॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 69-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ലവണവധം

ലവണന്റെ ക്രോധവും വെല്ലുവിളിയും, ശത്രുഘ്നന്റെ മറുപടി, വൃക്ഷയുദ്ധം, ശത്രുഘ്നന്റെ മോഹാലസ്യം, ലവണന്റെ അശ്രദ്ധ, ദിവ്യശരം കൈയിലെടുക്കലും ജഗത്തിന്റെ ഭയവും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആശ്വാസവചനവും ശരത്തിന്റെ വൈഷ്ണവത്വവും, ലവണവധം, ശൂലം രുദ്രന്റെ അടുക്കലേക്കു മടങ്ങുന്നു, ദേവന്മാരുടെ പ്രശംസ

മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ലവണൻ തീവ്രമായ ക്രോധം പൂണ്ടു; ‘നിൽക്ക്, നിൽക്ക്’ എന്നു പറഞ്ഞു. കൈകൾ തമ്മിൽ ഞെരിച്ചും പല്ലുകൾ കറുമുറെ കടിച്ചും അവൻ രഘുശാർദൂലനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ചു. കൈ ഞെരിക്കലും പല്ലുകടിക്കലും രാക്ഷസന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങളാണ്. അങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന, ഘോരരൂപിയായ ലവണനോട് ദേവശത്രുക്കളെ കൊല്ലുന്ന ശത്രുഘ്നൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘നീ മറ്റുള്ളവരെ ജയിച്ചപ്പോൾ ശത്രുഘ്നൻ ജനിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു; അതിനാൽ ഇന്ന് ബാണമേറ്റ് നീ യമസദനത്തിലേക്കു പോവുക.’ ‘ദേവശത്രുഘ്നഃ’ (ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ കൊല്ലുന്നവൻ) എന്ന വിശേഷണം ശത്രുഘ്നന്റെ പങ്കിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പാപാത്മാവേ, ദേവന്മാർ രാവണനെ കൊല്ലപ്പെട്ടവനായി കണ്ടതുപോലെ, വിദ്വാന്മാരായ വിപ്രന്മാരും ഋഷിമാരും ഇന്നു യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ കൊന്ന നിന്നെ കാണട്ടെ. നിശാചരാ, എന്റെ ബാണങ്ങളാൽ ദഹിച്ച് നീ ഇന്നു വീഴുമ്പോൾ നഗരത്തിലും ജനപദത്തിലും ക്ഷേമംതന്നെയുണ്ടാകും. എന്റെ കൈയിൽനിന്നു പുറപ്പെടുന്ന വജ്രമുഖമുള്ള ശരം, സൂര്യകിരണം താമരയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്നു നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിക്കും.’ ഇവിടത്തെ ഉപമ സവിശേഷമാണ് — സൂര്യകിരണം താമരയിൽ മൃദുവായി പ്രവേശിക്കുന്നു; ശരമാകട്ടെ രാക്ഷസന്റെ മാറു പിളർന്ന്. രാവണവധത്തെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ കർമത്തെ രാമകാര്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മാന്ധാതാവ് തുടങ്ങി ലവണൻ മുമ്പു ജയിച്ച വീരന്മാരുടെ പരാജയം ശത്രുഘ്നന്റെ ജനനത്തിനു മുമ്പായിരുന്നു എന്ന വാക്ക് കാവ്യാത്മകമായ ഒരു മറുപടിയാണ്: ഭൂതകാലത്തിലെ വിജയങ്ങൾ ഭാവിയുടെ ഫലം നിശ്ചയിക്കുന്നില്ല. അവന്റെ വാക്കുകളിൽ ആത്മവിശ്വാസവും ധർമരക്ഷണഭാവവും വ്യക്തമാണ്.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്ന ലവണൻ ഒരു മഹാവൃക്ഷം ശത്രുഘ്നന്റെ മാറിലേക്കു വലിച്ചെറിഞ്ഞു; അവൻ അതിനെ നൂറു കഷണമായി മുറിച്ചു. ശൂലമില്ലാത്തതിനാൽ ലവണൻ വൃക്ഷങ്ങളെത്തന്നെ ആയുധമാക്കുന്നു — ഇത് അവന് ആയുധമില്ലാത്തതിനു തെളിവാണ്. ആ കർമം വിഫലമായതു കണ്ട് ബലവാനായ രാക്ഷസൻ വീണ്ടും അനേകം മരങ്ങൾ പിഴുതെടുത്ത് ശത്രുഘ്നന്റെ നേർക്കെറിഞ്ഞു. തേജസ്വിയായ ശത്രുഘ്നനും പാഞ്ഞുവരുന്ന ആ അനേകം വൃക്ഷങ്ങളെ ഓരോന്നിനെയും മൂന്നോ നാലോ നതപർവങ്ങളുള്ള ശരങ്ങൾകൊണ്ടു മുറിച്ചു. തുടർന്ന് വീര്യസമ്പന്നനായ ശത്രുഘ്നൻ രാക്ഷസന്റെമേൽ ബാണവർഷം ചൊരിഞ്ഞു; എന്നാൽ ആ രാക്ഷസൻ വേദനിച്ചില്ല. ലവണന്റെ ശരീരം ദൃഢമാണ്; സാധാരണ ബാണങ്ങളാൽ അവൻ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നില്ല — അതിനാൽ ദിവ്യശരം ആവശ്യമായി. യുദ്ധവർണന ക്രമാനുഗതമാണ് — ആദ്യം വൃക്ഷപ്രഹരം, പിന്നെ ശരങ്ങൾകൊണ്ടു മുറിക്കൽ, പിന്നെ ശരവർഷം. ഓരോ വൃക്ഷത്തെയും മൂന്നോ നാലോ ശരങ്ങൾകൊണ്ടു മുറിക്കുന്നതിൽ ശത്രുഘ്നന്റെ കൗശലം കാണാം. എന്നിട്ടും ലവണന്റെ കുലുക്കമില്ലായ്മ ഭയജനകമാണ്; അവൻ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെടും എന്നു വായനക്കാരൻ ചിന്തിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ കവി കഥയിലെ പിരിമുറുക്കം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ശത്രുഘ്നനും അതുവരെ ദിവ്യശരം പ്രയോഗിക്കുന്നില്ല — ആദ്യം സ്വന്തം ബലംകൊണ്ടുതന്നെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; രാമൻ നൽകിയ ശരം അവസാനപ്രഹരത്തിനായി സൂക്ഷിക്കുന്നു. ഇത് അവന്റെ സംയമത്തിന്റെയും ധൈര്യത്തിന്റെയും ലക്ഷണമാണ്. വൃക്ഷയുദ്ധം രാക്ഷസന്മാരുടെയും വാനരന്മാരുടെയും സാധാരണ യുദ്ധരീതിയാണെന്നു യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലും കണ്ടതാണ്.

അപ്പോൾ വീര്യവാനായ ലവണൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വൃക്ഷം ഉയർത്തി ശൂരനായ ശത്രുഘ്നന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു; അവയവങ്ങൾ തളർന്ന് അവൻ മോഹാലസ്യപ്പെട്ടു. ആ വീരൻ വീണപ്പോൾ ഋഷിമാരുടെയും ദേവസംഘങ്ങളുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും വലിയ ഹാഹാകാരമുയർന്നു. എല്ലാവരും അദൃശ്യരായി യുദ്ധം കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു; ശത്രുഘ്നന്റെ വീഴ്ച കണ്ട് അവർ ഭയന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ ലവണന്റെ അശ്രദ്ധയാണു നിർണായകം — നിലത്തുവീണ ശത്രുഘ്നൻ മരിച്ചുവെന്നു കരുതി അവജ്ഞയോടെ, അവസരം കിട്ടിയിട്ടും, അവൻ തന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല. നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്ന അവനെ കണ്ട് ശൂലം എടുക്കുകപോലും ചെയ്തില്ല. പിന്നീട് അവൻ മരിച്ചുവെന്നു കരുതി ആ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ ശേഖരിക്കാൻ തുടങ്ങി — ആഹാരശേഖരണത്തിൽത്തന്നെ മുഴുകി. അപ്പോൾ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ശൂലം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നെങ്കിൽ അവൻ അവധ്യനാകുമായിരുന്നു. അഹങ്കാരവും ലോഭവുമാണ് അവനെ നശിപ്പിക്കുന്നത് — ശത്രു മരിച്ചുവെന്ന് അവൻ കരുതുന്നു; ആഹാരത്തെ കൂടുതൽ വിലമതിക്കുന്നു. കവി സൂക്ഷ്മമായി കാണിക്കുന്നു — ദൈവം ധർമത്തിന്റെ പക്ഷത്താണ്; ശത്രുവിന്റെ ബുദ്ധിപോലും മോഹത്തിലാകുന്നു. ശത്രുഘ്നന്റെ മോഹാലസ്യവും ഒരു ദൈവനിശ്ചയംപോലെയാണ്; അതുമൂലമാണു ലവണൻ നിശ്ശങ്കനായത്. ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ഹാഹാകാരം കാണിക്കുന്നത് എല്ലാ ലോകങ്ങളും ശത്രുഘ്നന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നാണ്; കാരണം ലവണൻ സകലജീവികളുടെയും ശത്രുവാണ്. ശത്രുവിനു സമയം അനുവദിക്കരുത് എന്നു മുമ്പു രാമൻ പറഞ്ഞിരുന്നു; ഇവിടെ ലവണൻ സ്വയംതന്നെ ആ സമയം പാഴാക്കിക്കളയുന്നു.

ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശത്രുഘ്നൻ വീണ്ടും ആയുധമേന്തി, ഋഷിമാരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് നഗരദ്വാരത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. അവന്റെ സ്ഥാനം വീണ്ടും വാതിൽതന്നെ — ലവണൻ ഇനിയും നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടില്ല. തുടർന്ന് അവൻ രാമൻ നൽകിയ ആ ദിവ്യവും അമോഘവുമായ ഉത്തമശരം കൈയിലെടുത്തു. ആ ശരം തേജസ്സുകൊണ്ടു ജ്വലിക്കുന്നതും ഘോരവും പത്തു ദിക്കുകളിലും നിറയുന്നതുമായിരുന്നു. വജ്രമുഖമുള്ളതും വജ്രവേഗമുള്ളതും മേരുവിനോടും മന്ദരത്തോടും തുല്യം ഭാരമുള്ളതും എല്ലാ പർവങ്ങളിലും വളഞ്ഞതും യുദ്ധങ്ങളിൽ പരാജയമറിയാത്തതും; രക്തമാകുന്ന ചന്ദനം പൂശിയ അംഗങ്ങളുള്ളതും മനോഹരമായ തൂവലുകളുള്ളതും ദാനവേന്ദ്രന്മാർക്കും പർവതശ്രേഷ്ഠന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ദാരുണവുമായിരുന്നു. യുഗാന്തം വന്നെത്തുമ്പോൾ ജ്വലിക്കുന്ന കാലാഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ള അതിനെ കണ്ട് സകലജീവികളും പരിഭ്രാന്തരായി. ശരത്തിന്റെ വർണന വിസ്തൃതമാണ് — അതിന്റെ ദിവ്യത്വവും ഭയങ്കരത്വവും കവി സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘മേരുമന്ദരസംനിഭം’ (മേരുവിനും മന്ദരത്തിനും തുല്യം) എന്നതു ഗൗരവത്തിന്റെ ഉപമയാണ്; ‘കാലാഗ്നി’ പ്രളയാഗ്നിയുടേതും. ഈ ശരം സാധാരണമല്ല; സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ വിഷ്ണു പ്രയോഗിച്ചതാണ്; അതിനാൽ അതിന്റെ ദർശനംപോലും ഭയജനകമാണ്. ഇവിടെ രാമന്റെ ദാനത്തിന്റെ ഫലം പ്രകടമാകുന്നു — ശത്രുഘ്നൻ ഇപ്പോൾ ദിവ്യാസ്ത്രധാരിയാണ്. മോഹാലസ്യത്തിനുശേഷവും അവൻ പതറുന്നില്ല; വീണ്ടും വാതിൽക്കൽത്തന്നെ നിൽക്കുന്നു; കാരണം വാതിൽക്കൽ നിന്നു യുദ്ധം ചെയ്യണമെന്ന രാമന്റെ ഉപദേശം അവന്റെ ഓർമയിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. ഋഷിമാരുടെ പൂജയും അവന്റെ ഉത്സാഹം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം സാധാരണ ശരങ്ങൾകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്ത്, പിന്നെ ദിവ്യാസ്ത്രം — ഇതാണു ക്ഷത്രിയരുടെ ക്രമം; ദിവ്യാസ്ത്രം ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ മാത്രമേ പ്രയോഗിക്കാവൂ.

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും മുനിമാരും അപ്സരോഗണങ്ങളും അടങ്ങിയ ജഗത്തു മുഴുവൻ അസ്വസ്ഥമായി പിതാമഹന്റെ അടുക്കലെത്തി. ദേവദേവേശനും വരദനുമായ പ്രപിതാമഹനോട് അവർ പറഞ്ഞു — ദേവന്മാരുടെ ഭയവും മോഹവും, ലോകങ്ങളുടെ നാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയും. ‘ദേവാ, ലോകക്ഷയമാണോ, അതോ യുഗക്ഷയമാണോ വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നത്? പ്രപിതാമഹാ, ഇങ്ങനെയൊന്ന് മുമ്പു കണ്ടിട്ടുമില്ല, കേട്ടിട്ടുമില്ല.’ രാവണനാൽ പീഡിതരായപ്പോഴും ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരുന്നു; ഇന്നാകട്ടെ അവർ ധർമപക്ഷത്തിന്റെതന്നെ ശരത്തെ ഭയക്കുന്നു — ഇതൊരു മനോഹരമായ വിരോധാഭാസമാണ്. അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് അഭയം നൽകുന്ന ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരുടെ ഭയകാരണം വിശദീകരിച്ചു; മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: ‘എല്ലാ ദേവന്മാരും കേൾക്കുവിൻ; യുദ്ധത്തിൽ ലവണനെ കൊല്ലാനായി ശത്രുഘ്നൻ ശരം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ടാണു സുരശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാം മോഹിതരായത്. മക്കളേ, പുരാതനനും ലോകകർത്താവും സനാതനനുമായ ദേവന്റെ തേജോമയമായ ശരമാണിത്; അതിൽനിന്നാണു നിങ്ങൾക്കു ഭയം വന്നത്. മധുകൈടഭന്മാരെ കൊല്ലാനായി ആ മഹാത്മാവു സൃഷ്ടിച്ചതാണ് ഈ മഹാശരം. തേജോമയമായ ഈ ശരത്തെ വിഷ്ണു മാത്രമേ അറിയൂ; ഇതു മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ പഴയ ശരീരംതന്നെയാണ്. ഇവിടെനിന്നു ചെല്ലുവിൻ; രാമാനുജനും മഹാത്മാവും വീരനുമായ ശത്രുഘ്നനാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ ലവണനെ കാണുവിൻ.’ ബ്രഹ്മാവ് രാമന്റെ വാക്കിനെ സമർഥിക്കുന്നു — ശരം വിഷ്ണുവിന്റെതന്നെ രൂപമാണ്; അതിനാൽ രാമൻ വിഷ്ണുവാണെന്നു പരോക്ഷമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവന്മാരുടെപോലും അജ്ഞത ദിവ്യാസ്ത്രത്തിന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു. ശരത്തിന്റെ തേജസ്സ് പ്രളയാഗ്നിക്കു സദൃശമായതിനാൽ ദേവന്മാർപോലും പ്രളയം ആശങ്കിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ‘വത്സന്മാരേ’ (മക്കളേ) എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു — പിതാമഹന്റെ വാത്സല്യം. ‘ഇവിടെനിന്നു ചെല്ലുവിൻ, കാണുവിൻ’ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദേശം ദേവന്മാരെ യുദ്ധത്തിന്റെ സാക്ഷികളാക്കുന്നു; അതിനാൽ രാവണവധം ദേവന്മാർ കണ്ടതുപോലെ ലവണവധവും ദേവന്മാരുടെ മുന്നിൽ നടക്കുന്നു. ‘ഋഷിമാർ കൊല്ലപ്പെട്ട നിന്നെ കാണട്ടെ’ എന്ന ശത്രുഘ്നന്റെ മുൻവാക്ക് ഇവിടെ സത്യമാകുന്നു.

ദേവദേവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ദേവന്മാർ ശത്രുഘ്നനും ലവണനും യുദ്ധം ചെയ്യുന്നിടത്തു വന്നെത്തി. ശത്രുഘ്നന്റെ കൈയിലേന്തിയ, ദിവ്യമായി ശോഭിക്കുന്ന ആ ശരം യുഗാന്താഗ്നിപോലെ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നതായി സകലജീവികളും കണ്ടു. ദേവന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ ആകാശം കണ്ട് രഘുനന്ദനൻ ഉച്ചത്തിൽ സിംഹനാദം മുഴക്കി വീണ്ടും ലവണനെ നോക്കി. മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നൻ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ചപ്പോൾ ലവണൻ ക്രോധത്തോടെ യുദ്ധത്തിനു വന്നുനിന്നു. വില്ലാളികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ ആ വില്ല് ചെവിവരെ വലിച്ച് ലവണന്റെ വിശാലമായ മാറിലേക്ക് ആ മഹാബാണം പ്രയോഗിച്ചു. ആ ശരം അവന്റെ മാറു വേഗം പിളർന്ന് രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; രസാതലത്തിൽ ചെന്നശേഷം ദേവന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട ആ ദിവ്യശരം വേഗം വീണ്ടും ഇക്ഷ്വാകുകുലനന്ദനന്റെ അടുക്കൽ തിരിച്ചെത്തി. കാര്യം നിർവഹിച്ചശേഷം ധാരകന്റെ കൈയിലേക്കു മടങ്ങുക എന്നതു ദിവ്യാസ്ത്രത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്; ലവണന്റെ ശൂലംപോലെതന്നെ, എന്നാൽ ധർമപക്ഷത്തിൽ. ശത്രുഘ്നന്റെ ശരമേറ്റു പിളർന്ന ആ നിശാചരനായ ലവണൻ വജ്രമേറ്റ പർവതംപോലെ പെട്ടെന്നു നിലംപതിച്ചു. ഒരൊറ്റ ശരംകൊണ്ടുതന്നെ യുദ്ധം അവസാനിച്ചു — ദീർഘമായ വൃക്ഷയുദ്ധം നിഷ്ഫലമായി; ദിവ്യശരത്തിന്റെ ഒരൊറ്റ പ്രഹരം നിർണായകമായി. സിംഹനാദം വിജയത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമാണ്; ദേവന്മാരുടെ സാക്ഷിത്വം ധർമയുദ്ധത്തിന്റെ തെളിവും. പർവതത്തോടുള്ള ഉപമ ലവണന്റെ വിശാലശരീരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വജ്രമേറ്റ പർവതംപോലെ അവൻ നിശ്ചലനായി വീണു. ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം — അവസാനനിമിഷത്തിലും ലവണൻ ശൂലം കൊണ്ടുവന്നില്ല; വീണ്ടും വെല്ലുവിളിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ വിവേകമില്ലാതെ ക്രോധത്തോടെ മാത്രം അവൻ യുദ്ധത്തിനു വന്നു. രാമന്റെ ഉപായം പൂർണമായി വിജയിച്ചു — ശൂലമില്ലാതെ, നഗരത്തിനു പുറത്ത്, വാതിൽക്കൽവച്ചു വെല്ലുവിളിക്കപ്പെട്ട് അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ശരം രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചത് അതിന്റെ അപാരശക്തി കാണിക്കുന്നു — മാറു പിളർന്ന് അതു ഭൂമിയെയും പിളർക്കുന്നു. ‘ആകർണാത് വികൃഷ്യ’ (ചെവിവരെ വലിച്ച്) എന്നതു ധനുർവിദ്യയുടെ പൂർണബലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ലവണരാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹത്തും ദിവ്യവുമായ ആ ശൂലം എല്ലാ ദേവന്മാരും നോക്കിനിൽക്കെ രുദ്രന്റെ അടുക്കലേക്കു മടങ്ങിപ്പോയി. ശിവൻ മധുവിനു നൽകിയ ശൂലം ധാരകൻ നശിച്ചപ്പോൾ ഉടമയുടെ അടുക്കലേക്കു പോകുന്നു; അങ്ങനെ ശിവവരത്തിന്റെ മര്യാദ പാലിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ കവി വിജയം പാടുന്നു — മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ഭയത്തെ ഒരൊറ്റ ശരപാതംകൊണ്ടു വീഴ്ത്തി, ഉത്തമമായ വില്ലും ബാണവുമേന്തിയ രഘുവീരൻ, ഇരുട്ടിനെ അകറ്റിയ സഹസ്രരശ്മിയായ സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും നാഗങ്ങളും എല്ലാ അപ്സരസ്സുകളും പ്രശംസിച്ചു — ‘ഭാഗ്യവശാൽ ദശരഥപുത്രനു വിജയം ലഭിച്ചു; ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ സർപ്പത്തെപ്പോലെ ശാന്തനായി’ എന്ന്. അവസാനപാദത്തിന്റെ അർഥം സൂക്ഷ്മമാണ് — ലവണൻ സർപ്പത്തെപ്പോലെ ഭയങ്കരനായിരുന്നു, ഇപ്പോൾ ശാന്തനായി; അല്ലെങ്കിൽ ശത്രുഘ്നൻ ഭയം വെടിഞ്ഞു ശാന്തനായി. സൂര്യനോടുള്ള ഉപമ ശത്രുഘ്നന്റെ തേജസ്സിനെയും ഇരുട്ടിന്റെ നാശം അന്ധകാരരൂപനായ ലവണന്റെ നാശത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ പദ്ധതി, ഋഷിമാരുടെ ഉപദേശം, ശത്രുഘ്നന്റെ പരാക്രമം, വിഷ്ണുവിന്റെ ശരം, ശിവന്റെ മര്യാദ — എല്ലാം ഒത്തുചേർന്ന് ലവണവധം സംപൂർണമായി. ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലെ ഈ ഭാഗം ശത്രുഘ്നന്റെ വീരകഥയുടെ ഉച്ചസ്ഥാനമാണ്. രാമൻ രാവണനെയും ലക്ഷ്മണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെയും കൊന്നു; ഇന്നു ശത്രുഘ്നൻ ലവണനെയും — ഇങ്ങനെ രഘുകുലത്തിലെ സഹോദരന്മാർ ക്രമമായി ലോകകണ്ടകങ്ങളെ പിഴുതെറിയുന്നു. മുമ്പു ഭരതൻ ലവണവധത്തിനു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; ശത്രുഘ്നൻ ആ ഭാരം സ്വയം ഏറ്റെടുത്തു; ഇന്ന് അവന്റെ പ്രതിജ്ഞ പൂർണമായി, രാമന്റെ വിശ്വാസം സാർഥകമായി. യമുനാതീരവാസികളായ ഋഷിമാരുടെ ഭയവും നീങ്ങി — യുദ്ധത്തിനിടയിൽ വാതിൽക്കൽ ശത്രുഘ്നനെ പൂജിച്ചത് അവർതന്നെയാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनसप्ततितमः सर्गः॥ ६९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക