സർഗ്ഗം
മധുപുരിയുടെ നിവേശം
ദേവന്മാരുടെ വരദാനം, മധുപുരി ജനവാസമുള്ളതാകണമെന്ന ശത്രുഘ്നന്റെ വരം, ശൂരസേനജനപദത്തിന്റെ സ്ഥാപനം, നഗരത്തിന്റെ സമൃദ്ധിവർണനം, പന്ത്രണ്ടാം വർഷത്തിൽ രാമനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹം
ലവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി, അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന ശത്രുഘ്നനോട് അതിമധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: ‘വത്സാ, ഭാഗ്യവശാൽ നിനക്കു വിജയമുണ്ടായി; ഭാഗ്യവശാൽ ലവണരാക്ഷസൻ വധിക്കപ്പെട്ടു. പുരുഷശാർദൂലാ, സുവ്രതാ, വരം വരിച്ചുകൊള്ളുക. മഹാബാഹോ, വരം നൽകുന്നവരായ ഞങ്ങളെല്ലാവരും നിന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങളുടെ ദർശനം ഒരിക്കലും നിഷ്ഫലമാകുകയില്ലല്ലോ.’ ദേവന്മാരുടെ ദർശനം വെറുതെയാവില്ല — അവരുടെ ആഗമനംതന്നെ വരം നൽകാനാണ്. ‘ദിഷ്ട്യാ’ (ഭാഗ്യവശാൽ) എന്ന പദം രണ്ടുവട്ടം ആവർത്തിച്ചത് ദേവന്മാരുടെ ആഹ്ലാദത്തിന്റെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെ വാക്കു കേട്ട് ശൂരനും ആത്മസംയമിയും മഹാബാഹുവുമായ ശത്രുഘ്നൻ ശിരസ്സിൽ കൈകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ദേവനിർമിതവും രമ്യവും മനോഹരവുമായ ഈ മധുപുരി എത്രയും വേഗം ജനവാസമുള്ളതാകട്ടെ; ഇതാകട്ടെ എനിക്കുള്ള പരമമായ വരം.’ ശത്രുഘ്നന്റെ അപേക്ഷ നിഃസ്വാർഥമാണ് — അദ്ദേഹം തനിക്കുവേണ്ടി ഒന്നും ചോദിക്കുന്നില്ല; പ്രജകൾക്കുവേണ്ടി നഗരത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. രാജധർമം ഇവിടെ തെളിഞ്ഞുകാണുന്നു — രാജാവിന്റെ സുഖം പ്രജകളുടെ സുഖത്തിൽത്തന്നെയാണ്. ‘ദേവനിർമിത’ എന്ന പദം മധുപുരിയുടെ ദിവ്യമായ ഉദ്ഭവത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — മുമ്പ് മധു എന്ന അസുരനും ദേവാനുഗ്രഹത്താലാണ് അതു നേടിയത്. ഇപ്പോൾ ആ നഗരം ദുഷ്ടനിൽനിന്നു മുക്തമായി, സജ്ജനങ്ങൾക്കു വസിക്കാൻ യോഗ്യമായിരിക്കുന്നു.
പ്രസന്നചിത്തരായ ദേവന്മാർ രാഘവനോട് ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞിട്ട് ഇങ്ങനെ അരുളി: ‘ഈ രമ്യമായ നഗരി ശൂരസേന എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും, സംശയമില്ല.’ ‘ശൂരസേന’ എന്ന പേരിന്റെ അർഥം ശൂരന്മാരുടെ സേന ഉള്ള ഇടം എന്നാണ് — മഥുരാപ്രദേശത്തിന്റെ പ്രാചീനനാമമാണിത്. അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ആ മഹാത്മാക്കൾ അപ്പോൾത്തന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്കു കയറിപ്പോയി. മഹാതേജസ്വിയായ ശത്രുഘ്നനും മുമ്പ് ഗംഗാതീരത്തു നിർത്തിയിരുന്ന തന്റെ സേനയെ അവിടേക്കു വരുത്തി. ശത്രുഘ്നന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട് ആ സേന വേഗം എത്തിച്ചേർന്നു; ശ്രാവണമാസത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ നഗരനിവേശം ആരംഭിച്ചു. വർഷകാലത്ത് ലവണനെ വധിക്കാനാണ് രാമൻ ഉപദേശിച്ചിരുന്നത്; ശ്രാവണത്തിൽത്തന്നെ അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടു, അതേ മാസത്തിൽത്തന്നെ നഗരനിർമാണവും തുടങ്ങി. ദിവ്യശോഭയുള്ള ആ നഗരി ശുഭമായ പന്ത്രണ്ടാം വർഷത്തിൽ പൂർണമായി ജനവാസമുള്ളതായി; ശൂരസേനന്മാരുടെ ദേശം എവിടെനിന്നും ഭയമില്ലാത്തതായിത്തീർന്നു. നഗരം പൂർണമായി പണിതീരാൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വേണ്ടിവന്നു — മഹത്തായ കാര്യം ധൈര്യത്തോടെയാണു സാധിക്കുന്നത്. ‘അകുതോഭയഃ’ (ഒരിടത്തുനിന്നും ഭയമില്ലാത്ത) എന്ന പദം രാജ്യത്തിന്റെ പരമമായ സുരക്ഷിതത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സേന യഥാസമയം എത്തിച്ചേർന്നതും ശത്രുഘ്നന്റെ നല്ല ഭരണക്രമം കാണിക്കുന്നു. രാമൻ കൂടെ അയച്ച വ്യാപാരികളും നടന്മാരും നർത്തകരും ഇപ്പോൾ നഗരത്തിന്റെ ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നു — രാമന്റെ ദീർഘദൃഷ്ടി ഫലവത്തായി.
കവി പുതിയ നഗരത്തിന്റെ സമൃദ്ധി വർണിക്കുന്നു. വയലുകൾ വിളകൾ നിറഞ്ഞവയായിരുന്നു; ഇന്ദ്രൻ യഥാകാലം മഴ പെയ്യിച്ചു — അതിവൃഷ്ടിയോ അനാവൃഷ്ടിയോ ഉണ്ടായില്ല. രോഗമില്ലാത്ത വീരപുരുഷന്മാർ വസിക്കുന്ന ആ നഗരി ശത്രുഘ്നന്റെ കൈകളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അർധചന്ദ്രനെപ്പോലെ തോന്നിക്കുന്ന അത് യമുനാതീരത്തിനു ശോഭയേകി — നദിയുടെ വളഞ്ഞ തീരത്ത് അർധചന്ദ്രാകൃതിയിലാണ് അതു നിർമിക്കപ്പെട്ടത്. മുഖ്യഗൃഹങ്ങളാലും നാൽക്കവലകളാലും അങ്ങാടികളാലും വീഥികളാലും അതു ശോഭിച്ചു; നാലു വർണങ്ങളിലുമുള്ളവർ അവിടെ വസിച്ചു, നാനാവിധ വാണിജ്യങ്ങളാൽ അതു ശോഭിച്ചു. മുമ്പ് ലവണൻ പണിതിരുന്ന വെൺമയുള്ള വലിയ കെട്ടിടങ്ങൾ മുതലായവയെ ശത്രുഘ്നൻ നാനാവർണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ചു; പഴയ ഭവനങ്ങൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടില്ല, മറിച്ച് പുതുക്കിയെടുക്കപ്പെട്ടു. ചുറ്റും ഉദ്യാനങ്ങളാലും വിഹാരസ്ഥലങ്ങളാലും ശോഭിക്കുന്നതും, ദേവലോകത്തിലും മനുഷ്യലോകത്തിലുമുള്ള മറ്റു മനോഹരവസ്തുക്കളാൽ അലംകൃതവും, ദിവ്യശോഭയുള്ളതും, നാനാവിധ ചരക്കുകളാൽ നിറഞ്ഞതും, നാനാദേശങ്ങളിൽനിന്നു വന്ന വ്യാപാരികളാൽ ശോഭിക്കുന്നതുമായ ആ നഗരിയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു. രാമരാജ്യത്തിന്റെ ആദർശം ഇവിടെ മധുപുരിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു — ധർമം, ആരോഗ്യം, സമൃദ്ധി, വാണിജ്യം, വർണവ്യവസ്ഥ. നഗരവർണനത്തിലെ ‘ശോഭിതാ’, ‘ഉപശോഭിതാം’ (ശോഭിക്കുന്ന, ഏറെ ശോഭിക്കുന്ന) എന്ന ആവർത്തനം സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ആധിക്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാക്ഷസന്റെ നഗരം ധർമരാജ്യത്തിന്റെ നഗരമായി മാറി — ഈ പരിവർത്തനംതന്നെയാണ് ലവണവധത്തിന്റെ പരമമായ ഫലം. നാനാദേശങ്ങളിൽനിന്നു വന്ന വ്യാപാരികൾ നഗരത്തിന്റെ ശാന്തിക്കും വിശ്വാസ്യതയ്ക്കും തെളിവാണ്; ഭയഗ്രസ്തമായ ദേശത്ത് വാണിജ്യം വളരുകയില്ല. യമുനാതീരത്തെ അർധചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ള നഗരവിന്യാസം ഇന്നും മഥുരയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രരൂപത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
ലക്ഷ്യം സാധിച്ച ഭരതാനുജനായ ശത്രുഘ്നൻ സമൃദ്ധമായ ആ നഗരിയെ നോക്കിക്കണ്ട് അത്യന്തം പ്രീതനായി പരമമായ ഹർഷം പ്രാപിച്ചു. മനോരഥം സഫലമായ രാജാവിന്റെ ആനന്ദം സ്വാഭാവികമാണ്. മഥുരാപുരിയെ ജനവാസമുള്ളതാക്കിയശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു വിചാരമുദിച്ചു: ‘പന്ത്രണ്ടാം വർഷം വന്നെത്തിയിരിക്കെ ഞാൻ രാമന്റെ പാദങ്ങൾ ദർശിക്കും.’ പന്ത്രണ്ടു വർഷമായി അദ്ദേഹം രാമനെ കണ്ടിട്ടില്ല; കർത്തവ്യം പൂർത്തിയായശേഷം മാത്രമാണ് രാമദർശനം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് — ആദ്യം കർത്തവ്യം, പിന്നെ സുഖം. ഇതു ഭ്രാതൃപ്രേമത്തിന്റെയും കർത്തവ്യനിഷ്ഠയുടെയും മനോഹരമായ സമന്വയമാണ്. ഒടുവിൽ രുചിരാവൃത്തത്തിൽ കവി ഉപസംഹരിക്കുന്നു: അങ്ങനെ അമരാവതിക്കു തുല്യവും വിവിധ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ആ നഗരിയെ ജനവാസമുള്ളതാക്കിയശേഷം, രഘുവംശത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്ന ആ നരാധിപൻ രഘുപതിയുടെ പാദങ്ങൾ ദർശിക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. ‘അമരപുരോപമാ’ (ദേവനഗരിക്കു തുല്യമായ) എന്നത് മധുപുരിയെ അമരാവതിയോട് ഉപമിക്കുന്നതാണ്. ‘രഘുപതിപാദദർശനേ’ (രഘുപതിയുടെ പാദദർശനത്തിൽ) എന്ന പദം ശത്രുഘ്നന്റെ ഭക്തിഭാവം കാണിക്കുന്നു — ഭരതനെപ്പോലെ അദ്ദേഹവും രാമന്റെ പാദങ്ങൾതന്നെ കാണാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. അടുത്ത സർഗം ഈ ആഗ്രഹത്തിന്റെ പൂർത്തീകരണം വർണിക്കും — ശത്രുഘ്നന്റെ അയോധ്യായാത്ര.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्ततितमः सर्गः॥ ७०॥