സർഗ്ഗം
യയാതിയുടെ ജരാവിനിമയവും ക്ഷമയും
ജര ഏറ്റെടുക്കാൻ യദു വിസമ്മതിക്കുന്നു, പൂരു സ്വീകരിക്കുന്നു, യയാതിയുടെ യൗവനഭോഗം, ജര തിരികെ സ്വീകരിക്കുന്നു, പൂരുവിന്റെ അഭിഷേകം, യദുവിനു ശാപം, കഥയുടെ ഉപസംഹാരം, പ്രഭാതവർണന
ഉശനസ്സ് ക്രുദ്ധനായി എന്നു കേട്ട്, അത്യന്തമായ ജര ബാധിച്ച് ആർത്തനായിത്തീർന്ന നഹുഷപുത്രൻ യയാതി അപ്പോൾ യദുവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘യദൂ, നീ ധർമജ്ഞനാണ്; എനിക്കുവേണ്ടി എന്റെ ഈ കടുത്ത ജര ഏറ്റെടുക്കുക. മഹായശസ്വിയായ മകനേ, ഞാൻ ഭോഗങ്ങളിൽ രമിക്കട്ടെ. നരശ്രേഷ്ഠാ, ഇന്നും വിഷയസുഖങ്ങളിൽ എനിക്കു തൃപ്തി വന്നിട്ടില്ല; ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം അനുഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞ് ഞാൻ വീണ്ടും ജര സ്വീകരിച്ചുകൊള്ളാം.’ ആ വാക്കു കേട്ട് യദു നരശ്രേഷ്ഠനായ അച്ഛനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങയുടെ പ്രിയപുത്രനായ പൂരുതന്നെ ജര ഏറ്റെടുക്കട്ടെ. രാജാവേ, സമ്പത്തിലും രാജ്യഭാഗത്തിലും അങ്ങയുടെ സാമീപ്യത്തിലുംനിന്ന് ഞാൻ പുറന്തള്ളപ്പെട്ടവനാണ്. രാജൻ, ആരോടൊപ്പമാണോ അങ്ങ് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്, അവർതന്നെ ഇത് ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.’ യയാതിയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രതികരണം ശ്രദ്ധേയമാണ് — അദ്ദേഹം ശുക്രനു പ്രതിശാപം നൽകുന്നില്ല, ക്രോധിക്കുന്നുമില്ല; ശാപം സ്വീകരിച്ച് ഉപായം ആലോചിക്കുന്നു. നിമിക്ക് ഇല്ലാതിരുന്ന ക്ഷമ ഇതുതന്നെയാണ് — പിന്നീട് രാമൻതന്നെ ഇതു പറയുന്നുണ്ട്. ‘പരമികാ ജരാ’ എന്നാൽ അതികഠിനമായ വാർധക്യം. യദുവിന്റെ വാക്കുകൾ കയ്പുള്ളതെങ്കിലും യുക്തിയുള്ളതാണ് — സ്നേഹത്തിന്റെ പങ്കു പറ്റുന്നവൻതന്നെ ഭാരത്തിന്റെയും പങ്കു പറ്റണം. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വർണിച്ച അപമാനം ഇപ്പോഴും അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നു; ‘ഞാൻ പുറന്തള്ളപ്പെട്ടവനാണ്’ എന്ന വാക്ക് അവന്റെ ദീർഘകാലത്തെ വേദന പ്രകടമാക്കുന്നു. എന്നാൽ അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ നിരസിക്കുന്നതു ധർമദൃഷ്ട്യാ അപരാധമാണ്; അതിന്റെ ഫലം പിന്നീടു കാണാം.
അവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് രാജാവ് പൂരുവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘മഹാബാഹോ, എനിക്കുവേണ്ടി ഈ ജര ഏറ്റെടുക്കുക.’ നഹുഷപുത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പൂരു കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ ധന്യനാണ്, അനുഗൃഹീതനാണ്; ഞാൻ അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയിൽ നിൽക്കുന്നവനാണ്.’ പൂരുവിന്റെ വാക്കു കേട്ട് നഹുഷപുത്രൻ അത്യധികം സന്തോഷിച്ച് അതുല്യമായ ആഹ്ലാദം അനുഭവിച്ചു; ആ ജര അവനിലേക്കു പകർന്നുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആ രാജാവ് യുവാവായിത്തീർന്ന് ആയിരക്കണക്കിനു യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് അനേകായിരം വർഷം ഭൂമി ഭരിച്ചു. പൂരുവിന്റെ മറുപടി പുത്രധർമത്തിന്റെ ആദർശമാണ് — അവൻ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നില്ല, കാരണം ആരായുന്നില്ല; അച്ഛന്റെ ആജ്ഞയെ അനുഗ്രഹമായി മാത്രം കരുതുന്നു. ‘ധന്യോ ഽസ്മി’ (ഞാൻ ധന്യനാണ്) എന്ന വാക്ക്, അച്ഛനെ സേവിക്കാനുള്ള അവസരംതന്നെ അവനു ഭാഗ്യമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. യയാതിയും യൗവനം ഭോഗത്തിനു മാത്രമല്ല, യജ്ഞങ്ങൾക്കും പ്രജാപാലനത്തിനുംകൂടി ഉപയോഗിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭോഗവും ധർമാനുസാരിയാണ്. ഇവിടെ രാമായണത്തിന്റെ മുഖ്യവിഷയം — പിതൃവാക്യപരിപാലനം — വീണ്ടും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു; രാമനും അച്ഛന്റെ വാക്കനുസരിച്ചാണല്ലോ വനത്തിലേക്കു പോയത്. പൂരുവിന്റെ യൗവനത്യാഗം രാമന്റെ രാജ്യത്യാഗവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്നതാണ്; ഇരുവരും അച്ഛന്റെ സത്യം കാത്തു. ശ്രോതാക്കൾ ഇവിടെ രാമന്റെ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ നിഴൽ കാണുന്നു. ‘ജരാം സംക്രാമയത്’ (ജര പകർന്നുകൊടുത്തു) എന്ന വാക്യം തപോബലത്തിന്റെ അദ്ഭുതകരമായ സാമർഥ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ശുക്രന്റെ ശാപംപോലും, മറ്റൊരാൾ സ്വേച്ഛയാ ഏറ്റെടുക്കുന്നെങ്കിൽ, അയാളിൽ സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയും. അതിനാൽ പൂരുവിന്റെ സ്വീകാരംതന്നെയാണ് ഈ ഉപായത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് രാജാവ് പൂരുവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘മകനേ, എന്റെ ജര കൊണ്ടുവരിക; എന്റെ ന്യാസം (ഏൽപ്പിച്ച നിക്ഷേപം) തിരികെ തരിക. മകനേ, ഒരു ന്യാസമെന്നപോലെയാണു ഞാൻ ജര നിന്നിലേക്കു പകർന്നത്; അതിനാൽ ഞാൻ ആ ജര തിരികെ സ്വീകരിക്കാം; നീ വ്യസനിക്കേണ്ട. മഹാബാഹോ, എന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ചതിൽ ഞാൻ പ്രീതനാണ്; പ്രീതിയോടെ ഞാൻ നിന്നെ നരാധിപനായി രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യും.’ മകൻ പൂരുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം നഹുഷപുത്രനായ യയാതിരാജാവ് ക്രുദ്ധനായി ദേവയാനീപുത്രനായ യദുവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘ക്ഷത്രിയരൂപത്തിലുള്ള, സമീപിക്കാനാവാത്ത ഒരു രാക്ഷസനായിട്ടാണ് എന്നിൽനിന്നു നീ ജനിച്ചത്; നീ എന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കുന്നു; അതിനാൽ പ്രജകളുടെ കാര്യത്തിൽ നീ വിഫലനാകട്ടെ. ഗുരുസ്ഥാനീയനായ അച്ഛനെ നീ അവമാനിക്കുന്നതിനാൽ ദാരുണരായ രാക്ഷസന്മാരെ — യാതുധാനന്മാരെ — നീ ജനിപ്പിക്കും. ദുർമതിയായ നിന്റെ സന്തതി ചന്ദ്രകുലത്തിൽ പിറന്ന ഈ വംശത്തിൽ രാജാക്കന്മാരായി നിലനിൽക്കുകയില്ല; നിന്റെ വംശവും നിന്നെപ്പോലെതന്നെ ദുർവിനീതമായിരിക്കും.’ രാജ്യത്തെ അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുത്തുന്ന പൂരുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അഭിഷേകംകൊണ്ട് അവനെ ആദരിച്ചശേഷം ആ രാജർഷി ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി. ‘ന്യാസം’ എന്ന വാക്ക് പ്രധാനമാണ് — ജര പൂരുവിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതല്ല, ഒരു നിക്ഷേപം മാത്രമാണ്; അതിനാൽ യയാതി അതു തിരികെ വാങ്ങുന്നു; പുത്രന്റെ ദുഃഖം അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ യയാതി ശുക്രനോടു ക്ഷമിക്കുന്നു; എന്നാൽ യദുവിനോടു ക്രോധം കാണിക്കുന്നു — അച്ഛന്റെ ആജ്ഞയുടെ ലംഘനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ പൊറുക്കാനാവാത്തതാണ്. ‘രാക്ഷസസ്ത്വം മയാ ജാതഃ’ (എന്നിൽനിന്നു രാക്ഷസനായി നീ ജനിച്ചു) എന്ന വാക്ക് ഒരു രൂപകമാണ് — ആചരണംകൊണ്ടാണു രാക്ഷസൻ, ജന്മംകൊണ്ടല്ല. ശാപത്തിന്റെ ഫലം — യദുവിന്റെ വംശത്തിനു ചന്ദ്രകുലത്തിൽ രാജ്യം ലഭിക്കുന്നില്ല; എങ്കിലും ആ വംശം പിൽക്കാലത്ത് യാദവന്മാർ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ആശ്രമപ്രവേശം വാനപ്രസ്ഥത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞ് യയാതി ഒടുവിൽ ത്യാഗം സ്വീകരിക്കുന്നു.
പിന്നീട് ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷം നഹുഷപുത്രനായ യയാതിരാജാവ് ദിഷ്ടാന്തം — മരണം — പ്രാപിക്കുകയും സ്വർഗത്തിലേക്കു പോവുകയും ചെയ്തു. മഹായശസ്വിയായ പൂരു മഹത്തായ ധർമത്തോടുകൂടിയവനായി കാശിരാജ്യത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനഗരമായ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ ആ രാജ്യം ഭരിച്ചു. രാജവംശത്തിൽനിന്നു പുറന്തള്ളപ്പെട്ട യദുവാകട്ടെ ക്രൗഞ്ചവനത്തിലെ ദുർഗമമായ നഗരത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിനു യാതുധാനന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് രാമൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു: ‘ഉശനസ്സ് പ്രയോഗിച്ച ഈ ശാപം യയാതി ക്ഷത്രധർമമനുസരിച്ചു ധരിച്ചു; നിമിയാകട്ടെ ശാപം ക്ഷമിച്ചില്ല. സൗമ്യാ, ഇതെല്ലാം നിന്നോടു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. നൃഗനെപ്പോലെ നമുക്കു ദോഷം വരാതിരിക്കാൻ, എല്ലാ കാര്യാർഥികൾക്കും നാം ദർശനം നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കാം.’ ചന്ദ്രതുല്യമുഖനായ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ആകാശത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ വിരളമായിത്തീർന്നു; അരുണകിരണങ്ങളാൽ ചുവന്ന കിഴക്കേ ദിക്ക് പൂച്ചാറുകൊണ്ടു നിറം പിടിപ്പിച്ച വസ്ത്രംകൊണ്ടു മൂടുപടമിട്ടവളെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. ഇവിടെ മൂന്നു സർഗങ്ങളിലെ കഥകളുടെ ചരട് രാമൻ ഒന്നായി കോർക്കുന്നു — നൃഗൻ (ദർശനം നൽകാത്തതിന്റെ ദോഷം), നിമി (ക്ഷമയില്ലായ്മ), യയാതി (ക്ഷമ). രാമന്റെ നിഗമനം പ്രായോഗികമാണ് — നൃഗന്റെ ദോഷം നമുക്കു വരാതിരിക്കാൻ നാം കാര്യാർഥികൾക്കു ദർശനം നൽകും. അങ്ങനെ കഥാപരമ്പര വീണ്ടും രാജധർമത്തിൽത്തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു. ‘സർവകാരിണാം’ എന്നാൽ എല്ലാ കാര്യാർഥികളുടെയും എന്നർഥം. അവസാനശ്ലോകം മാലിനീവൃത്തത്തിൽ പ്രഭാതം വർണിക്കുന്നു — രാത്രി കഥകളിലൂടെത്തന്നെ കടന്നുപോയി; അടുത്ത സർഗത്തിൽ പ്രഭാതത്തിൽ ച്യവനൻ മുതലായ ഋഷിമാർ വന്നെത്തുന്നു. പൂച്ചാറുകൊണ്ടു നിറം പിടിപ്പിച്ച വസ്ത്രം എന്ന ഉപമ കിഴക്കേ ദിക്കിനെ ഒരു നവവധുവിനെപ്പോലെ വർണിക്കുന്നു. രാമന്റെ മുഖം ചന്ദ്രതുല്യം എന്ന വിശേഷണം രാത്രിയുടെ അന്ത്യത്തിലേക്കുള്ള ഒരു സൂക്ഷ്മസൂചനയാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः॥ ५९॥