॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 76-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ശംബൂകവധവും അഗസ്ത്യാശ്രമഗമനവും

ശംബൂകന്റെ ആത്മപരിചയവും വധവും, ദേവന്മാരുടെ വരദാനം, ബ്രാഹ്മണബാലന്റെ പുനർജീവനം, അഗസ്ത്യന്റെ സത്കാരവും ആഭരണദാനവും, ക്ഷുപരാജാവിന്റെ ഉത്പത്തികഥ

അനായാസം കർമം ചെയ്യുന്ന രാമന്റെ ചോദ്യം കേട്ട്, തലകീഴായി തൂങ്ങിക്കിടന്ന ആ തപസ്വി അതേ നിലയിൽത്തന്നെ പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ ശൂദ്രജാതിയിൽ ജനിച്ചവനാണ്, ഉഗ്രമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. മഹായശസ്വിയായ രാമാ, ശരീരത്തോടുകൂടിത്തന്നെ ദേവത്വം നേടാനാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ദേവലോകം ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽപ്പോലും ഞാൻ അസത്യം പറയുന്നില്ല; കാകുത്സ്ഥാ, എന്നെ ശംബൂകൻ എന്ന ശൂദ്രനായി അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.’ അവന്റെ സത്യവചനമാണ് കഥയുടെ മർമസ്ഥാനം — അവൻ വഞ്ചിക്കുന്നില്ല, സ്വന്തം ജാതി വ്യക്തമായി പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ശൂദ്രന്റെ വാക്കു മുഴുമിക്കുംമുമ്പേ രാഘവൻ ഉറയിൽനിന്ന് അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങുന്ന നിർമലമായ വാൾ ഊരി അവന്റെ ശിരസ്സു ഛേദിച്ചു. ‘ഭാഷതഃ’ (സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ) എന്ന വർത്തമാനകാലപദം വധത്തിന്റെ വേഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണബാലന്റെ മരണത്തിനു കാരണം അധർമമാണെന്ന് നാരദൻ മുൻസർഗത്തിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു; അതിന്റെ നിവാരണമാണ് ഇവിടെ രാമന്റെ കർമം എന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘പ്രജാതഃ’ എന്നാണു പാഠം, സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘പ്രസൂതഃ’. ശംബൂകന്റെ ദേഹം തലകീഴായി തൂങ്ങുന്നു, അവന്റെ തപസ്സും വിപരീതമാണ് എന്നു കവി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. രാമൻ അവനെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, ദീർഘമായി വാദിക്കുന്നുമില്ല; രാജധർമപാലനത്തിനായി കർമം മാത്രം ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ സത്യവാദിത്വവും കവി മറന്നിട്ടില്ല; അതു വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ കരുണയും ഉണർത്തുന്നു.

ആ ശൂദ്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി, അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ ‘നന്നായി, നന്നായി’ എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും കാകുത്സ്ഥനെ പ്രശംസിച്ചു. ദിവ്യവും നറുമണമുള്ളതുമായ പൂക്കളുടെ വലിയ മഴ പെയ്തു; കാറ്റു ചൊരിഞ്ഞ പൂക്കൾ എല്ലായിടത്തും വീണു. അത്യന്തം പ്രീതരായ ദേവന്മാർ സത്യപരാക്രമനായ രാമനോടു പറഞ്ഞു: ‘ദേവാ, മഹാമതേ, ദേവന്മാരുടെ ഈ കാര്യം അങ്ങ് നന്നായി നിർവഹിച്ചു. സൗമ്യാ, അരിന്ദമാ, അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം സ്വീകരിച്ചാലും. രഘുനന്ദനാ, അങ്ങു കാരണമാണ് ഈ ശൂദ്രൻ സ്വർഗത്തിന് അവകാശിയാകാതിരുന്നത്.’ ദേവന്മാർ രാമനെ ‘ദേവാ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവ്യത്വത്തിന്റെ സൂചന ഇവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു; മുന്നോട്ട് അഗസ്ത്യൻ അദ്ദേഹത്തെ നാരായണൻ എന്നു വ്യക്തമായി പറയും. ഈ നാലു ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല; വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമാണ് ദേവന്മാരുടെ സ്തുതി വിസ്തരിച്ചു വർണിച്ചിരിക്കുന്നത്. വരത്തിന്റെ വാഗ്ദാനം അടുത്ത അപേക്ഷയ്ക്കു പശ്ചാത്തലമൊരുക്കുന്നു; അതിൽ രാമൻ തനിക്കുവേണ്ടി ഒന്നും ചോദിക്കുന്നില്ല. പുഷ്പവൃഷ്ടി ദേവന്മാരുടെ സന്തോഷത്തിന്റെ ബാഹ്യചിഹ്നമാണ്, മുമ്പ് രാവണവധത്തിലും കണ്ടതുപോലെ. ‘സുരകാര്യം’ (ദേവന്മാരുടെ കാര്യം) എന്ന പദത്താൽ ഈ കർമം ലോകഹിതത്തിനുള്ളതാണെന്നു ദേവന്മാർ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാമന്റെ കീർത്തി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പരക്കുന്നു.

ദേവന്മാരുടെ വാക്കു കേട്ട് സത്യപരാക്രമനായ രാമൻ കൈകൂപ്പി സഹസ്രാക്ഷനായ പുരന്ദരനോടു പറഞ്ഞു: ‘ദേവന്മാർ എന്നിൽ പ്രസന്നരാണെങ്കിൽ ആ ബ്രാഹ്മണപുത്രൻ ജീവിക്കട്ടെ; ഇതുതന്നെയാണ് ഞാൻ ഏറ്റവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം, അതു നൽകിയാലും. എന്റെ വീഴ്ചയാലാണ് ബ്രാഹ്മണന്റെ ആ ഏകപുത്രനായ ബാലൻ കാലമെത്താതെ കാലത്താൽ യമലോകത്തേക്കു കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടത്. അവനെ ജീവിപ്പിക്കുക, നിങ്ങൾക്കു മംഗളം; എന്നെ അസത്യവാദിയാക്കരുത്. ‘നിന്റെ മകനെ ഞാൻ ജീവിപ്പിക്കും’ എന്നു ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനു വാക്കു കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്.’ രാജ്യത്തിലെ വീഴ്ചയെ രാമൻ തന്റേതായിത്തന്നെ കരുതുന്നു — പ്രജയുടെ ദുഃഖത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം രാജാവിനുതന്നെ എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമബുദ്ധി. സ്വന്തം പ്രതിജ്ഞയുടെ സത്യവും കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വരം ലഭിക്കുന്ന അവസരത്തിലും അദ്ദേഹം പരഹിതം മാത്രമേ ചോദിക്കുന്നുള്ളൂ, സ്വസുഖമല്ല — ഇതു രാമന്റെ ചരിത്രത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. ‘ഏകപുത്രകഃ’ (ഏകപുത്രൻ) എന്ന പദം പിതാവിന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ ഭാരം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. മരിച്ച പുത്രനെ രാജദ്വാരത്തിൽ കിടത്തി ബ്രാഹ്മണൻ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നുവെന്ന് മുൻസർഗങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിനു നൽകിയ പ്രതിജ്ഞ ഇവിടെ നിറവേറുന്നു. ഇങ്ങനെ രാജാവ് പ്രജകളോട് പിതാവിനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു എന്ന സന്ദേശം വ്യക്തമാകുന്നു. ‘നാനൃതം കർതുമർഹഥ’ (എന്നെ അസത്യവാദിയാക്കരുത്) എന്ന വാക്കിൽ രാമന്റെ സത്യനിഷ്ഠ പ്രകാശിക്കുന്നു.

രാഘവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് പ്രീതരായ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ സ്നേഹത്തോടെ രാഘവനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, സമാധാനിക്കുക; ആ ബാലൻ ഇന്നുതന്നെ വീണ്ടും ജീവൻ പ്രാപിച്ച് ബന്ധുക്കളോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഏതു മുഹൂർത്തത്തിലാണോ ഈ ശൂദ്രൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടത്, ആ മുഹൂർത്തത്തിൽത്തന്നെ ആ ബാലൻ ജീവനോടു ചേർന്നു.’ ഇവിടെ കാരണത്തിന്റെയും കാര്യത്തിന്റെയും സമകാലത കാണിക്കപ്പെടുന്നു — അധർമത്തിന്റെ നാശവും ധർമത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനവും ഒരേ ക്ഷണത്തിൽ. പിന്നെ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ‘സ്വസ്തി, നിനക്കു മംഗളം; നരശ്രേഷ്ഠാ, ഞങ്ങൾ പോകട്ടെ. അഗസ്ത്യന്റെ ആശ്രമം കാണാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിമഹാദ്യുതിയായ ആ ബ്രഹ്മർഷിയുടെ ദീക്ഷ സമാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ജലശയ്യയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വർഷം കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ മുനിയെ അഭിനന്ദിക്കാൻ ഞങ്ങൾ പോകുന്നു; അങ്ങും ആ ഋഷിശ്രേഷ്ഠനെ കാണാൻ പോവുക.’ അഗസ്ത്യന്റെ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തെ ജലശയനതപസ്സാണ് ഈ ക്ഷണത്തിനു നിമിത്തം; ഇങ്ങനെ കഥ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽനിന്ന് അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. ദേവന്മാരുടെ വാക്കിനാൽ രാമന്റെ ചിന്ത നീങ്ങുന്നു, മനസ്സു ശാന്തമാകുന്നു. ‘ബന്ധുഭിഃ സമേതഃ’ (ബന്ധുക്കളോടു ചേർന്ന്) എന്ന പദം അച്ഛന്റെയും അമ്മയുടെയും ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ സ്വയം അഗസ്ത്യന്റെ അടുത്തേക്കു പോകുന്നു, രാമനെയും കൂടെ പോകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ കഥ ധർമരക്ഷണത്തിൽനിന്ന് ഋഷിസത്കാരത്തിലേക്കു സ്വാഭാവികമായി കടക്കുന്നു. ബ്രഹ്മർഷിയുടെ ദീക്ഷാസമാപ്തി ഉത്സവത്തിന്റെ അവസരമാണ്; അതിനാൽ ദേവന്മാരുടെ ആഗമനം ഉചിതം. രാമന്റെയും അവിടേക്കുള്ള യാത്ര മുനിയുടെ ആശീർവാദം സ്വീകരിക്കാനാണ്. ‘നരർഷഭ’ (നരശ്രേഷ്ഠാ) എന്ന സംബോധന ദേവന്മാരുടെ ആദരം കാണിക്കുന്നു.

ദേവന്മാരോട് ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു സമ്മതിച്ചിട്ട് രഘുനന്ദനൻ സ്വർണാലംകൃതമായ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി. പിന്നെ ആ ദേവന്മാർ അതിവിസ്തൃതമായ വിമാനങ്ങളിൽ യാത്രയായി; രാമനും വേഗം കുംഭയോനിയുടെ (അഗസ്ത്യന്റെ) തപോവനത്തിലേക്ക് അവരെ പിന്തുടർന്നു. എത്തിച്ചേർന്ന ദേവന്മാരെ കണ്ട് തപസ്സുകളുടെ നിധിയും ധർമാത്മാവുമായ അഗസ്ത്യൻ അവരെയെല്ലാം ഭേദമില്ലാതെ പൂജിച്ചു. പൂജ സ്വീകരിച്ച്, മഹാമുനിയെയും പൂജിച്ചശേഷം ആ ദേവന്മാർ സന്തുഷ്ടരായി അനുചരന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി. അവർ പോയശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ പുഷ്പകത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങി ഋഷിശ്രേഷ്ഠനായ അഗസ്ത്യനെ നമസ്കരിച്ചു. തേജസ്സിനാൽ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ച ആ മഹാത്മാവിനെ നമസ്കരിച്ച്, പരമമായ ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ച് നരാധിപൻ ഇരുന്നു. ഇവിടത്തെ ക്രമം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ദേവന്മാർ ആദ്യം മുനിയെ പൂജിക്കുന്നു, പിന്നെ രാമൻ; ദേവന്മാർ പോയശേഷം മാത്രമാണ് രാമൻ വിമാനത്തിൽനിന്നിറങ്ങുന്നത്; അതിനാൽ മുനിയുമായി അദ്ദേഹത്തിന് ഏകാന്തസംഭാഷണം സാധ്യമാകുന്നു. ‘അവിശേഷതഃ’ (ഭേദമില്ലാതെ) എന്ന പദം അഗസ്ത്യന്റെ സമദർശിത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പുഷ്പകത്തിന്റെ ഉപയോഗവും ഇവിടെ ഓർക്കണം — രാമന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് ആ വിമാനം വീണ്ടും വന്നുവെന്ന് മുൻസർഗങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അഗസ്ത്യൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ രാമന്റെ പൂർവപരിചിതനാണ് — വനവാസകാലത്ത് അദ്ദേഹം രാമനു ദിവ്യായുധങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു. അതിനാൽ ഈ സമാഗമം ഒരു പുനഃസമാഗമംപോലെയാണ്. മുനിയുടെ തേജോജ്വലനം അഗ്നിയോടുപമിച്ചു വർണിക്കപ്പെടുന്നു; അതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സിന്റെ മഹിമ വെളിപ്പെടുന്നു. രാജാവായിട്ടും രാമൻ ആദ്യം മുനിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു — ഇതാണു ശിഷ്ടാചാരം. ആതിഥ്യത്തിന്റെ പരമത്വം മുനിയുടെ പ്രീതി കാണിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെ വിമാനങ്ങൾ അതിവിസ്തൃതം, രാമന് ഒരു പുഷ്പകം മാത്രം — എങ്കിലും അദ്ദേഹം അവർക്കു മുമ്പിലല്ല, പിന്നാലെയാണു പോകുന്നത്; ഇതും വിനയത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.

മഹാതേജസ്വിയും മഹാതപസ്വിയുമായ കുംഭയോനി അദ്ദേഹത്തോടു പറഞ്ഞു: ‘നരശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കു സ്വാഗതം; രാഘവാ, ഭാഗ്യവശാൽ നീ വന്നെത്തി. അനേകം ഉത്തമഗുണങ്ങളാൽ നീ എനിക്ക് ഏറെ ആദരണീയനാണ്; രാജാവേ, നീ പൂജനീയനായ അതിഥിയാണ്, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവനുമാണ്. ശൂദ്രനെ വധിച്ചിട്ടാണു നീ വരുന്നതെന്നും നീ ധർമമനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്റെ പുത്രനെ ജീവിപ്പിച്ചുവെന്നും ദേവന്മാർ പറയുന്നു. ഇന്നു രാത്രി എന്റെ അടുത്തു താമസിക്കുക; പ്രഭാതത്തിൽ പുഷ്പകത്തിൽ നിനക്കു നഗരത്തിലേക്കു മടങ്ങാം. നീ ശ്രീമാനായ നാരായണൻതന്നെയാണ്, നിന്നിൽ എല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്; നീ സകലദേവന്മാരുടെയും പ്രഭുവാണ്, നീ സനാതനപുരുഷനാണ്.’ പിന്നെ ഒരു ദിവ്യാഭരണം കാണിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യാ, ഇതു വിശ്വകർമാവു നിർമിച്ചതും ദിവ്യരൂപമുള്ളതും സ്വന്തം തേജസ്സിനാൽ ജ്വലിക്കുന്നതുമായ ദിവ്യാഭരണമാണ്. കാകുത്സ്ഥാ, ഇതു സ്വീകരിച്ച് എനിക്കു പ്രിയം ചെയ്യുക; ലഭിച്ചതു വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യുന്നതിന് അതിമഹത്തായ ഫലമുണ്ടെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. മഹത്തായ ഫലങ്ങൾ വഹിക്കാൻ നീ ശക്തനാണ്, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരെപ്പോലും കരകയറ്റാൻ നീ സമർഥനാണ്. അതുകൊണ്ട് വിധിപ്രകാരം ഞാനിതു നൽകും; നരാധിപാ, സ്വീകരിക്കുക.’ മുനിയുടെ വാക്കുകൾക്കു രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ — സ്തുതിയും ദാനവും. ‘ദത്തസ്യ പുനർദാനേ’ (ലഭിച്ചതു വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ) എന്ന പദം ഈ ആഭരണം അഗസ്ത്യനും ആരോ നൽകിയതാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിന്റെ കഥ അടുത്ത സർഗത്തിൽ പറയപ്പെടും. ‘ത്വം ഹി നാരായണഃ’ (നീ നാരായണൻതന്നെ) എന്ന ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല; ഇതു വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിലെ ഭക്തിപ്രധാനമായ ഭാഗമാണ്. മുപ്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിൽ ‘അഥോവാച മഹാത്മാനം ഇക്ഷ്വാകൂണാം മഹാരഥഃ’ (പിന്നെ ഇക്ഷ്വാകുക്കളിലെ മഹാരഥൻ ആ മഹാത്മാവിനോടു പറഞ്ഞു) എന്നത് രാമന്റെ മറുപടിയുടെ ആരംഭമാണ്. അഗസ്ത്യൻ രാമനെ വെറും അതിഥിയായല്ല, ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവനായിട്ടാണു കാണുന്നത്. ശൂദ്രവധവാർത്ത ദേവന്മാർതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ അറിയിച്ചതാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹം രാമന്റെ കർമത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു. രാത്രി താമസിക്കാനുള്ള ക്ഷണം പ്രീതിയുടെ ലക്ഷണമാണ്; പ്രഭാതത്തിൽ മടങ്ങാനുള്ള അനുമതി നഗരത്തിലെ പ്രജകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമയും. ആഭരണത്തിന്റെ വർണന മൂന്നുവിധം — വിശ്വകർമാവു നിർമിച്ചത്, ദിവ്യരൂപമുള്ളത്, സ്വതേജസ്സിനാൽ ജ്വലിക്കുന്നത്. മുനി ദാനത്തിന്റെ കാരണവും പറയുന്നു — നീ മാത്രമാണ് കരകയറ്റാൻ സമർഥൻ, അതിനാൽ നിനക്കു നൽകുന്നതു മഹാഫലമാണ്. കരകയറ്റുക എന്നതിന്റെ അർഥം ആഭരണത്തിന്റെ മുൻദാതാവിന്റെ കഥ പറയുമ്പോൾ മുന്നോട്ടു വ്യക്തമാകും.

ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ക്ഷത്രധർമം ഓർത്തുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവാനേ, ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നതു ബ്രാഹ്മണനു നിന്ദ്യമല്ല; വിപ്രാ, ക്ഷത്രിയൻ അത് എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കും? വിപ്രേന്ദ്രാ, ക്ഷത്രിയർക്കു ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് ഏറെ നിന്ദ്യമാണ്, വിശേഷിച്ചും ബ്രാഹ്മണൻ നൽകുന്നത്. അത് എങ്ങനെ യുക്തമാകുമെന്ന് അങ്ങു പറഞ്ഞുതരണം.’ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാനായ ഋഷി മറുപടി പറഞ്ഞു. രാമന്റെ എതിർപ്പ് ശാസ്ത്രീയമാണ് — വർണധർമത്തിൽ ദാനം സ്വീകരിക്കൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ വൃത്തിയാണ്; ക്ഷത്രിയനു ദാനം നൽകലാണു ധർമം, സ്വീകരിക്കലല്ല. ഇതേ സർഗത്തിൽത്തന്നെ ശൂദ്രന്റെ വർണധർമലംഘനം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ രാമനും സ്വയം വർണധർമം ലംഘിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല എന്നതിൽ പൊരുത്തമുണ്ട്. ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല. മുനിയുടെ പ്രീതിയെപ്പോലും രാമൻ ധർമത്തിന്റെ തുലാസിൽ തൂക്കിനോക്കുന്നു — ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവേകം.

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, പണ്ട് ബ്രഹ്മമയമായ കൃതയുഗത്തിൽ പ്രജകൾക്കെല്ലാം രാജാവില്ലായിരുന്നു; ദേവന്മാരുടെ രാജാവായി ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ പ്രജകൾ രാജാവിനുവേണ്ടി ദേവദേവേശനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു: “ദേവാ, അങ്ങ് ദേവന്മാർക്കു രാജാവായി ശതക്രതുവിനെ സ്ഥാപിച്ചു; ലോകേശാ, ഞങ്ങൾക്കും നരശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു രാജാവിനെ നൽകിയാലും; അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ച് പാപങ്ങൾ നീങ്ങി ഞങ്ങൾ ജീവിക്കട്ടെ. രാജാവില്ലാതെ ഞങ്ങൾ വസിക്കുകയില്ല; ഇതാണു ഞങ്ങളുടെ ഉറച്ച തീരുമാനം.” അപ്പോൾ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ലോകപാലന്മാരെ വിളിച്ചുവരുത്തി പറഞ്ഞു: “നിങ്ങളുടെ തേജസ്സിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ നൽകുക.” അപ്പോൾ ലോകപാലന്മാരെല്ലാം തങ്ങളുടെ തേജസ്സിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ നൽകി. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് തുമ്മി; അതിൽനിന്ന് ക്ഷുപൻ എന്ന രാജാവ് ജനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് അദ്ദേഹത്തെ ലോകപാലന്മാരുടെ തുല്യാംശങ്ങളോടു ചേർത്തു, ആ പ്രജകളുടെ ഈശ്വരനായി നൽകി. അവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ ഭാഗത്താൽ രാജാവ് ഭൂമിയെ ആജ്ഞാപിച്ചു; വരുണന്റെ ഭാഗത്താൽ പ്രജകളുടെ ശരീരം പോഷിപ്പിച്ചു; കുബേരന്റെ ഭാഗത്താൽ ധനാധിപന്റെ പ്രഭ നൽകി; യമന്റെ ഭാഗത്താൽ പ്രജകളെ ശാസിച്ചു. നരശ്രേഷ്ഠനായ രഘുനന്ദനാ, ആ ഇന്ദ്രഭാഗത്താൽ എന്നെ കരകയറ്റാനായി നീ ഇതു സ്വീകരിക്കുക.’ താത്പര്യം — രാജാവ് വെറും ക്ഷത്രിയനല്ല, ദേവാംശത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചവനാണ്; ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ യജ്ഞഭാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും സ്വീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം അർഹനാണ്. ‘അക്ഷുപത്’ എന്നാൽ തുമ്മി — ബ്രഹ്മാവിന്റെ തുമ്മലിൽനിന്നാണു ക്ഷുപന്റെ ജനനം; ഹിന്ദിഭാഷ്യവും ‘തുമ്മൽ വന്നു’ എന്നുതന്നെ പറയുന്നു. ഈ കഥാഭാഗം മുഴുവനും സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല. ഈ ആഖ്യാനത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം രാജത്വത്തിന്റെ ദിവ്യമൂലം സ്ഥാപിക്കുകയാണ്. പ്രജകൾ സ്വയം രാജാവിനെ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, കാരണം രാജാവില്ലാതെ ധർമരക്ഷ സാധ്യമല്ല; രാജാവില്ലാത്ത ലോകത്ത് പാപം വളരുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഓരോ ലോകപാലന്റെയും തേജസ്സിന്റെ അംശമെടുത്ത് രാജാവിനെ നിർമിക്കുന്നു — ഇന്ദ്രനിൽനിന്ന് ആജ്ഞാശക്തി, വരുണനിൽനിന്നു പോഷണശക്തി, കുബേരനിൽനിന്നു ധനശക്തി, യമനിൽനിന്നു ദണ്ഡശക്തി. ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ നാലു കർമങ്ങളും നാലു ലോകപാലന്മാരുടെ ഗുണങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അഗസ്ത്യൻ ഈ യുക്തിയുടെ ഫലം രാമനിൽ ചേർക്കുന്നു — ഇന്ദ്രാംശമുള്ള രാജാവ് ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ദാനം സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്, അതിനാൽ ക്ഷത്രധർമത്തിനു ഭംഗമില്ല. മാത്രമല്ല, മുനി സ്വന്തം ഉദ്ധാരവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു — ലഭിച്ച ആഭരണം വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ അതിന്റെ ഫലം പൂർണമാകും. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ ശങ്ക മുനിയുടെ നിർബന്ധത്താൽ മാത്രമല്ല, ശാസ്ത്രത്താൽത്തന്നെ നീക്കപ്പെടുന്നു. രാജാവ് ലോകപാലാംശമാണെന്നു മനുസ്മൃതിയിലും വർണിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ‘തത്ര ഐന്ദ്രേണ നരശ്രേഷ്ഠ ഭാഗേന’ (നരശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെ ഇന്ദ്രഭാഗത്താൽ) എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ മുനി ആഖ്യാനത്തെ ഇപ്പോഴത്തെ വിഷയത്തിലേക്കു കൊണ്ടുവരുന്നു.

അപ്പോൾ രാമൻ ആ മഹാത്മാവായ മുനിയിൽനിന്ന് സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, വിചിത്രമായ ആ ദിവ്യാഭരണം സ്വീകരിച്ചു. ആ ഉത്തമാഭരണം സ്വീകരിച്ചശേഷം, ജ്വലിക്കുന്ന അത് എവിടെനിന്നു വന്നുവെന്നു ചോദിക്കാൻ രാമൻ തുടങ്ങി: ‘അത്യദ്ഭുതവും ദിവ്യവും ദിവ്യരൂപമുള്ളതുമായ ഈ അദ്ഭുതവസ്തു അങ്ങയ്ക്ക് എങ്ങനെ ലഭിച്ചു, എവിടെനിന്ന്, ആരാണ് ഇതു കൊണ്ടുവന്നത്? ബ്രഹ്മൻ, മഹായശസ്വീ, കൗതുകംകൊണ്ടാണു ഞാൻ ചോദിക്കുന്നത്; അങ്ങ് അനേകം ആശ്ചര്യങ്ങളുടെ പരമനിധിയാണല്ലോ.’ കാകുത്സ്ഥൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനി പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, പണ്ട് ത്രേതായുഗത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ കേൾക്കുക.’ അവസാനശ്ലോകം ഒരു അർധം മാത്രമായാണു രചിച്ചിരിക്കുന്നത്; കഥയുടെ ആരംഭം അടുത്ത സർഗത്തിലാണ്. രാമന്റെ കൗതുകമാണ് അടുത്ത രണ്ടു സർഗങ്ങളിലെ ശ്വേതരാജകഥയ്ക്കു തുടക്കമിടുന്നത്. ‘ആശ്ചര്യാണാം നിധിഃ’ (ആശ്ചര്യങ്ങളുടെ നിധി) എന്ന വിശേഷണം മുനിയുടെ അനുഭവവിസ്തൃതി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആഭരണത്തിന്റെ ദീപ്തി സൂര്യനോട് ഉപമിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് അതിന്റെ ദിവ്യമായ ഉദ്ഭവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മുനിയുടെ ഉത്തരത്തിൽ സംതൃപ്തനായ രാമൻ ഇപ്പോൾ ശങ്കയില്ലാതെ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നു. സ്വീകരിച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോഴാണ് ചോദ്യം ഉയരുന്നത് — ഇത്ര അദ്ഭുതകരമായ വസ്തു വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു തപസ്വിയുടെ കൈയിൽ എങ്ങനെ വന്നു? ഇങ്ങനെ സർഗാന്ത്യത്തിൽ പുതിയൊരു കഥയുടെ വാതിൽ തുറക്കപ്പെടുന്നു. രാമന്റെ ചോദ്യം മൂന്നുവിധമാണ് — എങ്ങനെ ലഭിച്ചു, എവിടെനിന്ന്, ആരു കൊണ്ടുവന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः॥ ७६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക