॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 25-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

മേഘനാദന്റെ യജ്ഞങ്ങളും കുംഭീനസീഹരണവും മധുവുമായുള്ള സഖ്യവും

നികുംഭിലയിൽ മേഘനാദന്റെ ഏഴു യജ്ഞങ്ങൾ, ശുക്രന്റെ വാക്കുകൾ, പരസ്ത്രീഹരണത്തിന്റെ ദോഷം വിഭീഷണൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്, മധു കുംഭീനസിയെ അപഹരിച്ചത്, മധുപുരത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര, കുംഭീനസിയുടെ യാചന, മധുവിന്റെ സഹായം, കൈലാസത്തിൽ സൈന്യത്തിന്റെ താവളം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ രാവണൻ പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം ഖരനെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ഖരന് ആ ഘോരസൈന്യത്തെ നൽകി, സഹോദരിയായ ശൂർപ്പണഖയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ദശഗ്രീവൻ ഹൃഷ്ടനും കൂടുതൽ സ്വസ്ഥനുമായി — സഹോദരിയുടെ ദുഃഖത്തിനു പരിഹാരം ചെയ്തു എന്ന സംതൃപ്തി അവന്റെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് അവൻ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ലങ്കയിലെ ഉത്തമമായ നികുംഭില എന്ന ഉപവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ നൂറുകണക്കിനു യൂപങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും സൗമ്യമായ ദേവാലയങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും ഐശ്വര്യത്താൽ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നതുമായ ഒരു യജ്ഞം നടക്കുന്നത് അവൻ കണ്ടു. ആ യജ്ഞത്തിൽ കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ച്, കമണ്ഡലുവും ശിഖയും ധ്വജവും ധരിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഭയങ്കരനായ സ്വപുത്രൻ മേഘനാദനെ അവൻ കണ്ടു — യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരനായവൻ ഇവിടെ ദീക്ഷിതന്റെ വേഷത്തിൽ നിൽക്കുന്നു. അവന്റെ അടുത്തുചെന്ന് കൈകൾകൊണ്ട് ആലിംഗനം ചെയ്ത് രാവണൻ ചോദിച്ചു: ‘കുഞ്ഞേ, നീ എന്താണ് ഈ ചെയ്യുന്നത്? സത്യം പറയൂ.’ യജ്ഞദീക്ഷിതനായ പുത്രൻ നിയമപ്രകാരം മൗനം പാലിക്കുകയായിരുന്നു; അതിനാൽ യജ്ഞത്തിന്റെ സമൃദ്ധിക്കായി അവിടെയെത്തിയിരുന്ന ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനും മഹാതപസ്വിയുമായ ഉശനസ്സ് — ശുക്രാചാര്യൻ — രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ രാവണനു മറുപടി നൽകി. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, ഞാൻ എല്ലാം പറയാം, കേൾക്കൂ. അങ്ങയുടെ പുത്രൻ വിപുലമായ ഏഴു യജ്ഞങ്ങൾ നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നു — അഗ്നിഷ്ടോമം, അശ്വമേധം, ബഹുസുവർണകം, രാജസൂയം, ഗോമേധം, വൈഷ്ണവം എന്നിവ. തുടർന്ന് മനുഷ്യർക്ക് അത്യന്തം ദുർലഭമായ മാഹേശ്വരയജ്ഞം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ അങ്ങയുടെ പുത്രൻ ഇവിടെവെച്ച് സാക്ഷാൽ പശുപതിയിൽനിന്നു വരങ്ങൾ നേടി. ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന, ആകാശചാരിയായ ഒരു ദിവ്യരഥം അവനു ലഭിച്ചു; അന്ധകാരം ഉളവാക്കുന്ന താമസി എന്ന മായയും ലഭിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ആ മായ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ പ്രയോഗിക്കുന്നവന്റെ ഗതി അറിയാൻ ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും കഴിയില്ല. ബാണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ രണ്ട് അക്ഷയതൂണീരങ്ങളും ജയിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള ഒരു വില്ലും യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ബലവത്തായ ഒരു അസ്ത്രവും അവനു ലഭിച്ചു. ദശാനനാ, ഈ വരങ്ങളെല്ലാം നേടി, ഇന്നു യജ്ഞം സമാപിക്കുമ്പോൾ അങ്ങയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അങ്ങയുടെ ഈ പുത്രൻ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു.’ ഇവിടെ മേഘനാദന്റെ ഭാവിപരാക്രമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്കെതിരെ അവൻ പ്രയോഗിച്ച താമസിമായയുടെയും, അദൃശ്യനായി നിന്ന് അവൻ യുദ്ധം ചെയ്ത രഥത്തിന്റെയും ഉറവിടം ഇവിടെ കാണാം. രാക്ഷസന്മാരുടെ ഗുരുവായ ശുക്രൻതന്നെയാണ് പൗരോഹിത്യം വഹിക്കുന്നത് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ് — അസുരന്മാരുടെ പുരോഹിതൻ ഇപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാരുടെ യജ്ഞത്തെയും സമൃദ്ധമാക്കുന്നു. യജ്ഞങ്ങൾ വൈദികമാണ്, എന്നാൽ അവയുടെ ഫലം ലോകത്തെ പീഡിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു — ഈ വൈരുദ്ധ്യം ഇവിടെ സൂക്ഷ്മമായി കാണിക്കുന്നു. ഏഴു യജ്ഞങ്ങളുടെയും പേരുകൾ കവി എണ്ണിപ്പറയുന്നു — അഗ്നിഷ്ടോമം സോമയാഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത്; അശ്വമേധവും രാജസൂയവും സാർവഭൗമത്വത്തിന്റെ യജ്ഞങ്ങൾ; ഗോമേധവും വൈഷ്ണവവും മറ്റു രണ്ടെണ്ണം; ബഹുസുവർണകം ദക്ഷിണയുടെ ബാഹുല്യത്താൽ പ്രസിദ്ധം. ഇവയ്ക്കെല്ലാം മീതെയാണ് മാഹേശ്വരയജ്ഞം; അതു മനുഷ്യർക്കു ദുർലഭം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അതിലാണ് സാക്ഷാൽ പശുപതി പ്രസന്നനായത്. വരങ്ങളുടെ ക്രമവും യുദ്ധസാധനങ്ങളുടെ ക്രമംതന്നെ — സഞ്ചാരത്തിനു രഥം, മറഞ്ഞുനിൽക്കാൻ മായ, പ്രഹരിക്കാൻ തൂണീരങ്ങളും വില്ലും അസ്ത്രവും. ഇങ്ങനെ അച്ഛന്റെ അനുമതി കൂടാതെതന്നെ സ്വപരാക്രമത്താൽ മേഘനാദൻ ദേവന്മാർക്കുപോലും ജയിക്കാനാവാത്തവനായി. അതിനാൽ മുന്നോട്ട് അവൻ ഇന്ദ്രനെ ജയിക്കുമ്പോൾ ‘ഇന്ദ്രജിത്ത്’ എന്ന അവന്റെ പേര് അന്വർഥമാകും; എന്നാൽ ഈ സർഗത്തിൽ അവനെ ‘മേഘനാദൻ’ എന്നുമാത്രമാണ് വിളിക്കുന്നത്; സൈന്യയാത്രയുടെ വർണനയിൽ മാത്രം ‘ഇന്ദ്രജിത്ത്’ എന്ന പേര് മുൻകൂട്ടി പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു.

അതു കേട്ട് ദശഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു: ‘ഇതു നല്ലതായില്ല; കാരണം ഈ യജ്ഞദ്രവ്യങ്ങൾകൊണ്ട് ഇന്ദ്രൻ മുതലായ എന്റെ ശത്രുക്കളാണ് പൂജിക്കപ്പെട്ടത്.’ യജ്ഞങ്ങളിൽ ഹവിസ്സ് ദേവന്മാർക്കാണല്ലോ നൽകുന്നത്; അതിനാൽ പുത്രന്റെ യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ട് ശത്രുക്കൾ പുഷ്ടിപ്പെട്ടു എന്നതാണ് രാവണന്റെ ഖേദം. എങ്കിലും ‘ചെയ്തതു നന്നായി ചെയ്തതുതന്നെ, അതിൽ സംശയമില്ല; സൗമ്യാ, വരൂ, നമുക്കു സ്വഭവനത്തിലേക്കു പോകാം’ എന്ന് അവൻ പുത്രനെ ക്ഷണിച്ചു — വരങ്ങൾ ലഭിച്ചത് അവനും പ്രിയംതന്നെ. തുടർന്ന് പുത്രനോടും വിഭീഷണനോടുമൊപ്പം ദശഗ്രീവൻ കൊട്ടാരത്തിലെത്തി, ദിഗ്വിജയത്തിൽ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന സ്ത്രീകളെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽനിന്ന് ഇറക്കി. കണ്ണീരോടെ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ അവർ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള അവർ ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ഗൃഹങ്ങളിലെ രത്നങ്ങളായിരുന്നു. അവരിൽ രാവണനുള്ള ആസക്തി അറിഞ്ഞ് ധർമാത്മാവായ വിഭീഷണൻ സംസാരിച്ചുതുടങ്ങി. ഇവിടെ വിഭീഷണന്റെ ധർമബുദ്ധി ആദ്യമായി വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നു — സഹോദരന്റെ ദോഷം അവൻ മുഖത്തുനോക്കിത്തന്നെ പറയുന്നു. രാവണന്റെ വാക്കുകളിൽ രണ്ടു ഭാവങ്ങൾ കലർന്നിരിക്കുന്നു — ശത്രുപൂജയെ നിന്ദിക്കുന്നതും ലഭിച്ച വരങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുന്നതും. ‘ചെയ്തതു നന്നായി ചെയ്തതുതന്നെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ പുത്രന്റെ പ്രവൃത്തി അംഗീകരിക്കുന്നു, കാരണം അതുകൊണ്ട് രാക്ഷസകുലത്തിന്റെ ബലം വർധിച്ചു. അപഹരിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീകളുടെ വർണന സംക്ഷിപ്തമെങ്കിലും കരുണാർദ്രമാണ് — അവർ രത്നങ്ങൾ; അവർതന്നെ കരയുന്നവരും. അന്നു വിഭീഷണനും രാവണനോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ‘സവിഭീഷണഃ’ (വിഭീഷണനോടുകൂടി) എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് അറിയാം; അതിനാൽ ആ സ്ത്രീകളെ സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ടു കണ്ടിട്ടുതന്നെയാണ് അവൻ സംസാരിക്കുന്നത്.

വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, ഇത്തരം പ്രവൃത്തികളാൽ യശസ്സും ധനവും കുലവും നശിക്കുന്നു. ഇവകൊണ്ടു പ്രാണികൾക്കു പീഡ ഉണ്ടാകുന്നുവെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും അങ്ങ് സ്വേച്ഛപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവരുടെ ബന്ധുക്കളെ ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കി അങ്ങ് ഈ സുന്ദരിമാരെ കൊണ്ടുവന്നു; അങ്ങയെ വകവയ്ക്കാതെ മധു കുംഭീനസിയെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.’ രാവണൻ ചോദിച്ചു: ‘നീ എന്താണ് ഈ പറയുന്നത്? എനിക്കു മനസ്സിലാകുന്നില്ല; നീ പറയുന്ന ഈ മധു ആരാണ്?’ അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ വിഭീഷണൻ സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഈ പാപകർമത്തിന്റെ ഫലം വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു, കേൾക്കൂ. നമ്മുടെ മാതാമഹനായ സുമാലിയുടെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനായി മാല്യവാൻ എന്ന വൃദ്ധനും പ്രാജ്ഞനുമായ ഒരു നിശാചരനുണ്ട്. അദ്ദേഹം നമ്മുടെ അമ്മ കൈകസിയുടെ വലിയച്ഛനാണ്; അതിനാൽ നമുക്ക് ആര്യകനും പൂജ്യനും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രി അനലയുടെ പുത്രിയാണ് കുംഭീനസി. അനല നമ്മുടെ മാതൃസഹോദരിയാണ്; അതിനാൽ ധർമപ്രകാരം കുംഭീനസി സഹോദരന്മാരായ നമ്മുടെ സഹോദരിയാകുന്നു. അങ്ങയുടെ പുത്രൻ യജ്ഞത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോഴും, ഞാൻ ജലത്തിനുള്ളിൽ തപസ്സിലായിരിക്കുമ്പോഴും, മഹാരാജാവേ, കുംഭകർണൻ ഉറക്കത്തിലായിരിക്കുമ്പോഴും, ബലവാനായ മധു എന്ന രാക്ഷസൻ ഇവിടെ ആദരണീയരായ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠന്മാരായ അമാത്യന്മാരെ വധിച്ച്, അങ്ങയുടെ അന്തഃപുരത്തിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നിട്ടും അവളെ ബലമായി അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. അതു കേട്ടിട്ടും ഞങ്ങൾ ക്ഷമിച്ചു, അവനെ കൊന്നില്ല; കാരണം കന്യകയെ സഹോദരന്മാർ ആർക്കെങ്കിലും ഒരു ഭർത്താവിനു നൽകേണ്ടതുതന്നെയാണല്ലോ. ദുർബുദ്ധിയായ അങ്ങയുടെ പാപകർമത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഈ ലോകത്തിൽവെച്ചുതന്നെ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.’ വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാക്ഷസേന്ദ്രനായ രാവണൻ സ്വന്തം ദൗരാത്മ്യത്താൽ ഇളകിമറിഞ്ഞ്, ചൂടുപിടിച്ച ജലമുള്ള സമുദ്രംപോലെ ക്ഷുബ്ധനും ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവനുമായി; പിന്നെ ക്രുദ്ധനായി സംസാരിച്ചുതുടങ്ങി. ഇവിടെ കർമഫലത്തിന്റെ നിയമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അന്യരുടെ ഭാര്യമാരെ അപഹരിക്കുന്നവന്റെ സ്വജനവും അപഹരിക്കപ്പെടുന്നു; കുംഭീനസീഹരണം രാവണന്റെ കർമങ്ങളുടെ പ്രതിബിംബംപോലെയാണ്. വിഭീഷണന്റെ യുക്തിയും ശ്രദ്ധേയമാണ് — അവൻ അപഹരണത്തെ അനുകൂലിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ വിവാഹത്തിന്റെ അനിവാര്യത ഓർത്ത് ക്ഷമയെ ന്യായീകരിക്കുന്നു. ‘ഈ ലോകത്തിൽത്തന്നെ ഫലം’ എന്ന വാക്ക് രാവണന്റെ ഭാവിനാശത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ് — പരദാരഹരണത്തിന്റെ ഫലം അവനും ഇവിടെവെച്ചുതന്നെ ലഭിക്കും. വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകളിൽ കുലവംശത്തിന്റെ വിവരണം വിസ്തരിച്ചു പറയുന്നു, കാരണം രാവണന് കുംഭീനസിയെ അറിയില്ലെന്നു തോന്നുന്നു. മാല്യവാൻ സുമാലിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനാണ്, അതിനാൽ അമ്മയുടെ വലിയച്ഛൻ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൾ അനല, അനലയുടെ മകൾ കുംഭീനസി. ഇങ്ങനെ അവൾ രാവണന്റെ മാതൃസഹോദരിയുടെ മകളാണ്, ധർമപ്രകാരം സഹോദരിതന്നെ. മൂന്നുപേരുടെ അസാന്നിധ്യം വിഭീഷണൻ പറയുന്നു — മേഘനാദൻ യജ്ഞത്തിൽ, താൻ ജലത്തിൽ, കുംഭകർണൻ ഉറക്കത്തിൽ; രാവണനാകട്ടെ ദിഗ്വിജയത്തിലായിരുന്നു. അങ്ങനെ രക്ഷകരില്ലാതിരുന്നപ്പോൾ അവസരം കിട്ടിയ മധു അമാത്യന്മാരെ കൊന്ന് അവളെ അപഹരിച്ചു. ‘ഈ മധു ആരാണ്’ എന്ന രാവണന്റെ ചോദ്യം അവന്റെ അജ്ഞത കാണിക്കുന്നു — ദിഗ്വിജയത്തിൽ മുഴുകിയ അവൻ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചില്ല. ‘അങ്ങയെ വകവയ്ക്കാതെ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് വിഭീഷണൻ രാവണനു നേരിട്ട അപമാനം വ്യക്തമാക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അഹങ്കാരം മുറിവേൽക്കുന്നു. ‘ദുർബുദ്ധേ’ എന്ന കഠിനമായ സംബോധനയും അവൻ നിർഭയനായി സഹോദരനോടു പ്രയോഗിക്കുന്നു. രാവണന്റെ ക്രോധമാകട്ടെ മധുവിനോടാണ്, സ്വന്തം ദോഷത്തോടല്ല — അവൻ ഉപദേശം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല, അപമാനം മാത്രമേ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുള്ളൂ.

ക്രുദ്ധനായ ദശഗ്രീവൻ ആജ്ഞാപിച്ചു: ‘എന്റെ രഥം വേഗം ഒരുക്കുക, ശൂരന്മാരായ സൈനികർ സജ്ജരാകട്ടെ. സഹോദരൻ കുംഭകർണനും മുഖ്യരായ നിശാചരന്മാരും പലതരം പ്രഹരണായുധങ്ങളുമായി വാഹനങ്ങളിൽ കയറട്ടെ. രാവണനെപ്പോലും ഭയപ്പെടാത്ത ആ മധുവിനെ ഇന്നു യുദ്ധത്തിൽ കൊന്ന്, സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, യുദ്ധം കൊതിച്ച് ഞാൻ സുരലോകത്തിലേക്കു പോകും.’ മധുവധവും സുരലോകയാത്രയും ഒരേ സങ്കല്പത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു — രാവണന്റെ ക്രോധംപോലും വിജയതൃഷ്ണയുമായി കലർന്നിരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യുദ്ധം കൊതിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ നാലായിരം അക്ഷൗഹിണികൾ പലതരം ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച് വേഗത്തിൽ ലങ്കയിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടു. ഇന്ദ്രജിത്ത് സൈനികരെ കൂട്ടി സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ നടന്നു; രാവണൻ നടുവിൽ, കുംഭകർണൻ പിന്നിൽ. ധർമാത്മാവായ വിഭീഷണനാകട്ടെ ധർമം ആചരിച്ചുകൊണ്ട് ലങ്കയിൽത്തന്നെ നിന്നു. ശേഷിച്ച മഹാഭാഗരായ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം കഴുതകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, ജ്വലിക്കുന്ന കുതിരകൾ, ശിശുമാരങ്ങൾ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ എന്നീ വാഹനങ്ങളിൽ കയറി ആകാശത്തെ ഇടമില്ലാത്തതാക്കിക്കൊണ്ട് മധുപുരത്തിലേക്കു യാത്രയായി. ദേവന്മാരോടു ശത്രുത പുലർത്തിയിരുന്ന നൂറുകണക്കിനു ദൈത്യന്മാരും ദേവലോകത്തേക്കു പോകുന്ന രാവണനെ കണ്ട് അവനെ പിന്തുടർന്നു — ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെല്ലാം രാവണനെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു. മധുപുരത്തിലെത്തി അകത്തു പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ദശാനനൻ അവിടെ മധുവിനെ കണ്ടില്ല; സഹോദരി കുംഭീനസിയെയാണ് കണ്ടത്. അവൾ വിനീതയായി കൈകൂപ്പി അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ശിരസ്സുകൊണ്ടു നമസ്കരിച്ചു. ഇവിടെ വിഭീഷണന്റെ അസാന്നിധ്യം അർഥപൂർണമാണ് — അധർമയുദ്ധത്തിൽ അവൻ സഹായിയല്ല. സൈന്യത്തിന്റെ വർണന രാവണന്റെ സാമർഥ്യം കാണിക്കുന്നു; സഹോദരിയുടെ നമസ്കാരമാകട്ടെ അവന്റെ ക്രോധശമനത്തിന്റെ ആരംഭമാണ്. നാലായിരം അക്ഷൗഹിണി എന്ന സംഖ്യ അതിശയോക്തിയായി തോന്നാം; എങ്കിലും അതു രാവണന്റെ പ്രതാപം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വാഹനങ്ങളുടെ വൈചിത്ര്യവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — കഴുതകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ശിശുമാരങ്ങൾ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ; ഇതിലൂടെ രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ വികൃതരൂപം കാണാം. സൈന്യവ്യൂഹവും നന്നായി ആലോചിച്ചതാണ് — മുന്നിൽ യുവാവും പരാക്രമിയുമായ ഇന്ദ്രജിത്ത്, നടുവിൽ രാജാവ്, പിന്നിൽ ബലവാനായ കുംഭകർണൻ; സൈന്യത്തിന്റെ മുൻഭാഗവും പിൻഭാഗവും സുരക്ഷിതമാകത്തക്കവണ്ണം. ദൈത്യന്മാർ പിന്തുടരുന്നതോടെ രാവണന്റെ യുദ്ധം രാക്ഷസന്മാരുടേതു മാത്രമല്ല, ദേവദ്വേഷികളായ എല്ലാവരുടെയും യുദ്ധമായിത്തീരുന്നു. സഹോദരിയെ കാണുന്നതോടെ കഥയുടെ ഗതി മാറുന്നു — യുദ്ധത്തിനു പകരം സന്ധിയുണ്ടാകും.

ഭയന്നുനിൽക്കുന്ന കുംഭീനസിയെ കണ്ട് രാക്ഷസരാജൻ ‘ഭയപ്പെടേണ്ട’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവളെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു; ‘ഞാൻ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ രാവണനാണ്; നിനക്ക് എന്തു പ്രിയമാണ് ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടത്?’ എന്നു ചോദിക്കുകയും ചെയ്തു. അവൾ പറഞ്ഞു: ‘മഹാബാഹുവായ രാജാവേ, അങ്ങ് എന്നിൽ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, മാനദാ, ഇന്ന് ഇവിടെവെച്ച് എന്റെ ഭർത്താവിനെ കൊല്ലരുത്. കുലസ്ത്രീകൾക്ക് ഇതുപോലൊരു ഭയം വേറെയില്ല എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ഭയങ്ങളിലുംവെച്ച് വൈധവ്യമാണ് ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം. രാജേന്ദ്രാ, സത്യവാക്കായിരിക്കുക; യാചിക്കുന്ന ദുഃഖിതയായ എന്നെ കരുണയോടെ നോക്കുക. മഹാരാജാവേ, ‘ഭയപ്പെടേണ്ട’ എന്ന് അങ്ങുതന്നെ പറഞ്ഞുവല്ലോ; ആ വാക്കു സത്യമാക്കുക.’ അതു കേട്ട് ഹൃഷ്ടനായ രാവണൻ അവിടെ നിന്ന സഹോദരിയോടു പറഞ്ഞു: ‘നിന്റെ ഭർത്താവ് എവിടെ? വേഗം എന്നെ അറിയിക്കുക. അവനോടൊപ്പം ഞാൻ വിജയത്തിനായി സുരലോകത്തിലേക്കു പോകും. നിന്നോടുള്ള കാരുണ്യവും സൗഹാർദവും കാരണം ഞാൻ മധുവധത്തിൽനിന്നു പിന്മാറിയിരിക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട അവൾ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന നിശാചരനായ ഭർത്താവിനെ ഉണർത്തി. ഇവിടെ രാവണൻ നൽകിയ വാക്കു പാലിക്കപ്പെടുന്നു — ‘ഭയപ്പെടേണ്ട’ എന്നു പറഞ്ഞശേഷം അവൻ അതു ലംഘിക്കുന്നില്ല; സത്യവാക്കാകാനുള്ള യാചനയാൽ ബദ്ധനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്ത്രീയുടെ വൈധവ്യഭയം രാവണന്റെ ക്രോധത്തെപ്പോലും ശമിപ്പിക്കുന്നു. ഇതു വിചിത്രവുമാണ് — അന്യസ്ത്രീകളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരെ കൊന്ന് അവരെ അപഹരിക്കുന്നവൻതന്നെ സ്വന്തം സഹോദരിയുടെ വൈധവ്യം സഹിക്കുന്നില്ല. മധുവാകട്ടെ ഉറങ്ങുകയായിരുന്നു; അടുത്തെത്തിയ ഭയം അവൻ അറിഞ്ഞില്ല. കുംഭീനസിയുടെ യാചനയിൽ മൂന്നു ഹേതുക്കളുണ്ട് — സഹോദരന്റെ പ്രസാദം, വൈധവ്യമെന്ന മഹാഭയം, രാവണന്റെ സ്വന്തം വാക്ക്. ‘സത്യവാക്കായിരിക്കുക’ എന്ന് അവൾ രാവണനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവനു സ്വവാക്കിൽനിന്നു പിന്മാറാൻ കഴിയുന്നില്ല. രാവണന്റെ മറുപടിയിലെ ‘അവനോടൊപ്പം പോകും’ എന്ന വാക്കു ശ്രദ്ധേയമാണ് — അവൻ ശത്രുവിനോടു ക്ഷമിക്കുക മാത്രമല്ല, അവനെ സ്വന്തം സൈന്യത്തിൽ ചേർക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സഹോദരിയുടെ യാചന രാവണന്റെ രാജനീതിക്കും അനുകൂലമായിത്തീരുന്നു, കാരണം സുരലോകം ജയിക്കാൻ കൂടുതൽ സഹായികൾ ഉപകരിക്കും. കാരുണ്യവും സൗഹാർദവും എന്നീ രണ്ടു കാരണങ്ങൾ രാവണൻ സ്വയം പറയുന്നു; അതിലൂടെ അവന്റെ സ്വഭാവത്തിലെ കോമളമായ ഒരംശവും കാണാം.

ഏറെ സന്തോഷിച്ചവളെപ്പോലെ ആ രാക്ഷസി ഭർത്താവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഇതാ എന്റെ സഹോദരൻ, മഹാബലനായ ദശഗ്രീവൻ, എത്തിയിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം സുരലോകം ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സഹായത്തിനായി അങ്ങയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ രാക്ഷസാ, അങ്ങു ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഇദ്ദേഹത്തെ സഹായിക്കാൻ പോകുക. സ്നേഹമുള്ളവനും ആശ്രയിക്കുന്നവനുമായ ഒരാളുടെ കാര്യത്തിനായി സ്വയം സമർപ്പിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്.’ അവളുടെ സമർഥമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് മധു ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു — സഹോദരന്റെ ക്രോധശമനവും ഭർത്താവിന്റെ അനുകൂലതയും അവൾ ഒരേസമയം സാധിച്ചു. അവൻ യഥാവിധി സമീപിച്ച് രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ ദശഗ്രീവനെ കണ്ടു; ധർമാനുസൃതമായി രാക്ഷസാധിപനെ പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു. മധുവിന്റെ ഭവനത്തിൽ പൂജ ഏറ്റുവാങ്ങി വീര്യവാനായ ദശഗ്രീവൻ അവിടെ ഒരു രാത്രി പാർത്ത്, പ്രഭാതത്തിൽ യാത്രയ്ക്കൊരുങ്ങി. തുടർന്ന് മഹേന്ദ്രതുല്യനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വൈശ്രവണന്റെ വാസസ്ഥാനമായ കൈലാസപർവതത്തിലെത്തി, സന്ധ്യാസമയത്ത് അവിടെ സൈന്യത്തെ താവളമടിപ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ കുംഭീനസിയുടെ വിനയത്താൽ ശത്രുപോലും മിത്രമായി; സൈന്യത്തിൽ പുതിയൊരു സഹായികൂടി ചേർന്നു. കൈലാസത്തിലെ രാത്രിവാസം അടുത്ത സർഗത്തിന്റെ ഭൂമികയാണ് — അവിടെവെച്ചാണ് രംഭയുടെ വൃത്താന്തം ഉണ്ടാകുന്നത്; അതു രാവണന്റെ അധർമത്തിന്റെ പാരമ്യത്തിലുള്ള ദൃഷ്ടാന്തമാണ്; അതിൽനിന്നാണ് നളകൂബരന്റെ ശാപം അവനു ലഭിക്കുന്നത്. ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്ന മധുവിന്റെ മറുപടി സംക്ഷിപ്തമാണ് — അവൻ ശത്രുത ഉപേക്ഷിച്ചു സഹായിയാകുന്നു. അതിഥിസത്കാരം ധർമാനുസൃതമായി ചെയ്തു എന്നു കവി പറയുന്നു. കുംഭീനസിയുടെ വാക്കുകളിലെ ‘സ്നിഗ്ധസ്യ ഭജമാനസ്യ’ (സ്നേഹമുള്ളവന്റെ, ആശ്രയിക്കുന്നവന്റെ) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾ ഒരു നീതിവാക്യംപോലെയാണ് — സ്നേഹം കാണിക്കുകയും ആശ്രയം യാചിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ കാര്യത്തിൽ സഹായിക്കണം. ഇങ്ങനെ സഹോദരന്റെ വരവിനെ അവൾ ഭർത്താവിനു മുന്നിൽ ഒരു അവസരമായാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്, ഭയമായിട്ടല്ല. ഇങ്ങനെ യജ്ഞത്തിൽ ആരംഭിച്ച സർഗം സന്ധിയിൽ സമാപിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः॥ २५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക