॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 45-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതാപരിത്യാഗത്തിനുള്ള ആജ്ഞ

സഹോദരന്മാരുടെ മുന്നിൽ രാമൻ ലോകാപവാദം അറിയിക്കുന്നത്, സീതയുടെ ശുദ്ധിയുടെ സ്മരണ, അകീർത്തിയോടുള്ള ഭയം, സീതയെ വനത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ലക്ഷ്മണനുള്ള ആജ്ഞ

ദീനചിത്തരായി ഇരിക്കുന്ന ആ സഹോദരന്മാരുടെയെല്ലാം മുന്നിൽ കാകുത്സ്ഥൻ വരണ്ടുണങ്ങുന്ന മുഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: ‘എല്ലാവരും കേൾക്കുവിൻ, നിങ്ങൾക്കു നന്മ വരട്ടെ; മനസ്സു മറ്റൊരുവിധത്തിലാക്കരുത്. പൗരന്മാർക്കിടയിൽ എന്നെയും സീതയെയുംകുറിച്ച് എങ്ങനെയുള്ള സംസാരമാണു നടക്കുന്നതെന്നു കേൾക്കുവിൻ. പൗരന്മാർക്കും ജനപദത്തിനും എന്നെക്കുറിച്ചു വലിയൊരു അപവാദവും ബീഭത്സമായ വെറുപ്പും ഉണ്ട്; അത് എന്റെ മർമങ്ങളെ മുറിക്കുന്നു.’ ‘മാ കുരുധ്വം മനോഽന്യഥാ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ രാമൻ സഹോദരന്മാരെ സാന്ത്വനപ്പെടുത്തുന്നു — ഭയപ്പെടേണ്ട, ഇളകരുത് എന്ന്. ‘മർമാണി കൃന്തതി’ (മർമങ്ങളെ മുറിക്കുന്നു) എന്ന പദത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേദനയുടെ തീവ്രത പറയുന്നു. ‘ഞാൻ മഹാത്മാക്കളായ ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ കുലത്തിലാണല്ലോ ജനിച്ചത്; സീതയും മഹാത്മാക്കളായ ജനകന്മാരുടെ സത്കുലത്തിൽ ജനിച്ചവളാണ്. സൗമ്യാ, വിജനമായ ദണ്ഡകവനത്തിൽവച്ച് രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും ഞാൻ അവനെ നശിപ്പിച്ചതും എങ്ങനെയെന്നു നിനക്കറിയാം.’ രാമൻ രണ്ടു കുലങ്ങളുടെയും ഗൗരവം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — അപവാദം അദ്ദേഹത്തിന്റേതു മാത്രമല്ല, രണ്ടു മഹാകുലങ്ങളുടെയും കളങ്കമാണ്. ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ കീർത്തി നൂറ്റാണ്ടുകളായി സഞ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണ്; അതിന്റെ സംരക്ഷണം രാമന്റെ കർത്തവ്യമാണ്. ‘കില’ എന്ന നിപാതത്താൽ ജനശ്രുതിയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ബീഭത്സാ’ എന്ന് അച്ചടിയിൽ സ്ത്രീലിംഗമാണ്; സമീക്ഷിതപാഠത്തിലാകട്ടെ ‘ബീഭത്സഃ സ മേ’ എന്നാണ്. ലക്ഷ്മണനോട് ‘സൗമ്യാ, നിനക്കറിയാം’ എന്ന സംബോധന — ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ അദ്ദേഹം സാക്ഷിയായിരുന്നു. ‘പരിശുഷ്യതാ മുഖേന’ (വരണ്ടുണങ്ങുന്ന മുഖത്തോടെ) എന്ന പദം രാമന്റെ ശാരീരികദുഃഖവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഉള്ളിലെ വേദന മുഖത്തും കാണാം. ‘ഭദ്രം വഃ’ (നിങ്ങൾക്കു നന്മ വരട്ടെ) എന്ന ആശീർവാദവും അദ്ദേഹം പറയുന്നു — ദുഃഖസമയത്തും ശിഷ്ടാചാരം കൈവിട്ടില്ല.

‘അവിടെവച്ച് ജനകപുത്രിയെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ഒരു ചിന്തയുണ്ടായി — ഇവിടെ താമസിച്ച ഈ സീതയെ ഞാൻ എങ്ങനെ നഗരത്തിലേക്കു കൊണ്ടുവരും എന്ന്. അപ്പോൾ വിശ്വാസം ഉറപ്പിക്കാനായി, സൗമിത്രേ, നിന്റെ കണ്മുന്നിൽവച്ച് സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ദേവന്മാർക്കു ഹവിസ്സു വഹിക്കുന്ന അഗ്നിയും ആകാശചാരിയായ വായുവും മൈഥിലി പാപമില്ലാത്തവളാണെന്നു പറഞ്ഞു. ചന്ദ്രനും സൂര്യനുംകൂടി, പണ്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ജനകാത്മജ പാപരഹിതയാണെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ശുദ്ധമായ ആചാരമുള്ള അവളെ ലങ്കാദ്വീപിൽവച്ച് ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ മഹേന്ദ്രൻ എന്റെ കൈയിൽ ഏല്പിച്ചു. എന്റെ അന്തരാത്മാവും യശസ്വിനിയായ സീത ശുദ്ധയാണെന്ന് അറിയുന്നു. അങ്ങനെ വൈദേഹിയെ സ്വീകരിച്ച് ഞാൻ അയോധ്യയിലേക്കു വന്നു.’ ഇവിടെ രാമൻ സ്വയം സമ്മതിക്കുന്നു — സീത സർവഥാ ശുദ്ധയാണ്; ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്തരാത്മാവും അവളുടെ സാക്ഷികളാണ്. അതിനാൽ പരിത്യാഗം സംശയംകൊണ്ടല്ല, ലോകാപവാദംകൊണ്ടു മാത്രമാണ്. ഈ വിരോധംതന്നെയാണ് ഈ സന്ദർഭത്തിലെ കരുണയുടെ മൂലം. ‘അയം തു മേ മഹാൻ വാദഃ, ശോകശ്ച ഹൃദി വർതതേ’ — എന്നിട്ടും ലോകത്തിൽ വലിയൊരു അപവാദം, ഹൃദയത്തിൽ ശോകവും. അഗ്നിപരീക്ഷയുടെ സന്ദർഭം യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇവിടെ ചുരുക്കി സ്മരിക്കുന്നു. ആറാം ശ്ലോകവും ഏഴാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയും സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല — അഗ്നിപ്രവേശത്തിന്റെ വ്യക്തമായ സ്മരണ വൾഗേറ്റ് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. ‘അന്തരാത്മാ ച മേ വേത്തി’ (എന്റെ അന്തരാത്മാവും അറിയുന്നു) എന്ന വാക്ക് എല്ലാ പ്രമാണങ്ങളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമാണ് — ഹൃദയം അറിയുന്നത് ലോകം അറിയുന്നില്ല എന്നതാണു രാമന്റെ വ്യഥ. ഇവിടെ അഞ്ചു സാക്ഷികളെ ക്രമമായി പറയുന്നു — അഗ്നി, വായു, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഋഷിമാർ — അവർക്കെല്ലാം മുകളിൽ സ്വയം മഹേന്ദ്രനും.

‘പൗരാപവാദം അതിമഹത്താണ്, ജനപദത്തിന്റേതും അങ്ങനെതന്നെ. ലോകത്തിൽ ഏതൊരു ജീവിയുടെ അകീർത്തി പാടിനടക്കപ്പെടുന്നുവോ, ആ അപവാദത്തിന്റെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നിടത്തോളം അവൻ അധമലോകങ്ങളിലേക്കു വീണുകൊണ്ടേയിരിക്കും. അകീർത്തി ദേവന്മാരാൽ നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നു, കീർത്തി ലോകങ്ങളിൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാ മഹാത്മാക്കളുടെയും ഉദ്യമം കീർത്തിക്കുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ്. പുരുഷർഷഭന്മാരേ, അപവാദഭയത്താൽ ഭീതനായ ഞാൻ എന്റെ ജീവിതംപോലും ഉപേക്ഷിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളെപ്പോലും — പിന്നെ ജനകാത്മജയുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ! അതിനാൽ ഞാൻ ശോകസാഗരത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നതായി നിങ്ങൾ കാണുവിൻ; ഇതിനെക്കാൾ വലിയ ഒരു ദുഃഖം ഇതുവരെ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളതായി ഞാൻ കാണുന്നില്ല.’ ഇവിടെ രാമന്റെ യുക്തി — രാജാവ് കീർത്തിയുടെ സംരക്ഷകനാണ്; അകീർത്തി ഈ ലോകത്തിൽ മാത്രമല്ല, പരലോകത്തിലും പതനത്തിനു കാരണമാണ്. സ്വന്തം പ്രാണനെയും സഹോദരന്മാരെയും ഉപേക്ഷിക്കാൻ സന്നദ്ധനാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ തീരുമാനത്തിന്റെ ഭാരം കാണിക്കുന്നു — സീതയുടെ പരിത്യാഗം അദ്ദേഹത്തിന് ആത്മത്യാഗത്തെക്കാൾ ഒട്ടും കുറഞ്ഞതല്ല. ‘ശോകസാഗരത്തിൽ വീണവൻ’ എന്ന രൂപകത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ അപാരത പറയുന്നു. രാജധർമം വ്യക്തിധർമത്തെ അതിലംഘിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഈ സന്ദർഭത്തിന്റെ കഠോരമായ സന്ദേശം. ‘ശ്വസ്ത്വം പ്രഭാതേ സൗമിത്രേ സുമന്ത്രാധിഷ്ഠിതം രഥം’ എന്നതിൽനിന്ന് ഇവിടെ ആജ്ഞയുടെ ആരംഭവും. ‘കിം പുനഃ’ (പിന്നെ പറയാനുണ്ടോ) എന്ന പദത്താൽ രാമൻ സഹോദരന്മാരുടെ മുന്നിൽ തന്റെ കഠോരനിശ്ചയം പ്രകടമാക്കുന്നു — സഹോദരന്മാരെപ്പോലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായവൻ പത്നിയെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കും. കീർത്തിയും അകീർത്തിയും എന്ന ദ്വന്ദ്വം എല്ലായിടത്തും വാല്മീകിയുടെ രാജാദർശത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ്.

‘സൗമിത്രേ, നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ സുമന്ത്രൻ നയിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി, സീതയെയും കയറ്റി, രാജ്യാതിർത്തിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കുക. ഗംഗയുടെ അക്കരെ തമസാതീരത്ത് മഹാത്മാവായ വാല്മീകിയുടെ ദിവ്യമായ ആശ്രമമുണ്ട്. രഘുനന്ദനാ, ആ വിജനപ്രദേശത്ത് ഇവളെ ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗം മടങ്ങിവരിക; എന്റെ വാക്കു നിറവേറ്റുക. സീതയുടെ കാര്യത്തിൽ ഒരുവിധത്തിലും എന്നോടു മറുവാക്കു പറയരുത്. അതിനാൽ സൗമിത്രേ, പോകുക; ഇതിൽ ആലോചന വേണ്ട. നീ ഇതു തടഞ്ഞാൽ എനിക്കു കടുത്ത അപ്രീതിയുണ്ടാകും. ഈ വാക്കിനിടയിൽ ആരെങ്കിലും ഏതുവിധത്തിലെങ്കിലും എന്നെ അനുനയിപ്പിക്കാൻ സംസാരിച്ചാൽ, അവരെ ഞാൻ എന്റെ പാദങ്ങളെയും ജീവിതത്തെയുംകൊണ്ട് ആണയിട്ടു വിലക്കുന്നു; എന്റെ അഭീഷ്ടത്തിനു വിഘാതം വരുത്തുന്നതിനാൽ അവർ എന്നും എന്റെ അഹിതരായിരിക്കും. നിങ്ങൾ എന്നെ മാനിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, എന്റെ ആജ്ഞയിൽ നിൽക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ, ഇന്നുതന്നെ സീതയെ ഇവിടെനിന്നു കൊണ്ടുപോകണം.’ ആജ്ഞയുടെ കഠോരത വിസ്മയകരമാണ് — ആരും തന്നെ തടയാതിരിക്കാൻ രാമൻ സഹോദരന്മാരെ ശപഥംകൊണ്ടു ബന്ധിക്കുന്നു. വാല്മീകിയുടെ ആശ്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദേശം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, രാമൻ സീതയെ പൂർണമായി നിരാശ്രയയായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നാണ്; മഹർഷിയുടെ അടുത്ത് അവൾ സുരക്ഷിതയായിരിക്കും. ഉപേക്ഷിക്കേണ്ട സ്ഥലം രാമൻ ആലോചിച്ചുവച്ചിരിക്കുന്നു — ദൂരെ, എന്നാൽ ധർമത്തിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ. സഹോദരന്മാരിൽ ലക്ഷ്മണനെത്തന്നെ നിയോഗിക്കുന്നു — വനവാസകാലത്ത് സീതയുടെ സഹചാരിയും രക്ഷകനുമായിരുന്നവനെ; ഇതു വിധിയുടെ കയ്പുള്ള വ്യംഗ്യമാണ്. ‘പാദാഭ്യാം ജീവിതേന ച’ എന്നതു ശപഥത്തിന്റെ രൂപമാണ് — എന്റെ പാദങ്ങളെയും ജീവിതത്തെയുംകൊണ്ടുള്ള ആണ എന്ന്.

‘മുമ്പ് ഈ സീത എന്നോടു പറഞ്ഞിരുന്നു — ഗംഗാതീരത്തെ ആശ്രമങ്ങൾ എനിക്കു കാണണം എന്ന്. അവളുടെ ആ ആഗ്രഹവും സാധിക്കട്ടെ.’ സീതയുടെ നിർദോഷമായ അഭിലാഷംതന്നെ പരിത്യാഗത്തിനു മറയായിത്തീരുന്നു — അവൾ ആനന്ദത്തോടെ പോകും, ഇനി മടങ്ങിവരില്ലെന്ന് അറിയാതെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കണ്ണീരാൽ കണ്ണുകൾ മൂടിയ ധർമാത്മാവായ കാകുത്സ്ഥൻ സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സ്വഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ശോകത്താൽ ഇളകിയ ഹൃദയത്തോടെ അദ്ദേഹം ഒരു ആനയെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പിട്ടു. ആനയുടെ ഉപമ — ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ആന നീണ്ടു ശ്വസിക്കുന്നതുപോലെ, രാമൻ ഉള്ളിലെ രോഷവും ദുഃഖവും ഒതുക്കിക്കൊണ്ടു നെടുവീർപ്പിടുന്നു. അവസാനത്തെ അർധശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല. രാമന്റെ കണ്ണീർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനത്തിന്റെ വില കാണിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയം അവളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. സർഗം ശോകത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ആജ്ഞ പാലിക്കും. ‘സംവർത്യതാം’ (സാധിക്കട്ടെ) എന്ന പദത്താൽ, ആ സാധ്യമാക്കൽ ദുഃഖമയമാണെങ്കിലും, സീതയുടെ ഇച്ഛ സാധിച്ചുകൊടുക്കാൻ രാമൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘ധർമാത്മാവ്’ എന്ന വിശേഷണം കവി ഇവിടെയും നിലനിർത്തുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ രാമന്റെ തീരുമാനം ധർമത്തിൽനിന്നുതന്നെയാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चचत्वारिंशः सर्गः॥ ४५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക