॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 83-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഭരതന്റെ വാക്കിനാൽ രാജസൂയസങ്കൽപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു

ഭരതന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ആഗമനം, രാജസൂയയജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാമന്റെ സങ്കൽപം, മിത്രന്റെയും സോമന്റെയും ഉദാഹരണം, ഭരതന്റെ വിനയപൂർണമായ വിലക്ക് — രാജവംശങ്ങളുടെ വിനാശം, രാമന്റെ പ്രീതിയും സങ്കൽപത്തിൽനിന്നുള്ള പിന്മാറ്റവും

അനായാസം കർമം ചെയ്യുന്ന രാമന്റെ വാക്കു കേട്ട് ദ്വാരപാലകൻ രണ്ടു കുമാരന്മാരെയും വിളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് രാഘവനെ അറിയിച്ചു. എത്തിച്ചേർന്ന ഭരതനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കണ്ട് രാമൻ അവരെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടിയുള്ള അനുത്തമമായ കാര്യം ഞാൻ യഥാവിധി ചെയ്തുതീർത്തു; രാഘവന്മാരേ, ഇനി ഒരു ധർമസേതു നിർമിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ധർമസേതു അക്ഷയവും അവ്യയവുമാണെന്നാണ് എന്റെ മതം; ധർമപ്രവചനം സകലപാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. എന്റെ ആത്മാവുതന്നെയായ നിങ്ങളോടൊപ്പം അനുത്തമമായ രാജസൂയം അനുഷ്ഠിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിലാണല്ലോ ശാശ്വതമായ ധർമം. ശത്രുനാശകനായ മിത്രൻ നന്നായി ഹോമിച്ച ഉത്തമമായ രാജസൂയയജ്ഞം അനുഷ്ഠിച്ച് വരുണത്വം പ്രാപിച്ചു. ധർമജ്ഞനായ സോമനും ധർമമനുസരിച്ചു രാജസൂയം അനുഷ്ഠിച്ച് എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും കീർത്തിയും ശാശ്വതമായ സ്ഥാനവും നേടി. ഇന്ന് എന്താണ് ശ്രേയസ്കരം എന്ന് എന്നോടൊപ്പം ചിന്തിക്കുക; ഹിതകരവും ഭാവിക്ക് ഉതകുന്നതുമായതു ശ്രദ്ധയോടെ പറയണം.’ ശംബൂകവധത്തിലൂടെയും ബ്രാഹ്മണപുത്രനു ജീവൻ നൽകിയതിലൂടെയും രാമൻ ധർമം രക്ഷിച്ചു; ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം ധർമസേതു — ധർമത്തിന്റെ സ്ഥായിയായ ആധാരം — സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാജസൂയം ചക്രവർത്തിമാരുടെ യജ്ഞമാണ്; അതിൽ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും കപ്പം നൽകുന്നു. രാമൻ സ്വയം തീരുമാനിക്കുന്നില്ല, സഹോദരന്മാരുമായി ആലോചിക്കുന്നു — ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. മിത്രന്റെയും സോമന്റെയും ഉദാഹരണത്താൽ രാജസൂയത്തിന്റെ ഫലം കാണിക്കപ്പെടുന്നു. നാലാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ഈ സർഗത്തിൽ കഥ പുതിയൊരു ദിശയിലേക്കു തിരിയുന്നു — അഗസ്ത്യകഥകൾ കേട്ടശേഷം രാമൻ രാജ്യകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു. ‘അക്ഷയനും അവ്യയനുമായ ധർമസേതു’ എന്ന വാക്കിനാൽ അദ്ദേഹം യജ്ഞത്തെ സ്വന്തം കീർത്തിക്കായി മാത്രമല്ല, ലോകത്തിന്റെ ധർമരക്ഷയ്ക്കായും കാണുന്നു. സഹോദരന്മാരെ ‘ആത്മഭൂതൗ’ (എന്റെ ആത്മാവുതന്നെയായവർ) എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവരോടുള്ള സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. മിത്രൻ ആദിത്യനും സോമൻ ചന്ദ്രനുമാണ് — രണ്ടുപേരും രാജസൂയത്താൽ ഉന്നതി നേടിയെന്നു പുരാണപ്രസിദ്ധി. ‘അസ്മിന്നഹനി യച്ഛ്രേയഃ’ (ഇന്ന് എന്താണു ശ്രേയസ്കരം) എന്നു രാമൻ ചോദിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം വേഗം തീരുമാനമെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, എങ്കിലും ആലോചനയില്ലാതെ ചെയ്യുന്നില്ല.

രാഘവന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് വാക്ചതുരനായ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘സാധോ, അങ്ങയിലാണ് പരമമായ ധർമം; മഹാബാഹോ, അമിതവിക്രമാ, അങ്ങയിലാണ് ഭൂമി മുഴുവനും യശസ്സും പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയെ എന്നപോലെ, ഞങ്ങൾ ലോകനാഥനെ എന്നപോലെ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും മഹാത്മാവായ അങ്ങയെ നോക്കുന്നു. രാജാവേ, മഹാബലാ, പുത്രന്മാർ പിതാവിനെയെന്നപോലെ അവർ അങ്ങയെ കാണുന്നു; രാഘവാ, ഭൂമിയിലെ പ്രാണികൾക്കും അങ്ങാണ് ഗതി. രാജാവേ, അങ്ങനെയുള്ള അങ്ങ്, ഭൂമിയിലെ രാജവംശങ്ങളുടെ വിനാശം കാണപ്പെടുന്ന ഇത്തരമൊരു യജ്ഞം എങ്ങനെ അനുഷ്ഠിക്കും? രാജാവേ, ഭൂമിയിൽ പൗരുഷം നേടിയ എല്ലാ പുരുഷന്മാർക്കും അവിടെ സർവരുടെയും കോപത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന നാശം സംഭവിക്കും. പുരുഷശാർദൂലാ, അതുല്യവിക്രമാ, അങ്ങയുടെ ഗുണങ്ങളാൽ എല്ലാം അങ്ങയുടെ വശത്തിലാണ്; ഭൂമിയെ നശിപ്പിക്കുന്നത് അങ്ങേക്ക് ഉചിതമല്ല.’ ഭരതന്റെ യുക്തി സൂക്ഷ്മമാണ് — രാജസൂയത്തിൽ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും കീഴടക്കേണ്ടതുണ്ട്; വഴങ്ങാത്തവരെ യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കേണ്ടിവരും; അതിനാൽ ആ യജ്ഞം രാജവംശങ്ങളുടെ വിനാശകമാണ്. എന്നാൽ രാമന്റെ വശത്തിൽ എല്ലാം മുമ്പേതന്നെയുണ്ട്; അതിനാൽ അതിന്റെ ആവശ്യംതന്നെയില്ല. ഭരതൻ സ്തുതിയോടെ ആരംഭിക്കുന്നു, പിന്നീടു മാത്രമാണ് എതിർപ്പു പറയുന്നത് — ഇതാണു വിനയത്തിന്റെ മാർഗം. പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘സർവം’ (എല്ലാം), സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘സ ത്വം’ (അങ്ങനെയുള്ള അങ്ങ്). ഭരതൻ രാമനെ പിതാവ്, പ്രജാപതി, ലോകനാഥൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുവിധം വർണിക്കുന്നു — രാജാക്കന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ പിതാവിനെപ്പോലെയും പ്രാണികൾ ഗതിയെപ്പോലെയും സഹോദരന്മാർ നാഥനെപ്പോലെയും കാണുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള രാജാവിനു രാജസൂയം അനാവശ്യമാണ്, കാരണം അദ്ദേഹം മുമ്പേതന്നെ എല്ലാവരുടെയും ചക്രവർത്തിയാണ്. ഭരതന്റെ അഹിംസാബുദ്ധി ഇവിടെ വ്യക്തമാണ് — യുദ്ധത്തിലൂടെയുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ വിനാശം അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. മുമ്പും ഭരതൻ രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ സിംഹാസനത്തിൽ വച്ച് ധർമമനുസരിച്ചു രാജ്യം രക്ഷിച്ചവനാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കിനു പിന്നിൽ ദീർഘമായ അനുഭവമുണ്ട്.

ഭരതന്റെ അമൃതമയമെന്നപോലെയുള്ള ആ വാക്കു കേട്ട് സത്യപരാക്രമനായ രാമൻ അതുല്യമായ ഹർഷം പ്രാപിച്ചു. കൈകേയിയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഭരതനോട് അദ്ദേഹം ഈ ശുഭമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘അനഘാ, ഇന്നു നിന്റെ വാക്കിൽ ഞാൻ പ്രീതനാണ്, പരിതുഷ്ടനാണ്. പുരുഷവ്യാഘ്രാ, ധൈര്യമുള്ളതും ധർമത്തോടു ചേർന്നതും ഭൂമിയുടെ പരിപാലനത്തിന് ഉതകുന്നതുമായ ഈ വാക്കാണു നീ പറഞ്ഞത്. ധർമജ്ഞാ, നിന്റെ നന്നായി പറഞ്ഞ വാക്കിനാൽ, എന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ക്രതുശ്രേഷ്ഠമായ രാജസൂയത്തിൽനിന്നു ഞാൻ പിന്മാറുന്നു. വിവേകികൾ ലോകത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന കർമം ചെയ്യരുത്; ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠാ, കുട്ടികളുടേതായാലും ശുഭമായ വാക്ക് സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണ്; അതുകൊണ്ട് മഹാബലാ, നിന്റെ നല്ലതും യുക്തവുമായ വാക്ക് ഞാൻ കേൾക്കുന്നു.’ രാമന്റെ മഹത്ത്വം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ് — അനുജന്റെ വാക്കുപോലും അദ്ദേഹം ആദരത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു, സ്വന്തം സങ്കൽപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ‘കുട്ടികളുടേതായാലും ശുഭമായ വാക്ക് സ്വീകരിക്കണം’ എന്ന നീതിവാക്യം എക്കാലത്തേക്കുമുള്ളതാണ്. ഭരതനെ ‘ലക്ഷ്മണപൂർവജ’ (ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠാ) എന്നും കൈകേയിയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവനെന്നും സംബോധന ചെയ്യുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ലോകത്തെ പീഡിപ്പിക്കാത്ത അശ്വമേധം നിർദേശിക്കുന്നു. ഇരുപതാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ്; അതിന്റെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് അർധങ്ങൾ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്; സമീക്ഷിതപാഠത്തിലെ പത്തൊൻപതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ആദ്യപാദമായ ‘പ്രജാനാം പാലനം ധർമോ രാജ്ഞാം യജ്ഞേന സമ്മിതഃ’ (പ്രജാപാലനമാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ ധർമം, അതു യജ്ഞത്തിനു തുല്യമാണ്) എന്ന വരി അച്ചടിപ്പതിപ്പിലില്ല. സങ്കൽപം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോഴും രാമൻ ഖേദിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ആഹ്ലാദിക്കുന്നു — കാരണം സഹോദരന്റെ ബുദ്ധി ധർമാനുസാരിയാണ്. ‘അക്ലീബം’ (ധൈര്യമുള്ള) എന്ന പദത്താൽ അദ്ദേഹം ഭരതന്റെ വാക്കിന്റെ ധൈര്യത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു — ധർമത്തിനുവേണ്ടി ജ്യേഷ്ഠന്റെ സങ്കൽപത്തെ എതിർക്കുന്നതും കർത്തവ്യമാണ്. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ രാജ്യത്തിൽ ആലോചനയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം കാണാം. ഭരതനെ ‘ബാലൻ’ എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നതു സ്നേഹംകൊണ്ടാണ്, അവജ്ഞകൊണ്ടല്ല.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्र्यशीतितमः सर्गः॥ ८३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക