॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 43-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഭദ്രൻ പൗരാപവാദം അറിയിക്കുന്നത്

ഹാസ്യകഥ പറയുന്നവരുടെ സഭ, രാമന്റെ ചോദ്യം, പൗരന്മാരുടെ ശുഭവും അശുഭവുമായ വാക്കുകൾ ഭദ്രൻ അറിയിക്കുന്നത്, സീതയെക്കുറിച്ചുള്ള അപവാദം, സുഹൃത്തുക്കളുടെ സ്ഥിരീകരണവും അവരെ യാത്രയാക്കലും

നടുവിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഇരുന്ന രാജാവായ രാമനെ, പലതരം കഥകൾ പറഞ്ഞു ചിരിപ്പിക്കുന്ന വിചക്ഷണരായ സഖാക്കൾ ചുറ്റും സേവിച്ചിരുന്നു. അവരുടെ പേരുകൾ — വിജയൻ, മധുമത്തൻ, കാശ്യപൻ, മംഗളൻ, കുലൻ, സുരാജി, കാലിയൻ, ഭദ്രൻ, ദന്തവക്ത്രൻ, സുമാഗധൻ. ഇവർ ഹൃഷ്ടരായി, പരിഹാസം നിറഞ്ഞ പലതരം കഥകൾ മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ മുന്നിൽ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. രാജാവിന്റെ അടുത്ത് വിനോദിപ്പിക്കുന്ന സഖാക്കളുടെ ഗോഷ്ഠി ഒരു പ്രാചീനരാജാചാരമാണ്; അവരുടെ കഥകളിൽ രാജ്യത്തിലെ വാർത്തകളും സന്ദർഭവശാൽ കടന്നുവരുന്നു. അങ്ങനെ ഏതോ ഒരു കഥ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ രാഘവൻ ചോദിച്ചു: ‘ഭദ്രാ, നഗരത്തിലും ജനപദങ്ങളിലും എന്തെല്ലാം കഥകളാണു പ്രചരിക്കുന്നത്? പൗരന്മാരും ജനപദവാസികളും എന്നെക്കുറിച്ച് എന്തെല്ലാമാണു പറയുന്നത്? സീതയെയും ഭരതനെയും ലക്ഷ്മണനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അമ്മ കൈകേയിയെയും കുറിച്ച് അവർ എന്തു പറയുന്നു? രാജാക്കന്മാർ വനത്തിലായാലും രാജ്യത്തിലായാലും സംസാരവിഷയമാകുന്നു — അവരുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു.’ രാമന്റെ ചോദ്യം രാജധർമത്തിന്റെ ഒരംഗമാണ് — ചാരന്മാരിലൂടെയും സഖാക്കളിലൂടെയും ലോകാഭിപ്രായം അറിഞ്ഞിട്ടുവേണം രാജാവു ഭരിക്കാൻ. അദ്ദേഹം തന്നെക്കുറിച്ചു മാത്രമല്ല, എല്ലാ കുടുംബാംഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചോദിക്കുന്നു; കാരണം രാജകുലത്തിലെ ഓരോ അംഗത്തിന്റെയും ആചാരം രാജാവിന്റെ യശസ്സിലോ അപയശസ്സിലോ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. കൈകേയിയുടെ പേരുപോലും രാമൻ ആദരവോടെ ‘അമ്മ’ എന്നു ചേർത്താണു പറയുന്നത്. ‘രാജാക്കന്മാർ ആചാരവിചാരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവരായാൽ … നിന്ദയ്ക്കു വിഷയമാകുന്നു’ എന്നാണു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ഇതു വിശദീകരിക്കുന്നത്. സഖാക്കളുടെ പേരുകൾ ഓർക്കേണ്ടതാണ് — ഇവർ മന്ത്രിമാരോ സേനാപതികളോ അല്ല, രാജാവിന്റെ അന്തരംഗരായ വിനോദമിത്രങ്ങളാണ്. അവരുടെ വായിൽനിന്നുതന്നെ സത്യം കേൾക്കാൻ കഴിയും; കാരണം അവർ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വച്ഛന്ദം സഞ്ചരിക്കുന്നു, ജനങ്ങളുടെ സംസാരങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു.

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭദ്രൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, നഗരവാസികൾക്കിടയിൽ നല്ല കഥകൾ മാത്രമാണു നിലനിൽക്കുന്നത്. സൗമ്യനായ പുരുഷർഷഭാ, ദശഗ്രീവവധത്താൽ നേടിയ അങ്ങയുടെ ഈ വിജയമാണ് സ്വന്തം നഗരത്തിൽ പൗരന്മാർ ഏറ്റവും അധികം പറയുന്നത്.’ ഭദ്രൻ ആദ്യം പ്രശംസ മാത്രം പറയുന്നു, അപ്രിയമായതു മറച്ചുവയ്ക്കുന്നു — ഒരു സേവകന്റെ സ്വാഭാവികമായ സങ്കോചം. എന്നാൽ രാമൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. ഭദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാഘവൻ പറഞ്ഞു: ‘യഥാർഥമായതെല്ലാം ഒന്നും ബാക്കിവയ്ക്കാതെ പറയുക. നഗരവാസികൾ ശുഭവും അശുഭവുമായ ഏതെല്ലാം വാക്കുകളാണു പറയുന്നത്? കേട്ടിട്ട് ഇനി ഞാൻ ശുഭമായതു ചെയ്യാം, അശുഭമായതു ചെയ്യാതിരിക്കാം. വിശ്വസ്തനായി, നിർഭയനായി, ആകുലതയില്ലാതെ പറയുക — പൗരന്മാരും ജനപദങ്ങളിലെ ദുർജനങ്ങളും എങ്ങനെയാണോ പറയുന്നത് അങ്ങനെതന്നെ.’ രാമന്റെ ഉദ്ദേശ്യം വ്യക്തമാണ് — ലോകാഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ് സ്വന്തം ആചാരം ശുദ്ധീകരിക്കുക. അദ്ദേഹം പ്രശംസയല്ല, ദോഷമാണു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; ഇതാണ് ആദർശരാജാവിന്റെ ലക്ഷണം. രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭദ്രൻ ഏകാഗ്രചിത്തനായി കൈകൂപ്പി മഹാബാഹുവായ രാമനോട് ഏറെ ഉചിതമായ വാക്കു മറുപടിയായി പറഞ്ഞു. ‘നിർഭയം’ എന്ന പദത്താൽ രാമൻ വക്താവിന് അഭയം നൽകുന്നു — അപ്രിയം പറയുന്നവനും ശിക്ഷയുണ്ടാകില്ല എന്ന്. ‘പാപാഃ’ (ദുർജനങ്ങൾ) എന്ന വിശേഷണം ദുർജനങ്ങളുടെ വാക്കുകളും കേൾക്കേണ്ടതാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാജാവ് എല്ലാവരുടെയും അഭിപ്രായം അറിയണം. ഭദ്രന്റെ ‘സുസമാഹിതഃ’ എന്ന അവസ്ഥ അവന്റെ ഗൗരവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഹാസ്യകാരനും ഇപ്പോൾ ഗൗരവമായി സംസാരിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നു. രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ സത്യം പറയുന്നതു ദുഷ്കരമാണെന്ന് എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിനാൽ രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു — വിശ്വസ്തൻ, നിർഭയൻ, ആകുലതയില്ലാത്തവൻ എന്നീ മൂന്നു വിശേഷണങ്ങളാൽ. ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം സത്യത്തിന്റെ വഴി തുറക്കുന്നു — ഒപ്പം സ്വന്തം ദുഃഖത്തിന്റെയും.

‘രാജാവേ, പൗരന്മാർ കവലകളിലും അങ്ങാടികളിലും തെരുവുകളിലും വനങ്ങളിലും ഉപവനങ്ങളിലും ശുഭവും അശുഭവും എങ്ങനെ പറയുന്നുവോ അതു കേട്ടാലും. പണ്ടത്തെ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരുംപോലും കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത, സമുദ്രത്തിൽ സേതു കെട്ടുക എന്ന ദുഷ്കരകർമം രാമൻ ചെയ്തു. ദുരാധർഷനായ രാവണൻ സൈന്യത്തോടും വാഹനങ്ങളോടുംകൂടി വധിക്കപ്പെട്ടു; വാനരന്മാരും ഋക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം വശത്താക്കപ്പെട്ടു. യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ വധിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുത്ത്, അമർഷം പിന്നിലാക്കി രാഘവൻ അവളെ വീണ്ടും സ്വഭവനത്തിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു.’ ഇവിടെ പ്രശംസയ്ക്കു തൊട്ടുപിന്നാലെ നിന്ദ ആരംഭിക്കുന്നു. ‘പണ്ട് രാവണൻ ബലാൽ മടിയിലിരുത്തി അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയവളെ, ലങ്കയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടവളെ, അശോകവനികയിൽ കഴിഞ്ഞവളെ, രാക്ഷസന്മാരുടെ അധീനതയിലായവളെ — ആ സീതയെ രാമൻ എങ്ങനെ നിന്ദിക്കാതിരിക്കുന്നു? സീതയോടൊപ്പമുള്ള സംഭോഗസുഖം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ എങ്ങനെയുള്ളതായിരിക്കും? നമ്മുടെ ഭാര്യമാരുടെ കാര്യത്തിലും ഇതു നമുക്കു സഹിക്കേണ്ടിവരും; രാജാവ് എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നുവോ പ്രജകൾ അദ്ദേഹത്തെ അനുകരിക്കുന്നു.’ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ പലവിധം വാക്കുകൾ നഗരവാസികൾ എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ജനപദങ്ങളിലും പറയുന്നു. പൗരന്മാരുടെ ആക്ഷേപം നേരിട്ടു സീതയുടെ ശീലത്തെക്കുറിച്ചല്ല, രാജാവിന്റെ ആദർശത്തെക്കുറിച്ചാണ് — രാജാവ് എന്തു സഹിക്കുന്നുവോ അതു പ്രജകളും സഹിക്കും, അതിനാൽ സമൂഹത്തിന്റെ മര്യാദ അയയും എന്നാണ് അവരുടെ ഭയം. ഈ യുക്തിതന്നെയാണ് മുന്നോട്ട് രാമന്റെ തീരുമാനത്തിന്റെ മൂലം. ‘യഥാ ഹി കുരുതേ രാജാ പ്രജാസ്തമനുവർതതേ’ (രാജാവ് എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നുവോ പ്രജകൾ അങ്ങനെ അനുവർത്തിക്കുന്നു) എന്ന വാക്ക് നീതിശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു സൂത്രമാണ്. പൗരന്മാർ രാമന്റെ പരാക്രമം പൂർണമായി അംഗീകരിക്കുന്നു; അവരുടെ സംശയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷമയെക്കുറിച്ചു മാത്രമാണ്. അഗ്നിപരീക്ഷയുടെ വൃത്താന്തം അവർക്ക് അറിയില്ല; കാരണം അതു നടന്നത് ലങ്കയിൽ ദേവന്മാരുടെ മുന്നിലാണ്, അയോധ്യയിലല്ല. ഭദ്രന്റെ അറിയിപ്പു കൗശലപൂർണമാണ് — ആദ്യം സേതുബന്ധനത്തിന്റെയും രാവണവധത്തിന്റെയും പ്രശംസ, പിന്നെ അപവാദം; ഇങ്ങനെ അപ്രിയസത്യം പ്രിയമായതുകൊണ്ടു പൊതിഞ്ഞാണ് അവൻ പറയുന്നത്. ‘കീദൃശം ഹൃദയേ തസ്യ’ എന്ന പൗരന്മാരുടെ ചോദ്യം രാമന്റെ അന്തഃകരണത്തിനു നേരെയുള്ള ആക്ഷേപവുമാണ്.

ആ ഭദ്രന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് രാഘവൻ അത്യന്തം ആർത്തനെപ്പോലെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളോടും പറഞ്ഞു: ‘ഇത് എങ്ങനെയാണ്? നിങ്ങൾ എന്നോടു പറയുവിൻ.’ രാമൻ ഒരാളുടെ വാക്കുകൊണ്ടു തീർപ്പിലെത്തുന്നില്ല; മറ്റു സുഹൃത്തുക്കളുടെയും സാക്ഷ്യം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളും നിലത്തു ശിരസ്സു മുട്ടിച്ച് അഭിവാദ്യം ചെയ്തു നമസ്കരിച്ച്, ദീനനായ രാഘവനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഇതു ശരിയാണ്, സംശയമില്ല.’ അവരുടെ നമസ്കാരം ദുഃഖത്തിന്റെയും അപ്രിയം പറഞ്ഞതിനുള്ള ക്ഷമായാചനത്തിന്റെയും സൂചകമാണ്. എല്ലാവരും പറഞ്ഞ വാക്കു കേട്ട് ശത്രുസൂദനനായ കാകുത്സ്ഥൻ അപ്പോൾ സഖാക്കളെ യാത്രയാക്കി. സർഗാന്ത്യത്തിൽ രാമൻ തനിച്ചാകുന്നു — തീരുമാനത്തിന്റെ ഭാരം അദ്ദേഹത്തിന്റേതു മാത്രമാണ്. ‘പരമാർതവത്’ (അത്യന്തം ആർത്തനെപ്പോലെ) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, രാമൻ ഉള്ളിൽ അത്യന്തം പീഡിതനാണെങ്കിലും പുറമേ സംയമിയാണ് എന്നാണ്. സുഹൃത്തുക്കളുടെ കണ്ണിൽ രാമനുള്ള ‘ദീനം’ എന്ന വിശേഷണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദുഃഖം പ്രകടമാക്കുന്നു. ഈ സർഗം സീതാപരിത്യാഗകഥയുടെ വാതിലാണ്. സുഹൃത്തുക്കൾപോലും ‘ഇതു ശരിയാണ്’ എന്നു പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അപവാദം എല്ലായിടത്തും പരന്നിരിക്കുന്നു എന്നു നിശ്ചയം. അതിനാൽ അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാമൻ സഹോദരന്മാരെ വിളിക്കുന്നു, അവരുടെ മുന്നിൽ തന്റെ തീരുമാനം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः॥ ४३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക