സർഗ്ഗം
ശത്രുഘ്ന-ലവണസംവാദം
ആഹാരത്തിനായി ലവണൻ പുറത്തിറങ്ങുന്നു, ശത്രുഘ്നൻ മധുപുരത്തിന്റെ വാതിൽക്കൽ നിലയുറപ്പിക്കുന്നു, ലവണന്റെ പരിഹാസം, ശത്രുഘ്നന്റെ രോഷവും ആത്മപരിചയവും, ലവണൻ പകയുടെ കാരണം പറയുന്നു, ആയുധം കൊണ്ടുവരാൻ സമയം ചോദിക്കുന്നു, ശത്രുഘ്നന്റെ നിഷേധം
ച്യവനൻ മുതലായ മുനിമാരോടൊപ്പം കഥകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടും മംഗളകരമായ വിജയം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടും ഇരുന്ന മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന് ആ രാത്രി വേഗം കടന്നുപോയി. തുടർന്ന് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, ആ സമയത്ത്, വീരനായ ലവണരാക്ഷസൻ ഭക്ഷണം തേടാനുള്ള പ്രേരണയാൽ നഗരത്തിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങി. ച്യവനന്റെ വാക്കുപോലെതന്നെ സംഭവം നടക്കുന്നു — ലവണൻ ശൂലം ഭവനത്തിൽ വിട്ട് ആഹാരത്തിനായി പോയി. ഇതിനിടെ വീരനായ ശത്രുഘ്നൻ യമുനാനദി കടന്ന് വില്ലുമേന്തി മധുപുരത്തിന്റെ വാതിൽക്കൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. രാമന്റെ ഉപദേശം അക്ഷരംപ്രതി പാലിക്കപ്പെട്ടു — നഗരപ്രവേശത്തിനു മുമ്പുതന്നെ വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുക. പിന്നീട് ഉച്ചയായപ്പോൾ ക്രൂരകർമിയായ ആ രാക്ഷസൻ അനേകായിരം ജീവികളുടെ ഭാരം ചുമന്നുകൊണ്ടു വന്നു. ഉച്ചവരെ ആയിരക്കണക്കിനു ജീവികളെ കൊന്ന് അവയെ ചുമലിലേറ്റി അവൻ മടങ്ങിവരുന്നു — ഇത് അവന്റെ ക്രൂരതയുടെയും ഭക്ഷണശേഷിയുടെയും ചിത്രമാണ്. കവി രംഗം നാടകീയമായി സൃഷ്ടിക്കുന്നു — ഒരുവശത്ത് ശാന്തനും സജ്ജനുമായ വില്ലാളി വാതിൽക്കൽ; മറുവശത്ത് ഭാരം ചുമക്കുന്ന, സംശയമേതുമില്ലാത്ത രാക്ഷസൻ. ലവണന്റെ കൈയിൽ ശൂലമില്ല; അതിനാൽ ഇന്ന് അവൻ വധ്യനാണ്. ശത്രുഘ്നന്റെ ക്ഷമ ശ്രദ്ധേയമാണ് — പ്രഭാതംമുതൽ ഉച്ചവരെ അവൻ വാതിൽക്കൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു, തിടുക്കം കാണിക്കുന്നില്ല.
അപ്പോൾ അവൻ വാതിൽക്കൽ ആയുധമേന്തി നിൽക്കുന്ന ശത്രുഘ്നനെ കണ്ടു. ആ രാക്ഷസൻ അവനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഈ ആയുധംകൊണ്ടു നീ എന്തു ചെയ്യും? നരാധമാ, ഇത്തരം ആയുധധാരികളായ ആയിരക്കണക്കിനു പേരെ രോഷംകൊണ്ടു ഞാൻ ഭക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്; നിന്നെ കാലം പിന്തുടർന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു — നിന്റെ മരണസമയം വന്നിരിക്കുന്നു. പുരുഷാധമാ, എന്റെ ഈ ആഹാരംതന്നെ തികഞ്ഞിട്ടില്ല; ദുർമതീ, നീ ഇന്ന് എങ്ങനെ സ്വയം എന്റെ വായിൽ വന്നുകയറി?’ ലവണന്റെ ദർപ്പം വ്യക്തമാണ് — ശത്രുഘ്നനെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായിക്കണ്ട് ആഹാരമായി മാത്രം അവൻ കാണുന്നു. ‘നരാധമൻ’, ‘പുരുഷാധമൻ’, ‘ദുർമതി’ എന്നീ അപശബ്ദങ്ങളാൽ അവൻ ശത്രുഘ്നനെ നിന്ദിക്കുന്നു. അവന്റെ അഹങ്കാരംതന്നെയായിരിക്കും അവന്റെ നാശത്തിനു കാരണം; ശത്രുവിനെ നിസ്സാരനായിക്കണ്ട് അവൻ ജാഗ്രത പാലിക്കുന്നില്ല. ‘ആഹാരം തികഞ്ഞിട്ടില്ല’ എന്ന വാക്ക് അവന്റെ തൃപ്തിയറിയാത്ത ഭക്ഷണലോഭം കാണിക്കുന്നു — ആയിരക്കണക്കിനു ജീവികളെ ചുമന്നിട്ടും അവൻ അതൃപ്തനാണ്. മുമ്പു കല്മാഷപാദകഥയിൽ രാക്ഷസന്മാർ ‘തൃപ്തരായില്ല’; ഇവിടെ ലവണനും അങ്ങനെതന്നെ — രാക്ഷസന്മാരുടെ സ്വഭാവം എല്ലായിടത്തും ഒന്നുതന്നെ.
അവൻ ഇങ്ങനെ പറയുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ചിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ വീര്യസമ്പന്നനായ ശത്രുഘ്നന്റെ കണ്ണുകളിൽനിന്നു രോഷംകൊണ്ടു കണ്ണീരൊഴുകി. രോഷാശ്രു വീരന്റെ തീവ്രക്രോധത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. രോഷാവിഷ്ടനായ മഹാത്മാവ് ശത്രുഘ്നന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിൽനിന്നും തേജോമയമായ രശ്മികൾ പുറപ്പെട്ടു — അവന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്നു തേജസ്സു കിരണങ്ങൾപോലെ പ്രസരിച്ചു. രാമൻ നിറച്ചുകൊടുത്ത തേജസ്സ് ഇപ്പോൾ പ്രകടമാകുന്നു. തുടർന്ന് അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ ശത്രുഘ്നൻ ആ നിശാചരനോടു പറഞ്ഞു: ‘ദുർബുദ്ധീ, നിന്നോടു ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞാൻ ദശരഥന്റെ പുത്രനും ബുദ്ധിമാനായ രാമന്റെ സഹോദരനുമായ ശത്രുഘ്നനാണ് — പേരുകൊണ്ടും കർമംകൊണ്ടും ശത്രുഘ്നൻ (ശത്രുക്കളെ കൊല്ലുന്നവൻ) — നിന്റെ വധം ആഗ്രഹിച്ചാണു ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നത്.’ ‘ശത്രുഘ്നോ നാമ ശത്രുഘ്നഃ’ എന്ന ആവർത്തനം പേരിന്റെ അർഥവത്ത്വം കാണിക്കുന്നു. ‘യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എനിക്കു ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം തരിക; നീ സകലജീവികളുടെയും ശത്രുവാണ്; എന്റെ അടുക്കൽനിന്നു ജീവനോടെ നീ പോവുകയില്ല.’ ക്ഷത്രിയധർമമനുസരിച്ചു ശത്രുഘ്നൻ ആത്മപരിചയം നൽകുന്നു, യുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിക്കുന്നു — ഒളിഞ്ഞിരുന്നു കൊല്ലുന്നില്ല. ഇതാണു ധർമയുദ്ധത്തിന്റെ മര്യാദ. രാമന്റെ ഉപദേശം രഹസ്യാത്മകതയുടേതായിരുന്നു; എന്നാൽ ആ രഹസ്യം വന്നെത്തുന്നതുവരെ മാത്രം; ശത്രു മുന്നിൽ വന്നപ്പോൾ അവൻ വ്യക്തമായി വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നീതിയും ധർമവും ഒരുപോലെ പാലിക്കപ്പെട്ടു.
അവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാക്ഷസൻ ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ആ നരശ്രേഷ്ഠനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ദുർമതീ, ഭാഗ്യവശാൽ നീ വന്നുചേർന്നു.’ അവൻ പകയുടെ കാരണം പറയുന്നു — ‘ദുർബുദ്ധീ, പുരുഷാധമാ, എന്റെ അമ്മയുടെ സഹോദരിയായ ശൂർപ്പണഖയുടെ സഹോദരൻ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ ഒരു സ്ത്രീക്കുവേണ്ടി രാമനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. രാവണന്റെ കുലനാശം മുഴുവൻ ഞാൻ ക്ഷമിച്ചു; നിങ്ങളെ നിസ്സാരരായി കണക്കാക്കിയതുകൊണ്ടാണു ഞാൻ വിശേഷിച്ചും സഹിച്ചത്. മുമ്പ് എന്നോടു യുദ്ധത്തിനു വന്നവരെല്ലാം പുല്ലുപോലെ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടു; കഴിഞ്ഞവരും വരാനിരിക്കുന്നവരുമായ പുരുഷാധമന്മാരായ നിങ്ങളും അങ്ങനെതന്നെ.’ ലവണന്റെ അമ്മയായ കുംഭീനസിയുടെ സഹോദരിയാണ് ശൂർപ്പണഖ; അതിനാൽ രാവണൻ അവന് അമ്മാവനെപ്പോലെയാണ് — ‘അമ്മയുടെ സഹോദരിയുടെ സഹോദരൻ’ എന്ന് അവൻ പറയുന്നു. തുടർന്ന് അവൻ സമയം ചോദിക്കുന്നു — ‘ദുർമതീ, യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്ന നിനക്കു ഞാൻ യുദ്ധം തരാം; ആയുധം കൊണ്ടുവരുന്നതുവരെ ഒരു മുഹൂർത്തം നിൽക്കുക.’ ഇവിടെ ലവണന്റെ കപടം വ്യക്തമാണ് — അവൻ ശൂലം കൊണ്ടുവരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം ശൂലമില്ലാതെ അവൻ ദുർബലനാണ്. വീരവചനത്തിന്റെ മറവിൽ അവൻ തന്റെ ദൗർബല്യം ഒളിപ്പിക്കുന്നു.
ലവണൻ വീണ്ടും പറയുന്നു — ‘നിനക്കിഷ്ടമുള്ള തരത്തിലുള്ള ആയുധം ഞാൻ ഒരുക്കിവരാം.’ ഉടനെ ശത്രുഘ്നൻ അവനോടു പറഞ്ഞു: ‘ജീവനോടെ നീ എന്റെ അടുക്കൽനിന്ന് എവിടെ പോകും?’ അവൻ ഒരു നീതിവാക്യം പറയുന്നു — ‘സ്വയം വന്നുചേർന്ന ശത്രുവിനെ ആത്മസംയമമുള്ളവൻ വിട്ടയയ്ക്കരുത്. പതറിയ ബുദ്ധിയോടെ ശത്രുവിനു സമയം അനുവദിക്കുന്ന മന്ദബുദ്ധി ഒരു ഭീരുവിനെപ്പോലെ കൊല്ലപ്പെടും.’ രാമന്റെ ഉപദേശം ശത്രുഘ്നന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു — ശൂലം കൊണ്ടുവരാൻ അനുവദിക്കരുത്. മാന്ധാതാവിന്റെ പിഴവ് അവൻ ആവർത്തിക്കുന്നില്ല. ഒടുവിൽ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: ‘അതിനാൽ ഈ ജീവലോകം നന്നായി കണ്ടുകൊള്ളുക — അവസാനമായി നോക്കിക്കൊള്ളുക; മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും രാഘവന്റെയും ശത്രുവായ പാപിയായ നിന്നെ മൂർച്ചയേറിയ പലതരം ശരങ്ങൾകൊണ്ട് യമന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു ഞാൻ നയിക്കും.’ ധർമയുദ്ധത്തിലും ശത്രുവിന്റെ കപടത്തിന് അവസരം നൽകരുത് — ഇതാണു ക്ഷാത്രധർമത്തിന്റെ വിവേകം. വായനക്കാരന്റെ ഉത്കണ്ഠ വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭനിമിഷത്തിൽ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डेऽष्टषष्टितमः सर्गः॥ ६८॥