॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 40-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വാനരന്മാരെയും ഋക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും യാത്രയാക്കൽ

സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനുമുള്ള നിർദേശം, ഹനുമാന്റെ പ്രാർഥന, രാമന്റെ വരദാനവും ഹാരദാനവും, എല്ലാവരുടെയും കണ്ണീരോടെയുള്ള മടക്കം

ആ ഋക്ഷന്മാരും വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും അയോധ്യയിൽ സുഖമായി പാർത്തുകൊണ്ടിരിക്കെ കുറച്ചുകാലം കടന്നുപോയി. അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവൻ സുഗ്രീവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യാ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കുംപോലും കീഴടക്കാനാവാത്ത കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു പോകുക. അവിടെ അമാത്യന്മാരോടൊപ്പം, കണ്ടകങ്ങൾ നീങ്ങിയ രാജ്യം പാലിക്കുക.’ രാമന്റെ നിർദേശത്തിൽ ആദ്യം രാജ്യപാലനവും പിന്നെ സഹായികളുടെ സത്കാരവുമാണു പറയുന്നത്. ‘മഹാബാഹോ, അംഗദനെയും ഹനുമാനെയും അതിബലവാനായ നളനെയും പരമമായ പ്രീതിയോടെ കാണുക (പരിപാലിക്കുക). ശ്വശുരനായ വീരൻ സുഷേണനെയും ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ താരനെയും ദുർധർഷനായ കുമുദനെയും മഹാബലനായ നീലനെയും വീരനായ ശതബലിയെയും മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ എന്നിവരെയും ഋക്ഷരാജനായ ദുർധർഷനായ ജാംബവാനെയും ഗന്ധമാദനനെയും പ്രീതിയോടെ കാണുക. നല്ല വിക്രമമുള്ള ഋഷഭനെയും വാനരനായ സുപാടലനെയും കേസരിയെയും ശരഭനെയും ശുംഭനെയും ശംഖചൂഡനെയും കാണുക.’ ഈ നാമമാല യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ വീരന്മാരുടെ സ്മരണംപോലെയാണ് — രാമൻ ഓരോരുത്തരെയും പേരെടുത്തു സ്മരിക്കുന്നു, ആരെയും മറക്കുന്നില്ല. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളിക്കുന്നു: ‘എനിക്കുവേണ്ടി ജീവൻ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായ മഹാത്മാക്കൾ ആരൊക്കെയാണോ, അവരെയെല്ലാം പ്രീതിയോടെ കാണുക; ഇവർക്ക് അപ്രിയമായതൊന്നും ചെയ്യരുത്.’ ‘പശ്യ’ (കാണുക) എന്ന ക്രിയാപദത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പ്രയോഗം — പ്രീതിയോടെയുള്ള ദർശനംതന്നെയാണ് രാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹം എന്നാണു ഭാവം. കൃതജ്ഞത രാമന്റെ സ്വഭാവമാണ്; തന്റെ കാര്യം സാധിച്ചു എന്നതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം സഹായികളെ അവഗണിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് അവരുടെ ഭാവി സുഗ്രീവന്റെ കൈയിൽ ഏല്പിക്കുന്നു. ‘നിഹതകണ്ടകം’ എന്ന പദത്തിലൂടെ ബാലിയുടെ വധത്തിനുശേഷം നിഷ്കണ്ടകമായിത്തീർന്ന രാജ്യം ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അംഗദന്റെ പേര് ആദ്യം വച്ചിരിക്കുന്നു, കാരണം അവൻ ബാലിപുത്രനും യുവരാജാവുമാണ്; അവന്റെ സംരക്ഷണം സുഗ്രീവന്റെ വിശേഷകർത്തവ്യമാണ്. സുഷേണൻ സുഗ്രീവന്റെ ശ്വശുരനാണെന്ന ബന്ധവും രാമൻ മറക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപോലും ഒരു മിത്രത്തിന്റെ വിനയത്തോടെയാണു പറയുന്നത്. ഈ സർഗം യുദ്ധാനന്തരമുള്ള ശാന്തികാലത്തിന്റെ സമാപ്തി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സഹായികൾ സ്വരാജ്യങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു, രാമൻ തന്റെ രാജധർമത്തിലേക്കു വീണ്ടും തിരിയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദേശങ്ങളിൽ ആജ്ഞയുടെയല്ല, ഒരു മിത്രത്തിന്റെ അഭ്യർഥനയുടെ ധ്വനിയാണു കേൾക്കുന്നത്.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാമൻ സുഗ്രീവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്തശേഷം മധുരമായ വാക്കിൽ വിഭീഷണനോടു പറഞ്ഞു: ‘ധർമത്തോടെ ലങ്ക ഭരിക്കുക. നീ ധർമജ്ഞനാണെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; നഗരത്തിലെ രാക്ഷസന്മാരുടെയും നിന്റെ സഹോദരനായ വൈശ്രവണന്റെയും അഭിപ്രായവും അതുതന്നെ.’ രാവണന്റെ അധർമത്താൽ ലങ്ക നശിച്ചു; അതിനാൽ പുതിയ രാജാവിനുള്ള ആദ്യത്തെ ഉപദേശം ധർമംതന്നെ. ‘രാജാവേ, ഒരിക്കലും അധർമത്തിൽ മനസ്സു വയ്ക്കരുത്; ബുദ്ധിമാന്മാരായ രാജാക്കന്മാർ നിശ്ചയമായും ദീർഘകാലം ഭൂമി അനുഭവിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ നീതി വ്യക്തമാണ് — ധർമംതന്നെയാണു രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥൈര്യം. ‘സുഗ്രീവനോടൊപ്പം നീ എന്നെ എന്നും പരമമായ പ്രീതിയോടെ ഓർമിക്കണം; ആകുലതയില്ലാതെ പോകുക.’ രാമന്റെ വാക്കു കേട്ട് ഋക്ഷന്മാരും വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ‘സാധു, സാധു’ എന്നു പറഞ്ഞ് കാകുത്സ്ഥനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിച്ചു: ‘മഹാബാഹുവായ രാമാ, അങ്ങയുടെ ബുദ്ധിയും വീര്യവും അദ്ഭുതകരമാണ്; സ്വയംഭൂവിന്റേതുപോലെ അങ്ങയുടെ മാധുര്യം എന്നും പരമമാണ്.’ വിഭീഷണനുള്ള ഉപദേശത്തിൽ വൈശ്രവണനെ സ്മരിക്കുന്നത് അർഥഗർഭമാണ് — കുബേരനും വിഭീഷണന്റെ സഹോദരനാണ്, രാവണനാൽ പുറത്താക്കപ്പെട്ടവൻ; അതിനാൽ പുതിയ രാജാവ് സഹോദരന്മാരുമായി സൗഹൃദം നിലനിർത്തണം. സുഗ്രീവനെയും വിഭീഷണനെയും ഒരുമിച്ചു സ്മരിക്കണമെന്നു പറഞ്ഞ് രാമൻ ഇരുവരുടെയും മൈത്രിയും ദൃഢമാക്കുന്നു. പ്രജകളുടെ പ്രശംസ രാമന്റെ പരാക്രമത്തിനു മാത്രമല്ല, മധുരസ്വഭാവത്തിനും സാക്ഷ്യമാണ്. ‘ധർമജ്ഞസ്ത്വം മതോ മമ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ രാമൻ വിഭീഷണനിലുള്ള വിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; ഉപദേശവും വിശ്വാസത്തോടെയാണ്, സംശയത്തോടെയല്ല. ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ കർത്തവ്യവും മിത്രത്തിന്റെ സ്നേഹവും ഒന്നിച്ചുചേരുന്നു.

ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ വാനരന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ഇടയിൽനിന്ന് ഹനുമാൻ വണങ്ങി രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, എന്റെ പരമമായ സ്നേഹം എന്നും അങ്ങയിൽ നിലനിൽക്കട്ടെ; വീരാ, എന്റെ ഭക്തി ഇളക്കമില്ലാത്തതാകട്ടെ, എന്റെ മനസ്സ് മറ്റെങ്ങും പോകാതിരിക്കട്ടെ.’ ഹനുമാന്റെ യാചന രാജ്യമോ ധനമോ അല്ല, ഭക്തിയുടെ സ്ഥൈര്യം മാത്രമാണ്. ‘വീരാ, രാമകഥ ഭൂമിയിൽ പ്രചരിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം എന്റെ പ്രാണൻ ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കട്ടെ, സംശയമില്ല.’ ചിരഞ്ജീവിത്വത്തിന്റെ കാരണവും രാമകഥതന്നെ — കഥയുടെ ശ്രോതാവാകാനാണ് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ‘രഘുനന്ദനാ, നരർഷഭാ, അങ്ങയുടെ ഈ ദിവ്യചരിതവും കഥയും അപ്സരസ്സുകൾ എന്നെ കേൾപ്പിക്കട്ടെ. വീരനായ പ്രഭോ, അങ്ങയുടെ ചരിതാമൃതം കേട്ട്, കാറ്റ് മേഘനിരയെ നീക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ ആ ഉത്കണ്ഠ നീക്കിക്കളയും.’ ഉപമ മനോഹരമാണ് — വിരഹത്തിന്റെ ഉത്കണ്ഠ മേഘംപോലെ മനസ്സിനെ മൂടുന്നു, രാമകഥ കാറ്റുപോലെ അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ അപ്സരസ്സുകളിൽനിന്നുള്ള ശ്രവണം അധികമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതു സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല. ഹനുമാൻ രാമനിൽനിന്നു വേർപിരിയാൻ പോകുന്നു; അതിനാൽ കഥതന്നെയാണ് അവന് രാമസാന്നിധ്യം. ഈ സന്ദർഭം കഥയുടെ മാഹാത്മ്യവും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു — രാമന്റെ ചരിതം ശ്രോതാക്കളുടെ പ്രാണനെ നിലനിർത്തുന്നു. ‘ഭാവോ നാന്യത്ര ഗച്ഛതു’ എന്ന പദത്തിൽ അനന്യഭക്തിയുടെ ലക്ഷണം വ്യക്തമാണ്. അതിനാൽ പരമ്പരയിൽ ഹനുമാൻ ആദർശഭക്തനും ചിരഞ്ജീവിയുമായി പ്രസിദ്ധനാണ്; എവിടെയെല്ലാം രാമകഥയുണ്ടോ അവിടെയെല്ലാം അവന്റെ സാന്നിധ്യമുണ്ടെന്ന വിശ്വാസം ഈ സന്ദർഭത്തിൽനിന്നുതന്നെയാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

ഇങ്ങനെ പറയുന്ന ഹനുമാനെ രാമൻ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, ഇങ്ങനെ പറയുകയും ചെയ്തു: ‘കപിശ്രേഷ്ഠാ, ഇത് ഇങ്ങനെതന്നെ സംഭവിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്റെ ഈ കഥ ലോകത്തിൽ പ്രചരിക്കുന്നിടത്തോളം നിന്റെ കീർത്തിയുമുണ്ടാകും; നിന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രാണനും അതുപോലെ നിലനിൽക്കും. ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം എന്റെ കഥകളും നിലനിൽക്കും.’ രാജാവ് സിംഹാസനത്തിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റു സേവകനെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു — ഇതു രാമന്റെ വിനയത്തിന്റെ പരമചിത്രമാണ്. പിന്നെ അദ്ദേഹം ഹനുമാന്റെ ഉപകാരങ്ങൾ സ്മരിക്കുന്നു: ‘കപേ, നിന്റെ ഓരോ ഉപകാരത്തിനും ഞാൻ എന്റെ പ്രാണൻ നൽകാം; ബാക്കിയുള്ള ഉപകാരങ്ങൾക്കാകട്ടെ ഞങ്ങൾ കടപ്പെട്ടവരായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളും. നീ ചെയ്ത ഉപകാരം എന്റെ ശരീരത്തിൽത്തന്നെ ജീർണിച്ചുപോകട്ടെ; കാരണം ആപത്തുകളിൽ മാത്രമാണല്ലോ മനുഷ്യൻ പ്രത്യുപകാരങ്ങൾക്കു പാത്രമാകുന്നത്.’ ഈ ശ്ലോകം പ്രസിദ്ധമാണ് — ഹനുമാന് ഒരിക്കലും ആപത്തുണ്ടാകരുത് എന്നാണ് രാമൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; അങ്ങനെ പ്രത്യുപകാരത്തിന് അവസരംതന്നെ ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ. പിന്നെ രാഘവൻ തന്റെ കഴുത്തിൽനിന്നു ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന, വൈഡൂര്യം പതക്കമായുള്ള ഹാരം അഴിച്ച് ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. മാറിൽ അണിഞ്ഞ ആ വലിയ ഹാരത്താൽ ആ വാനരൻ, ശിഖരത്തിൽ ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചുനിൽക്കുന്ന സ്വർണപർവതേന്ദ്രനായ മേരുവിനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. ഉപമയിൽ ഹനുമാൻ സ്വർണവർണമായ പർവതം, ഹാരം അതിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ഉദിച്ച ചന്ദ്രൻ. ഇവിടെ ഋണത്തിന്റെ ഭാവം വിപരീതമാണ് — സ്വാമിതന്നെ സേവകനോടു കടപ്പെട്ടവനെന്നു കരുതുന്നു. വരദാനം, കൃതജ്ഞത, ഭൂഷണദാനം എന്നീ മൂന്നുവിധം അനുഗ്രഹം ഒരേ സന്ദർഭത്തിൽ കാണുന്നു. ‘മദംഗേ ജീർണതാം യാതു’ എന്ന വാക്യത്തിന്റെ അർഥം — നിന്റെ ഉപകാരം എന്റെ ശരീരത്തിൽത്തന്നെ ജീർണിക്കട്ടെ, അതിനു പ്രതിഫലം നൽകാനുള്ള അവസരം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ; കാരണം പ്രതിഫലം ആപത്തിൽ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ, ഹനുമാന് ആപത്ത് ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.

രാഘവന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് മഹാബലരായ വാനരന്മാർ ഓരോരുത്തരായി എഴുന്നേറ്റ് രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ ശിരസ്സു നമിച്ചു പുറപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെയും ധർമാത്മാവായ വിഭീഷണനെയും രാമൻ മാറോടു ചേർത്ത് ഇറുകെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; അവരെല്ലാം കണ്ണീരാൽ വിവശരായി. കണ്ഠം ഇടറി, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ, ദുഃഖത്താൽ മതിമറന്നവരെപ്പോലെ അവരെല്ലാം അപ്പോൾ രാഘവനെ വിട്ടുപിരിയുകയായിരുന്നു. ‘ബാഷ്പകലാഃ’ എന്നാണ് അച്ചടിയിലെ പാഠം — കണ്ണീരാൽ കണ്ഠം ഇടറിയവർ എന്നു ഭാവം. ആ മഹാത്മാവായ രാഘവനാൽ ഇങ്ങനെ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട് അവരെല്ലാം, ദേഹി ദേഹത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു പോയി. ഉപമ ഗഹനമാണ് — ജീവാത്മാവ് നിസ്സഹായനായി ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവർ രാമനെ വിട്ടുപോയി. ഒടുവിൽ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ സർഗം സമാപിക്കുന്നു: ‘അനന്തരം ആ രാക്ഷസന്മാരും ഋക്ഷന്മാരും വാനരന്മാരും രഘുവംശത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്ന രാമനെ നമസ്കരിച്ച്, വിയോഗത്താലുള്ള കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, നിവാസികൾ എന്നപോലെ സ്വന്തം വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.’ ഈ സർഗത്തിലെ അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല. യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ ആരംഭിച്ച മൈത്രി ഇങ്ങനെ കണ്ണീരോടെയുള്ള വിയോഗത്തിൽ പൂർണമാകുന്നു. ഈ സഹായികൾ ഇനിമേൽ കഥയിൽ മിക്കവാറും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നില്ല; അതിനാൽ ഈ വിയോഗം കഥയുടെ ഒരധ്യായത്തിന്റെ അവസാനവുമാണ്. ‘ഉത്ഥായോത്ഥായ’ എന്ന ദ്വിരുക്തിയിലൂടെ ഓരോരുത്തരും ക്രമമായി നമസ്കരിക്കുന്നതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെയും വിഭീഷണനെയുമാണ് അവസാനം ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നത് — ആരുടെ സഹായത്താൽ യുദ്ധം ജയിച്ചുവോ, അവർതന്നെയാണ് രാമന്റെ ഹൃദയത്തോട് ഏറ്റവും അടുത്തവർ. വാനരന്മാരുടെ മടക്കം കൂട്ടമായാണ്, ഒറ്റയടിക്കല്ല; ഓരോരുത്തരും സ്വയം നമസ്കരിച്ചിട്ടാണു പോകുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः॥ ४०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക