॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 67-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ച്യവനൻ പറയുന്ന മാന്ധാതൃവധകഥ

ലവണന്റെ ബലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശത്രുഘ്നന്റെ ചോദ്യം, മാന്ധാതാവിന്റെ ദിഗ്വിജയവും സ്വർഗം ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും, ഇന്ദ്രന്റെ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ, ലവണന്റെ അടുക്കലേക്കു ദൂതനെ അയയ്ക്കൽ, ശൂലത്താൽ മാന്ധാതാവ് ഭസ്മമാകുന്നു, ച്യവനന്റെ ആശ്വാസവചനം

യമുനാതീരത്തുള്ള ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിൽ രാത്രിയായപ്പോൾ ശത്രുഘ്നൻ ഭൃഗുനന്ദനനായ വിപ്രൻ ച്യവനനോട് ലവണന്റെ ബലം എത്രയുണ്ടെന്നു ചോദിച്ചു: ‘ബ്രഹ്മൻ, ശൂലത്തിന്റെ ബലം എങ്ങനെയുള്ളതാണ്? ഈ ശൂലശ്രേഷ്ഠവുമായി ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിനു ചെന്ന ആരെല്ലാമാണു മുമ്പു നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്?’ യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ശത്രുവിന്റെ ബലത്തെക്കുറിച്ചും പൂർവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള അറിവ് ആവശ്യമാണെന്നു ശത്രുഘ്നനറിയാം; രാമന്റെ ഉപദേശവും അങ്ങനെതന്നെയായിരുന്നു. ച്യവനൻ ഭൃഗുവംശജനും മഹാതപസ്വിയുമാണ്; ശിവന്റെ ശൂലത്തിന്റെ കഥ അദ്ദേഹത്തിനറിയാം. മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് മഹാതേജസ്വിയായ ച്യവനൻ രഘുനന്ദനനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘രഘുനന്ദനാ, ഈ ലവണന്റെ കർമങ്ങൾ എണ്ണമറ്റവയാണ്; എന്നാൽ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ പിറന്ന ഒരാൾക്കു സംഭവിച്ചതെന്താണെന്ന് എന്റെ വായിൽനിന്നു കേൾക്കുക.’ ശത്രുഘ്നന്റെ സ്വന്തം വംശത്തിലെ ഒരു പൂർവികന്റെ കഥതന്നെ അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; അതുവഴി ശ്രോതാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രതികാരഭാവവും ഉണരും. മുൻസർഗത്തിൽ വാല്മീകി കല്മാഷപാദന്റെ കഥ പറഞ്ഞു; ഇവിടെ ച്യവനൻ മാന്ധാതാവിന്റേതും — രണ്ടും ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ ദുഃഖകരമായ സംഭവങ്ങൾ. ഇങ്ങനെ ഋഷിമാർ ക്രമമായി ശത്രുഘ്നനെ യുദ്ധത്തിനു മാനസികമായി സജ്ജനാക്കുന്നു. ‘രാത്ര്യാം പ്രവൃത്തായാം’ (രാത്രിയായപ്പോൾ) എന്ന കാലനിർദേശവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — യുദ്ധത്തിന്റെ തലേരാത്രിയിലാണ് ഈ ചർച്ച.

ച്യവനൻ പറയുന്നു — പണ്ട് അയോധ്യയിൽ യുവനാശ്വന്റെ പുത്രനും ബലവാനും വീര്യവാനുമായ മാന്ധാതാവ് എന്ന രാജാവ് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. ആ ഭൂപതി ഭൂമി മുഴുവൻ തന്റെ ഭരണത്തിൻകീഴിലാക്കിയശേഷം ഇവിടെനിന്നു ദേവലോകം ജയിക്കാൻ ഒരുങ്ങി. ദേവലോകം ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ മാന്ധാതാവ് ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രനും മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാർക്കും തീവ്രമായ ഭയമുണ്ടായി. ‘ശക്രന്റെ അർധാസനവും അർധരാജ്യവും നേടി ദേവഗണങ്ങളാൽ വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനായിത്തീരും’ എന്ന് ആ രാജാവ് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. മാന്ധാതാവ് ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ പ്രസിദ്ധനായ ചക്രവർത്തിയാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബലം ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. എന്നാൽ ഭൂമിയെ ജയിച്ചിട്ടും തൃപ്തനാകാതെ അദ്ദേഹം സ്വർഗവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു — ഇത് അതിലോഭമാണ്. മനുഷ്യൻ ദേവരാജ്യം കാംക്ഷിക്കുന്നതു മര്യാദയുടെ ലംഘനമാണെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ ഭയവും പരാമർശയോഗ്യമാണ് — മനുഷ്യരാജാവിന്റെ തപസ്സിലും ബലത്തിലും ദേവന്മാർപോലും ഭയക്കുന്നു. ഇവിടെ അഹങ്കാരത്തിന്റെ പതനത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുണ്ട് — അതിരുകടന്ന മഹത്ത്വാകാംക്ഷ നാശത്തിനു കാരണമാകുന്നു. അദ്ദേഹം ശത്രുഘ്നന്റെ പൂർവികനാണ്; അതിനാൽ ആ കഥ ശത്രുഘ്നനു സ്വവംശത്തിന്റെ മഹത്ത്വവും ദോഷവും ഒരേസമയം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘പ്രതിജ്ഞാം അധ്യരോഹത്’ (പ്രതിജ്ഞയിൽ ആരോഹണം ചെയ്തു) എന്ന വാക്പ്രയോഗം പ്രതിജ്ഞയുടെ ദൃഢത സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാപകരമായ ഉദ്ദേശ്യം അറിഞ്ഞ് പാകശാസനനായ ഇന്ദ്രൻ യുവനാശ്വപുത്രനോടു സാന്ത്വനത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, നീ ഇപ്പോഴും മനുഷ്യലോകത്തുപോലും പൂർണരാജാവല്ല; ഭൂമിയെ വശത്താക്കാതെയാണ് ഇവിടെ ദേവരാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. വീരാ, ഭൂമി മുഴുവനും നിന്റെ വശത്തായിക്കഴിഞ്ഞാൽ, ഭൃത്യരോടും സൈന്യത്തോടും വാഹനങ്ങളോടുംകൂടി ഇവിടെ ദേവരാജ്യം ഭരിച്ചുകൊള്ളുക.’ ഇന്ദ്രൻ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല; ബുദ്ധികൊണ്ടു മാന്ധാതാവിനെ പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നു. മാന്ധാതാവ് അദ്ദേഹത്തോടു തിരിച്ചു ചോദിച്ചു: ‘ശക്രാ, ഭൂതലത്തിൽ എവിടെയാണ് എന്റെ ഭരണം തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്?’ സഹസ്രാക്ഷൻ അദ്ദേഹത്തോടു പറഞ്ഞു: ‘അനഘാ, മധുവനത്തിൽ മധുപുത്രനായ ലവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ നിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്നില്ല.’ സഹസ്രാക്ഷൻ പറഞ്ഞ ആ ഘോരമായ അപ്രിയവാക്കു കേട്ട് രാജാവ് ലജ്ജിതനായി തല കുനിച്ചു; ഒന്നും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അൽപം തല താഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് സഹസ്രാക്ഷനോടു യാത്ര പറഞ്ഞ് ശ്രീമാനായ ആ നരേശ്വരൻ വീണ്ടും ഈ ലോകത്തേക്കു മടങ്ങിവന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ യുക്തി സൂക്ഷ്മമാണ് — മാന്ധാതാവിനെ ലവണനുമായി ഏറ്റുമുട്ടിക്കുന്നു; അങ്ങനെ രണ്ടുവിധത്തിലും ദേവന്മാർക്കു ലാഭം. ഇവിടെ ‘പാപം അഭിപ്രായം’ (പാപകരമായ ഉദ്ദേശ്യം) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി മാന്ധാതാവിന്റെ ആഗ്രഹത്തെ നിന്ദിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കു ന്യായവുമാണ് — സ്വന്തം രാജ്യത്തിൽത്തന്നെ എല്ലാവരെയും ഭരിക്കാത്തവൻ മറ്റൊരു രാജ്യം എങ്ങനെ ഭരിക്കും? മാന്ധാതാവിന്റെ ലജ്ജ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സത്യനിഷ്ഠ കാണിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രന്റെ വാക്ക് അദ്ദേഹം ഖണ്ഡിക്കുന്നില്ല, മൗനത്തിലൂടെ സ്വീകരിക്കുന്നു. തല താഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം സ്വർഗത്തിൽനിന്നു മടങ്ങുന്നു — മഹത്ത്വാകാംക്ഷയ്ക്കേറ്റ ആദ്യത്തെ ആഘാതം. ലവണൻ ഇന്ദ്രനുപോലും ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനാണെന്ന് ഇവിടെ പരോക്ഷമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതുവഴി ശത്രുഘ്നന്റെ കർമത്തിന്റെ ഗൗരവം വർധിക്കുന്നു.

ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന ആ രാജാവ് ഹൃദയത്തിൽ അമർഷം പേറിക്കൊണ്ട്, ഭൃത്യരോടും സൈന്യത്തോടും വാഹനങ്ങളോടുംകൂടി മധുപുത്രനെ വശത്താക്കാനായി വന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ കുറ്റപ്പെടുത്തലിൽ അപമാനിതനായ അദ്ദേഹം തന്റെ കളങ്കം തുടച്ചുനീക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ലവണനുമായി യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ ലവണന്റെ അടുക്കലേക്ക് ഒരു ദൂതനെ അയച്ചു. രാജനീതിയനുസരിച്ച് യുദ്ധത്തിനു മുമ്പു ദൂതനെ അയയ്ക്കുന്നതു ധർമ്യമാണ്. ആ ദൂതൻ ചെന്ന് മധുപുത്രനോട് അനേകം അപ്രിയവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ദൂതനെ രാക്ഷസൻ ഭക്ഷിച്ചു. ദൂതൻ അവധ്യനാണ് എന്നത് എല്ലായിടത്തും ധർമമാണ്; എന്നാൽ രാക്ഷസൻ ആ ധർമം മാനിക്കുന്നില്ല — ഇത് അവന്റെ ക്രൗര്യത്തിനു തെളിവാണ്. ദൂതൻ മടങ്ങിവരാൻ വൈകിയപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ രാജാവ് ശരവർഷംകൊണ്ട് ആ രാക്ഷസനെ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും പീഡിപ്പിച്ചു. ദൂതൻ മടങ്ങിവരാത്തതിൽനിന്നുതന്നെ രാജാവ് സംഭവിച്ചത് അറിയുന്നു; താമസിയാതെ ആക്രമിക്കുന്നു. ഇവിടെ മാന്ധാതാവിന്റെ ക്രോധം ന്യായമാണ്; എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അശ്രദ്ധ — ശൂലത്തിന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാതെ, ശൂലമേന്തിയ ലവണനെ യുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ഈ അശ്രദ്ധതന്നെയാണു രാമൻ ശത്രുഘ്നനു വിലക്കിയിരുന്നത്. മാന്ധാതാവ് സൈന്യത്തോടൊപ്പം വന്നു, ദൂതനെ അയച്ചു — അതിനാൽ ലവണൻ മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ സജ്ജനായിരുന്നു; ശത്രുഘ്നനാകട്ടെ സൈന്യത്തെ ദൂരെ നിർത്തി ഒറ്റയ്ക്കു രഹസ്യമായി പോകുന്നു.

അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കൈകൊണ്ടു ശൂലമെടുത്തു; അനുചരന്മാരോടുകൂടിയ രാജാവിനെ കൊല്ലാനായി ആ ഉത്തമായുധം പ്രയോഗിച്ചു. ലവണന്റെ ചിരി അവജ്ഞയുടെ സൂചനയാണ് — ശൂലം കൈയിലുള്ളപ്പോൾ അവൻ നിർഭയനാണ്. ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ശൂലം ഭൃത്യരോടും സൈന്യത്തോടും വാഹനങ്ങളോടുംകൂടിയ രാജാവിനെ ഭസ്മമാക്കിയശേഷം വീണ്ടും ലവണന്റെ കൈയിൽ തിരിച്ചെത്തി. ശൂലത്തിന്റെ ഇരട്ടശക്തി ഇവിടെ കാണാം — സർവനാശകത്വവും വീണ്ടും ധാരകന്റെ കൈയിലേക്കുള്ള മടക്കവും. ഇങ്ങനെ അതിമഹാനായ ആ രാജാവ് സൈന്യവാഹനങ്ങളോടൊപ്പം കൊല്ലപ്പെട്ടു. സൗമ്യാ, ശൂലത്തിന്റെ ബലം അളവറ്റതും അനുത്തമവുമാണ്. ത്രിലോകപ്രസിദ്ധനായ മാന്ധാതാവുപോലും ഒരൊറ്റ പ്രഹരംകൊണ്ടു സൈന്യത്തോടൊപ്പം നശിച്ചു — ഇതിൽനിന്നു ശൂലത്തിന്റെ ഭീഷണത വ്യക്തമാണ്. ച്യവനൻ കഥ മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല, സത്യം പറയുന്നു — ശത്രുഘ്നൻ ജാഗ്രതയുള്ളവനാകണം. എന്നാൽ ഈ ഭയത്തിലും ഒരു പ്രതീക്ഷയുണ്ട് — ശൂലം എപ്പോഴും ലവണന്റെ കൈയിലുണ്ടാകില്ല. മാന്ധാതാവിന്റെ പരാജയം പരാക്രമത്തിന്റെ കുറവുകൊണ്ടല്ല, കാലത്തെയും ഉപായത്തെയുംകുറിച്ചുള്ള അജ്ഞതകൊണ്ടാണ്.

ച്യവനൻ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു — ‘നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ നീ ലവണനെ കൊല്ലും, സംശയമില്ല; ആയുധമെടുക്കാത്ത അവനെ വേഗം കൊന്നാൽ നിന്റെ വിജയം സുനിശ്ചിതമാണ്. ഈ കർമം നീ ചെയ്താൽ ലോകങ്ങൾക്കു ക്ഷേമമുണ്ടാകും. നരശ്രേഷ്ഠാ, ദുരാത്മാവായ ലവണനെക്കുറിച്ചുള്ളതെല്ലാം — ശൂലത്തിന്റെ ഘോരവും അളവറ്റതുമായ ബലവും — നിന്നോടു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; രാജാവേ, മാന്ധാതാവിന്റെ വിനാശവും പ്രയത്നപൂർവം സംഭവിച്ചതാണ്.’ ‘യത്നേന’ (പ്രയത്നത്താൽ) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ദ്രന്റെ പ്രയത്നത്താലും ആ വിനാശം സംഭവിച്ചു എന്നാണ്. ഒടുവിൽ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ ച്യവനൻ പറയുന്നു: ‘മഹാത്മാവേ, നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ നീ ലവണനെ കൊല്ലും; ഇതിൽ എനിക്കു സംശയമില്ല; മാംസം തേടി ശൂലമില്ലാതെ പുറത്തിറങ്ങിയ അവനെ കൊന്നാൽ, നരേന്ദ്രാ, നിനക്കു വിജയം ഉറപ്പാണ്.’ ഋഷിയുടെ ആശീർവാദം ശത്രുഘ്നന്റെ ആത്മവിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കുന്നു. രാമന്റെ ഉപായം, വാല്മീകിയുടെ കഥ, ച്യവനന്റെ ആശ്വാസവചനം — ഇവ മൂന്നുമാണു ശത്രുഘ്നന്റെ തയ്യാറെടുപ്പിന്റെ തൂണുകൾ. മാന്ധാതാവിന്റെ പിഴവിൽനിന്നു പാഠം പഠിച്ച് ശത്രുഘ്നൻ ജയിക്കുമെന്നു വായനക്കാരനും വിശ്വസിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः॥ ६७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക