സർഗ്ഗം
ഇക്ഷ്വാകുപുത്രനായ ദണ്ഡന്റെ രാജ്യലാഭം
വനം എങ്ങനെ നിർജനമായി എന്ന രാമന്റെ ചോദ്യം, മനു ഇക്ഷ്വാകുവിനു നൽകുന്ന ദണ്ഡനീതിയുടെ ഉപദേശം, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ നൂറു പുത്രന്മാർ, ഇളയവനായ ദണ്ഡൻ, വിന്ധ്യനും ശൈവലത്തിനും ഇടയിൽ മധുമന്തം എന്ന നഗരം, ശുക്രൻ പുരോഹിതൻ
അഗസ്ത്യന്റെ അത്യദ്ഭുതമായ ആ വാക്കു കേട്ട് രാഘവൻ ആദരത്താലും വിസ്മയത്താലും വീണ്ടും ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി: ‘ഭഗവാനേ, വിദർഭരാജാവായ ആ ശ്വേതൻ തപസ്സു ചെയ്ത ആ ഘോരവനം മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളുമില്ലാത്തതായത് എങ്ങനെ? ശൂന്യവും മനുഷ്യരില്ലാത്തതുമായ ആ വനത്തിൽ ആ രാജാവ് തപസ്സു ചെയ്യാൻ പ്രവേശിച്ചത് എങ്ങനെ? ഇതു യഥാർഥമായി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ കൗതുകം നിറഞ്ഞ രാമന്റെ വാക്കു കേട്ട് പരമതേജസ്വിയായ മുനി പറയാൻ തുടങ്ങി. രാമന്റെ ചോദ്യം സൂക്ഷ്മമാണ് — മുൻകഥയിൽ വനത്തിന്റെ ശൂന്യത വർണിക്കപ്പെട്ടു എന്നേയുള്ളൂ, അതിന്റെ കാരണം പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ശ്വേതൻ എന്തിന് അവിടെ പോയി, ആ വനം എന്തുകൊണ്ടു നിർജനമായി എന്ന ഇരട്ടജിജ്ഞാസ. ‘ഗൗരവാദ് വിസ്മയാച്ച’ (ആദരത്താലും വിസ്മയത്താലും) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളിൽ രാമന്റെ മനോഭാവം ഇരട്ടയാണ് — മുനിയോടുള്ള ആദരവും കഥയോടുള്ള ആശ്ചര്യവും. ഇങ്ങനെ ഒരു കഥ മറ്റൊരു കഥയ്ക്കു ജന്മം നൽകുന്നു — ശ്വേതന്റെ ആഖ്യാനത്തിൽനിന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയുടെ ആഖ്യാനം ആരംഭിക്കുന്നു; അതു വരുന്ന രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ പൂർണമാകും. വനവാസകാലത്ത് രാമൻതന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നു; അതിനാൽ ഈ ആഖ്യാനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനു വിശേഷമായ താത്പര്യമുണ്ട്. മൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘നിഃസത്ത്വം ച വനം ജാതം’ (വനം ജീവികളില്ലാത്തതായി) എന്ന്, അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘തദ്വനം സ കഥം രാജാ’ എന്നാണ്.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, പണ്ട് കൃതയുഗത്തിൽ ദണ്ഡധാരിയായ പ്രഭു മനു ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുലനന്ദനനായ മഹാനായ പുത്രനായിരുന്നു ഇക്ഷ്വാകു. ദുർജയനായ ആ മൂത്ത പുത്രനെ ഭൂമിയിലെ രാജ്യത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ട് മനു അവനോടു പറഞ്ഞു: “ഭൂമിയിലെ രാജവംശങ്ങളുടെ സ്ഥാപകനാവുക.” രാഘവാ, പിതാവിന്റെ ആ വാക്ക് പുത്രൻ അങ്ങനെതന്നെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. അപ്പോൾ പരമസന്തുഷ്ടനായ മനു പുത്രനോടു പറഞ്ഞു: “പരമോദാരാ, ഞാൻ പ്രീതനാണ്; നീ സ്ഥാപകനാകും, സംശയമില്ല. ദണ്ഡംകൊണ്ടു പ്രജകളെ രക്ഷിക്കുക; കാരണമില്ലാതെ ദണ്ഡിക്കരുത്. അപരാധികളായ മനുഷ്യരിൽ വിധിപോലെ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ദണ്ഡം രാജാവിനെ സ്വർഗത്തിലെത്തിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് മഹാബാഹുവായ മകനേ, ദണ്ഡത്തിൽ ശ്രദ്ധാലുവാകുക; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ലോകത്തിൽ നിനക്കു പരമമായ ധർമം ഉണ്ടാകും.” ഇങ്ങനെ പുത്രന് ഏറെ ഉപദേശം നൽകിയശേഷം മനു സമാധിയാൽ ആനന്ദിച്ച് സനാതനമായ ബ്രഹ്മലോകമെന്ന സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി.’ മനുവിന്റെ ഉപദേശത്തിൽ ദണ്ഡനീതിയുടെ രണ്ടു നിയമങ്ങൾ — അപരാധികൾക്കു ദണ്ഡനം, നിരപരാധികൾക്കു രക്ഷണം. ദണ്ഡം ക്രൗര്യമല്ല, ധർമമാണ്; വിധിപോലെ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ദണ്ഡം രാജാവിനെ സ്വർഗത്തിലെത്തിക്കുന്നു. ഈ ഉപദേശം മുന്നോട്ട് ദണ്ഡൻ എന്ന രാജകുമാരന്റെ കഥയുമായി ഒരു വൈരുധ്യം സൃഷ്ടിക്കും — ദണ്ഡൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായവൻതന്നെ അധർമത്താൽ ദണ്ഡിക്കപ്പെടും. മുൻസർഗങ്ങളിൽ ശംബൂകവധത്തിലൂടെ രാമനും ഒരു അപരാധിയെ ദണ്ഡിച്ചു; അതിനാൽ ഈ ഉപദേശം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കർമത്തിന്റെ സമർഥനംപോലെ തോന്നുന്നു.
‘അദ്ദേഹം സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ അമിതപ്രഭനായ ഇക്ഷ്വാകു “എങ്ങനെ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കും?” എന്ന ചിന്തയിലാണ്ടു. പിന്നെ ധർമാത്മാവായ മനുപുത്രൻ പലതരം കർമങ്ങളിലൂടെ ദേവപുത്രന്മാർക്കു തുല്യരായ നൂറു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. വത്സാ, രഘുനന്ദനാ, അവരിലെല്ലാവരിലും ഇളയവൻ മൂഢനും വിദ്യ അഭ്യസിക്കാത്തവനുമായിരുന്നു; ജ്യേഷ്ഠന്മാരെ അവൻ ശുശ്രൂഷിച്ചിരുന്നില്ല. “ഇവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിശ്ചയമായും ദണ്ഡം പതിക്കും” എന്നു കരുതി പിതാവ് അൽപബുദ്ധിയായ അവന് “ദണ്ഡൻ” എന്നു പേരിട്ടു.’ ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ പുത്രന്മാർ യജ്ഞദാനാദികളായ അനേകം കർമങ്ങളിലൂടെ ജനിച്ചവരാണ്; അതിനാൽ അവർ ദേവപുത്രതുല്യർ. അവരിൽ ഒരാൾ മാത്രം വിപരീതൻ — മൂഢനും വിദ്യയില്ലാത്തവനും വിനയമില്ലാത്തവനും. പിതാവിന്റെ നാമകരണം ഒരു പ്രവചനംപോലെയാണ് — അവൻ ദണ്ഡനീയനാകും എന്ന്. പേരുതന്നെ അവന്റെ ഭാഗ്യത്തിന്റെ സൂചകം. ‘ന ശുശ്രൂഷതി പൂർവജാൻ’ (ജ്യേഷ്ഠന്മാരെ ശുശ്രൂഷിച്ചില്ല) എന്ന പദത്താൽ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്മാരോടുള്ള സേവനത്തിന്റെ അഭാവം കാണിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതു ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ വലിയ ദോഷമാണ്; രാമന്റെ സഹോദരന്മാരാകട്ടെ എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെ സേവിക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘അൽപതേജസഃ’ (അൽപതേജസ്സുള്ളവന്റെ), അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘അൽപമേധസഃ’ (അൽപബുദ്ധിയുടെ). ‘താത’ (വത്സാ) എന്ന സംബോധന രാമനോടുള്ള അഗസ്ത്യന്റെ വാത്സല്യം കാണിക്കുന്നു. പിതാവിന്റെ ദൃഷ്ടി തീക്ഷ്ണമാണ് — ബാല്യത്തിൽത്തന്നെ അദ്ദേഹം പുത്രന്റെ ദോഷം അറിയുന്നു, എങ്കിലും അവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.
‘രാഘവാ, അരിന്ദമാ, പുത്രന്റെ ഘോരസ്വഭാവം അറിഞ്ഞ ഇക്ഷ്വാകു, അവനു യോജിച്ച മറ്റൊരു ദേശം കാണാതെ, വിന്ധ്യനും ശൈവലത്തിനും ഇടയിലുള്ള രാജ്യം അവനു നൽകി. ആ ദണ്ഡൻ അവിടെ രമ്യമായ പർവതസാനുവിൽ രാജാവായി; രാമാ, അവിടെ അവൻ അപ്രതിമവും അനുത്തമവുമായ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു. പ്രഭോ, നഗരത്തിന് അവൻ “മധുമന്തം” എന്നു പേരിട്ടു; സുവ്രതനായ ഉശനസ്സിനെ (ശുക്രനെ) പുരോഹിതനായി വരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ പുരോഹിതനോടുകൂടി ആ രാജാവ്, ആനന്ദിക്കുന്ന മനുഷ്യരാൽ നിറഞ്ഞ ആ രാജ്യം, സ്വർഗത്തിൽ ദേവരാജനെന്നപോലെ ഭരിച്ചു. അങ്ങനെ മനുജേന്ദ്രപുത്രനും അതിമഹാനും മഹാത്മാവുമായ ആ രാജാവ് ആ ഉശനസ്സിനോടൊപ്പം, സ്വർഗത്തിൽ ഉശനസ്സിനോടു ചേർന്ന ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ, രാജ്യം ഭരിച്ചു.’ ‘അപശ്യമാനസ്തം ദേശം ഘോരം’ എന്ന വരിക്ക് ഹിന്ദിഭാഷ്യം നൽകുന്ന അർഥം ‘ആ പുത്രനു യോജിച്ച ഭയങ്കരമായ മറ്റൊരു ദേശം കാണാതെ’ എന്നാണ്; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘തം ദോഷം’ (ആ ദോഷം) എന്നാണു പാഠം. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്, സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല. ഇന്ദ്രനും ബൃഹസ്പതിയും എന്ന ഉപമയ്ക്കു പകരം ഇവിടെ ഇന്ദ്രനും ഉശനസ്സും എന്ന ഉപമ — ശുക്രൻ അസുരന്മാരുടെ ഗുരുവായി പ്രസിദ്ധനാണ്; അതിനാൽ ദണ്ഡന്റെ രാജ്യം സമൃദ്ധമാണെങ്കിലും ഒടുവിൽ നാശം പ്രാപിക്കുമെന്ന സൂക്ഷ്മസൂചന ഇവിടെയുണ്ട്. അടുത്ത സർഗത്തിൽ അവന്റെ അധർമവും ശുക്രന്റെ ശാപവും വർണിക്കപ്പെടും; അവിടെ ശുക്രൻതന്നെ ദണ്ഡനെ ദണ്ഡിക്കും. വിന്ധ്യനും ശൈവലത്തിനും ഇടയിലുള്ള ദേശംതന്നെയാണ് പിൽക്കാലത്ത് ദണ്ഡകാരണ്യം എന്നു പ്രസിദ്ധമായത്; അവിടെയാണ് രാമൻ സീതയോടൊപ്പം വസിച്ചത്. മധുമന്തം എന്ന നഗരവും അവിടെത്തന്നെയായിരുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः॥ ७९॥