॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 71-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വാല്മീകിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ രാമചരിതം കേൾക്കുന്നു

പന്ത്രണ്ടാം വർഷത്തിൽ ശത്രുഘ്നന്റെ അയോധ്യായാത്ര, വാല്മീകിയുടെ ആശ്രമത്തിലെ ആതിഥ്യം, മുനിയുടെ ലവണവധപ്രശംസ, വീണയുടെ ലയത്തോടുകൂടിയ രാമചരിതഗാനം കേൾക്കുന്നു, ശത്രുഘ്നന്റെ മോഹാലസ്യം, സൈനികരുടെ വിസ്മയം, ശത്രുഘ്നന്റെ സംയമം

അങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടാം വർഷത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ കുറച്ചു ഭൃത്യന്മാരെയും സൈന്യത്തെയും മാത്രം കൂട്ടി രാമൻ പാലിക്കുന്ന അയോധ്യയിലേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. വലിയ സേനയെ നഗരരക്ഷയ്ക്കായി നിർത്തി; അദ്ദേഹം ചുരുക്കം അനുചരന്മാരോടൊപ്പം മാത്രം പുറപ്പെടുന്നു. മന്ത്രിമാർ മുതലായവരെയും സേനാനായകന്മാരെയും മടക്കിയയച്ച് അദ്ദേഹം ഉത്തമാശ്വങ്ങളെ പൂട്ടിയ നൂറു രഥങ്ങളോടൊപ്പം യാത്രയായി. നഗരം മന്ത്രിമാരുടെയും സേനാപതികളുടെയും കൈകളിൽ ഏൽപ്പിച്ചിട്ട് രാജാവ് രാമദർശനത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു — ഇതു നല്ല ഭരണാധികാരിയുടെ ലക്ഷണമാണ്. മഹായശസ്വിയായ ആ രഘുനന്ദനൻ എണ്ണപ്പെട്ട ഏഴോ എട്ടോ താവളങ്ങൾ — വഴിയിലെ വിശ്രമസ്ഥാനങ്ങൾ — കടന്ന് വാല്മീകിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അവിടെ താമസിച്ചു. മുമ്പ് ലവണവധത്തിനു പോകുമ്പോഴും അദ്ദേഹം ഇവിടെത്തന്നെയാണ് താമസിച്ചത്; ഇന്നു മടങ്ങിവരുമ്പോഴും വീണ്ടും ഇവിടെ തങ്ങുന്നു. ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ വാല്മീകിയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ച് മുനിയുടെ കൈയിൽനിന്ന് പാദ്യവും അർഘ്യവും ആതിഥ്യവും സ്വീകരിച്ചു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം കടന്നുപോയിരിക്കുന്നു — ഇക്കാലത്തിനിടയിൽ കുശലവന്മാരും വളർന്നിട്ടുണ്ടാകും, വാല്മീകി അവരെ രാമായണം പഠിപ്പിച്ചിട്ടുമുണ്ടാകും എന്ന് വായനക്കാരൻ ഊഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ ആശ്രമവാസത്തിനു വിശേഷമായ പ്രാധാന്യമുണ്ടാകും. കഥയുടെ ചരട് ഇവിടെ വീണ്ടും സീതയുടെ പുത്രന്മാരുടെ നേർക്കു തിരിയുന്നു.

അവിടെ ആ മുനി മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന് പലതരത്തിലുള്ള, അതിമധുരമായ ആയിരക്കണക്കിനു കഥകൾ പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. പിന്നീട് മുനി ലവണവധത്തെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ലവണനെ വധിച്ചതിലൂടെ നീ അതീവ ദുഷ്കരമായ കർമമാണ് ചെയ്തത്. സൗമ്യനായ മഹാബാഹോ, മഹാബലന്മാരായ അനേകം രാജാക്കന്മാർ ലവണനോടു യുദ്ധം ചെയ്ത് സൈന്യത്തോടും വാഹനങ്ങളോടുംകൂടി വധിക്കപ്പെട്ടു. പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ആ പാപിയെ നീ ലീലയായി വധിച്ചു; അതിലൂടെ ലോകത്തിന്റെ ഭയം നിന്റെ തേജസ്സിനാൽ ശമിച്ചു. രാവണന്റെ ഘോരമായ വധം വലിയ യത്നത്താലാണു സാധിച്ചത്; ഈ മഹത്തായ കർമമാകട്ടെ നീ യത്നംകൂടാതെ ചെയ്തു.’ ഇവിടെ വാല്മീകി ശത്രുഘ്നനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു — രാവണവധത്തോടു താരതമ്യം ചെയ്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കർമത്തിന്റെ ഗൗരവം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ‘ലവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർക്കു പരമമായ പ്രീതിയുണ്ടായി; സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ലോകത്തിനും പ്രിയമായതു ചെയ്യപ്പെട്ടു. പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാഘവാ, ഇന്ദ്രന്റെ സഭയിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് ഞാൻ ആ യുദ്ധം യഥാവിധി കണ്ടു.’ വാല്മീകിയുടെ തപോബലം ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ദ്രസഭയിൽ പോകാൻ കഴിയും, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ യുദ്ധം കാണുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ കവിയുടെ അലൗകികജ്ഞാനം വെളിപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ ബലത്താലാണ് അദ്ദേഹം രാമചരിതം രചിച്ചത്. ‘ലീലയാ’ (ലീലയായി), ‘അയത്നതഃ’ (യത്നംകൂടാതെ) എന്നീ പദങ്ങൾ ശത്രുഘ്നന്റെ വീരതയെ സ്തുതിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം യുദ്ധത്തിൽ ബോധരഹിതനായിരുന്നിട്ടുകൂടി; ഋഷിയുടെ പ്രശംസ ഉദാരമാണ്. പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിനുശേഷവും ഋഷി ആ യുദ്ധം ഓർക്കുന്നു, കാരണം അതിന്റെ ഫലം — ലോകങ്ങളുടെ ഭയനിവൃത്തി — ചിരസ്ഥായിയാണ്. അതിഥിയുടെ കർമത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നതും ആതിഥ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്.

മുനി വാത്സല്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു: ‘ശത്രുഘ്നാ, എന്റെ ഹൃദയത്തിലും പരമമായ പ്രീതിയുണ്ട്; ഞാൻ നിന്റെ ശിരസ്സിൽ മുകരും; ഇതാണ് സ്നേഹത്തിന്റെ പരമമായ പ്രകടനം.’ ശിരസ്സിൽ മുകരുന്നത് മുതിർന്നവരുടെ സ്നേഹത്തിന്റെയും ആശീർവാദത്തിന്റെയും പരമമായ ചിഹ്നമാണെന്നത് ഭാരതീയാചാരമാണ്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മഹാമതിയായ വാല്മീകി ശത്രുഘ്നന്റെ ശിരസ്സിൽ മുകർന്ന് അദ്ദേഹത്തിനും അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചവർക്കെല്ലാവർക്കും ആതിഥ്യം നൽകി. മുനി രാജാവിനെ മാത്രമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവകരെയും സത്കരിക്കുന്നു — ഇതാണ് ആശ്രമത്തിന്റെ ഔദാര്യം. വാല്മീകിയുടെ സ്നേഹം രഘുകുലത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാഢബന്ധം കാണിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം സീതയുടെ രക്ഷാകർത്താവും അവളുടെ പുത്രന്മാരുടെ ഗുരുവുമാണ്, ഇപ്പോൾ ശത്രുഘ്നനോടും പിതാവിനെപ്പോലെ സ്നേഹമുള്ളവനാണ്.

ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ് നരശ്രേഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നൻ ആ സമയത്ത് ഗീതമാധുര്യത്തോടെ ആലപിക്കപ്പെട്ട ഉത്തമമായ രാമചരിതം ക്രമമനുസരിച്ചു കേട്ടു. ഗാനത്തിന്റെ സ്വരൂപം കവി സൂക്ഷ്മമായി വർണിക്കുന്നു: ‘തന്ത്രീലയസമായുക്തം’ — വീണയുടെ ലയത്തോടു ചേർന്നത്; ‘ത്രിസ്ഥാനകരണാന്വിതം’ — മാറിടം, കണ്ഠം, ശിരസ്സ് എന്നീ മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളിൽ മന്ദ്രം, മധ്യം, താരം എന്നീ സ്വരങ്ങളിൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടത്; ‘സംസ്കൃതം’ — സംസ്കൃതഭാഷയിൽ പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടത്; ‘ലക്ഷണോപേതം’ — വ്യാകരണം, ഛന്ദസ്സ്, കാവ്യം എന്നിവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയത്; ‘സമതാലസമന്വിതം’ — സമമായ താളത്തിൽ ആലപിക്കപ്പെട്ടത്. ഇതു സംഗീതശാസ്ത്രത്തിന്റെയും കാവ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെയും ആദർശമാണ്. മുമ്പു രചിക്കപ്പെട്ട രാമചരിതമാണ് അദ്ദേഹം അപ്പോൾ കേട്ടത്; അതിലെ അക്ഷരങ്ങൾ സത്യമായിരുന്നു, സംഭവിച്ചതുപോലെ ആദ്യംമുതൽ ക്രമത്തിൽ — യഥാർഥത്തിൽ നടന്നതുതന്നെയാണ് ക്രമമായി പാടപ്പെട്ടത്. ‘സത്യാനി’ (സത്യമായവ) എന്ന പദം രാമായണത്തിന്റെ ചരിത്രപരതയും സത്യനിഷ്ഠയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പാടുന്നവർ ആരെന്നു കവി ഇവിടെ വ്യക്തമായി പറയുന്നില്ല; എന്നാൽ വായനക്കാരന് അറിയാം — വാല്മീകി ഇവിടെ പഠിപ്പിച്ച കുശലവന്മാർതന്നെ. രാമായണത്തിനുള്ളിൽ രാമായണഗാനം — കാവ്യത്തിന്റെ ആത്മപ്രതിബിംബം ഇവിടെ ആദ്യമായി കാണപ്പെടുന്നു.

അതു കേട്ട് പുരുഷശാർദൂലനായ ശത്രുഘ്നൻ ബോധം മറഞ്ഞ്, കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞവനായി; ഒരു മുഹൂർത്തനേരം ബോധമില്ലാത്തവനെപ്പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട്, ആ ഗീതത്തിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം കേട്ടു. കഴിഞ്ഞുപോയ സംഭവങ്ങൾ — വനവാസം, സീതാപഹരണം, യുദ്ധം — വീണ്ടും കണ്മുന്നിലെന്നപോലെയായി; അതിനാൽ അദ്ദേഹം ഭാവവിഹ്വലനായി. രാജാവിന്റെ അനുചരന്മാരും ആ ഗീതസമ്പത്തു കേട്ട് മുഖം താഴ്ത്തി ദീനരായി ‘ആശ്ചര്യം!’ എന്നു പറഞ്ഞു. അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സൈനികർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു: ‘ഇതെന്താണ്? നാം എവിടെയാണ്? ഇതു സ്വപ്നദർശനമാണോ? മുമ്പ് നാം കണ്ട കാര്യങ്ങൾ ഈ ആശ്രമത്തിൽ വീണ്ടും കേൾക്കുന്നു — ഈ ഉത്തമമായ ഗീതരചന സ്വപ്നത്തിലാണോ?’ സൈനികരും രാമന്റെ യുദ്ധങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നവരാണ്; അതിനാൽ സ്വന്തം അനുഭവം ഗീതത്തിൽ കേട്ട് അവർ വിസ്മയിച്ചു. അത്യന്തം വിസ്മയിച്ച അവർ ശത്രുഘ്നനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. കാവ്യത്തിന്റെ ശക്തി — കേൾക്കുന്നവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഭൂതകാലത്തെ വീണ്ടും സജീവമാക്കുന്നത് — ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സ്വപ്നമാണോ എന്ന ശങ്കയും സ്വാഭാവികം; യഥാർഥസംഭവത്തിന്റെ ഇത്ര യഥാതഥമായ ഗാനം അവർ മുമ്പു കേട്ടിട്ടില്ല. ശത്രുഘ്നന്റെ മോഹാലസ്യം സീതയെ ഓർത്തുമാകാം — പന്ത്രണ്ടു വർഷം മുമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട അവൾ ഇവിടെത്തന്നെയാണു വസിക്കുന്നത്, അവളുടെ ദുഃഖവും ഗീതത്തിൽ വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അനുചരന്മാരുടെ ‘അവാങ്മുഖാഃ ദീനാഃ’ (മുഖം താഴ്ത്തിയവരും ദീനരും) എന്ന അവസ്ഥയും കരുണരസത്തിന്റെ പ്രഭാവം കാണിക്കുന്നു.

സൈനികർ പറഞ്ഞു: ‘നരശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെന്താണെന്ന് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വാല്മീകിയോടു നന്നായി ചോദിച്ചറിയുക.’ എന്നാൽ കൗതുകം നിറഞ്ഞ അവരോടെല്ലാം ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: ‘സൈനികരേ, ഇവിടെ ഇത്തരം കാര്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നതു നമുക്ക് ഉചിതമല്ല; ഈ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അനേകം ആശ്ചര്യങ്ങൾ സംഭവിക്കാറുണ്ട്. കൗതുകംകൊണ്ട് ആ മഹാമുനിയോടു ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതു യുക്തമല്ല.’ ഋഷിയുടെ രഹസ്യങ്ങൾ ചോദിക്കരുതെന്നത് ശത്രുഘ്നന്റെ വിനയമാണ്; അദ്ദേഹം സ്വന്തം കൗതുകം അടക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സൈനികരോടു പറഞ്ഞിട്ട് രഘുനന്ദനൻ ആ മഹർഷിയെ നമസ്കരിച്ച് തന്റെ താവളത്തിലേക്കു പോയി. കഥയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ശത്രുഘ്നന്റെ സംയമം പ്രധാനമാണ് — അദ്ദേഹം ഇവിടെ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല; അതിനാൽ കുശലവന്മാരുടെ പരിചയം രാമന്റെ അശ്വമേധകാലത്തു മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ. ഇങ്ങനെ കവി കഥയുടെ ഉത്കർഷം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. സീതയുടെ പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തിനു ശത്രുഘ്നൻ സാക്ഷിയായിരുന്നുതാനും; എന്നിട്ടും മുനിയുടെ ഇച്ഛയെ മാനിച്ച് അദ്ദേഹം മൗനം പാലിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः॥ ७१॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക