॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 57-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വസിഷ്ഠന്റെ പുതിയ ദേഹം, നിമി കണ്ണുകളിൽ വസിക്കുന്നു

കുംഭത്തിൽനിന്ന് അഗസ്ത്യന്റെയും വസിഷ്ഠന്റെയും ഉത്പത്തി, ഇക്ഷ്വാകു വസിഷ്ഠനെ പുരോഹിതനായി വരിക്കുന്നു, നിമിയുടെ ദേഹം സംരക്ഷിക്കുന്നു, ദേവന്മാരുടെ വരം, നിമി സകലജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ വസിക്കുന്നു, അരണിമഥനത്തിൽനിന്നു മിഥിയായ ജനകന്റെ ഉത്പത്തി

ദിവ്യമെന്നു തോന്നിക്കുന്നതും അദ്ഭുതകരവുമായ ആ കഥ കേട്ട് ലക്ഷ്മണൻ അത്യന്തം പ്രീതനായി രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, ദേഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച, ദേവന്മാർക്കു സമ്മതരായ ആ ദ്വിജനും രാജാവും വീണ്ടും ദേഹം പ്രാപിച്ചതെങ്ങനെ?’ അവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് സത്യപരാക്രമനായ രാമൻ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ ആ കഥ പറഞ്ഞു: ‘രഘുശ്രേഷ്ഠാ, മഹാത്മാക്കളായ മിത്രാവരുണന്മാരുടെ തേജസ്സു നിറഞ്ഞ ആ കുംഭത്തിൽ തേജോമയരായ രണ്ടു വിപ്രന്മാർ — ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാർ — ഉദ്ഭവിച്ചു. അതിൽ ആദ്യം ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യമഹർഷി ജനിച്ചു; “ഞാൻ അങ്ങയുടെ പുത്രനല്ല” എന്നു മിത്രനോടു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അവിടെനിന്നു മാറിപ്പോയി. മിത്രന്റെ ആ തേജസ്സ് ഉർവശിയെ ഉദ്ദേശിച്ച് മുമ്പേ നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; വരുണന്റെ തേജസ്സുണ്ടായിരുന്ന ആ കുംഭത്തിൽത്തന്നെയാണ് ആ തേജസ്സും ചേർന്നത്. കുറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് മിത്രാവരുണന്മാരിൽനിന്നുദ്ഭവിച്ച, തേജസ്സുറ്റ വസിഷ്ഠൻ ജനിച്ചു — ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ കുലദൈവതമായവൻ. സൗമ്യാ, മഹാതേജസ്വിയായ ഇക്ഷ്വാകു, ജനിച്ച ഉടനെതന്നെ അനിന്ദിതനായ അദ്ദേഹത്തെ ഈ വംശത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി പുരോഹിതനായി വരിച്ചു. സൗമ്യാ, ഇങ്ങനെ പുതിയ ദേഹം ലഭിച്ച മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ ഉത്പത്തി പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി നിമിക്ക് എന്തു സംഭവിച്ചുവെന്നു കേൾക്കുക.’ ഇവിടെ അഗസ്ത്യനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിലുള്ള സഹോദരബന്ധം സൂചിതമാണ് — ഇരുവരും ഒരേ കുംഭത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചു; അതിനാൽ അഗസ്ത്യൻ കുംഭയോനി, കുംഭസംഭവൻ എന്നീ പേരുകളിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. ഈ കഥാഭാഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ രാമന്റെ സഭയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത് അഗസ്ത്യൻതന്നെയാണ്; അതിനാൽ ഈ പരാമർശം ശ്രോതാക്കൾക്കു രസകരമാണ്. അഗസ്ത്യൻ മിത്രനിൽനിന്നു മാറിപ്പോയത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനത്തിൽ മിത്രന്റെ തേജസ്സിനും ഉർവശിക്കും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ, നേരിട്ടുള്ള പിതൃത്വം ഇല്ലായിരുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. വസിഷ്ഠൻ ‘ഇക്ഷ്വാകുദൈവതം’ ആണ് — രഘുവംശത്തിന്റെ കുലഗുരു, രാമന്റെയും ഗുരു. ജനിച്ച ഉടൻതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ പുരോഹിതനായി വരിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർവജന്മമഹിമയുടെ സ്മരണയുമായി യോജിക്കുന്നു; കാരണം അദ്ദേഹം മുമ്പും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനും നിമിയുടെ കുലപുരോഹിതനുമായിരുന്നു. ‘പുനർമേ വശമേഷ്യസി’ (നീ വീണ്ടും എന്റെ പുത്രനാകും) എന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക് ഇവിടെ പൂർണമായി സഫലമായി.

‘ദേഹമില്ലാതായ രാജാവിനെ കണ്ട്, മനീഷികളായ ആ ഋഷിമാരെല്ലാം സ്വയംതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യജ്ഞദീക്ഷ നടത്തി യജ്ഞം സമാപിപ്പിച്ചു. ദ്വിജോത്തമന്മാരായ അവർ പൗരന്മാരോടും ഭൃത്യന്മാരോടുമൊപ്പം ഗന്ധങ്ങൾ, മാലകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആ നരേന്ദ്രന്റെ ദേഹം സംരക്ഷിച്ചു. യജ്ഞം സമാപിച്ചപ്പോൾ ഭൃഗു അവിടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “രാജാവേ, ഞാൻ അങ്ങയിൽ സംതൃപ്തനാണ്; അങ്ങയുടെ ചേതനയെ ഞാൻ തിരികെ കൊണ്ടുവരാം.” ഏറെ പ്രീതരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും നിമിയുടെ ചേതനയോടു പറഞ്ഞു: “രാജർഷേ, വരം വരിച്ചുകൊള്ളുക; അങ്ങയുടെ ചേതനയെ എവിടെ സ്ഥാപിക്കണം?” എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നിമിയുടെ ചേതന അന്നു പറഞ്ഞു: “ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സകലജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ ഞാൻ വസിക്കട്ടെ.” ദേവന്മാർ “അങ്ങനെയാകട്ടെ” എന്നു നിമിയുടെ ചേതനയോടു പറഞ്ഞു: “വായുരൂപനായി അങ്ങ് സകലജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ സഞ്ചരിക്കും. ഭൂപതേ, വായുരൂപനായി സഞ്ചരിക്കുന്ന അങ്ങയുടെ വിശ്രമത്തിനായി കണ്ണുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിമ്മിക്കൊണ്ടിരിക്കും.”’ ഇവിടെ ‘നിമേഷം’ (കണ്ണുചിമ്മൽ) എന്ന വാക്കിന്റെ വ്യുത്പത്തി കഥാരൂപത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നു — കണ്ണുകൾ അടയുന്നതു നിമിയുടെ വിശ്രമമാണെന്ന്. നിമി വീണ്ടും ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഒരു ദേഹത്തിനു പകരം എല്ലാവരുടെയും കണ്ണുകളിൽ വസിക്കാനുള്ള വരം അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു — ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ത്യാഗത്തിന്റെ സവിശേഷത. ഋഷിമാരും പൗരന്മാരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദേഹം സംരക്ഷിച്ചത് അദ്ദേഹത്തോടുള്ള പ്രജകളുടെ സ്നേഹം കാണിക്കുന്നു. ഭൃഗുവിനെ ഈ യജ്ഞത്തിൽ മുമ്പേ വരിച്ചിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹംതന്നെ ആദ്യം വരം നൽകുന്നു. വസിഷ്ഠനു പുതിയ ദേഹം ലഭിച്ചു; നിമിയാകട്ടെ ദേഹമില്ലാതെതന്നെ സർവവ്യാപിയായി — രണ്ടു ശാപങ്ങളുടെയും ഫലം വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും രണ്ടും മംഗളകരമായി. ‘ക്വ തേ ചേതോ നിരൂപ്യതാം’ (അങ്ങയുടെ ചേതന എവിടെ സ്ഥാപിക്കണം) എന്ന ചോദ്യം നിമിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ മാനിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ വരം നൽകുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ രൂപം നിശ്ചയിക്കുന്നതു നിമിതന്നെ. ഇങ്ങനെ നിമിയുടെ ശാപം ഒടുവിൽ വരമായിത്തീർന്നു — ദേഹമില്ലാതെയും അദ്ദേഹം സകലജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ നിത്യം വസിക്കുന്നു, ഓരോ നിമിഷവും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇക്കാരണത്താൽത്തന്നെയാണ് കണ്ണുചിമ്മൽ ‘നിമിയുടെ’ വിശ്രമമാണെന്നു ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായത്.

‘ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ദേവന്മാരെല്ലാം വന്നതുപോലെ മടങ്ങിപ്പോയി. മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർ നിമിയുടെ ദേഹം എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു. അവിടെ അരണി വച്ച്, ആ മഹാത്മാക്കൾ നിമിക്കു പുത്രനുണ്ടാകുന്നതിനായി മന്ത്രങ്ങളോടും ഹോമങ്ങളോടുംകൂടി ഓജസ്സോടെ മഥനം ചെയ്തു. അരണി മഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ ഒരു പുത്രൻ പ്രത്യക്ഷനായി. മഥനത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ അവനെ മിഥി എന്നു വിളിച്ചു; ജനനംകൊണ്ട് (ജനിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ) ജനകനുമായി. വിദേഹനിൽനിന്ന് — ദേഹമില്ലാത്തവനിൽനിന്ന് — ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ വൈദേഹൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ വിദേഹരാജാവായ ആദ്യത്തെ ജനകൻ ഉണ്ടായി; മഹാതേജസ്വിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരു മിഥി എന്നായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്താൽ ഈ വംശം മൈഥിലം എന്നറിയപ്പെട്ടു. സൗമ്യാ, ഇങ്ങനെ രാജശ്രേഷ്ഠന്റെ ശാപത്തിൽനിന്നുണ്ടായ ദ്വിജന്റെയും ദ്വിജന്റെ ശാപത്തിൽനിന്നുണ്ടായ രാജാവിന്റെയും അദ്ഭുതകരമായ ഉത്പത്തിയുടെ കാരണം മുഴുവനും ഞാൻ നിന്നോടു പറഞ്ഞു.’ ഇതു മിഥിലാവംശത്തിന്റെ ഉത്പത്തികഥയാണ് — സീതയുടെ അച്ഛനായ ജനകന്റെ കുലത്തിന്റെ മൂലം. ‘മിഥി’, ‘ജനകൻ’, ‘വൈദേഹൻ’ എന്നീ മൂന്നു പേരുകളുടെയും വ്യുത്പത്തി ഒരേ ശ്ലോകത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നു — മഥനത്തിൽനിന്ന്, ജനനത്തിൽനിന്ന്, വിദേഹനിൽനിന്ന്. അതുകൊണ്ടാണ് സീത ‘മൈഥിലി’, ‘ജാനകി’, ‘വൈദേഹി’ എന്നീ പേരുകളിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. സീതാപരിത്യാഗത്തിനുശേഷമാണു രാമൻ ഈ കഥകൾ പറയുന്നത്; അതിനാൽ ഇവിടെ സീതയുടെ വംശത്തിന്റെ സ്മരണ കരുണരസം ഉണർത്തുന്നു. അരണിമഥനത്താൽ അഗ്നിയെന്നപോലെ പുത്രൻ ജനിക്കുന്നു — അതിനാൽ ജനകവംശം അഗ്നിയെപ്പോലെ പവിത്രമാണ്. അവസാനശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിൽ സർഗം സമാപിപ്പിക്കുകയും രണ്ടു കഥകളുടെയും സാരം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിലെ ‘ദ്വിജസ്യ നൃപപുംഗവശാപജം’ (രാജശ്രേഷ്ഠന്റെ ശാപത്തിൽനിന്നുണ്ടായ ദ്വിജന്റെ), ‘നൃപസ്യ ദ്വിജശാപാത്’ (ദ്വിജന്റെ ശാപത്താൽ രാജാവിന്റെ) എന്ന സമരൂപമായ രചന രണ്ടു ശാപങ്ങളുടെയും പരസ്പരബന്ധം കാവ്യഭംഗിയോടെ പ്രകടമാക്കുന്നു. കഥയുടെ ഉപസംഹാരത്തോടെ ലക്ഷ്മണന്റെ ചോദ്യത്തിനു പൂർണമായ ഉത്തരം ലഭിച്ചു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ നിമിയുടെ ക്ഷമാരാഹിത്യത്തെക്കുറിച്ചു ലക്ഷ്മണൻ ചോദിക്കുന്നു; തുടർന്നു യയാതിയുടെ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः॥ ५७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക