സർഗ്ഗം
രാമന്റെ ദിഗന്വേഷണവും ശൂദ്രതാപസദർശനവും
നാരദവചനത്താൽ രാമന്റെ ഹർഷം, ബാലന്റെ ശരീരം എണ്ണത്തോണിയിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു, പുഷ്പകത്തെ സ്മരിക്കുന്നതും അതിന്റെ ആഗമനവും, പടിഞ്ഞാറും വടക്കും കിഴക്കും അന്വേഷണം, തെക്ക് ശൈവലപർവതത്തിനു വടക്കുള്ള സരസ്സിൽ തലകീഴായി തൂങ്ങുന്ന തപസ്വിയെ കണ്ടു ചോദിക്കുന്നു
നാരദന്റെ അമൃതമയമായ ആ വാക്കു കേട്ട് രാമൻ അതുല്യമായ ഹർഷം പ്രാപിച്ചു. ‘അമൃതമയം’ — നാരദന്റെ വാക്ക് ബാലന്റെ പുനർജീവനത്തിനുള്ള പ്രതീക്ഷ നൽകുന്നു, അതിനാൽ അത് അമൃതതുല്യമാണ്. ഉപായം ലഭിച്ചതിലാണ് രാമന്റെ ഹർഷം — പ്രശ്നത്തിന്റെ കാരണം അറിഞ്ഞു, പരിഹാരവും സാധ്യമാണ്. അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യനായ സുവ്രതാ, പോകൂ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ സമാശ്വസിപ്പിക്കൂ. ബാലന്റെ ആ ശരീരം എണ്ണത്തോണിയിൽ വയ്ക്കൂ. സൗമ്യാ, അതിശ്രേഷ്ഠമായ ഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാലും നറുമണമുള്ള എണ്ണകളാലും ബാലന്റെ ശരീരം ക്ഷയിക്കാതിരിക്കുന്ന വിധം ഏർപ്പാടു ചെയ്യൂ. ക്ലിഷ്ടകർമനായ ഈ ബാലന്റെ ശരീരം സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ട്, അതിനു കേടോ ഭേദമോ സംഭവിക്കാത്ത വിധം ചെയ്യൂ.’ എണ്ണത്തോണിയിൽ ശവം സൂക്ഷിക്കൽ — അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിൽ ദശരഥന്റെ ശരീരവും ഭരതൻ എത്തുംവരെ ഇങ്ങനെതന്നെയാണു സൂക്ഷിച്ചിരുന്നത്. രാമന്റെ ദീർഘദൃഷ്ടി — ബാലൻ പുനർജീവിക്കാൻ ശരീരം കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിക്കണം. ബ്രാഹ്മണനെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നതും ആദ്യത്തെ കർത്തവ്യമാണ്; പ്രജയുടെ മനോദുഃഖം രാമൻ അവഗണിക്കുന്നില്ല. എപ്പോഴുമെന്നപോലെ ഇവിടെയും ലക്ഷ്മണനാണ് രാമന്റെ വിശ്വസ്തസഹായി. ‘ക്ലിഷ്ടകർമണഃ’ എന്ന ബാലന്റെ വിശേഷണത്തെ ഹിന്ദിഭാഷ്യം ‘ശുഭകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ’ എന്നു വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.
ശുഭലക്ഷണനായ ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ നിർദേശിച്ചശേഷം മഹായശസ്വിയായ കാകുത്സ്ഥൻ ‘വരിക’ എന്നു മനസ്സുകൊണ്ടു പുഷ്പകത്തെ ധ്യാനിച്ചു. രാവണനിൽനിന്നു ലഭിച്ച്, കുബേരനു തിരികെ നൽകപ്പെട്ട്, വീണ്ടും രാമന്റെ സേവനത്തിനു നിയോഗിക്കപ്പെട്ട പുഷ്പകവിമാനം സ്മരിച്ചമാത്രയിൽ വന്നെത്തുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇംഗിതം മനസ്സിലാക്കി സ്വർണാഭരണങ്ങളണിഞ്ഞ പുഷ്പകം ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനുള്ളിൽ രാഘവന്റെ അടുത്തെത്തി. അതു നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘നരാധിപാ, ഇതാ ഞാൻ; മഹാബാഹോ, അങ്ങയുടെ ആജ്ഞാനുവർത്തിയായ കിങ്കരൻ സന്നിഹിതനായിരിക്കുന്നു.’ പുഷ്പകത്തിന്റെ ചൈതന്യം — അതു സംസാരിക്കുന്നു, നമസ്കരിക്കുന്നു — ദിവ്യവാഹനത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. പുഷ്പകത്തിന്റെ മനോഹരമായ വാക്കു കേട്ട് നരാധിപൻ മഹർഷിമാരെ നമസ്കരിച്ച് വിമാനത്തിൽ കയറി. വില്ലും ആവനാഴിയും മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്ന വാളും എടുത്ത്, സൗമിത്രിയെയും ഭരതനെയും നഗരത്തിൽ നിർത്തിയിട്ട് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടു. രാമൻ സ്വയം പുറപ്പെടുന്നു — ദൂതന്മാരെ അയയ്ക്കുന്നില്ല; പ്രജയുടെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം സ്വയം അന്വേഷിക്കുന്നു. നഗരരക്ഷ ഭരതന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും കൈകളിൽ ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ആയുധധാരിയായുള്ള യാത്ര — ധർമരക്ഷയ്ക്കു ദണ്ഡനവും ആവശ്യമായേക്കാം എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘തവ വശ്യഃ കിങ്കരഃ’ (അങ്ങയുടെ ആജ്ഞാനുവർത്തിയായ കിങ്കരൻ) എന്ന പുഷ്പകത്തിന്റെ വാക്ക് — ദിവ്യമായ വാഹനംപോലും ധർമരാജന്റെ സേവനത്തിൽ വിനീതമാണ്. മഹർഷിമാരെ നമസ്കരിക്കാതെ രാമൻ പുറപ്പെടുന്നില്ല; അവരുടെ ആശീർവാദമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രയുടെ മംഗളം.
അവിടെയും ഇവിടെയും തിരഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ ദിക്കിലേക്കു പോയി. പിന്നീട് ശ്രീമാനായ അദ്ദേഹം ഹിമവാനാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വടക്കേ ദിക്കിലേക്കു ചെന്നു. അവിടെയും അൽപംപോലും ദുഷ്കൃതം കാണാതെ നരാധിപൻ കിഴക്കേ ദിക്കു മുഴുവനും പരിശോധിച്ചു. പുഷ്പകത്തിലിരുന്നുകൊണ്ട് മഹാബാഹുവായ നരാധിപൻ അപ്പോൾ കണ്ണാടിയുടെ പ്രതലംപോലെ നിർമലവും അത്യന്തം ശുദ്ധമായ ആചാരങ്ങളുള്ളതുമായ ആ ദിക്കിനെ കണ്ടു. ‘ആദർശതലനിർമലാ’ (കണ്ണാടിയുടെ പ്രതലംപോലെ നിർമലം) എന്ന ഉപമ — കണ്ണാടിയുടെ പ്രതലംപോലെ നിർമലമായ ആചാരം; എവിടെയും അധർമത്തിന്റെ കറയില്ല. രാമരാജ്യത്തിന്റെ മൂന്നു ദിക്കുകളിലും ധർമം പൂർണമാണ് — അതിനാൽ തെക്കേ ദിക്കിൽ മാത്രമാണു ദോഷം എന്നു വായനക്കാരൻ ഊഹിക്കുന്നു. അന്വേഷണത്തിന്റെ ക്രമവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്, കിഴക്ക്, ഒടുവിൽ തെക്ക്; തെക്കേ ദിക്ക് യമന്റേതും വനങ്ങളുടേതുമാണ് — അവിടെയാണ് അസാധാരണമായ കർമം. രാമന്റെ ധൈര്യം — അദ്ദേഹം എല്ലാ ദിക്കുകളും ക്രമമായി പരിശോധിക്കുന്നു, തിടുക്കത്തിൽ അനുമാനിക്കുന്നില്ല. ആകാശത്തുനിന്നു പുഷ്പകത്തിലൂടെ സമഗ്രമായ രാജ്യനിരീക്ഷണം — രാജാവിന്റെ സർവദർശിത്വത്തിന്റെ പ്രതീകം.
പിന്നീട് രാജർഷിനന്ദനനായ അദ്ദേഹം തെക്കേ ദിക്കിലേക്കു കടന്നു; ശൈവലപർവതത്തിന്റെ വടക്കുവശത്ത് അതിവിശാലമായ ഒരു സരസ്സു കണ്ടു. ആ സരസ്സിൽ ശ്രീമാനായ രാഘവൻ, അതിമഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ട് തലകീഴായി തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു തപസ്വിയെ കണ്ടു. തലകീഴായി തൂങ്ങിക്കിടക്കുക — മരത്തിൽ കാലുകൾകൊണ്ടു തൂങ്ങി, തല താഴോട്ടാക്കി — ഇത് അത്യുഗ്രമായ തപസ്സാണ്. ഉത്തമമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന ആ തപസ്വിയുടെ അടുത്തുചെന്ന് രാജാവായ രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘സുവ്രതാ, നീ ധന്യനാണ്. തപസ്സിൽ മുതിർന്നവനേ, ദൃഢവിക്രമാ, നീ ഏതു ജാതിയിൽപ്പെട്ടവനാണ്? കൗതുകംകൊണ്ടു ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുകയാണ്; ഞാൻ ദശരഥപുത്രനായ രാമനാണ്. മറ്റുള്ളവർക്ക് അതിദുഷ്കരമായ ഈ തപസ്സ് നീ ചെയ്യുന്നത് ഏതു ലക്ഷ്യം മനസ്സിൽ കണ്ടാണ് — സ്വർഗലാഭമോ മറ്റെന്തെങ്കിലുമോ, അതോ ഒരു വരമോ? തപസ്വീ, ഏതിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഈ തപസ്സു ചെയ്യുന്നത്, അതു കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ ബ്രാഹ്മണനാണോ — നിനക്കു മംഗളം; അതോ ദുർജയനായ ക്ഷത്രിയനോ; മൂന്നാമത്തെ വർണമായ വൈശ്യനോ; അതോ ശൂദ്രനോ — സത്യം പറയുക.’ രാമന്റെ ചോദ്യം ശിഷ്ടമാണ് — ‘ധന്യോഽസി’ (നീ ധന്യനാണ്), ‘ഭദ്രം തേ’ (നിനക്കു മംഗളം) എന്ന് ആദരത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം ചോദിക്കുന്നത്; സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹം ഉടനെ ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല, ആദ്യം സത്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു — ‘സത്യവാക്കാവുക’ എന്ന്. നീതിയുടെ ക്രമം ഇതാണ് — ചോദ്യം, ഉത്തരം, പിന്നെ തീരുമാനം. നാലു വർണങ്ങളുടെയും പേരുകൾ ക്രമമായി പറയുന്നത് നാരദന്റെ വാക്കനുസരിച്ചുള്ള പരിശോധനയുടെ സൂചനയാണ്; തപസ്വിയുടെ ജാതിതന്നെയാണു നിർണായകമെന്ന് രാമന് അറിയാം. ഒടുവിൽ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ കവി പറയുന്നു: നരാധിപൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, തല കീഴോട്ടായിരുന്ന അവൻ ദശരഥപുത്രനും നൃപശ്രേഷ്ഠനുമായ അദ്ദേഹത്തോടു തന്റെ ജാതിയും തപോയത്നത്തിന്റെ കാരണവും പറഞ്ഞു. അവന്റെ ഉത്തരം അടുത്ത സർഗത്തിൽ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः॥ ७५॥