॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 84-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ലക്ഷ്മണന്റെ അശ്വമേധനിർദേശവും വൃത്രകഥയുടെ ആരംഭവും

ലക്ഷ്മണന്റെ അശ്വമേധനിർദേശം, ഇന്ദ്രൻ ബ്രഹ്മഹത്യയിൽനിന്നു മോചിതനായതിന്റെ സ്മരണ, വൃത്രന്റെ മഹിമയും ധർമരാജ്യവും തപസ്സും, ഇന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിനോടു പ്രാർഥിക്കുന്നു

രാമനും മഹാത്മാവായ ഭരതനും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ രഘുനന്ദനനോട് ഈ ശുഭമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘രഘുനന്ദനാ, സകലപാപങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കുന്ന ദുർധർഷമായ മഹായജ്ഞമായ അശ്വമേധം അങ്ങേക്ക് ഇഷ്ടമാകട്ടെ. മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രനെക്കുറിച്ച് ഒരു പഴയ വൃത്താന്തം കേൾക്കപ്പെടുന്നുണ്ടല്ലോ — ബ്രഹ്മഹത്യയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട ഇന്ദ്രൻ അശ്വമേധത്താൽ പവിത്രനാക്കപ്പെട്ടു.’ മുൻസർഗത്തിൽ ലോകത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതായതിനാൽ രാജസൂയം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; ലക്ഷ്മണനാകട്ടെ പവിത്രീകരിക്കുന്നതും രാജാക്കന്മാരെ നശിപ്പിക്കാത്തതുമായ അശ്വമേധം നിർദേശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ മൂന്നു സഹോദരന്മാരുടെ ആലോചന പൂർണമാകുന്നു — രാമൻ യജ്ഞം ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഭരതൻ അഹിംസ, ലക്ഷ്മണൻ ഇവ രണ്ടിന്റെയും സമന്വയം. അശ്വമേധത്തിന്റെ മഹത്ത്വം ഇന്ദ്രന്റെ ഉദാഹരണത്താൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — ദേവരാജൻപോലും ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽനിന്ന് ഇതിലൂടെയാണു മോചിതനായത്. ഈ നിർദേശമാണ് രാമായണത്തിന്റെ അവസാനഭാഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം — അശ്വമേധത്തിൽത്തന്നെയാണ് കുശലവന്മാരുടെ രാമായണഗാനവും സീതയുടെ പുനർദർശനവും ഉണ്ടാകുക. ലക്ഷ്മണൻ ഇന്ദ്രന്റെ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങുന്നു; അത് അടുത്ത രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ തുടരുന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘രോചതാം രഘുനന്ദന’ (രഘുനന്ദനാ, ഇഷ്ടമാകട്ടെ), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘രോചതാം ക്രതുപുംഗവഃ’ (ക്രതുശ്രേഷ്ഠം ഇഷ്ടമാകട്ടെ). ‘പാവനഃ സർവപാപ്മനാം’ (സകലപാപങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കുന്നത്) എന്ന വിശേഷണം യജ്ഞത്തിന്റെ പ്രയോജനം വ്യക്തമാക്കുന്നു — വിജയമല്ല, ശുദ്ധിയാണ് ലക്ഷ്യം.

‘മഹാബാഹോ, പണ്ട് ദേവാസുരന്മാരുടെ കാലത്ത് ലോകസമ്മതനായ വൃത്രൻ എന്നൊരു മഹാനായ ദൈതേയൻ ഉണ്ടായിരുന്നുവത്രേ. അവൻ നൂറു യോജന വിസ്താരവും അതിന്റെ മൂന്നിരട്ടി ഉയരവുമുള്ളവനായിരുന്നു; അനുരാഗത്തോടെയും സ്നേഹത്തോടെയും അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും എല്ലായിടത്തും നോക്കിക്കണ്ടു. ധർമജ്ഞനും കൃതജ്ഞനും ബുദ്ധിയിൽ ഉറച്ചവനുമായ അവൻ ഏകാഗ്രതയോടെ ധർമമനുസരിച്ച് സമൃദ്ധമായ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു. അവൻ ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ഭൂമി എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നതായിരുന്നു; പൂക്കളും കിഴങ്ങുകളും ഫലങ്ങളും രസമുള്ളവയായിരുന്നു. ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഭൂമി ഉഴാതെതന്നെ വിളയുന്നതും സമ്പന്നവുമായിരുന്നു; അത്ര സമൃദ്ധവും അദ്ഭുതദർശനവുമായ രാജ്യം അവൻ അനുഭവിച്ചു.’ ലക്ഷ്മണന്റെ വർണനയിൽ വൃത്രൻ ദുഷ്ടനായ അസുരനല്ല, ധർമാത്മാവായ രാജാവാണ് — ഇതു വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. അവന്റെ രാജ്യത്തിൽ ഭൂമി ‘അകൃഷ്ടപച്യാ’ — ഉഴാതെതന്നെ ധാന്യം വിളയുന്നത് — ഇതു സത്യയുഗത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. അതിനാൽ അവന്റെ വധവും ബ്രഹ്മഹത്യപോലെ പാപം ജനിപ്പിക്കുന്നു; ഇതു മുന്നോട്ടു വ്യക്തമാകും. ‘അനുരാഗേണ സ്നേഹാത്’ (അനുരാഗത്തോടെയും സ്നേഹത്തോടെയും) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളാൽ അവന്റെ ലോകപ്രേമം കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ ശരീരത്തിന്റെ വലുപ്പം അതിമഹത്താണ് — നൂറു യോജന വിസ്താരം, മുന്നൂറു യോജന ഉയരം; അതിലൂടെ അവന്റെ ബലത്തിന്റെ അളവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആറാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘സ്ഫീതാം’ (സമൃദ്ധമായ), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘സർവാം’ (മുഴുവൻ). മുന്നോട്ട് അവന്റെ വധത്തിന്റെ പാപം എങ്ങനെയുണ്ടായി എന്നു മനസ്സിലാക്കാനായി ലക്ഷ്മണൻ വൃത്രന്റെ ഗുണങ്ങൾ വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കുന്നു — ധർമാത്മാവിന്റെ വധവും ബ്രഹ്മഹത്യയ്ക്കു തുല്യമാണ്.

‘“അനുത്തമമായ തപസ്സു ചെയ്യണം” എന്ന ചിന്ത അവനിൽ ഉദിച്ചു — തപസ്സാണല്ലോ പരമമായ ശ്രേയസ്സ്, മറ്റുള്ള സുഖമെല്ലാം മോഹമാണ്. മൂത്ത പുത്രനായ മധുരേശ്വരനെ പൗരന്മാരുടെ ചുമതലയേൽപ്പിച്ച് അവൻ സകലദേവന്മാരെയും തപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഉഗ്രമായ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു. വൃത്രൻ തപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ ഇന്ദ്രൻ അത്യന്തം ആർത്തനെപ്പോലെ വിഷ്ണുവിന്റെ അടുത്തുചെന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “മഹാബാഹോ, തപസ്സു ചെയ്യുന്ന അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ജയിച്ചിരിക്കുന്നു; ബലവാനും ധർമാത്മാവുമായ അവനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ എനിക്കു കഴിയുകയില്ല. സുരേശ്വരാ, അവൻ ഇനിയും തപസ്സു തുടർന്നാൽ ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം കാലം അവ അവന്റെ വശവർത്തികളായിരിക്കും. മഹാബലാ, പരമോദാരനായ അവനെ അങ്ങ് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; സുരേശ്വരാ, അങ്ങു കോപിച്ചാൽ വൃത്രൻ ഒരു ക്ഷണംപോലും നിലനിൽക്കുകയില്ല. വിഷ്ണോ, അങ്ങയുമായി പ്രീതിബന്ധം ഉണ്ടായതുമുതലാണ് അവൻ ലോകങ്ങളുടെ നാഥത്വം നേടിയത്. അങ്ങനെയുള്ള അങ്ങ് ഏകാഗ്രതയോടെ ലോകങ്ങൾക്കു പ്രസാദം നൽകിയാലും; അങ്ങു ചെയ്യുന്നതിനാലാണല്ലോ ലോകം മുഴുവനും ശാന്തവും ദുഃഖരഹിതവുമാകുന്നത്. വിഷ്ണോ, ഈ ദേവന്മാരെല്ലാം അങ്ങയെ ഉറ്റുനോക്കുന്നു; വൃത്രവധം എന്ന മഹാകർമത്താൽ അവരെ സഹായിച്ചാലും. ഈ മഹാത്മാക്കളെ അങ്ങ് എന്നും സഹായിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ; ഇതു മറ്റുള്ളവർക്കു താങ്ങാനാവാത്തതാണ്; ഗതിയില്ലാത്തവരുടെ ഗതി അങ്ങാണ്.”’ ഇന്ദ്രന്റെ ഭയം വൃത്രന്റെ പാപത്താലല്ല, അവന്റെ തപോബലത്താലാണ് — തപസ്സുകൊണ്ട് അവൻ ലോകങ്ങളെ ജയിച്ചേക്കും എന്ന്. ഇവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ ദൗർബല്യം വ്യക്തമാണ് — സ്വയം കഴിയാതെ അദ്ദേഹം വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ‘മധുരേശ്വരം’ എന്ന പദത്തെക്കുറിച്ച് അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ അടിക്കുറിപ്പുണ്ട് — തിലകകാരൻ ‘മധുരൻ എന്ന രാജാവ്’ എന്നും, രാമായണഭൂഷണകാരൻ ‘മധുരവും സൗമ്യവുമായ സ്വഭാവമുള്ള രാജാവ്’ എന്നും, രാമായണശിരോമണികാരൻ ‘മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവരുടെ ഈശ്വരൻ’ എന്നോ ‘മധുരാനഗരിയുടെ സ്വാമി’ എന്നോ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ‘തപോ ഹി പരമം ശ്രേയഃ സമ്മോഹമിതരത്സുഖം’ (തപസ്സാണു പരമശ്രേയസ്സ്, മറ്റുള്ള സുഖം മോഹം) എന്നത് വൃത്രന്റെ വിവേകമാണ് — അവൻ രാജ്യസുഖത്തെ മോഹമായി കരുതുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കിൽ വിഷ്ണുവിനോടുള്ള ഒരു പരിഭവവുമുണ്ട് — അങ്ങ് അവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കോപത്തിൽ അവൻ ഒരു ക്ഷണംപോലും നിലനിൽക്കില്ല. ‘അഗതീനാം ഗതിഃ’ (ഗതിയില്ലാത്തവരുടെ ഗതി) എന്നതു വിഷ്ണുസ്തുതിയാണ്. ഒൻപതാം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘തപോ ഹി പരമം സുഖം’ (തപസ്സാണു പരമസുഖം), അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘സമ്മോഹമിതരത്സുഖം’. ഇന്ദ്രന്റെ പ്രാർഥന രാജനീതിയുടെ ദൃഷ്ടിയിലും ശ്രദ്ധേയമാണ് — ദുഷ്ടനായതുകൊണ്ടല്ല, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയംകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം വൃത്രനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഇതുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാപത്തിന്റെ മൂലം; അതിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തം അശ്വമേധത്താൽ ഉണ്ടാകും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुरशीतितमः सर्गः॥ ८४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക