സർഗ്ഗം
ലവണവധത്തിനു ശത്രുഘ്നന്റെ നിയോഗം
ലവണനെക്കുറിച്ചുള്ള രാമന്റെ ചോദ്യം, ഋഷിമാരുടെ ഉത്തരം, രാമന്റെ പ്രതിജ്ഞ, ഭരതന്റെ ഉത്സാഹം, ശത്രുഘ്നന്റെ അപേക്ഷ, മധുപുരത്തിൽ ശത്രുഘ്നനെ അഭിഷേകം ചെയ്യാനുള്ള തീരുമാനം
ഋഷിമാർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാമൻ കൈകൂപ്പി ആ ഋഷിമാരോടു ചോദിച്ചു: ‘ലവണന്റെ ആഹാരമെന്താണ്? ആചാരമെന്താണ്? അവൻ എവിടെയാണു വസിക്കുന്നത്?’ രാഘവന്റെ വാക്കു കേട്ട് ആ ഋഷിമാരെല്ലാം ലവണൻ എങ്ങനെ വളർന്നുവന്നുവെന്ന് അറിയിച്ചു: ‘അവന്റെ ആഹാരം എല്ലാ ജീവികളുമാണ്, വിശേഷിച്ചും താപസന്മാർ; അവന്റെ ആചാരം എപ്പോഴും രൗദ്രതയാണ്; വാസം മധുവനത്തിലും. അനേകായിരം സിംഹങ്ങളെയും പുലികളെയും മൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും മനുഷ്യരെയും കൊന്ന് അവൻ ദിവസേന തന്റെ ആഹാരം കഴിക്കുന്നു. പിന്നെ ഇടയ്ക്കിടെ മറ്റു ജീവികളെയും ആ മഹാബലൻ തിന്നുന്നു — പ്രളയകാലം വന്നെത്തുമ്പോൾ വായ് പിളർന്നു നിൽക്കുന്ന അന്തകനെപ്പോലെ.’ ഇതു കേട്ട് രാഘവൻ ആ മഹാമുനിമാരോടു പറഞ്ഞു: ‘ആ രാക്ഷസനെ ഞാൻ കൊല്ലിക്കും; നിങ്ങളുടെ ഭയം നീങ്ങട്ടെ.’ രാമന്റെ ചോദ്യം യുദ്ധനീതിക്ക് അനുസൃതമാണ് — ശത്രുവിന്റെ ആഹാരം, ആചാരം, വാസസ്ഥാനം എന്നിവ അറിഞ്ഞശേഷം മാത്രമേ അവനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള പദ്ധതി തയ്യാറാക്കാവൂ. കൈകൂപ്പൽ ബ്രാഹ്മണരോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയം വീണ്ടും കാണിക്കുന്നു. ‘വിശേഷിച്ചും താപസന്മാർ’ എന്ന ആവർത്തനം ഋഷിമാരുടെ വ്യഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവരാണ് അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ആഹാരം. മധുവനം യമുനാതീരത്താണ്; അവിടെയാണു പിന്നീട് മഥുരാപുരി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നത്. ‘വായ് പിളർന്ന അന്തകനെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ പ്രളയകാലത്ത് എല്ലാറ്റിനെയും വിഴുങ്ങുന്ന യമനെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്; ലവണന്റെ ഭക്ഷണത്തിനു യാതൊരു നിയമവുമില്ല. രാമന്റെ മറുപടി സംക്ഷിപ്തവും ദൃഢവുമാണ് — ‘ഘാതയിഷ്യാമി’ (കൊല്ലിക്കും) എന്നതു പ്രേരണാർഥരൂപമാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹം സ്വയം പോകില്ല, മറ്റൊരാളെക്കൊണ്ടു കൊല്ലിക്കും എന്നൊരു സൂക്ഷ്മസൂചനയുണ്ട്. ഋഷിമാരുടെ വർണനയിൽ ലവണന്റെ ഭക്ഷണം മൂന്നുതരമാണ് — വന്യമൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മനുഷ്യർ; അതിനാൽ അവന്റെ ഉപദ്രവം സർവവ്യാപിയാണ്. ‘യഥാ വവൃധേ’ (എങ്ങനെ വളർന്നുവോ) എന്ന വാക്ക് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അവന്റെ ബാല്യംമുതലുള്ള എല്ലാ വൃത്താന്തവും ഋഷിമാർക്ക് അറിയാമെന്നാണ്. രാമൻ ഋഷിമാരുടെ ഭയം ഉടനടി നീക്കുന്നു; കാര്യത്തിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ പിന്നീട് ആലോചിക്കുന്നു.
ഉഗ്രതേജസ്വികളായ ആ മുനിമാരോട് അങ്ങനെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തശേഷം രഘുനന്ദനൻ അവിടെ ഒത്തുകൂടിയിരുന്ന എല്ലാ സഹോദരന്മാരോടും പറഞ്ഞു: ‘ഏതു വീരനാണ് ലവണനെ കൊല്ലുക? ആരുടെ പങ്കായി അതു നിശ്ചയിക്കണം — മഹാബാഹുവായ ഭരതന്റേതോ, ബുദ്ധിമാനായ ശത്രുഘ്നന്റേതോ?’ രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭരതൻ പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ അവനെ കൊല്ലാം; അത് എന്റെ പങ്കായി നിശ്ചയിക്കുക.’ ധൈര്യവും ശൗര്യവും നിറഞ്ഞ ഭരതന്റെ വാക്കു കേട്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ അനുജനായ ശത്രുഘ്നൻ സ്വർണാസനം വിട്ട് എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. അവൻ നരാധിപനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു: ‘രഘുനന്ദനാ, മധ്യമനും മഹാബാഹുവുമായ ആര്യൻ ഭരതൻ അനേകം കർമങ്ങൾ ചെയ്തുകഴിഞ്ഞവനാണ്. മുമ്പ് ആര്യന്റെ മടങ്ങിവരവു കാത്ത് ഹൃദയത്തിൽ സന്താപം പേറിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ശൂന്യമായ അയോധ്യയെ പരിപാലിച്ചു. രാജാവേ, മഹായശസ്വിയായ അദ്ദേഹം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ദുഃഖശയ്യകളിൽ കിടന്ന് ഇവിടെ അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; ഫലമൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ച്, ജടയും മരവുരിയും ധരിച്ച്, ഈ രാഘവനന്ദനൻ ഇത്തരം ദുഃഖം അനുഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞു. രാജാവേ, ഈ സേവകനായ ഞാൻ ഇവിടെയുള്ളപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും ക്ലേശം അനുഭവിക്കരുത്.’ ശത്രുഘ്നൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാഘവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു. ഭരതന്റെ ഉടനടിയുള്ള ഉത്സാഹം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീരത്വം കാണിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശത്രുഘ്നന്റെ അപേക്ഷ സഹോദരസ്നേഹത്തിന്റെ ഉത്കൃഷ്ടമായ ഉദാഹരണമാണ് — സ്വന്തം കീർത്തിക്കുവേണ്ടിയല്ല, ഭരതന്റെ വിശ്രമത്തിനുവേണ്ടിയാണ് അവൻ അപേക്ഷിക്കുന്നത്. ‘കൃതകർമാ’ (കർമം ചെയ്തുകഴിഞ്ഞവൻ) — ഭരതൻ രാജ്യരക്ഷയും തപസ്സും ചെയ്തുകഴിഞ്ഞു; അതിനാൽ ഇനി അദ്ദേഹത്തിനു വിശ്രമമാണ് ഉചിതം. രാമന്റെ വനവാസകാലത്തെ ഭരതന്റെ തപസ്സ് ഇവിടെ വീണ്ടും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു — നന്ദിഗ്രാമം, ജട, മരവുരി, ഫലമൂലങ്ങൾ. ‘പ്രേഷ്യേ മയി’ (സേവകനായ ഞാൻ) എന്നതിലൂടെ ശത്രുഘ്നൻ തന്നെത്തന്നെ സേവകനായി കരുതുന്നു; അവൻ ലക്ഷ്മണന്റെ അനുജനാണ്, അവനെപ്പോലെതന്നെ സേവനഭാവമുള്ളവൻ. ആസനം വിട്ട് എഴുന്നേൽക്കുന്നതു വിനയത്തിന്റെ സൂചനയാണ്. രാമൻ രണ്ടുപേരുടെ പേരുകൾ മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ — ഭരതന്റെയും ശത്രുഘ്നന്റെയും; ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് ഇവിടെ പറയുന്നില്ല, എങ്കിലും അവൻ സഭയിൽ ഉണ്ടുതാനും. ശത്രുഘ്നൻ മുമ്പൊരിക്കലും മുഖ്യമായ ഒരു കർമം ചെയ്തിട്ടില്ല; അതിനാൽ ഈ അവസരം അവന്റെ പരാക്രമം പ്രകാശിപ്പിക്കാനുള്ളതാണ്. സഹോദരന്മാർ തമ്മിൽ മത്സരമല്ല, പരസ്പരം വിശ്രമം നൽകാനുള്ള ത്യാഗമാണ് — ഇതാണു രഘുകുലത്തിന്റെ ആദർശം.
രാമൻ പറഞ്ഞു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, അങ്ങനെയാകട്ടെ; എന്റെ ആജ്ഞ നിറവേറ്റുക. മധുവിന്റെ മനോഹരമായ നഗരത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യും. മഹാബാഹോ, ഭരതന്റെ വിശ്രമം നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഇവിടെ വിശ്രമിക്കാൻ വിടുക; നീ ശൂരനും വിദ്യ അഭ്യസിച്ചവനും നഗരസ്ഥാപനത്തിൽ സമർഥനുമാണ്. യമുനാതീരത്ത് ഒരു നഗരവും മംഗളകരമായ ജനപദങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുക. ഒരു രാജാവിന്റെ വംശം പിഴുതെറിഞ്ഞശേഷം അവിടെ ഒരു രാജാവിനെ അവരോധിക്കാത്തവൻ നരകത്തിൽ പോകും. അതിനാൽ പാപനിശ്ചയനായ മധുപുത്രൻ ലവണനെ കൊന്ന്, എന്റെ വാക്കിനെ നീ മാനിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ധർമമനുസരിച്ചു രാജ്യം ഭരിക്കുക. ശൂരാ, എന്റെ വാക്കിനിടയിൽ മറുപടി പറയരുത്. ഇളയവൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കണം, ഇതിൽ സംശയമില്ല. കാകുത്സ്ഥാ, വസിഷ്ഠൻ തുടങ്ങിയ വിപ്രന്മാർ വിധിപ്രകാരം മന്ത്രങ്ങളോടെ നടത്താൻ ഞാൻ ഒരുക്കുന്ന അഭിഷേകം സ്വീകരിക്കുക.’ രാമൻ ശത്രുഘ്നന്റെ നിർദേശം സ്വീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവന് അതിലധികം നൽകുന്നു — യുദ്ധം മാത്രമല്ല, രാജ്യവും. രാജധർമത്തിന്റെ നിയമം — ശത്രുവംശം ഉന്മൂലനം ചെയ്താൽ അവിടെ പുതിയ രാജാവിനെ സ്ഥാപിക്കണം; അല്ലാത്തപക്ഷം ദേശം അരാജകമാകും; ഈ നീതി നരകഭയംകൊണ്ടു ദൃഢീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘മറുപടി പറയരുത്’ എന്ന ആജ്ഞ ശത്രുഘ്നന്റെ സാധ്യമായ വിസമ്മതത്തെ മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ തടയുന്നു — വിനീതനായ അവൻ ജ്യേഷ്ഠന്മാരുടെ മുന്നിൽ രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുകയില്ലല്ലോ. ‘ഇളയവൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കണം’ — രാമൻ സ്വയം അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ പാലിച്ചവനാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കു പ്രമാണമാണ്. ശത്രുഘ്നന്റെ അഭിഷേകം അടുത്ത സർഗത്തിൽ വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ‘കൃതവിദ്യഃ’ (വിദ്യ അഭ്യസിച്ചവൻ), ‘സമർഥോ നിവേശനേ’ (നഗരസ്ഥാപനത്തിൽ സമർഥൻ) എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ ശത്രുഘ്നന്റെ യോഗ്യത തെളിയിക്കുന്നു — അവൻ യോദ്ധാവു മാത്രമല്ല, നഗരനിർമാതാവുമാകും. മധുപുരി പിന്നീട് മഥുര എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; അവിടെയായിരുന്നു ശത്രുഘ്നന്റെ രാജ്യം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः॥ ६२॥