട്ടെ’ എന്ന വാക്കിനാൽ അശ്വമേധത്തിന്റെ ദേവത വിഷ്ണുവാണെന്നു സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — രാമൻ സ്വയം വിഷ്ണുവാണ്, അതിനാൽ രാമന്റെ അശ്വമേധവും അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ ആരാധനയാണ് എന്ന ഗൂഢസൂചന. ദേവന്മാരുടെ സ്തുതിയിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ സൃഷ്ടികർതൃത്വം, പിതൃത്വം, രക്ഷകത്വം എന്നീ മൂന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടും ഇന്ദ്രത്വം പ്രാപിക്കുന്നത് ‘അകുതോഭയഃ’ (ഒരിടത്തുനിന്നും ഭയമില്ലാത്തവനായി) ആണ് — പാപത്തിൽനിന്നു മുക്തനായ അദ്ദേഹം നിർഭയനാകും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चाशीतितमः सर्गः॥ ८५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക