॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 30-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഇന്ദ്രമോചനവും അഹല്യാശാപവും

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലങ്കാഗമനം, മേഘനാദന് ‘ഇന്ദ്രജിത്ത്’ എന്ന പേരും വരവും, ഇന്ദ്രന്റെ മോചനം, ഇന്ദ്രന്റെ പരാജയകാരണം — അഹല്യയുടെ സൃഷ്ടി, ഗൗതമന്റെ ശാപം, അഹല്യയുടെ ശാപവും ഉദ്ധാരവും, വൈഷ്ണവയജ്ഞം, രാമന്റെയും വിഭീഷണന്റെയും വിസ്മയം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ മേഘനാദൻ മായയാൽ ബന്ധിച്ച ഇന്ദ്രനെ ലങ്കയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി. അതിബലവാനായ മഹേന്ദ്രൻ രാവണപുത്രനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ പ്രജാപതിയെ മുന്നിൽനിർത്തി ലങ്കയിലേക്കു പോയി. അവിടെ പുത്രന്മാരാലും സഹോദരന്മാരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട രാവണനെ സമീപിച്ച്, ആകാശത്തുനിന്നുകൊണ്ട് പ്രജാപതി അനുനയപൂർവം പറഞ്ഞു: ‘കുഞ്ഞേ രാവണാ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ പുത്രന്റെ പരാക്രമത്തിൽ ഞാൻ സംതൃപ്തനാണ്. അഹോ, ഇവന്റെ വിക്രമവും ഔദാര്യവും നിനക്കു തുല്യമോ അതിലധികമോ ആണ്. നീ സ്വതേജസ്സുകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും മുഴുവൻ ജയിച്ചു; നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ സഫലമാക്കി; പുത്രനോടുകൂടിയ നിന്നിൽ ഞാൻ പ്രീതനാണ്. രാവണാ, അതിബലവാനും വീര്യവാനുമായ നിന്റെ ഈ പുത്രൻ ലോകത്തിൽ ‘ഇന്ദ്രജിത്ത്’ എന്നുതന്നെ പ്രസിദ്ധനാകും. ഈ രാക്ഷസൻ ബലവാനും ദുർജയനുമാകും; ഇവനെ ആശ്രയിച്ചാണല്ലോ നീ ദേവന്മാരെ വശത്താക്കിയത്. അതിനാൽ മഹാബാഹോ, പാകശാസനനായ മഹേന്ദ്രനെ മോചിപ്പിക്കുക; ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മോചനത്തിനായി ദേവന്മാർ നിനക്ക് എന്തു നൽകണം?’ ബ്രഹ്മാവ് ആകാശത്തുതന്നെ നിൽക്കുന്നു, ലങ്കയിൽ ഇറങ്ങുന്നില്ല — രാക്ഷസനഗരത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ പിതാമഹന്റെ നില. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് ‘സാമപൂർവം’ (അനുനയപൂർവം) ആണ് — പ്രശംസയിൽ ആരംഭിച്ച് യാചനയിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ‘ഇന്ദ്രജിത്ത്’ എന്ന പേര് ഇവിടെയാണ് ആദ്യമായി ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്; കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ദേവന്മാർ ‘ശക്രജിത്ത്’ എന്നാണു പറഞ്ഞത്. ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രന്റെ മോചനം ആജ്ഞയാലല്ല, കൈമാറ്റത്തിലൂടെയാണ് യാചിക്കുന്നത് — ഇതിലൂടെ അക്കാലത്തെ രാവണപക്ഷത്തിന്റെ പ്രാബല്യം കാണിക്കുന്നു. ‘പ്രതിജ്ഞ സഫലമാക്കി’ എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് രാവണന്റെ ദിഗ്വിജയസങ്കല്പം പൂർത്തിയായി എന്ന് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകളിൽ രാവണനെയും പുത്രനെയും ഒരുപോലെ പ്രശംസിക്കുന്നു — ഇന്ദ്രമോചനം എളുപ്പമാക്കാനുള്ള രാജനീതിയാണിത്. ‘നിനക്കു തുല്യമോ അതിലധികമോ’ എന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രശംസ — പുത്രന്റെ ഗൗരവം രാവണനു പരമസുഖമാണ്.

അപ്പോൾ യുദ്ധജേതാവും മഹാതേജസ്വിയുമായ ഇന്ദ്രജിത്ത് പറഞ്ഞു: ‘ദേവാ, ഇദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ ഞാൻ അമരത്വം വരിക്കുന്നു.’ അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ പ്രജാപതി മേഘനാദനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഭൂമിയിൽ ഒരു പ്രാണിക്കും — നാൽക്കാലികൾക്കോ ആകാശചാരികൾക്കോ മഹാതേജസ്വികളായ മറ്റുള്ളവർക്കോ — സമ്പൂർണമായ അമരത്വമില്ല.’ പ്രഭുവായ പിതാമഹൻ പറഞ്ഞ ആ മാറ്റമില്ലാത്ത വാക്കു കേട്ട്, അവിടെ നിന്ന മഹാബലനായ മേഘനാദൻ പറഞ്ഞു: ‘ശതക്രതുവിനെ മോചിപ്പിക്കുന്നതിന് എനിക്കു ലഭിക്കേണ്ട സിദ്ധി എന്താണെന്നു കേട്ടാലും. ശത്രുവിജയം കൊതിച്ച് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞാൻ ഹവ്യങ്ങളാലും മന്ത്രങ്ങളാലും എപ്പോഴും അഗ്നിയെ പൂജിക്കുമ്പോൾ, അഗ്നിയിൽനിന്ന് കുതിരകളെ പൂട്ടിയ ഒരു രഥം എനിക്കായി ഉയർന്നുവരണം; അതിലിരിക്കുന്ന എനിക്ക് അമരത്വമുണ്ടാകണം — ഇതാണ് എന്റെ നിശ്ചിതമായ വരം. അഗ്നിയിലെ ജപവും ഹോമവും പൂർത്തിയാകുംമുമ്പേ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ പോരാടുകയാണെങ്കിൽ എനിക്കു വിനാശമുണ്ടാകട്ടെ. ദേവാ, എല്ലാ പുരുഷന്മാരും തപസ്സുകൊണ്ടാണ് അമരത്വം വരിക്കുന്നത്; ഞാനാകട്ടെ പരാക്രമംകൊണ്ടാണ് ഈ അമരത്വം നേടിയെടുത്തത്.’ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പിതാമഹദേവൻ അവനോടു പറഞ്ഞു; ഇന്ദ്രജിത്ത് ശക്രനെ മോചിപ്പിച്ചു; ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി. ഈ വരത്തിൽത്തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണരഹസ്യം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് — യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ നികുംഭിലയിൽ അവന്റെ ഹോമം വിഭീഷണന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ മുടക്കി; ഹോമം പൂർത്തിയാകുംമുമ്പേ അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഇവിടെ പറഞ്ഞ നിയമം മുന്നോട്ടു സത്യമാകുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഗർവവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — മറ്റുള്ളവർ തപസ്സുകൊണ്ട് അമരത്വം യാചിക്കുന്നു; അവൻ പരാക്രമംകൊണ്ട് അതു നേടി. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ആദ്യയാചന അമരത്വമാണ് — പിതാവിനെപ്പോലെ അവനും മൃത്യുവിനെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് പൂർണമായ അമരത്വം നൽകുന്നില്ല, കാരണം അതു സൃഷ്ടിയുടെ നിയമമാണ് — എല്ലാ ജീവികളും മരണധർമമുള്ളവരാണ്. അതിനാൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ യജ്ഞവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, ഉപാധിയോടുകൂടിയ അമരത്വം യാചിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അവന്റെ ബലത്തിന്റെ മൂലം അഗ്നിയാണ്; അഗ്നിഹോത്രം അവന്റെ രക്ഷയും; ഹോമം അപൂർണമാകുമ്പോൾ രക്ഷയും നഷ്ടമാകുന്നു. ഈ വരത്തിന് ഇരുമുഖമുള്ള രൂപമാണ് — ഒരുവശത്ത് അജേയത, മറുവശത്ത് വിനാശത്തിന്റെ വ്യക്തമായ കാരണം. ഇന്ദ്രമോചനവും വരത്തിന്റെ ഫലമാണ് — കൈമാറ്റത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് ഇന്ദ്രജിത്ത് അദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിക്കുന്നത്. ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകുന്നു; എന്നാൽ അവരുടെ രാജാവ് അപമാനിതനായി. ‘ഞാൻ പരാക്രമംകൊണ്ടു നേടിയെടുത്തു’ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വാക്ക് പരാക്രമത്തെ തപസ്സിനെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമായി കരുതുന്നു — ഇതാണു രാക്ഷസന്മാരുടെ വീക്ഷണം.

രാമാ, ഇതിനിടയിൽ ഇന്ദ്രൻ ദീനനും ദേവതേജസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടവനും ചിന്താകുലനുമായി, ‘എന്തുകൊണ്ടാണ് എനിക്കു പരാജയമുണ്ടായത്’ എന്നു ധ്യാനിച്ചിരുന്നു. ആ നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് പിതാമഹദേവൻ പറഞ്ഞു: ‘ശതക്രതോ, പണ്ടു നീ ചെയ്ത കൊടിയ ദുഷ്കർമം എന്തെന്ന് ഓർക്കുക. ദേവേന്ദ്രാ, പ്രഭോ, പണ്ടു ഞാൻ ബുദ്ധികൊണ്ടു സൃഷ്ടിച്ച പ്രജകളെല്ലാം ഒരേ വർണവും ഒരേ ഭാഷയും ഒരേ രൂപവുമുള്ളവരായിരുന്നു; കാഴ്ചയിലോ ലക്ഷണത്തിലോ അവർക്കു യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ലായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഞാൻ ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ആ പ്രജകളെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചു. അവർക്കു വൈശിഷ്ട്യം നൽകാനായി, പ്രജകളുടെ ഏതേത് അവയവം വിശിഷ്ടമായിരുന്നുവോ അതതെടുത്ത്, ഞാൻ ഒരു സ്ത്രീയെ നിർമിച്ചു. അങ്ങനെ രൂപഗുണങ്ങൾ തികഞ്ഞ അഹല്യ എന്ന സ്ത്രീ എന്നാൽ നിർമിക്കപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ‘ഹലം’ എന്നാൽ വൈരൂപ്യം; അതിൽനിന്നുണ്ടാകുന്നതു ‘ഹല്യം’; ആർക്കു ഹല്യമില്ലയോ അവൾ ‘അഹല്യ’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായി; ഞാനും അവൾക്ക് ‘അഹല്യ’ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ദേവേന്ദ്രാ, ആ നാരി നിർമിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ‘ഇവൾ ആരുടേതാകും’ എന്ന് എനിക്കു ചിന്തയുണ്ടായി. പ്രഭോ, പുരന്ദരാ, അപ്പോൾ നീയാകട്ടെ നിന്റെ സ്ഥാനത്തിന്റെ ഔന്നത്യംകൊണ്ട് ‘ഇവൾ എന്റെതന്നെ പത്നിയാകും’ എന്നു മനസ്സിൽ കരുതി.’ ഇന്ദ്രന്റെ പരാജയത്തിനു കാരണം ബാഹ്യമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ പൂർവകർമമാണ് എന്നു ബ്രഹ്മാവ് വ്യക്തമാക്കുന്നു — കർമസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പുനരുദ്ഘോഷണമാണിവിടെ. ‘അഹല്യ’ എന്ന പേരിന്റെ നിരുക്തി ബ്രഹ്മാവുതന്നെ നൽകുന്നു — ‘ഹല’ ശബ്ദം വൈരൂപ്യാർഥകം; അതിന്റെ അഭാവത്താൽ ‘അ-ഹല്യ’. ഈ നിരുക്തിയുള്ള ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധവും ഇരുപത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ പൂർവാർധവും പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളവയാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ ആദ്യം എല്ലാ പ്രജകളും സമന്മാരായിരുന്നു — ഭേദമേ ഇല്ലായിരുന്നു. എല്ലാവരുടെയും ശ്രേഷ്ഠമായ അവയവങ്ങൾ ഒരുവളിൽ സമാഹരിച്ചതിനാൽ അഹല്യയുടെ സൃഷ്ടി സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ആദിപോലെയാണ്. ഈ അപൂർവസൃഷ്ടിതന്നെ അനർഥത്തിന്റെ വിത്തായി — ഇന്ദ്രന്റെ കാമം അവളിലാണ് ഉദിച്ചത്. ഇന്ദ്രന്റെ ‘ധ്യാനതത്പരത’ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉപദേശത്തിനുള്ള ഭൂമികയാണ് — അദ്ദേഹത്തിനു സ്വയം കാരണം അറിയില്ല; ബ്രഹ്മാവ് അതു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ‘സ്ഥാനാധികതയാ’ (സ്ഥാനത്തിന്റെ ഔന്നത്യംകൊണ്ട്) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രന്റെ അധികാരമദം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ദേവരാജനായതിനാൽ എല്ലാം തന്റേതാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. ‘ഹല്യ’ ശബ്ദത്തിന്റെ നിരുക്തി ലോകപ്രസിദ്ധമല്ല; അതിനാൽ കവി ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിലൂടെ അതു വ്യക്തമാക്കുന്നു; ‘ഹലം എന്നു പറയുന്നതു വൈരൂപ്യത്തെയാണ്’ എന്നു ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനവും വിശദീകരിക്കുന്നു.

‘ഞാൻ അവളെ ഒരു ന്യാസമായി (സൂക്ഷിപ്പുമുതലായി) മഹാത്മാവായ ഗൗതമന്റെ കൈയിൽ ഏൽപ്പിച്ചു; അനേകവർഷം അവൾ അവിടെ കഴിഞ്ഞു; പിന്നീട് അദ്ദേഹം അവളെ തിരിച്ചേൽപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ ആ മഹാമുനിയുടെ മഹത്തായ സ്ഥൈര്യവും തപസ്സിലെ സിദ്ധിയും അറിഞ്ഞ് ഞാൻ അവളെ അദ്ദേഹത്തിനു പത്നിയായി നൽകി. ധർമാത്മാവായ ആ മഹാമുനി അവളോടൊപ്പം രമിച്ചു കഴിഞ്ഞു; അവൾ ഗൗതമനു നൽകപ്പെട്ടതോടെ ദേവന്മാർ നിരാശരായി. നീയാകട്ടെ ക്രുദ്ധനും കാമാത്മാവുമായി ആ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽച്ചെന്ന്, അഗ്നിജ്വാലപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ആ സ്ത്രീയെ കണ്ടു. ശക്രാ, കാമപീഡിതനും രോഷാകുലനുമായ നീ അവളെ ധർഷിച്ചു; അപ്പോൾ ആ പരമർഷി നിന്നെ ആശ്രമത്തിൽവെച്ചു കണ്ടു. തുടർന്ന് ക്രുദ്ധനായ ആ പരമതേജസ്വി നിന്നെ ശപിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് ദേവേന്ദ്രാ, നിനക്ക് ഈ ദശാവിപര്യയം വന്നുചേർന്നത്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘വാസവാ, ശക്രാ, നീ നിർഭയനായി എന്റെ പത്നിയെ ധർഷിച്ചതിനാൽ നീ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിന്റെ കൈയിലകപ്പെടും. ദുർബുദ്ധേ, നീ ഇവിടെ തുടങ്ങിവെച്ച ഈ ജാരഭാവം മനുഷ്യലോകങ്ങളിലും ഉണ്ടാകും, സംശയമില്ല. അവിടെ അതു ചെയ്യുന്നവനിൽ പാപത്തിന്റെ പകുതിയും നിന്നിൽ പകുതിയും പതിക്കും. നിന്റെ സ്ഥാനവും സ്ഥിരമായിരിക്കില്ല; ആരാരു ദേവേന്ദ്രനാകുന്നുവോ അവൻ സ്ഥിരനായിരിക്കില്ല. ഈ ശാപം ഞാൻ ഉച്ചരിച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്ന് അദ്ദേഹം നിന്നോടു പറഞ്ഞു.’ ന്യാസം തിരിച്ചേൽപ്പിച്ചതു ഗൗതമന്റെ സ്ഥൈര്യം കാണിക്കുന്നു — അനേകവർഷം ഒന്നിച്ചു കഴിഞ്ഞിട്ടും അദ്ദേഹം അഹല്യയെ കാമിച്ചില്ല; അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവ് അവളെ അദ്ദേഹത്തിനു നൽകി. ഗൗതമന്റെ ശാപത്തിൽ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — ശത്രുവിന്റെ കൈയിലകപ്പെടൽ, ജാരഭാവത്തിന്റെ പാപഭാഗം, സ്ഥാനത്തിന്റെ അസ്ഥിരത. ആദ്യഭാഗം ഇന്നു മേഘനാദനിലൂടെ സഫലമായി. അഹല്യയെ ‘അഗ്നിജ്വാലപോലെ ജ്വലിക്കുന്നവൾ’ എന്നു വർണിക്കുന്നു — ഇന്ദ്രൻ കാമത്താൽ അപമാനിച്ച അവളുടെ തേജസ്സും പാവിത്ര്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ശാപത്തിന്റെ രണ്ടാംഭാഗം സാമൂഹികമാണ് — ജാരഭാവം മനുഷ്യരിലും പടരും, അതിന്റെ പാപത്തിന്റെ പകുതി ഇന്ദ്രനിൽ പതിക്കും; ഇങ്ങനെ ഭാവിയിലെ എല്ലാ പരദാരഗമനത്തിന്റെയും ആദികർത്താവായി ഇന്ദ്രൻ നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നു. മൂന്നാംഭാഗം — ഇന്ദ്രപദത്തിന്റെ അസ്ഥിരത — അതുകൊണ്ടാണ് കാലക്രമേണ അനേകം ഇന്ദ്രന്മാർ മാറിമാറി വരുന്നത് എന്നു പുരാണപ്രസിദ്ധി. ഇന്ദ്രന്റെ ‘ക്രുദ്ധനും കാമാത്മാവും’ എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ — അഹല്യ മറ്റൊരാൾക്കു നൽകപ്പെട്ടതിലുള്ള അസൂയയാൽ ക്രോധം, അവളുടെ രൂപത്താൽ കാമം. ഈ രണ്ടു ദോഷങ്ങളും ചേർന്ന് അദ്ദേഹത്തെ പാപത്തിലേക്കു നയിച്ചു. ഗൗതമൻ അദ്ദേഹത്തെ ‘ആശ്രമത്തിൽവെച്ചു’തന്നെ കണ്ടു — പാപം ഉടൻ വെളിപ്പെട്ടു. അഹല്യയെ ന്യാസമായി ഏൽപ്പിച്ചതു ഗൗതമനുള്ള പരീക്ഷയായിരുന്നു; അദ്ദേഹം അതിൽ വിജയിച്ചു; ഇന്ദ്രനാകട്ടെ പരീക്ഷയൊന്നുമില്ലാതെതന്നെ അവളെ കാമിച്ചു.

‘പിന്നീട് മഹാതപസ്വിയായ അദ്ദേഹം സ്വഭാര്യയെ കഠിനമായി ശകാരിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘ദുർവിനീതേ, എന്റെ ആശ്രമത്തിനു സമീപം നീ അദൃശ്യയായിത്തീരുക. രൂപയൗവനങ്ങൾ തികഞ്ഞ നീ ചഞ്ചലയായതിനാൽ ലോകത്തിൽ നീ മാത്രമായി രൂപവതിയായിരിക്കില്ല. ഏതൊരു രൂപത്തെ ആശ്രയിച്ചാണോ ഈ വിഭ്രമം ഉണ്ടായത്, ആ രൂപം എല്ലാ പ്രജകൾക്കും ലഭിക്കും, സംശയമില്ല.’ അന്നുമുതൽ പ്രജകൾ ഏറെക്കുറെ രൂപവാന്മാരായി. അപ്പോൾ അവൾ മഹർഷിയായ ഗൗതമനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു: ‘വിപ്രാ, അങ്ങയുടെ രൂപം ധരിച്ച ഒരു ദേവനാൽ ഞാൻ ധർഷിക്കപ്പെട്ടത് അജ്ഞാനത്താലാണ് (ഞാൻ അറിയാതെയാണ്), എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരമല്ല; വിപ്രർഷേ, അങ്ങു പ്രസാദിക്കണം.’ അഹല്യ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗൗതമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ മഹാതേജസ്വിയും മഹാരഥനുമായ രാമൻ എന്നു ലോകപ്രസിദ്ധനായ ഒരുവൻ ജനിക്കും; മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച മഹാബാഹുവായ വിഷ്ണുവായ അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി വനത്തിലേക്കു വരും. ഭദ്രേ, അദ്ദേഹത്തെ കാണുമ്പോൾ നീ പവിത്രയാകും; നീ ചെയ്ത ദുഷ്കർമം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിയും. അദ്ദേഹത്തിന് ആതിഥ്യം നൽകിയശേഷം നീ എന്റെ അടുത്തു വരും; വരവർണിനീ, അപ്പോൾ നീ എന്നോടൊപ്പം വസിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിപ്രർഷി തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു വന്നു; ബ്രഹ്മവാദിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ പത്നി അതിമഹത്തായ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു.’ ഇവിടെ അഗസ്ത്യൻ രാമന്റെ മുന്നിൽത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവതാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രവചനം പറയുന്നു — ശ്രോതാവായ രാമൻതന്നെയാണ് (ബാലകാണ്ഡത്തിൽ) അഹല്യയെ പവിത്രയാക്കിയത്. 39-ന്റെ രണ്ടാംപകുതിമുതൽ 45 വരെയുള്ള അഹല്യയുടെ യാചനയും ഉദ്ധാരവചനവും മുഴുവൻ പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ അഹല്യാശാപം ‘ആ രൂപം എല്ലാ പ്രജകൾക്കും ലഭിക്കും’ എന്നതോടെതന്നെ സമാപിക്കുന്നു. ‘ത്വദ്രൂപേണ’ (അങ്ങയുടെ രൂപത്തിൽ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രന്റെ കപടവേഷം വ്യക്തമാകുന്നു. അഹല്യയ്ക്കുള്ള ഗൗതമന്റെ ശാപവും വിചിത്രമാണ് — അവൾ മാത്രമായി രൂപവതിയായിരിക്കില്ല; അവളുടെ രൂപം എല്ലാ പ്രജകളിലും പങ്കിട്ടുപോകുന്നു. അഹല്യ തന്റെ നിർദോഷത പറയുന്നു — ‘അജ്ഞാനത്താൽ, എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരമല്ല’; ഗൗതമൻ അതു സ്വീകരിച്ച് ഉദ്ധാരത്തിന്റെ വഴി കാണിക്കുന്നു. രാമന്റെ വിഷ്ണുത്വം ഗൗതമന്റെ വായിൽ ഇവിടെ വ്യക്തമായി പറയുന്നു; ‘ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി’ എന്ന പദംകൊണ്ട് വിശ്വാമിത്രന്റെ യജ്ഞരക്ഷ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ആ വഴിയിൽവെച്ചാണല്ലോ രാമൻ അഹല്യയെ കണ്ടത്. ‘വിനിധ്വംസ’ എന്ന ശാപം ‘അദൃശ്യയായി കഴിയുക’ എന്നാണ് ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നത് — ബാലകാണ്ഡത്തിലും അഹല്യ അദൃശ്യയായി തപസ്സനുഷ്ഠിക്കുന്നവളായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ‘നീ മാത്രമായി രൂപവതിയായിരിക്കില്ല’ എന്ന ശാപത്താൽ, ഏതു കാരണത്താൽ ഇന്ദ്രൻ മോഹിതനായോ ആ അദ്വിതീയത നശിച്ചു. ഗൗതമന്റെ കരുണയും കാണാം — അഹല്യയെ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. ‘ആതിഥ്യം നൽകിയശേഷം’ എന്ന പദം ബാലകാണ്ഡത്തിലെ സംഭവം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അവിടെ അഹല്യ രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് ആതിഥ്യം നൽകി.

‘മഹാബാഹോ, ആ മുനിയുടെ ശാപോച്ചാരണംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചത്; നീ ചെയ്ത ദുഷ്കർമം ഓർക്കുക. വാസവാ, അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് നീ ശത്രുവിന്റെ പിടിയിലായത്, മറ്റൊരു കാരണംകൊണ്ടുമല്ല. വേഗം ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ വൈഷ്ണവയജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കുക. ആ യജ്ഞത്താൽ പവിത്രനായി പിന്നെ നീ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകും. ദേവേന്ദ്രാ, നിന്റെ പുത്രൻ ജയന്തൻ മഹായുദ്ധത്തിൽ നശിച്ചിട്ടില്ല; ആര്യകനായ പുലോമാവ് അവനെ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി; അവൻ അവിടെയുണ്ട്.’ ഇതു കേട്ട് മഹേന്ദ്രൻ വൈഷ്ണവയജ്ഞം അനുഷ്ഠിച്ച് വീണ്ടും സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ദേവരാജൻ ഭരണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. രാമാ, ഞാൻ വർണിച്ച ഇതാണ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ബലം; അതുകൊണ്ട് ദേവേന്ദ്രൻപോലും ജയിക്കപ്പെട്ടു, പിന്നെ മറ്റു പ്രാണികളുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ! വൈഷ്ണവയജ്ഞം വിഷ്ണുവിന്റെ ആരാധനയാണ് — ഇന്ദ്രന്റെ പാപത്തിനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം വിഷ്ണുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽതന്നെ; ഇരുപത്തേഴാം സർഗത്തിൽ ആ വിഷ്ണുതന്നെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്ഷകനും. ജയന്തൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന വാർത്ത ഇന്ദ്രന്റെ ശോകം ശമിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ അഗസ്ത്യൻ കഥയുടെ സാരം രാമനോടു പറയുന്നു — ‘ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ബലം’; ഇതു രാമന്റെ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ്, കാരണം ഇന്ദ്രജിത്ത് രാവണനെക്കാളും ബലവാനായതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം മുമ്പു ചോദിച്ചിരുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രനെ ശകാരിക്കുക മാത്രമല്ല, പ്രായശ്ചിത്തത്തിനുള്ള ഉപായവും നൽകുന്നു — ഇതു പിതാമഹന്റെ കരുണാഭാവമാണ്. ഇന്ദ്രന്റെ പരാജയം ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം കർമത്തിന്റെ ഫലമാണ് എന്നതാണ് സർഗത്തിന്റെ മുഖ്യോപദേശം — രാവണന്റെ ബലംപോലും ഒരു നിമിത്തം മാത്രം. ഇങ്ങനെ കഥ വീണ്ടും ധർമനിയമം സ്ഥാപിക്കുന്നു: പരദാരങ്ങളെ ധർഷിക്കുന്നവൻ, ദേവരാജനായാലും, എന്നെങ്കിലും നിശ്ചയമായും ശിക്ഷ അനുഭവിക്കും.

അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ‘ആശ്ചര്യം!’ എന്ന് അപ്പോൾ രാമനും ലക്ഷ്മണനും പറഞ്ഞു; വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും വിസ്മയിച്ചു. രാമന്റെ അരികിൽനിന്ന വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: ‘പണ്ടു കണ്ട ആ ആശ്ചര്യം ഇന്ന് എന്നെ ഓർമിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.’ രാമൻ അഗസ്ത്യനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഇതു സത്യമാണ്, ഞാനും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.’ അപ്പോൾ അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, ഇങ്ങനെയാണ് ലോകകണ്ടകനായ രാവണൻ ഉദയം ചെയ്തത്; പുത്രനോടുകൂടിയ അവനാൽ യുദ്ധത്തിൽ സുരേശ്വരനായ ശക്രൻ ജയിക്കപ്പെട്ടു.’ ഈ ഭാഗം (51-ന്റെ രണ്ടാംപകുതിമുതൽ 54 വരെ) മുഴുവൻ പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ബലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപസംഹാരത്തോടെതന്നെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ കഥയുടെ ഫലശ്രുതിപോലെ — ശ്രോതാക്കളായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരുമെല്ലാം വിസ്മയിക്കുന്നു. അന്നു ലങ്കയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വിഭീഷണൻ പ്രത്യക്ഷസാക്ഷിയാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് അഗസ്ത്യന്റെ കഥയുടെ സത്യത സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. ‘ലോകകണ്ടകൻ’ എന്ന രാവണവിശേഷണം ഉത്തരകാണ്ഡത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിന്റെ മുഴുവൻ സാരമാണ്. ‘സത്യമാണ്, ഞാനും കേട്ടിട്ടുണ്ട്’ എന്നു രാമൻ സ്വയം പറയുന്നു; അതുകൊണ്ട് അഗസ്ത്യന്റെ കഥ വീണ്ടും പ്രമാണീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ അഗസ്ത്യന്റെ ദീർഘമായ കഥ രാമന്റെ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം പൂർണമാക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रिंशः सर्गः॥ ३०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക