॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 63-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ശത്രുഘ്നാഭിഷേകവും ശൂലരഹസ്യവും

ശത്രുഘ്നന്റെ ലജ്ജയും ആജ്ഞാസ്വീകാരവും, മഥുരയുടെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം, ദിവ്യശരം നൽകലും അതിന്റെ ഉത്പത്തികഥയും, ലവണന്റെ ശൂലത്തിന്റെ സ്വരൂപം, ശൂലമില്ലാത്ത ലവണനെ വാതിൽക്കൽവച്ചു കൊല്ലാനുള്ള ഉപായം

മധുപുരത്തിന്റെ രാജ്യത്തിൽ ശത്രുഘ്നനെ അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ തീരുമാനിച്ചു. ആ വാക്കു കേട്ട് വീര്യസമ്പന്നനായിട്ടും ശത്രുഘ്നൻ അത്യന്തം ലജ്ജിതനായി; പതുക്കെപ്പതുക്കെ പറഞ്ഞു. ‘മന്ദം മന്ദം’ (പതുക്കെപ്പതുക്കെ) എന്ന പദദ്വയം അവന്റെ സങ്കോചം കാണിക്കുന്നു — ശൂരനായിട്ടും ജ്യേഷ്ഠന്റെ മുന്നിൽ അവൻ വിനീതനാണ്. അവൻ ആദ്യം ധർമസങ്കടം വ്യക്തമാക്കുന്നു — ‘കാകുത്സ്ഥാ, ഈ കാര്യത്തിൽ അധർമമുണ്ടെന്നു ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു; ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്മാർ ഉള്ളപ്പോൾ ഇളയവനെ എങ്ങനെ അഭിഷേകം ചെയ്യും?’ എന്ന്. രഘുകുലത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠനുമാത്രമാണു രാജ്യാധികാരം എന്നതാണു പാരമ്പര്യം; ഭരതനും ലക്ഷ്മണനും അവനെക്കാൾ ജ്യേഷ്ഠരാണ്. എങ്കിലും അവൻ തുടർന്നു പറയുന്നു — ‘അങ്ങയുടെ ആജ്ഞ നിശ്ചയമായും അനുസരിക്കേണ്ടതാണ്; മഹാഭാഗാ, അതു ലംഘിക്കാനാവാത്തതാണ്.’ ഇങ്ങനെ ധർമത്തിന്റെ രണ്ടു പക്ഷങ്ങൾ അവൻ മുന്നിൽവയ്ക്കുന്നു — ഒരുവശത്ത് ജ്യേഷ്ഠന്മാരുടെ അധികാരം, മറുവശത്ത് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ. തുടർന്ന് അവൻ തന്റെ സ്വന്തം തെറ്റ് അന്വേഷിക്കുന്നു — ‘മധ്യമനായ ഭരതൻ ലവണവധത്തിനു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുമ്പോൾ ഞാൻ മറുപടി പറയരുതായിരുന്നുവെന്ന് അങ്ങയിൽനിന്നു ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ശ്രുതികളിൽനിന്നും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.’ ഇവിടെ ‘ശ്രുതം’ (കേട്ടിട്ടുണ്ട്) എന്ന പദത്തിന്റെ മൂന്നുവട്ടമുള്ള ആവർത്തനം ഉപദേശത്തിന്റെ ദൃഢത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്റെ വാക്കിനെ മറികടന്ന് സ്വയം പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതുതന്നെയാണ് അവന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അപരാധം.

ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ തെറ്റു വിവരിക്കുന്നു — ‘ലവണനെ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ കൊല്ലാം’ എന്ന ഘോരമായ ദുർവചനം ഞാൻ ഉച്ചരിച്ചു; പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ആ ദുരുക്തിയുടെ ഫലമായാണ് എനിക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത്. അഭിഷേകത്തെ അവൻ ബഹുമതിയായി കാണുന്നില്ല, ശിക്ഷയായിട്ടാണു കാണുന്നത്. ജ്യേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും മറുപടി പറയരുത്; അത്തരം വാക്ക് അധർമം നിറഞ്ഞതും പരലോകം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതുമാണെന്ന് അവൻ പറയുന്നു. അതിനാൽ അവൻ നിശ്ചയിക്കുന്നു — ‘കാകുത്സ്ഥാ, ഞാൻ രണ്ടാമതൊരു മറുപടി പറയുകയില്ല; മാനദാ, രണ്ടാമത്തെ മറുപടികൊണ്ട് രണ്ടാമതൊരു ശിക്ഷ എന്റെമേൽ വന്നുവീഴരുതല്ലോ.’ ഇവിടെ നേർത്ത ഒരു നർമത്തിന്റെ ഛായയുമുണ്ട് — വീണ്ടും എതിർത്തുപറഞ്ഞാൽ ഇതിലും വലിയ ശിക്ഷ വന്നേക്കാം! ഒടുവിൽ അവൻ തന്നെത്തന്നെ പൂർണമായി സമർപ്പിക്കുന്നു — ‘രാജാവേ, ഞാൻ അങ്ങയുടെ ഇച്ഛാനുസാരിയാണ്; അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടംപോലെതന്നെ ചെയ്യാം.’ എന്നാൽ ഒരു അപേക്ഷ അവൻ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു — ‘രഘുനന്ദനാ, എന്നാൽ ഉണ്ടാകാവുന്ന അധർമം അങ്ങു നശിപ്പിക്കണം.’ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ചെയ്യുന്ന കർമത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം രാജാവിനാണ് എന്ന ധർമശാസ്ത്രമതമാണ് ഇവിടെ പിന്തുടരുന്നത്. ഇങ്ങനെ വിനയവും ധർമബുദ്ധിയും കൈവിടാതെ ശത്രുഘ്നൻ ആജ്ഞ സ്വീകരിക്കുന്നു; അവന്റെ വാക്കുകളിൽ അഹങ്കാരത്തിന്റെ ലേശംപോലുമില്ല.

ശൂരനും മഹാത്മാവുമായ ശത്രുഘ്നൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാമൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി. അനുജന്റെ വിനയവും ആജ്ഞാസ്വീകാരവും കണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സു പ്രസന്നമായി. അദ്ദേഹം ഭരതനോടും ലക്ഷ്മണനോടും ആജ്ഞാപിച്ചു — ‘ശ്രദ്ധയോടെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള സാമഗ്രികൾ കൊണ്ടുവരുവിൻ; പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാഘവൻ ശത്രുഘ്നനെ ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ അഭിഷേകം ചെയ്യും.’ ‘അദ്യൈവ’ (ഇന്നുതന്നെ) എന്ന പദം രാമന്റെ തിടുക്കം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഋഷിമാർ ലവണഭയത്താൽ പീഡിതരാണ്, താമസം ഉചിതമല്ല. അദ്ദേഹം വീണ്ടും ആജ്ഞാപിക്കുന്നു — ‘പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനെയും നൈഗമന്മാരെയും ഋത്വിക്കുകളെയും എല്ലാ മന്ത്രിമാരെയും എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കൊണ്ടുവരുവിൻ.’ രാജ്യാഭിഷേകം കുടുംബത്തിന്റെ മാത്രം ഉത്സവമല്ല; രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ അംഗങ്ങളുടെയും — പുരോഹിതന്മാർ, ഋത്വിക്കുകൾ, പൗരജനങ്ങൾ, മന്ത്രിമാർ — സമ്മതത്തോടെയാണ് അതു നടത്തുന്നതെന്ന് ഇവിടെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് മഹാരഥന്മാരായ ഭരതനും ലക്ഷ്മണനും അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്തു. പുരോഹിതനെ മുൻനിർത്തി അഭിഷേകത്തിന്റെ ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ച് രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണരും രാജഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ അഭിഷേകം വിധിപ്രകാരം നടന്നു. പുരോഹിതന്റെ മുൻസ്ഥാനം വൈദികവിധിയുടെ പ്രാധാന്യം കാണിക്കുന്നു. രാമന്റെ ആജ്ഞയുടെ വേഗമേറിയ പാലനവും സഹോദരന്മാരുടെ ഐക്യവും ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്.

ആ അഭിഷേകം ശോഭനമായിരുന്നു; രാഘവനും നഗരത്തിനും അത്യധികം ആഹ്ലാദം നൽകുന്നതായിരുന്നു. അഭിഷിക്തനായ കാകുത്സ്ഥൻ ശത്രുഘ്നൻ സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. കവി ഒരു ഉപമ നൽകുന്നു — പണ്ട് ഇന്ദ്രനോടൊപ്പമുള്ള ദേവന്മാർ സ്കന്ദനെ ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്തതുപോലെ. ഈ ഉപമ അർഥവത്താണ് — താരകാസുരനെ കൊല്ലാനാണു സ്കന്ദൻ അഭിഷിക്തനായത്; ലവണനെ കൊല്ലാനാണു ശത്രുഘ്നൻ. രണ്ടിടത്തും അഭിഷേകം അസുരവധത്തിന്റെ മുന്നോടിയാണ്. ക്ലേശമില്ലാതെ മഹാകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന രാമൻ ശത്രുഘ്നനെ അഭിഷേകം ചെയ്തപ്പോൾ പൗരന്മാരും ബഹുശ്രുതരായ ബ്രാഹ്മണരും ആനന്ദിച്ചു. കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും മറ്റു രാജസ്ത്രീകളും രാജഭവനത്തിൽ മംഗളകർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു. അമ്മമാർ ഒരുമിച്ചു മംഗളം ആചരിക്കുന്നത് രഘുകുലത്തിനു വീണ്ടും കൈവന്ന സൗമനസ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — മുമ്പ് രാമന്റെ അഭിഷേകം തടഞ്ഞ കൈകേയി ഇന്ന് ഇളയവന്റെ അഭിഷേകത്തിൽ മംഗളം ചെയ്യുന്നു. ലവണഭയത്താൽ രാമനെ ശരണം പ്രാപിച്ച യമുനാതീരവാസികളായ മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരും അഭിഷേകവാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ചു. ആ ജനങ്ങളെല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ ഒത്തുചേർന്നു; രാജ്യം ഉത്സവമയമായി. ഇങ്ങനെ സർഗത്തിന്റെ ഈ ഭാഗം രാജ്യത്തിലെ എല്ലാ വർഗങ്ങളുടെയും ആനന്ദം ചിത്രീകരിക്കുന്നു.

ശത്രുഘ്നന്റെ അഭിഷേകംകൊണ്ടുതന്നെ ലവണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞു എന്ന് യമുനാതീരവാസികളായ ഋഷിമാർ കരുതി — അഭിഷേകം നടന്നതോടെതന്നെ ലവണന്റെ മരണം നിശ്ചിതമാണെന്ന് അവർ വിചാരിച്ചു. രാമന്റെ സങ്കൽപത്തിൽ അവർക്കു ദൃഢമായ വിശ്വാസമുണ്ട്. അനന്തരം രാഘവൻ അഭിഷിക്തനായ ശത്രുഘ്നനെ മടിയിലിരുത്തി, അവനിൽ തേജസ്സു നിറച്ചുകൊണ്ട് മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. മടിയിലിരുത്തൽ അച്ഛന്റേതുപോലുള്ള വാത്സല്യം കാണിക്കുന്നു; ദശരഥന്റെ അഭാവത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനാണ് അച്ഛന്റെ സ്ഥാനത്ത്. ‘തേജോ ഽഭിപൂരയൻ’ (തേജസ്സു നിറച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമൻ സ്വന്തം തേജസ്സ് അനുജനിലേക്കു പകരുന്നുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം പറയുന്നു — ‘ഇതാ നിനക്ക് അമോഘവും ദിവ്യവും ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നതുമായ ഒരു ശരം; സൗമ്യനായ രഘുനന്ദനാ, ഇതുകൊണ്ടു നീ ലവണനെ കൊല്ലും.’ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശരത്തിന്റെ ഉത്പത്തി പറഞ്ഞുതുടങ്ങുന്നു — ‘കാകുത്സ്ഥാ, ദേവാസുരന്മാർപോലും കാണാതിരുന്ന, അജിതനും ദിവ്യനും സ്വയംഭൂവുമായ ദേവൻ മഹാർണവത്തിൽ ശയിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ശരം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.’ പ്രളയകാലത്ത് സമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ അവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്. ആയുധത്തിന്റെ ദിവ്യമായ ഉത്ഭവം അറിയുന്നതോടെ ശത്രുഘ്നന്റെ വിശ്വാസം ദൃഢമാകണം എന്നാണു രാമന്റെ അഭിപ്രായം.

രാമൻ ശരത്തിന്റെ കഥ തുടരുന്നു — ‘സകലജീവികൾക്കും അദൃശ്യനായ ആ ദേവൻ ക്രോധാവിഷ്ടനായി, ദുരാത്മാക്കളായ മധുകൈടഭന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി ഈ ഉത്തമശരം സൃഷ്ടിച്ചു. ആ രണ്ട് അസുരന്മാരും സകലജീവികളെയും നശിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങിനിൽക്കുകയായിരുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച അദ്ദേഹം ഈ ശരംകൊണ്ട് അവരെ യുദ്ധത്തിൽ കൊന്നു. ജനങ്ങളുടെ ഭോഗത്തിനായി കൈടഭനെയും മധുവിനെയും കൊന്നശേഷം ഈ ശരശ്രേഷ്ഠംകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു.’ ഇവിടെ സൃഷ്ടിക്കു മുമ്പ് ദുഷ്ടനാശം എന്നതാണു ക്രമം — ആദ്യം വിഘ്നങ്ങളുടെ നിവാരണം, പിന്നെ സൃഷ്ടി. മധുവിന്റെ പേര് ഇവിടെ രണ്ടുവട്ടം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു — ആദികാലത്ത് മധു എന്ന അസുരൻ ഈ ശരംകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഇന്ന് മധുവിന്റെ പുത്രനായ ലവണൻ ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ കൊല്ലപ്പെടും; ഇതു നാമസാമ്യത്തിന്റെ ഒരു സൂക്ഷ്മവിന്യാസമാണ്. തുടർന്ന് രാമൻ തന്റെ സംയമം കാണിക്കുന്നു — ‘ശത്രുഘ്നാ, രാവണവധം ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾപോലും ഞാൻ ഈ ശരം പ്രയോഗിച്ചില്ല; ജീവികൾക്കു വലിയ നാശം സംഭവിക്കുമല്ലോ എന്നതിനാൽ.’ ഇതിലൂടെ ശരത്തിന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും രാമന്റെ കരുണയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. രാവണനുവേണ്ടിപ്പോലും പ്രയോഗിക്കാത്ത ശരമാണ് ലവണനുവേണ്ടി നൽകുന്നത് — ഇതിൽനിന്ന് ലവണവധത്തിന്റെ ഗൗരവം അറിയാം.

തുടർന്ന് രാമൻ ശത്രുവിന്റെ സാമർഥ്യം വിവരിക്കുന്നു; ശത്രുവിന്റെ ബലം അറിയാതെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് ഉചിതമല്ലല്ലോ. മഹാത്മാവായ ത്ര്യംബകൻ — ശിവൻ — ശത്രുനാശത്തിനായി മധുവിനു നൽകിയ ഉത്തമായുധമായ ആ മഹാശൂലം ഇപ്പോൾ ലവണന്റെ അധീനതയിലാണ്. ലവണൻ ആ ശൂലം ഭവനത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചുവച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും പൂജിക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചെന്ന് ഉത്തമമായ ആഹാരം — ജീവികളുടെ മാംസം — നേടുന്നു. എന്നാൽ ആരെങ്കിലും യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച് അവനെ വെല്ലുവിളിച്ചാൽ ആ രാക്ഷസൻ ശൂലമെടുത്ത് അവനെ ഭസ്മമാക്കുന്നു. ശൂലത്തിന്റെ ഈ ശക്തി ഇവിടെ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — അതു കൈയിലുള്ളപ്പോൾ അവൻ അജയ്യനാണ്. എന്നാൽ ശൂലം ഭവനത്തിൽത്തന്നെ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു, ആഹാരത്തിനായി പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ അവൻ അതു കൊണ്ടുപോകുന്നില്ല എന്നും ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ദൗർബല്യത്തിനുള്ള പഴുത്. ശിവന്റെ വരത്തെ രാമൻ അവഗണിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിനെ പ്രമാണമായി സ്വീകരിച്ച് അതിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽത്തന്നെ ഉപായം അന്വേഷിക്കുന്നു. ഇതു ശ്രീരാമന്റെ ധർമബുദ്ധിയുടെയും നീതികൗശലത്തിന്റെയും ഉദാഹരണമാണ്.

രാമൻ ഉപായം ഉപദേശിക്കുന്നു — ‘പുരുഷശാർദൂലമേ, ആയുധമില്ലാത്ത ആ ലവണൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ നീ ആയുധമേന്തി വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുക. ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് അവനെ യുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിക്കുക; മഹാബാഹോ, അപ്പോൾ നീ ആ രാക്ഷസനെ കൊല്ലും. മറ്റൊരു രീതിയിൽ ചെയ്താൽ അവൻ അവധ്യനായിരിക്കും; എന്നാൽ ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, വീരാ, അവൻ നാശം പ്രാപിക്കും.’ ഒടുവിൽ രാമൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു — ‘ഇതെല്ലാം നിന്നോടു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു, ശൂലത്തിന്റെ വിപര്യയവും; ശ്രീമാനായ നീലകണ്ഠന്റെ കൃത്യം ലംഘിക്കാനാവാത്തതാണല്ലോ.’ ‘വിപര്യയം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് ശൂലത്തിന്റെ വിപരീതമായ പരിണാമം — ധരിക്കുമ്പോൾ രക്ഷണം, ഇല്ലാത്തപ്പോൾ വിനാശം — സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നീതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ മൗലികതത്ത്വം ഇവിടെയുണ്ട് — ശത്രുവിനു ബലമില്ലാത്ത കാലവും സ്ഥലവും തിരഞ്ഞെടുക്കണം. യുദ്ധത്തിലെ വിജയം പരാക്രമംകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, ബുദ്ധികൊണ്ടുംകൂടിയാണു നേടേണ്ടത്. ശത്രുഘ്നൻ ഇപ്പോൾ ദിവ്യശരംകൊണ്ടും ഉപായജ്ഞാനംകൊണ്ടും സജ്ജനാണ്; തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ അവൻ ഈ ഉപദേശം അക്ഷരംപ്രതി പാലിക്കും. ശിവന്റെ വരത്തിന്റെ ഗൗരവം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ രാമൻ ധർമത്തിന്റെ വിജയം സാധിക്കുന്നു — ഇതാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ സാരം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रिषष्टितमः सर्गः॥ ६३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക