സർഗ്ഗം
ശ്വേതരാജാവിന്റെ ആത്മകഥയും ആഭരണദാനവും
വിദർഭരാജാവായ സുദേവന്റെ പുത്രൻ ശ്വേതൻ, രാജ്യഭരണവും തപസ്സും ബ്രഹ്മലോകപ്രാപ്തിയും, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ടുള്ള പീഡ, പിതാമഹന്റെ ആദേശം, സ്വശരീരഭക്ഷണം, അഗസ്ത്യന് ആഭരണദാനം, മുക്തി
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, ശുഭാക്ഷരങ്ങളോടെ ഞാൻ പറഞ്ഞ വാക്കു കേട്ട് ആ സ്വർഗവാസി കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു, രഘുനന്ദനാ: “ബ്രഹ്മൻ, എന്റെ സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ഈ പൂർവവൃത്താന്തം കേട്ടാലും; അങ്ങു ചോദിക്കുന്നതുപോലെ പറയാതിരിക്കാനാവില്ല, ദ്വിജാ. പണ്ട് എന്റെ പിതാവ് വിദർഭരാജാവായ, മഹായശസ്വിയായ സുദേവൻ എന്ന പേരിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനായ വീര്യവാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനു രണ്ടു ഭാര്യമാരിൽ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു — ശ്വേതൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഞാനും ഇളയവനായ സുരഥനും. പിന്നെ പിതാവ് സ്വർഗം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ പൗരന്മാർ എന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; അവിടെ ഞാൻ ഏകാഗ്രതയോടെ ധർമാനുസൃതമായി രാജ്യം ഭരിച്ചു. സുവ്രതാ, ഇങ്ങനെ ധർമമനുസരിച്ചു പ്രജകളെ രക്ഷിച്ചും രാജ്യം ഭരിച്ചും എനിക്ക് ആയിരക്കണക്കിനു വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി.”’ അഗസ്ത്യന്റെ ചോദ്യം ‘അനതിക്രമണീയം’ (ലംഘിക്കാനാവാത്തത്) ആയി സ്വർഗവാസി കരുതുന്നു — മുനിയുടെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കരുത് എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയമാണ്. ശ്വേതൻ ആദർശരാജാവായിരുന്നു — പൗരന്മാരാൽ അഭിഷിക്തൻ, ധർമമനുസരിച്ചു പ്രജാപാലകൻ, ഏകാഗ്രചിത്തൻ. അതിനാൽ പിന്നീടുണ്ടായ ദുഃഖം കർമദോഷത്താൽ മാത്രമാണ്, അധർമത്താലല്ല എന്നു വായനക്കാരൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘പുരാ വൃത്തം’ എന്ന്, സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘യഥാവൃത്തം’; ‘അനതിക്രമണീയം ച’ എന്നതു സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘ദുരതിക്രമണീയം ഹി’. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ധർമ്യം ച’, സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘ധർമേണ’. അഗസ്ത്യൻ സ്വർഗവാസിയുടെ വാക്കുകൾ അതേപടി രാമനോടു വീണ്ടും പറയുന്നു; അതിനാൽ ഈ സർഗത്തിൽ മൂന്നു വക്താക്കളുണ്ട് — വാല്മീകി, അഗസ്ത്യൻ, ശ്വേതൻ. ‘സുഖദുഃഖയോഃ’ (സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ) എന്ന പദത്താൽ ശ്വേതൻ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാജ്യത്തിൽ സുഖം, സ്വർഗത്തിൽപ്പോലും ദുഃഖം. സുദേവനു രണ്ടു ഭാര്യമാർ, അവരിൽ രണ്ടു പുത്രന്മാർ — ഇതു വംശത്തിന്റെ പരിചയം. പൗരന്മാരുടെ സമ്മതത്തോടെയുള്ള അഭിഷേകം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനപ്രീതി കാണിക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിനു വർഷത്തെ ഭരണകാലവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമപരായണതയ്ക്കു തെളിവാണ്.
“ദ്വിജോത്തമാ, ഏതോ ഒരു നിമിത്തത്താൽ എന്റെ ആയുസ്സിന്റെ അറുതി അറിഞ്ഞ ഞാൻ മരണത്തെ മനസ്സിൽ വച്ചുകൊണ്ട് പിന്നീട് വനത്തിലേക്കു പോയി. മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളുമില്ലാത്ത ഈ ദുർഗമമായ വനത്തിൽ, ശുഭമായ സരസ്സിനടുത്ത്, തപസ്സു ചെയ്യാനായി ഞാൻ പ്രവേശിച്ചു. സഹോദരനായ സുരഥനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തിട്ട് ഈ സരസ്സിലെത്തി ഞാൻ ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു. ഈ മഹാവനത്തിൽ മൂവായിരം വർഷം അതിദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്ത് ഞാൻ അനുത്തമമായ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ചു.”’ മരണം അടുത്തിരിക്കുന്നു എന്നറിഞ്ഞ് ശ്വേതൻ സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു — ഇതു രാജർഷിമാരുടെ പുരാതനമായ ആചാരമാണ്. ‘കാലധർമം ഹൃദി ന്യസ്യ’ (മരണത്തെ മനസ്സിൽ വച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദത്താൽ അദ്ദേഹം മരണത്തെ ഓർത്തുകൊണ്ടുതന്നെയാണു തപസ്സ് ആരംഭിച്ചതെന്നു മനസ്സിലാകുന്നു. ഇതിലൂടെ മുൻസർഗത്തിലെ രഹസ്യം അൽപം തുറക്കപ്പെടുന്നു — സരസ്സിൽ കണ്ട ശവം അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ പഴയ ദേഹമാണ്, ശൂന്യമായ ആശ്രമം അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ തപഃസ്ഥാനവും. മൂവായിരം വർഷത്തെ തപസ്സ് അത്യന്തം കഠിനമാണ്; അതിന്റെ ഫലം ബ്രഹ്മലോകം — ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ലോകം. ഒൻപതാം ശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘നരാധിപം’, അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘മഹീപതിം’. രാജ്യത്യാഗം, സഹോദരന്റെ അഭിഷേകം, വനവാസം, തപസ്സ് — ഈ ക്രമത്തിന് രാമന്റെ സ്വന്തം ജീവിതവുമായും അൽപം സാമ്യമുണ്ട്, കാരണം അദ്ദേഹവും രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു വനത്തിലേക്കു പോയവനാണ്.
“ദ്വിജോത്തമാ, പരമോദാരാ, സ്വർഗം പ്രാപിച്ച എന്നെ ഈ വിശപ്പും ദാഹവും പീഡിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തളർന്ന ഞാൻ ത്രിഭുവനശ്രേഷ്ഠനായ പിതാമഹന്റെ അടുത്തുചെന്നു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, ഈ ബ്രഹ്മലോകം വിശപ്പും ദാഹവുമില്ലാത്തതാണ്; എന്നാൽ ഞാൻ വിശപ്പും ദാഹവും പിന്തുടരുന്നവനാണ് — ഏതു കർമത്തിന്റെ പരിണാമമാണിത്? ദേവനായ പിതാമഹാ, എന്റെ ആഹാരം എന്താണ്, അത് എന്നോടു പറഞ്ഞാലും.’ പിതാമഹൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു: ‘സുദേവപുത്രാ, രുചികരമായ നിന്റെ സ്വന്തം മാംസംതന്നെയാണു നിന്റെ ആഹാരം; അതു നിത്യവും ഭക്ഷിക്കുക. ഉത്തമമായ തപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ നീ സ്വന്തം ശരീരത്തെ മാത്രമാണു പോഷിപ്പിച്ചത്; മഹാമതിയായ ശ്വേതാ, വിതയ്ക്കാത്തത് ഒരിക്കലും മുളയ്ക്കുകയില്ല. നീ ഒരു സൂക്ഷ്മവസ്തുപോലും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല, തപസ്സു മാത്രമേ അനുഷ്ഠിച്ചുള്ളൂ; അതിനാൽ വത്സാ, സ്വർഗത്തിലെത്തിയിട്ടും നീ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ടു പീഡിതനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആഹാരങ്ങളാൽ നന്നായി പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട, അമൃതരസമുള്ള, അനുത്തമമായ നിന്റെ സ്വന്തം ശരീരം ഭക്ഷിച്ച് നീ ഉപജീവനം നേടും. എന്നാൽ ദുർധർഷനായ ആ മഹർഷി അഗസ്ത്യൻ ആ വനത്തിലേക്കു വരുമ്പോൾ നീ ഈ കഷ്ടത്തിൽനിന്നു മോചിതനാകും. സൗമ്യാ, ദേവഗണങ്ങളെപ്പോലും കരകയറ്റാൻ അദ്ദേഹം ശക്തനാണ്; മഹാബാഹോ, വിശപ്പിനും ദാഹത്തിനും വശപ്പെട്ട നിന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ!’” ഈ ഭാഗത്തിന്റെ മൂലതത്ത്വം ‘അനുപ്തം രോഹതേ ന’ (വിതയ്ക്കാത്തതു മുളയ്ക്കുകയില്ല) എന്നതാണ് — വിത്തില്ലാതെ ഫലമില്ല. ദാനമില്ലാതെ തപസ്സു മാത്രം സ്വർഗം നൽകും, എന്നാൽ തൃപ്തി നൽകുകയില്ല. പിതാമഹന്റെ ശിക്ഷയും ഉപായത്തോടുകൂടിയതാണ് — അഗസ്ത്യന്റെ ആഗമനമാണ് മുക്തിയുടെ വാതിൽ. ശ്വേതന്റെ ചോദ്യം ന്യായമാണ് — ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വിശപ്പും ദാഹവും ഉണ്ടാകുകയില്ല, പിന്നെ എനിക്കെങ്ങനെ? പിതാമഹന്റെ ഉത്തരം കർമസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വ്യക്തമായ നിദർശനമാണ്. തപസ്സുകൊണ്ടു പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഭോഗം ദാനത്തിൽനിന്നു മാത്രം; ഒന്നും ദാനം ചെയ്യാത്തവന് സ്വർഗത്തിൽപ്പോലും ഒന്നും ലഭിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ തപഃകാലത്തു താൻ പോഷിപ്പിച്ച സ്വന്തം ദേഹംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഹാരം. ഈ ശിക്ഷ ക്രൂരമായി തോന്നാം, എങ്കിലും അതിന്റെ മൂലത്തിൽ ന്യായമുണ്ട്. പിതാമഹൻ പ്രതീക്ഷയും നൽകുന്നു — അഗസ്ത്യന്റെ പേരു പറഞ്ഞ് മുക്തിയുടെ മാർഗം കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. ‘ദേവഗണങ്ങളെപ്പോലും കരകയറ്റാൻ ശക്തൻ’ എന്ന വാക്കിനാൽ അഗസ്ത്യന്റെ മഹിമ വെളിപ്പെടുന്നു; ഇതു മുൻസർഗത്തിൽ രാമനെക്കുറിച്ച് അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞ വാക്കിനെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘സുദേവജ’ (സുദേവപുത്രാ) എന്ന സംബോധന പിതാവിന്റെ പേരിലൂടെയുള്ള പുത്രന്റെ പരിചയമാണ്. ദാനത്തിന്റെ മഹത്ത്വമാണ് ഈ ആഖ്യാനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം.
“ദ്വിജോത്തമാ, ദേവദേവനായ ഭഗവാന്റെ ഈ നിശ്ചയം കേട്ടിട്ട് ഞാൻ നിന്ദ്യമായ എന്റെ സ്വന്തം ശരീരം ആഹാരമാക്കുന്നു. ബ്രഹ്മൻ, അനേകം വർഷങ്ങളായി ഞാൻ ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ ശരീരം ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; ബ്രഹ്മർഷേ, എനിക്ക് ഉത്തമമായ തൃപ്തിയുമുണ്ട്. കഷ്ടത്തിലായ എന്നെ ഈ കഷ്ടത്തിൽനിന്നു മോചിപ്പിച്ചാലും; ഇവിടെ കുംഭയോനിയായ ബ്രാഹ്മണനല്ലാതെ മറ്റാരും ഗതിയില്ല. സൗമ്യനായ ദ്വിജോത്തമാ, എന്നെ കരകയറ്റാനായി ഈ ആഭരണം സ്വീകരിച്ചാലും; അങ്ങേക്കു മംഗളം, പ്രസാദിക്കേണമേ. ഇതു സ്വർണവും ധനവും വസ്ത്രങ്ങളും ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും നൽകുന്നു; മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലാ കാമങ്ങളും ഭോഗങ്ങളും ഞാൻ അങ്ങേക്കു നൽകുന്നു. ഭഗവാനേ, എന്നെ കരകയറ്റുന്നതിൽ പ്രസാദിക്കേണമേ.”’ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ശരീരം ക്ഷയിക്കുന്നില്ല — ഇതാണു ശിക്ഷയുടെ നിത്യത. ‘കുർമി’ എന്നത് അച്ചടിപ്പതിപ്പിലെ രൂപമാണ്; വ്യാകരണദൃഷ്ട്യാ ‘കരോമി’ (ചെയ്യുന്നു) ആണു പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്, എങ്കിലും അച്ചടിച്ചതുപോലെ നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇരുപത്തിനാലും ഇരുപത്തിയഞ്ചും ശ്ലോകങ്ങൾ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ് — ശ്വേതന്റെ ദാനത്തിന്റെ വിസ്തരണം; അതിലൂടെ മുമ്പു ദാനം ചെയ്യാതിരുന്നതിന്റെ കുറവ് ഇപ്പോൾ നികത്തപ്പെടുന്നു എന്നു ഭാവം. അഗസ്ത്യൻ മാത്രമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏകഗതി എന്ന വാക്ക് പിതാമഹന്റെ വാക്കിനോടു യോജിക്കുന്നു. പിതാമഹൻ പേരു പറഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ അഗസ്ത്യനെ കണ്ടമാത്രയിൽ ശ്വേതൻ അദ്ദേഹമാണു മുക്തിദാതാവെന്ന് അറിയുന്നു. ദാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ തന്റെ ദോഷം ശമിക്കൂ എന്നതിനാൽ അദ്ദേഹം ആഭരണം ദാനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇവിടെ അഗസ്ത്യൻ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നതു ശ്വേതനുവേണ്ടിയുള്ള ഉപകാരമാണ്, മുനിയുടെ ലോഭമല്ല. ഇങ്ങനെ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവനും ദാതാവിന് ഉപകാരിയാകുന്നു.
‘ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ആ സ്വർഗവാസിയുടെ വാക്കു കേട്ട് അദ്ദേഹത്തെ കരകയറ്റാനായി ഞാൻ ആ ഉത്തമാഭരണം സ്വീകരിച്ചു. ഞാൻ ആ ശുഭാഭരണം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ ആ രാജർഷിയുടെ പഴയ മനുഷ്യദേഹം നശിച്ചു. ശരീരം നശിച്ചതോടെ ആ രാജർഷിയായ രാജാവ് പരമാനന്ദത്താൽ തൃപ്തനും പ്രമുദിതനുമായി സുഖമായി സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി. കാകുത്സ്ഥാ, ഇന്ദ്രതുല്യനായ അദ്ദേഹമാണ് ആ നിമിത്തത്തിൽ അദ്ഭുതദർശനമായ ഈ ദിവ്യാഭരണം എനിക്കു നൽകിയത്.’ ഇങ്ങനെ മുൻസർഗത്തിൽ രാമൻ ചോദിച്ച ചോദ്യത്തിന് അഗസ്ത്യൻ ഉത്തരം നൽകി പൂർത്തിയാക്കുന്നു. ദാനം സ്വീകരിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് ദാനത്തിന്റെ ഫലം സിദ്ധിക്കുന്നത് — ആരും സ്വീകരിക്കാത്തിടത്തോളം ദാനം പൂർണമല്ല. അതിനാൽ അഗസ്ത്യൻ ദുഃഖത്തോടെ, കരുണകൊണ്ടുമാത്രം അതു സ്വീകരിക്കുന്നു. ഈ കഥയ്ക്ക് മുൻസർഗവുമായുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമാണ് — ‘ദത്തസ്യ ഹി പുനർദാനേ സുമഹത്ഫലം’ (ലഭിച്ചതു വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യുന്നതിന് അതിമഹത്തായ ഫലം) എന്ന അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കും രാമന് ആ ആഭരണം വീണ്ടും ദാനം ചെയ്തതും. മനുഷ്യദേഹത്തിന്റെ നാശം ശ്വേതന്റെ ബന്ധനത്തിന്റെ അവസാനമാണ്; അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ ശുദ്ധമായ ദിവ്യദേഹത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകുന്നു. അവസാനശ്ലോകത്തിൽ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘ത്രിദിവം പുനഃ’ (വീണ്ടും സ്വർഗത്തിലേക്ക്), അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘ത്രിദിവം സുഖം’ (സുഖമായി സ്വർഗത്തിലേക്ക്).
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डेऽष्टसप्ततितमः सर्गः॥ ७८॥