സർഗ്ഗം
ഇന്ദ്രലോകാക്രമണവും സുമാലിവധവും
രാവണന്റെ ഇന്ദ്രലോകപ്രവേശം, ഇന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നത്, ഭാവിയിലെ രാവണവധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രതിജ്ഞ, ദേവരാക്ഷസയുദ്ധം, സുമാലിയുടെ പരാക്രമം, സാവിത്രൻ എന്ന വസു സുമാലിയെ വധിക്കുന്നത്
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ കൈലാസത്തിൽവെച്ച് രംഭയെ ധർഷിച്ചതിനാൽ രാവണനു നളകൂബരന്റെ ശാപം ലഭിച്ചു; എന്നിട്ടും അവൻ തന്റെ യാത്ര ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. കൈലാസം കടന്ന്, സൈന്യത്തോടും ബലത്തോടും വാഹനങ്ങളോടുമൊപ്പം മഹാതേജസ്വിയായ ദശാനനൻ ഇന്ദ്രലോകത്തിലെത്തി. എല്ലാ ദിക്കുകളിൽനിന്നും വരുന്ന ആ രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ ശബ്ദം ദേവലോകത്തിൽ, ഭേദിക്കപ്പെടുന്ന സമുദ്രത്തിന്റേതുപോലെ മഹത്തായി മുഴങ്ങി — കടയപ്പെടുന്ന സാഗരത്തിന്റെ ഘോഷംപോലെ അത് എല്ലാവരെയും ഭയപ്പെടുത്തി. രാവണൻ എത്തിയെന്നു കേട്ട് ഇന്ദ്രൻ ആസനത്തിൽനിന്ന് ഇളകി; അവിടെ സമ്മേളിച്ചിരുന്ന ദേവന്മാരോടെല്ലാം പറഞ്ഞു: ‘ആദിത്യന്മാരേ, വസുക്കളേ, രുദ്രന്മാരേ, സാധ്യന്മാരേ, മരുദ്ഗണങ്ങളേ, ദുരാത്മാവായ രാവണനെതിരെ യുദ്ധത്തിനു സജ്ജരാകുവിൻ.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ശക്രനു തുല്യരും മഹാസത്ത്വരുമായ ദേവന്മാർ യുദ്ധോത്സാഹത്തോടെ സന്നദ്ധരായി. ‘ചലിതഃ ആസനാത്’ (ആസനത്തിൽനിന്ന് ഇളകി) എന്ന പദം രണ്ട് അർഥം വഹിക്കുന്നു — ഭയംകൊണ്ട് ആസനത്തിൽനിന്ന് എഴുന്നേൽക്കുന്നതും രാജ്യസിംഹാസനം കുലുങ്ങുന്നതും. ദേവന്മാരുടെ സൈന്യം എല്ലാവിധത്തിലും സജ്ജമാണ്; അവരുടെ യുദ്ധോത്സാഹവും ദൃഢമാണ്; എന്നാൽ അവരുടെ നായകൻതന്നെ മനസ്സിൽ ഭയന്നിരിക്കുകയാണെന്ന് അടുത്ത ഭാഗത്തു വെളിപ്പെടുന്നു. രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ ശബ്ദംതന്നെ ദേവലോകത്തെ ക്ഷോഭിപ്പിക്കുന്നു, യുദ്ധത്തിനു മുമ്പുതന്നെ ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നു. രാവണന്റെ യാത്രയുടെ ലക്ഷ്യം ഇന്ദ്രലോകമാണെന്ന് മുൻസർഗങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു; ഇപ്പോൾ അത് എത്തിയിരിക്കുന്നു. ദേവലോകത്തിന്റെ ശാന്തി ഒരൊറ്റ ശബ്ദംകൊണ്ടുതന്നെ തകർന്നുവെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ദേവന്മാർക്ക് ആജ്ഞ നൽകിയെങ്കിലും മഹേന്ദ്രൻ സ്വയം രാവണനെ ഭയന്ന് ദീനനും പരിഭ്രാന്തനുമായി വിഷ്ണുവിന്റെ അടുത്തുചെന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘വിഷ്ണോ, രാക്ഷസനായ രാവണന്റെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? അഹോ, അതിബലവാനായ ആ രാക്ഷസൻ യുദ്ധത്തിനു വരുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരദാനംകൊണ്ടു മാത്രമാണ് അവൻ ബലവാനായത്, മറ്റൊരു കാരണംകൊണ്ടുമല്ല; പദ്മയോനി പറഞ്ഞ ആ സത്യവചനം ഞങ്ങൾ പാലിക്കേണ്ടതാണ്. പണ്ട് അങ്ങയുടെ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ നമുചി, വൃത്രൻ, ബലി, നരകൻ, ശംബരൻ എന്നിവരെ ദഹിപ്പിച്ചതുപോലെ ഇപ്പോഴും ചെയ്യുക. മധുസൂദനാ, ദേവദേവേശാ, ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അങ്ങല്ലാതെ മറ്റൊരു ഗതിയോ ആശ്രയമോ ഇല്ല. അങ്ങ് ശ്രീമാനും സനാതനനും പദ്മനാഭനുമായ നാരായണനാണല്ലോ; അങ്ങാണ് ഈ ലോകങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചത്; സുരേശ്വരനായ ശക്രനായി എന്നെ സ്ഥാപിച്ചതും അങ്ങുതന്നെ. ഭഗവാനേ, ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും അങ്ങാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്; യുഗാന്തത്തിൽ എല്ലാം അങ്ങയിൽത്തന്നെ ലയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ദേവദേവാ, സത്യം എന്നോടു സ്വയം പറയൂ — അങ്ങ് വാളും ചക്രവും തുണയാക്കി രാവണനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുമോ?’ ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകളിൽ രണ്ടു ഭാവങ്ങളുണ്ട് — ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരത്തിന്റെ മര്യാദ അംഗീകരിക്കുന്നതും വിഷ്ണുവിന്റെ സർവശക്തിത്വത്തിലുള്ള വിശ്വാസവും. വിഷ്ണുവിന്റെ ബലംതന്നെ മൂലമായിരുന്ന തന്റെ മുൻവിജയങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഓർക്കുന്നു. വിഷ്ണുസ്തുതിയിൽ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, പ്രളയം എന്നീ മൂന്നും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു — അദ്ദേഹംതന്നെ സ്രഷ്ടാവും പാലകനും സംഹർത്താവും. സൃഷ്ടിയെയും പ്രളയത്തെയും പരാമർശിക്കുന്ന പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ഇല്ല. ഇന്ദ്രന്റെ ചോദ്യം അവസാനം വ്യക്തമാണ് — ‘അങ്ങുതന്നെ യുദ്ധം ചെയ്യുക.’ ‘ദീനഃ പരിത്രസ്തഃ’ (ദീനനും പരിഭ്രാന്തനും) എന്ന വിശേഷണങ്ങളിൽ ദേവരാജന്റെപോലും ദൗർബല്യം പ്രകടമാണ്; അദ്ദേഹം മറ്റുള്ളവരെ യുദ്ധത്തിന് അയയ്ക്കുന്നു, സ്വയം ഒരു രക്ഷകനെ തേടുന്നു. നമുചി, വൃത്രൻ മുതലായവരെ ഓർക്കുന്നതിലൂടെ, തന്റെ മുൻപരാക്രമവും വിഷ്ണുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താലായിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കുന്നു. ‘അസിചക്രസഹായഃ’ (വാളും ചക്രവും തുണയാക്കിയവൻ) എന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ആയുധങ്ങളെ ഓർക്കുന്നു — നന്ദകമെന്ന വാളും സുദർശനമെന്ന ചക്രവും; അവകൊണ്ടാണല്ലോ പണ്ട് അസുരന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചോദ്യത്തിൽ ഒരു പ്രതീക്ഷയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു — വിഷ്ണു സ്വയം യുദ്ധം ചെയ്താൽ യുദ്ധം വേഗം അവസാനിക്കുമല്ലോ.
ശക്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പ്രഭുവായ നാരായണദേവൻ പറഞ്ഞു: ‘പരിഭ്രമിക്കേണ്ട, എന്റെ വാക്കു കേൾക്കൂ. ഈ ദുഷ്ടാത്മാവ് വരദാനത്താൽ ദുർജയനാണ്; അതിനാൽ ദേവന്മാർക്കോ അസുരന്മാർക്കോ അവനെ ജയിക്കാനോ കൊല്ലാനോ കഴിയില്ല. ബലോത്കടനായ ഈ രാക്ഷസൻ പുത്രനോടുകൂടി എന്തായാലും വലിയൊരു കർമം ചെയ്യും — ഇതു ഞാൻ സ്വഭാവികമായിത്തന്നെ കണ്ടിരിക്കുന്നു. സുരേശ്വരാ, ‘യുദ്ധം ചെയ്യുക’ എന്ന് അങ്ങ് എന്നോടു പറഞ്ഞതിനുള്ള ഉത്തരം ഇതാണ് — ഞാൻ ഇപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ആ രാവണനെ നേരിടുകയില്ല. വിഷ്ണു യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ കൊല്ലാതെ മടങ്ങുകയില്ല; വരത്താൽ സംരക്ഷിതനായ രാവണന്റെ കാര്യത്തിൽ ഇന്ന് എന്റെ ആഗ്രഹം സാധിക്കുക പ്രയാസമാണ്. എന്നാൽ ശതക്രതുവായ ദേവേന്ദ്രാ, അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു — ഈ രാക്ഷസന്റെ മൃത്യുവിനു ഞാൻ കാരണമാകുന്ന വിധത്തിൽ ഞാൻ ഭവിക്കും. കാലം വന്നെത്തിയെന്നറിഞ്ഞ് ഞാൻതന്നെ രാവണനെ അനുചരന്മാരോടുകൂടി വധിക്കും; ദേവന്മാരെ ആനന്ദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ശചീപതേ, ദേവരാജാ, ഈ സത്യമാണ് അങ്ങയോടു ഞാൻ പറഞ്ഞത്; മഹാബലാ, ഇപ്പോൾ ഭയമില്ലാതെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുക.’ ഇവിടെ രാമാവതാരത്തിന്റെ ബീജം കാണാം — കാലത്തു താൻതന്നെ രാവണനെ വധിക്കുമെന്നു വിഷ്ണു വ്യക്തമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. ‘സപുരഃസരം’ (അനുചരന്മാരോടുകൂടി) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുചരന്മാരും അവനോടൊപ്പം വധിക്കപ്പെടുമെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിയമവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — അദ്ദേഹം യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ ശത്രുവിനെ കൊന്നിട്ടേ മടങ്ങൂ; അതിനാൽ അകാലത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരത്തിന്റെ മര്യാദയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു — ദേവന്മാർക്കോ ദാനവന്മാർക്കോ അവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ മനുഷ്യരൂപത്തിലായിരിക്കും അവന്റെ വധം എന്നൊരു ഗൂഢസൂചനയുണ്ട്. ‘ദൃഷ്ടം ഏതത് നിസർഗതഃ’ (ഇതു സ്വഭാവികമായിത്തന്നെ കണ്ടിരിക്കുന്നു) എന്നു പറഞ്ഞ് വിഷ്ണു തന്റെ സ്വാഭാവികമായ ദിവ്യജ്ഞാനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം ഭാവി കാണുന്നു. പുത്രനോടുകൂടി രാവണൻ ചെയ്യാൻപോകുന്ന മഹാകർമത്തിന്റെ പരാമർശം, അടുത്ത സർഗങ്ങളിൽ മേഘനാദൻ ഇന്ദ്രനെ പിടികൂടുന്നതിനെ മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ദേവന്മാരുടെ പരാജയവും വിഷ്ണുവിന്റെ ജ്ഞാനത്തിലുണ്ട്; എന്നാൽ അദ്ദേഹം അതു തടയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, കാരണം ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം സത്യമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുള്ളതാണ് — ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതിയുടെ വർണന, താൻ യുദ്ധം ചെയ്യാത്തതിന്റെ കാരണം, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതിജ്ഞ. അവസാനം ഇന്ദ്രനു വ്യക്തമായ ആദേശം — ‘ഭയമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്യുക.’ ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം ഇന്ദ്രനെ കൈവിടുന്നില്ല, മറിച്ച് ധൈര്യം നൽകുന്നു.
തുടർന്ന് ആദിത്യന്മാരോടൊപ്പം രുദ്രന്മാരും വസുക്കളും മരുത്തുക്കളും അശ്വിനീദേവന്മാരും സന്നദ്ധരായി വേഗത്തിൽ പുരത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ട് രാക്ഷസന്മാരുടെ നേർക്കു ചെന്നു. ഇതിനിടയിൽ രാത്രി അവസാനിക്കാറായപ്പോൾ എല്ലായിടത്തും യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയ രാവണസൈന്യത്തിന്റെ മഹാനാദം കേട്ടു. മഹാവീര്യരായ ആ രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്ന്, പരസ്പരം നോക്കി, ആഹ്ലാദിച്ചവരെപ്പോലെ യുദ്ധത്തിനു നേരെ മുന്നേറി. യുദ്ധമുഖത്ത് ആ അക്ഷയമായ മഹാസൈന്യത്തെ കണ്ട് ദേവസൈന്യങ്ങൾക്കു വലിയ സംക്ഷോഭമുണ്ടായി. പിന്നീട് ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും തമ്മിൽ ഘോരവും തുമുലനാദമുള്ളതും പലതരം ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തിയതുമായ യുദ്ധമുണ്ടായി. ഈ ഭാഗത്തെ പല ശ്ലോകങ്ങളും (21–22, 24–25) സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ഇല്ല; അവയിൽ ദേവന്മാരുടെ പുറപ്പാടും രാക്ഷസന്മാരുടെ ഉണർവും വിസ്തരിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ സൈന്യം കൈലാസത്തിൽ ഉറങ്ങുകയായിരുന്നു; ഇവിടെ പ്രഭാതത്തിൽ അതിന്റെ ഉണർവു പറയുന്നു. ‘അക്ഷയം മഹാസൈന്യം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് രാക്ഷസസേനയുടെ അപാരത സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതു കണ്ടതുകൊണ്ടുതന്നെ ദേവന്മാർ ക്ഷുബ്ധരായി. ദാനവന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ ചേർന്നിരുന്നുവെന്ന് ‘ദേവദാനവരക്ഷസാം’ എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് അറിയാം — മുൻസർഗത്തിൽ പറഞ്ഞ ദൈത്യന്മാർ രാവണനെ പിന്തുടർന്നിരുന്നുവല്ലോ. രാത്രിയുടെ അന്ത്യത്തിൽ യുദ്ധാരംഭം — പ്രഭാതം ഒരു പുതിയ ഘോരകർമത്തിന്റെ കാലമായി. രാക്ഷസന്മാരുടെ ‘ഹൃഷ്ടവത്’ (ആഹ്ലാദിച്ചവരെപ്പോലെ) ഉള്ള മുന്നേറ്റം അവരുടെ യുദ്ധപ്രിയത കാണിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ ക്ഷോഭമാകട്ടെ അവരുടെ ഭയവും. യുദ്ധത്തിന്റെ മൂന്നു വിശേഷണങ്ങൾ — ഘോരം, തുമുലനാദമുള്ളത്, പലതരം ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തിയത് — ദൃശ്യവും ശ്രാവ്യവുമായ ഇരുവശങ്ങളെയും ചിത്രീകരിക്കുന്നു.
ഇതിനിടയിൽ ഘോരദർശനരും ശൂരരുമായ രാവണന്റെ സചിവന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ യുദ്ധത്തിനു മുന്നോട്ടുവന്നു — മാരീചൻ, പ്രഹസ്തൻ, മഹാപാർശ്വൻ, മഹോദരൻ, അകമ്പനൻ, നികുംഭൻ, ശുകൻ, സാരണൻ, സംഹ്രാദൻ, ധൂമകേതു, മഹാദംഷ്ട്രൻ, ഘടോദരൻ, ജംബുമാലി, മഹാഹ്രാദൻ, വിരൂപാക്ഷൻ, സുപ്തഘ്നൻ, യജ്ഞകോപൻ, ദുർമുഖൻ, ദൂഷണൻ, ഖരൻ, ത്രിശിരസ്സ്, കരവീരാക്ഷൻ, സൂര്യശത്രു, മഹാകായൻ, അതികായൻ, ദേവാന്തകൻ, നരാന്തകൻ എന്നിവർ. മഹാവീര്യരായ ഇവരെല്ലാവരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, രാവണന്റെ ആര്യകനും മഹാബലനുമായ സുമാലി ദേവസൈന്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ക്രുദ്ധനായ അവൻ മൂർച്ചയേറിയ പലതരം ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളെയും ഒരേസമയം, കാറ്റ് മേഘങ്ങളെയെന്നപോലെ, ചിതറിച്ചു. രാമാ, നിശാചരന്മാരാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ആ ദേവസൈന്യം സിംഹങ്ങളാൽ ഓടിക്കപ്പെട്ട മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറിയോടി. ഇവിടെയുള്ള ‘രാമാ’ എന്ന സംബോധന, അഗസ്ത്യൻ രാമനോടാണ് ഈ കഥ പറയുന്നത് എന്ന് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. നാമാവലിയിലെ പല രാക്ഷസന്മാരും യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ രാമനാലും ലക്ഷ്മണനാലും വാനരന്മാരാലും വധിക്കപ്പെട്ടവരാണ് — പ്രഹസ്തൻ, അകമ്പനൻ, മഹോദരൻ, മഹാപാർശ്വൻ, അതികായൻ, ദേവാന്തകൻ, നരാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, ജംബുമാലി, വിരൂപാക്ഷൻ എന്നിവർ; ഖരനും ദൂഷണനും ത്രിശിരസ്സും ആരണ്യകാണ്ഡത്തിൽ. അവരെയെല്ലാം ഇവിടെ ഒന്നിച്ചു പരാമർശിക്കുന്നതു ശ്രോതാവായ രാമനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അർഥപൂർണമാണ് — അദ്ദേഹം പിന്നീടു വധിച്ചവർ പണ്ട് ദേവന്മാരെപ്പോലും ജയിച്ചവരായിരുന്നു. നാമാവലിയുടെ ഉത്തരാർധം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മുപ്പതാം ശ്ലോകവും മുപ്പത്തൊന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ പൂർവാർധവും പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളവയാണ്. സുമാലിയെക്കുറിച്ചുള്ള രണ്ട് ഉപമകൾ — കാറ്റ് മേഘങ്ങളെയെന്നപോലെ, സിംഹങ്ങൾ മൃഗങ്ങളെയെന്നപോലെ — രണ്ടിലും അവന്റെ പ്രഹരത്തിന്റെ അനായാസതയും വേഗവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മേഘങ്ങൾ കാറ്റിനാൽ അനായാസം ചിതറുന്നു; മൃഗങ്ങൾ സിംഹത്തിൽനിന്ന് ഒരു പ്രതിരോധവുമില്ലാതെ ഓടിയൊളിക്കുന്നു; അതുപോലെ ദേവന്മാർക്കും അവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സചിവന്മാരുടെ നീണ്ട നാമാവലി രാവണരാജ്യത്തിന്റെ മന്ത്രിമണ്ഡലം മുഴുവൻ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചുവെന്നു കാണിക്കുന്നു. സുമാലിയെ ‘രാവണന്റെ ആര്യകൻ’ എന്നു പറയുന്നു; അതിനാൽ പ്രായംകൊണ്ടു വൃദ്ധനെങ്കിലും അവൻ യുദ്ധത്തിൽ മുന്നണിയിലാണ്. രാവണൻ സ്വയം സൈന്യത്തിനു നടുവിൽ നിൽക്കുന്നു; മുന്നിൽ അവന്റെ വൃദ്ധനായ മാതാമഹൻ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു — ഇതാണു രാക്ഷസന്മാരുടെ കുലാഭിമാനം.
ഇതിനിടയിൽ വസുക്കളിൽ എട്ടാമനും ശൂരനുമായ, സാവിത്രൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ വസു, പലതരം ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തിയ ആഹ്ലാദഭരിതരായ സൈന്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് രണാങ്കണത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അതുപോലെ അദിതിയുടെ മഹാവീര്യരായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ — ത്വഷ്ടാവും പൂഷാവും — നിർഭയരായി തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഒരേസമയം യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധമുണ്ടായി; യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്തിരിയാത്ത ക്രുദ്ധരായ രാക്ഷസന്മാരുടെ കീർത്തി കണ്ട് ദേവന്മാർ ക്രുദ്ധരായി. പിന്നീട് ആ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ച ദേവന്മാരെ ഘോരമായ പലതരം ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് ലക്ഷക്കണക്കിനു വധിച്ചു. ദേവന്മാരും മഹാബലപരാക്രമികളായ ഘോരരാക്ഷസന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ നിർമലമായ ശസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട് യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചു. രാമാ, ഇതിനിടയിൽ സുമാലി എന്ന രാക്ഷസൻ വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. യുദ്ധം ഇരുപക്ഷത്തും ഏറെക്കുറെ സമമായി നടക്കുന്നു — ഇരുകൂട്ടരും പരസ്പരം വധിക്കുന്നു. സാവിത്രന്റെ ആഗമനം സുമാലിയുടെ വിനാശത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ്. ത്വഷ്ടാവിന്റെയും പൂഷാവിന്റെയും പ്രവേശം (36-ന്റെ രണ്ടാംപകുതി മുതൽ 37-ന്റെ ആദ്യപകുതി വരെ) പ്രചലിതപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ സാവിത്രനെ മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ. സാവിത്രനെ ‘വസുക്കളിൽ എട്ടാമൻ’ എന്ന വിശേഷണത്തോടെ പറയുന്നു; വസുക്കൾ എട്ടുപേരാണ്, അവരിൽ അവസാനത്തെ ഈ രക്ഷകൻ. ത്വഷ്ടാവും പൂഷാവും ആദിത്യന്മാരാണ്, അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ; അവരുടെ സഹപ്രവേശത്താൽ ദേവപക്ഷത്തിന്റെ ബലം വർധിക്കുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് യുദ്ധത്തിന്റെ ഇരുപക്ഷവർണന സന്തുലിതമാണ് — രാക്ഷസന്മാർ ദേവന്മാരെ ലക്ഷക്കണക്കിനു കൊല്ലുന്നു; ദേവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരെ യമലോകത്തേക്കു നയിക്കുന്നു. ‘വിമലൈഃ ശസ്ത്രൈഃ’ (നിർമലമായ ശസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട്) — ദേവന്മാരുടെ ആയുധങ്ങൾ ശുദ്ധം; രാക്ഷസന്മാരുടേത് ‘ഘോരൈഃ’ (ഘോരമായവ) — ഈ ഭേദവും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ‘ക്രുദ്ധരായ രാക്ഷസന്മാരുടെ കീർത്തി’ എന്നിടത്ത് ദേവന്മാരുടെ ക്രോധത്തിന്റെ കാരണം പറയുന്നു — ശത്രുക്കളുടെ യശസ്സുതന്നെയാണ് അവരെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നത്.
ക്രുദ്ധനായ സുമാലി പലതരം ആയുധങ്ങളുമായി ആ ദേവസൈന്യത്തിനു നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. മൂർച്ചയേറിയ പലതരം ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് അവൻ ദേവബലത്തെ മുഴുവൻ, കാറ്റു മേഘത്തെയെന്നപോലെ, ചിതറിച്ചു. അവന്റെ മഹാബാണവർഷങ്ങളാലും അതിദാരുണമായ ശൂലങ്ങളാലും പ്രാസങ്ങളാലും പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാർക്കെല്ലാം ഒന്നിച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുമാലി ദേവന്മാരെ ഓടിക്കുമ്പോൾ വസുക്കളിൽ എട്ടാമനായ സാവിത്രൻ ക്രുദ്ധനായി ഉറച്ചുനിന്നു. സ്വന്തം രഥസേനകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ മഹാതേജസ്വി പരാക്രമത്തോടെ പ്രഹരിക്കുന്ന ആ നിശാചരനെ യുദ്ധത്തിൽ തടഞ്ഞു. പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്തിരിയാത്ത സുമാലിയും വസുവും തമ്മിൽ രോമാഞ്ചമുളവാക്കുന്ന മഹായുദ്ധമുണ്ടായി. തുടർന്ന് മഹാത്മാവായ വസു മഹാബാണങ്ങളാൽ ക്ഷണനേരംകൊണ്ട് അവന്റെ സർപ്പരഥം തകർത്തു വീഴ്ത്തി. യുദ്ധത്തിൽ നൂറുകണക്കിനു ബാണങ്ങൾ തറച്ച അവന്റെ രഥം തകർത്തശേഷം വസു അവനെ വധിക്കാനായി കൈയിൽ ഗദയെടുത്തു. ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്രമുള്ള, കാലദണ്ഡംപോലുള്ള ഗദയെടുത്ത് സാവിത്രൻ അതു സുമാലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പതിപ്പിച്ചു. അവന്റെമേൽ പതിക്കുന്ന ഉൽക്കപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ആ ഗദ, ഇന്ദ്രൻ പ്രയോഗിച്ച് ഗർജിച്ചുകൊണ്ടു പർവതത്തിൽ പതിക്കുന്ന മഹാവജ്രംപോലെ ശോഭിച്ചു. അപ്പോൾ അവന്റെ അസ്ഥിയോ ശിരസ്സോ മാംസമോ കാണപ്പെട്ടില്ല — രണാങ്കണത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ട അവന്റേതെല്ലാം ഗദയാൽ ഭസ്മമായിത്തീർന്നു. യുദ്ധത്തിൽ അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട് ആ രാക്ഷസന്മാർ പരസ്പരം നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് ഒന്നിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി; വസുവാൽ ഓടിക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാർക്കു നിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുമാലി രാവണന്റെ മാതാമഹനും രാക്ഷസകുലത്തിന്റെ പുനരുത്ഥാനത്തിനു തുടക്കമിട്ടവനുമായിരുന്നു — അവനാണല്ലോ പണ്ട് കൈകസിയെ വിശ്രവസ്സിന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചത്. അവന്റെ വധം രാവണനു വലിയൊരു ആഘാതമാണ്; അവന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്ന് ഒരു അസ്ഥിപോലും ശേഷിച്ചില്ല എന്നതു സമ്പൂർണനാശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഈ വധത്തിനു പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി മേഘനാദൻ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ യുദ്ധവർണനയിലെ ക്രമം ശ്രദ്ധേയമാണ് — ആദ്യം സുമാലിയുടെ വിജയവും ദേവന്മാരുടെ പലായനവും; പിന്നെ സാവിത്രന്റെ പ്രതിരോധം; പിന്നെ ഇരുവരുടെയും തുല്യയുദ്ധം; പിന്നെ രഥനാശം; ഒടുവിൽ ഗദകൊണ്ടുള്ള വധം. ഇങ്ങനെ കവി ക്രമേണ ഉച്ചസ്ഥായി നിർമിക്കുന്നു. ഗദയുടെ ഉപമ ദ്വിവിധമാണ് — ഉൽക്കപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലെ ഗർജിക്കുന്നതും; വജ്രത്തിന്റെ ഉപമയാൽ ഇന്ദ്രപക്ഷത്തിന്റെ വിജയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സുമാലിയുടെ സർപ്പരഥം രാക്ഷസന്മാരുടെ ഘോരരൂപത്തിന്റെ അടയാളമാണ്; അതിന്റെ നാശം അവരുടെ ഗർവത്തിന്റെ നാശവും. രാക്ഷസന്മാർ പരസ്പരം നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് ഓടുന്നു — നായകൻ വധിക്കപ്പെട്ടാൽ സൈന്യം നശിക്കുന്നു എന്ന യുദ്ധനിയമം ഇവിടെ കാണാം. സാവിത്രന്റെ ഗദാപ്രഹരം ഒന്നു മാത്രമാണ്, എന്നാൽ നിർണായകം; അതിനുമുമ്പ് ബാണങ്ങൾകൊണ്ട് രഥം നശിപ്പിച്ചു, അതുകൊണ്ട് സുമാലി നിലത്തു കാലാളായി നിൽക്കേണ്ടിവന്നു. ഇങ്ങനെ വസു ധർമയുദ്ധത്തിന്റെ ക്രമം പിന്തുടരുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ ഭയവും വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്ത്വനവും മുമ്പു പറഞ്ഞു; ഇവിടെ ആദ്യവിജയം ദേവന്മാരുടേതുതന്നെ, രാവണൻ സ്വയം ഇതുവരെ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും. അവന്റെ വധവർണനയിലെ ‘അസ്ഥിയില്ല, ശിരസ്സില്ല, മാംസമില്ല’ എന്ന ത്രിവിധനിഷേധം സമ്പൂർണനാശം കാണിക്കുന്നു — ശവസംസ്കാരംപോലും സാധ്യമല്ല. ഈ കഠിനശിക്ഷ അവന്റെ ദീർഘകാലത്തെ ദേവദ്വേഷത്തിന്റെ ഫലംപോലെയാണ്. സുമാലി പണ്ട് വിഷ്ണുവിനാൽ യുദ്ധത്തിൽ പരാജിതനായി രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ ദൗഹിത്രന്റെ ബലത്താൽ വീണ്ടും ദേവലോകത്തെത്തി, അവിടെത്തന്നെ നശിച്ചു. കഥയുടെ ചക്രം പൂർത്തിയായതുപോലെ — രാക്ഷസന്മാരുടെ പുനരുദയത്തിന്റെ വിത്തു വിതച്ചവൻതന്നെ അതിന്റെ യുദ്ധത്തിൽ ആദ്യം വീണു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तविंशः सर्गः॥ २७॥