॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 22-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

യമരാവണയുദ്ധവും ബ്രഹ്മവചനത്താൽ കാലദണ്ഡം പിൻവലിക്കലും

യമൻ രഥത്തിൽ കയറി മൃത്യുവും കാലദണ്ഡവുമായി പുറപ്പെടുന്നത്, രാവണമന്ത്രിമാരുടെ പലായനം, ഏഴു രാത്രി നീണ്ട യുദ്ധം, മൃത്യുവിന്റെ അഭ്യർഥന, കാലദണ്ഡം ഉയർത്തൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിവാരണം, യമന്റെ അന്തർധാനം, രാവണൻ യമലോകത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെടുന്നത്

അഗസ്ത്യൻ പറയുന്നു — രാവണന്റെ ആ മഹാനാദം കേട്ട് പ്രഭുവായ വൈവസ്വതൻ ശത്രു ജയിച്ചുവെന്നും തന്റെ സൈന്യം നശിച്ചുവെന്നും മനസ്സിലാക്കി. യോദ്ധാക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അദ്ദേഹം തിടുക്കത്തിൽ സാരഥിയോടു പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ രഥം കൊണ്ടുവരിക.’ അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാരഥി ദിവ്യമായ മഹാരഥം കൊണ്ടുവന്നു നിർത്തി; മഹാതേജസ്വിയായ യമൻ ആ രഥത്തിൽ കയറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രാസവും മുദ്ഗരവും കൈയിലേന്തി മൃത്യു നിന്നു — ആരാലാണോ അവ്യയമായ ഈ ത്രൈലോക്യമെല്ലാം സംഹരിക്കപ്പെടുന്നത്, ആ മൃത്യു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ കാലദണ്ഡം മൂർത്തരൂപം പൂണ്ടു നിന്നു — യമന്റെ ദിവ്യായുധം, തേജസ്സിനാൽ അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും വിടവില്ലാത്ത കാലപാശങ്ങൾ നിലകൊണ്ടു; അഗ്നിസ്പർശംപോലെയുള്ള മുദ്ഗരവും മൂർത്തരൂപത്തിൽ നിന്നു. അപ്പോൾ സർവലോകങ്ങൾക്കും ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്ന കാലൻ അങ്ങനെ ക്രുദ്ധനായിരിക്കുന്നതു കണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഇളകി; ദേവന്മാർ വിറച്ചു. ഇവിടെ യമന്റെ ആയുധങ്ങൾ മൂർത്തരൂപമുള്ളവയാണ് — മൃത്യുവും കാലദണ്ഡവും കാലപാശങ്ങളും മുദ്ഗരവും ജീവനുള്ളവയെപ്പോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹചാരികളാണ്. ഇതിലൂടെ കവി യമന്റെ അദ്ഭുതകരമായ രൂപം ചിത്രീകരിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം കേവലം യോദ്ധാവല്ല, സർവവിനാശത്തിന്റെ സാക്ഷാൽ രൂപമാണ്. ‘യസ്യ സംക്ഷിപ്യതേ സർവം’ (ആരാൽ എല്ലാം സംഹരിക്കപ്പെടുന്നുവോ) എന്നതു മൃത്യുവിന്റെ പരിചയമാണ് — പ്രളയകാലത്ത് അദ്ദേഹം എല്ലാം സംഹരിക്കുന്നു. ദേവന്മാർപോലും വിറയ്ക്കുന്നു — യമന്റെ കോപം എല്ലാവർക്കും ഭയകാരണമാണ്. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ യമൻ ശാന്തനായ ന്യായാധിപനെപ്പോലെ വർണിക്കപ്പെട്ടു; ഇവിടെയാകട്ടെ ക്രുദ്ധനായ യോദ്ധാവ് — അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടു രൂപങ്ങൾ. ‘രഥോ മേ ഉപനീയതാം’ (എന്റെ രഥം കൊണ്ടുവരിക) എന്ന വാക്കു സംക്ഷിപ്തവും തിടുക്കമുള്ളതുമാണ് — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രഥത്തെ വർണിക്കാതെതന്നെ കവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹചാരികളെ വർണിക്കുന്നു; അതുവഴി ഭീകരത വർധിക്കുന്നു. ഈ ദൃശ്യത്തിന്റെ ഭീകരത രാവണന്റെ ദർപ്പത്തെ പരീക്ഷിക്കുന്നു — ഇതുവരെ അവൻ മനുഷ്യരെയും ദേവന്മാരെയും ജയിച്ചു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ സാക്ഷാൽ മൃത്യുവുമായിട്ടാണു യുദ്ധം. യമൻ ദൂതന്മാരെ അയയ്ക്കുകയല്ല, സ്വയം യുദ്ധത്തിനു പോകുന്നു — ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

തുടർന്നു സാരഥി ഉജ്ജ്വലപ്രഭയുള്ള ആ കുതിരകളെ ഓടിച്ചു; ഭീമമായ ഇരമ്പലോടെ ആ രഥം രാക്ഷസപതി നിന്നിരുന്നിടത്തേക്കു പാഞ്ഞു. ഇന്ദ്രന്റെ കുതിരകളെപ്പോലെയുള്ളവയും മനസ്സിനു തുല്യവേഗമുള്ളവയുമായ ആ കുതിരകൾ ഒരു മുഹൂർത്തംകൊണ്ടു യമനെ യുദ്ധം നടക്കുന്നിടത്ത് എത്തിച്ചു. ഭീകരരൂപമുള്ളതും മൃത്യുവോടുകൂടിയതുമായ ആ രഥം കണ്ട് രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ സചിവന്മാർ പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോയി. സത്ത്വക്കുറവുനിമിത്തം ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഭയപീഡിതരായി, ‘ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഞങ്ങൾക്കു കഴിവില്ല’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ നാലുപാടും ചിതറി. എന്നാൽ ലോകഭയാനകമായ അത്തരമൊരു രഥം കണ്ടിട്ടും ദശഗ്രീവൻ ഇളകിയില്ല; ഭയം അവനെ ബാധിച്ചതുമില്ല. ഇവിടെ രാവണന്റെ ധൈര്യം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു — മന്ത്രിമാർ ഓടിപ്പോയി, അവൻ ഒറ്റയ്ക്കു നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് അത്യധികം ക്രുദ്ധനായ യമൻ രാവണനെ സമീപിച്ച് ശക്തികളും തോമരങ്ങളും പ്രയോഗിച്ചു; രാവണന്റെ മർമസ്ഥാനങ്ങൾ മുറിച്ചു. സ്വസ്ഥനായി നിന്ന രാവണൻ, മേഘം ജലം വർഷിക്കുന്നതുപോലെ, വൈവസ്വതന്റെ ആ രഥത്തിൽ ശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞു. യമന്റെ കുതിരകളെ ‘മനസ്സിനു തുല്യർ’ എന്നു വർണിച്ചിരിക്കുന്നത് അവയുടെ വേഗം കാണിക്കുന്നു — മനസ്സ് എവിടെ പോകുന്നുവോ അവിടെ അവ നിമിഷംകൊണ്ട് എത്തുന്നു. മന്ത്രിമാരുടെ പലായനം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ അവരുടെ പരാക്രമത്തിനു വിരുദ്ധമാണ് — യമദൂതന്മാരുമായി അവർ യുദ്ധം ചെയ്തു; എന്നാൽ സാക്ഷാൽ മൃത്യുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവരുടെ ധൈര്യം നശിച്ചു. ‘ലഘുസത്ത്വതയാ’ (സത്ത്വക്കുറവുനിമിത്തം) എന്ന കാരണം കവി നൽകുന്നു — അവരുടെ സത്ത്വം അല്പമാണ്. രാവണനാകട്ടെ വരബലംകൊണ്ടു നിർഭയനാണ്; എന്നാൽ അവന്റെ ധൈര്യവും സ്വാഭാവികമാണെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. യമന്റെ ആദ്യപ്രഹരം മർമസ്ഥാനങ്ങളിലാണ് — അനുഭവസമ്പന്നനായ യോദ്ധാവിനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം ദുർബലസ്ഥാനങ്ങൾ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നു. രാവണന്റെ പ്രത്യാക്രമണം മേഘവൃഷ്ടിപോലെയാണ് — നിരന്തരവും ധാരാളവും. ഇങ്ങനെ തുല്യബലരായ ഇരുവർ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ഇവിടെ കവി രാവണന്റെ വീരത കുറച്ചുകാണിക്കുന്നില്ല — യമന്റെ രഥം കണ്ടിട്ടും അവൻ സ്ഥിരനാണ്. ഈ വീരത അവന്റെ ദുഷ്ടസ്വഭാവവുമായി കൂടിക്കലർന്നതാണ് — അവന്റെ ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും ഒരുപോലെ കഥയിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മന്ത്രിമാരുടെ പലായനം അവന്റെ ഏകാന്തത കാണിക്കുന്നു.

തുടർന്നു വിശാലമായ മാറിൽ പതിക്കുന്ന നൂറുകണക്കിനു മഹാശക്തികളുടെ മുനകളാൽ പീഡിതനായ ആ രാക്ഷസനു തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഇങ്ങനെ ശത്രുനാശകനായ യമൻ പലവിധ ആയുധങ്ങളാൽ ഏഴു രാത്രി യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ ശത്രു ബോധമറ്റു പിന്തിരിഞ്ഞു. അപ്പോൾ ജയം കാംക്ഷിക്കുന്നവരും യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്മാറാത്തവരുമായ യമനും രാക്ഷസനും തമ്മിൽ തുമുലമായ യുദ്ധം നടന്നു. വീരനായ രാമാ, അപ്പോൾ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും പരമർഷിമാരും പ്രജാപതിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഒത്തുകൂടി. രാക്ഷസമുഖ്യനും പ്രേതങ്ങളുടെ ഈശ്വരനും യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ ലോകങ്ങളുടെ സംവർത്തംപോലെ — പ്രളയകാലംപോലെ — ആയി. രാക്ഷസേന്ദ്രനും ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധത്തിന്റെ പ്രഭയുള്ള വില്ലു കുലച്ച് ആകാശത്തെ ഇടമില്ലാത്തതാക്കുംവിധം ബാണങ്ങൾ വർഷിച്ചു. നാലു ശരങ്ങൾകൊണ്ടു മൃത്യുവിനെയും ഏഴുകൊണ്ടു സാരഥിയെയും അവൻ പീഡിപ്പിച്ചു; ലക്ഷം ബാണങ്ങൾകൊണ്ടു വേഗത്തിൽ യമന്റെ മർമസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രഹരിച്ചു. ഏഴു രാത്രി നീണ്ട യുദ്ധം എന്ന കാലദൈർഘ്യം യുദ്ധത്തിന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു — ഇത്രയും നേരം യമനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ മറ്റാർക്കും കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. രാവണൻ ഒരു നിമിഷം ബോധമറ്റവൻ, അടുത്ത നിമിഷം വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റവൻ — ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഉയർച്ചതാഴ്ചകൾ. നാരദന്റെ കൗതുകംപോലെ ദേവന്മാരും കാഴ്ചക്കാരായി എത്തുന്നു — എല്ലാവരും ഈ അദ്ഭുതയുദ്ധത്തിനു സാക്ഷികളാണ്. പ്രജാപതിയുടെ സാന്നിധ്യം മുന്നോട്ടു നിർണായകമാകും — അദ്ദേഹമാണു യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുക. ‘സംവർത്ത ഇവ ലോകാനാം’ (ലോകങ്ങളുടെ പ്രളയംപോലെ) എന്ന ഉപമ യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രളയസമാനമായ സ്വഭാവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാവണന്റെ ബാണങ്ങളുടെ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ് — മൃത്യു, സാരഥി, യമൻ; അവൻ എല്ലാവരെയും ഒരേസമയം പ്രഹരിക്കുന്നു. യുദ്ധവർണനയിൽ രാപ്പകൽ ഭേദമില്ല — ഏഴു രാത്രി ഇടവിടാതെ യുദ്ധം. രാവണന്റെ ‘ബോധമറ്റു പിന്തിരിഞ്ഞ’ അവസ്ഥ അവന്റെ ആദ്യത്തെ യഥാർഥ പരാജയംപോലെയാണ്; എന്നാൽ അവൻ വീണ്ടും എഴുന്നേൽക്കുന്നു. ഇരുവർക്കും ‘സമരേഷ്വനിവർതിനോഃ’ (യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്മാറാത്തവർ) എന്ന വിശേഷണം — ഇരുവരും യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്തിരിയുന്നില്ല. മൃത്യുവിനെയും സാരഥിയെയും പ്രഹരിക്കുന്നതു രാവണന്റെ ധാർഷ്ട്യം കാണിക്കുന്നു — മൃത്യുവിനെപ്പോലും അവൻ ബാണങ്ങൾകൊണ്ടു തുളയ്ക്കുന്നു. യമന്റെ മർമങ്ങളിൽ ലക്ഷം ബാണങ്ങൾ — ഈ അതിശയോക്തി യുദ്ധത്തിന്റെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ യമന്റെ മുഖത്തുനിന്നു ജ്വാലാമാലയണിഞ്ഞ, നിശ്വാസത്തോടും പുകയോടുംകൂടിയ കോപാഗ്നി ഉയർന്നു. ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ആ ആശ്ചര്യം കണ്ട്, അത്യധികം ഉത്സുകരായ മൃത്യുവും കാലനും ഹർഷിച്ചു — തങ്ങളുടെ കർമത്തിന് അവസരം വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന്. തുടർന്നു കൂടുതൽ ക്രുദ്ധനായ മൃത്യു വൈവസ്വതനോടു പറഞ്ഞു: ‘യുദ്ധത്തിൽ ഈ പാപരാക്ഷസനെ കൊല്ലുന്നതുവരെ എന്നെ അഴിച്ചുവിട്ടാലും. ഈ രാക്ഷസന് ഇന്ന് ഈ അതിർത്തി കടന്നു ജീവിക്കാനാവില്ല — ഇതാണ് എന്റെ സ്വഭാവം. ശ്രീമാനായ ഹിരണ്യകശിപു, നമുചി, ശംബരൻ, നിസന്ദി, ധൂമകേതു, വൈരോചനനായ ബലി, ദൈത്യനായ ശംഭു, മഹാരാജാവായ വൃത്രൻ, ബാണൻ; ശാസ്ത്രജ്ഞരായ രാജർഷിമാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ, ഋഷിമാർ, പന്നഗങ്ങൾ, ദൈത്യന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, അപ്സരോഗണങ്ങൾ; മഹാരാജാവേ, യുഗാന്തപരിവർത്തനത്തിൽ മഹാസമുദ്രങ്ങളോടും പർവതങ്ങളോടും നദികളോടും വൃക്ഷങ്ങളോടുംകൂടിയ ഭൂമിപോലും ഞാൻ നാശത്തിലേക്കു നയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബലവാന്മാരും സമീപിക്കാനാവാത്തവരുമായ ഇവരും മറ്റനേകരും എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽപ്പെട്ടു നശിച്ചിരിക്കുന്നു — പിന്നെ ഈ നിശാചരന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ? ധർമജ്ഞാ, എന്നെ വിട്ടയച്ചാലും; ഞാൻ ഇവനെ കൊല്ലട്ടെ. ഞാൻ നോക്കിയ ഒരു ബലവാനും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നില്ല. കാലാ, ഇത് എന്റെ ബലമല്ല; സ്വഭാവത്താലുള്ള നിയമമാണ് — ഞാൻ നോക്കിയവൻ ഒരു മുഹൂർത്തംപോലും ജീവിക്കുകയില്ല.’ മൃത്യുവിന്റെ വാക്കിൽ അവന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ പരിചയമുണ്ട് — അവന്റെ നോട്ടംകൊണ്ടുതന്നെ ജീവി മരിക്കുന്നു. മുമ്പു കൊല്ലപ്പെട്ട മഹാന്മാരുടെ പേരുകൾ അവൻ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ദൈത്യരാജാക്കന്മാർ, രാജർഷിമാർ, സമ്പൂർണമായ ഭൂമിതന്നെ. ഈ പട്ടികയുടെ ഉദ്ദേശ്യം രാവണന്റെ നിസ്സാരത കാണിക്കലാണ് — ‘പിന്നെ ഈ നിശാചരന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ?’ ഇവിടെ മൃത്യു വിനയം കാണിക്കുന്നു — അവൻ തന്റെ ബലത്തെപ്പറ്റി ഗർവിക്കുന്നില്ല, ‘സ്വഭാവം’ എന്നു പറയുന്നു; കൊല്ലുന്നത് അവന്റെ സ്വഭാവമാണ്, പരാക്രമമല്ല. മൃത്യുവിന്റെയും കാലന്റെയും ഹർഷം വിചിത്രമാണ് — യുദ്ധം അവർക്ക് ഉത്സവംപോലെയാണ്. യമന്റെ മുഖത്തുനിന്നുയർന്ന കോപാഗ്നി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ ദൃശ്യരൂപമാണ്. മൃത്യുവിന്റെ പട്ടികയിലെ പേരുകൾ പുരാണപ്രസിദ്ധങ്ങളാണ് — ഹിരണ്യകശിപു നരസിംഹത്താലും വൃത്രൻ ഇന്ദ്രനാലും കൊല്ലപ്പെട്ടു, ബലി വാമനനാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു, ഇത്യാദി. മൃത്യുവിന്റെ വാക്കുകളിൽ കാലചക്രത്തിന്റെ ചിത്രവുമുണ്ട് — യുഗാന്തത്തിൽ സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും നദികളും വൃക്ഷങ്ങളുമടക്കം ഭൂമി മുഴുവൻ അവനാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ രാവണൻ ഒരു സാധാരണ ജീവി മാത്രം. ‘മര്യാദാ ഹി നിസർഗതഃ’ (സ്വഭാവത്താലുള്ള നിയമമാണ്) എന്ന വാക്യം രണ്ടുവട്ടം (25, 31) പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — അവന്റെ ബലത്തിന്റെ ആധാരം നിയമമാണ്, പരാക്രമമല്ല. മൃത്യു യമന്റെ അനുമതി ചോദിക്കുന്നു — അവൻ സ്വതന്ത്രനല്ല, ധർമരാജന് അധീനനാണ്. ഈ ക്രമം യമലോകത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥ കാണിക്കുന്നു. ‘ധർമജ്ഞ’ എന്ന യമസംബോധന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ന്യായശീലം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. മൃത്യു രാവണനെ നോക്കിയാൽ അവൻ മരിക്കേണ്ടതാണ് — എന്നാൽ വരംനിമിത്തം അതും അസാധ്യമാണെന്നു മുന്നോട്ടു ബ്രഹ്മാവു വ്യക്തമാക്കും.

അവന്റെ വാക്കു കേട്ട് പ്രതാപശാലിയായ ധർമരാജൻ അവിടെ ആ മൃത്യുവിനോടു പറഞ്ഞു: ‘നീ നിൽക്കുക; ഞാൻതന്നെ ഇവനെ കൊല്ലാം.’ തുടർന്നു ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ക്രുദ്ധനായ പ്രഭുവായ വൈവസ്വതൻ അമോഘമായ കാലദണ്ഡം കൈയിലെടുത്ത് ഉയർത്തി. അതിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും കാലപാശങ്ങൾ ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു; അഗ്നിയും ഇടിമിന്നലുംപോലെയുള്ള മുദ്ഗരവും മൂർത്തരൂപത്തിൽ നിന്നിരുന്നു. ദർശനമാത്രത്താൽത്തന്നെ ജീവികളുടെ പ്രാണൻ വലിച്ചെടുക്കുന്ന അത്, സ്പർശിക്കുകയോ പതിക്കുകയോ ചെയ്താൽ പിന്നെ പറയാനെന്തിരിക്കുന്നു? ജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ ദണ്ഡം, രാക്ഷസനെ ദഹിപ്പിക്കാനൊരുങ്ങുന്നതുപോലെ, ബലവാനായ ആ യമൻ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ ആ മഹായുധം തുടിച്ചു. അതോടെ ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽനിന്ന് എല്ലാവരും ഭയന്നോടി; ദണ്ഡം ഉയർത്തിയ യമനെ കണ്ട് ദേവന്മാരെല്ലാം പോലും നടുങ്ങി. യമൻ മൃത്യുവിനെ തടഞ്ഞ് സ്വയം ദണ്ഡം കൈയിലെടുക്കുന്നു — ഈ തീരുമാനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ പരകാഷ്ഠ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കാലദണ്ഡത്തിന്റെ വർണന ഭയാനകമാണ് — അതിന്റെ ദർശനംതന്നെ മൃത്യുവാണ്; പിന്നെ സ്പർശത്തിന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ. ദേവന്മാർപോലും ഓടിപ്പോകുന്നത്, ഈ ദണ്ഡം രാവണനെ മാത്രമല്ല, സർവവും നശിപ്പിക്കുന്നതാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ യുദ്ധത്തിന്റെ നിർണായകനിമിഷം വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു — ദണ്ഡം പതിച്ചാൽ രാവണന്റെ മരണം നിശ്ചിതം. വായനക്കാരന്റെ കൗതുകം വർധിപ്പിക്കാനായി കവി ഇവിടെ നിർത്തുന്നു. ‘അമോഘം’ എന്ന വിശേഷണം ദണ്ഡത്തിന്റെ അവ്യർഥത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇതുതന്നെയായിരിക്കും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആശങ്കയ്ക്കു കാരണം. യമൻ മൃത്യുവിന്റെ അഭ്യർഥന സ്വീകരിക്കുന്നില്ല — ശത്രുവിനെ സ്വയംതന്നെ കൊല്ലാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാഭിമാനമാണ് — അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യം നശിച്ചു; അതിനാൽ അദ്ദേഹം സ്വയം പ്രതികാരം ചെയ്യും. ദണ്ഡത്തിന്റെ തുടിപ്പ് അതിന്റെ ജീവത്ത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ആ യമൻ ദണ്ഡംകൊണ്ടു രാവണനെ പ്രഹരിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ പിതാമഹൻ സാക്ഷാൽ പ്രത്യക്ഷനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘മഹാബാഹുവായ വൈവസ്വതാ, അമിതപരാക്രമാ, ഈ ദണ്ഡംകൊണ്ട് ഈ നിശാചരനെ നീ കൊല്ലരുത്. ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ഇവനു വരം നൽകിയിട്ടുണ്ടല്ലോ; ഞാൻ പറഞ്ഞ വാക്ക് നീ അസത്യമാക്കരുത്. ദേവനോ മനുഷ്യനോ ആകട്ടെ, എന്നെ അസത്യവാദിയാക്കുന്നവൻ ത്രൈലോക്യത്തെത്തന്നെ അസത്യമാക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ക്രുദ്ധനായി പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടാൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്ന ഈ രൗദ്രമായ ദണ്ഡം പ്രിയരെന്നോ അപ്രിയരെന്നോ ഭേദമില്ലാതെ പ്രജകളെ സംഹരിക്കും. അമിതപ്രഭമായ ഈ കാലദണ്ഡം എല്ലാ ജീവികൾക്കുമെതിരെ അമോഘമാണ്; ഞാൻതന്നെ പണ്ടു മൃത്യുവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. സൗമ്യാ, അതിനാൽ ഇതു രാവണന്റെ തലയിൽ പതിപ്പിക്കരുത്; ഇതു പതിച്ചാൽ ആരും ഒരു മുഹൂർത്തംപോലും ജീവിക്കുകയില്ല. ഇതു പതിച്ചിട്ടും ഈ രാക്ഷസൻ മരിക്കാതിരുന്നാലും, അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചാലും, രണ്ടുവിധത്തിലും അസത്യമാകും. അതിനാൽ ലങ്കേശന്റെ നേർക്ക് ഉയർത്തിയ ഈ ദണ്ഡം പിൻവലിക്കുക; ലോകങ്ങളെ നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ ഇന്ന് എന്നെ സത്യവാനാക്കുക.’ ബ്രഹ്മാവിന്റെ യുക്തി സൂക്ഷ്മമാണ് — ദണ്ഡം അമോഘമാണ്, വരവും സത്യമാണ്; ഇവ തമ്മിൽ വിരോധമുണ്ടാകുമ്പോൾ ദണ്ഡം പതിച്ചാൽ, രാവണൻ മരിച്ചാൽ വരം അസത്യമാകും, മരിച്ചില്ലെങ്കിൽ ദണ്ഡത്തിന്റെ അമോഘത്വം അസത്യമാകും. അതിനാൽ ദണ്ഡം പതിക്കാതിരിക്കുക എന്നതു മാത്രമാണ് ഏക ഉപായം. ഇവിടെ സത്യത്തിന്റെ മഹിമ — ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക് ത്രൈലോക്യത്തിന്റെ ആധാരമാണ്; അതു ഭംഗപ്പെട്ടാൽ സർവലോകത്തിന്റെയും സത്യം നശിക്കും. ദണ്ഡത്തിന്റെ നിർവിശേഷതയും ശ്രദ്ധേയമാണ് — അതു പ്രിയാപ്രിയഭേദം കാണിക്കുന്നില്ല, എല്ലാവരെയും സംഹരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അതിന്റെ പ്രയോഗം ലോകങ്ങളുടെ നാശത്തിനുപോലും കാരണമായേക്കാം. ബ്രഹ്മാവ് യമനെ ‘ത്രിദശപുംഗവ’ (ദേവശ്രേഷ്ഠാ) എന്നു വിളിച്ച് ആദരിക്കുന്നു, ‘സൗമ്യ’ എന്നു വിളിച്ച് സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ വിനയപൂർണമായ ഒരു അഭ്യർഥനതന്നെ. ഇങ്ങനെ രാവണന്റെ രക്ഷ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരത്താൽത്തന്നെയാണു സംഭവിച്ചത്; സ്വന്തം ബലംകൊണ്ട് അവൻ ജയിച്ചില്ല. ഇവിടെ രാമായണത്തിന്റെ മൂലപ്രശ്നത്തിനുള്ള ഉത്തരവും ഗൂഢമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു — രാവണൻ ദേവന്മാരാൽ അവധ്യനാണ്; അതിനാൽ മനുഷ്യനായ രാമനാൽ മാത്രമേ അവന്റെ വധം സാധ്യമാകൂ. യമനും ദേവനാണ്; അതിനാൽ രാവണനെ കൊല്ലാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിയില്ല. ഇതിലൂടെ ബ്രഹ്മവചനം രാമാവതാരത്തിന്റെ ആവശ്യകത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘മൃത്യുപുരസ്കൃതഃ’ (മൃത്യുവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി) എന്ന പദത്താൽ ദണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയും കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ബ്രഹ്മാവുതന്നെയാണ് അതിനെ മൃത്യുവിനോടൊപ്പം സൃഷ്ടിച്ചത്. അതിനാൽ ദണ്ഡവും വരവും ഇരുവരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടികളാണ്; അവ തമ്മിലുള്ള വിരോധം അദ്ദേഹംതന്നെ നിവാരണം ചെയ്യുന്നു.

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ധർമാത്മാവായ യമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഈ ദണ്ഡം ഇതാ പിൻവലിച്ചിരിക്കുന്നു; അങ്ങാണല്ലോ ഞങ്ങളുടെ പ്രഭു. എന്നാൽ വരത്താൽ സംരക്ഷിതനായ ഇവനെ എനിക്കു കൊല്ലാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്ന എനിക്ക് ഇപ്പോൾ എന്തു ചെയ്യാൻ കഴിയും? അതിനാൽ ഈ രാക്ഷസന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽനിന്നു ഞാൻ മറയുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം രഥത്തോടും കുതിരകളോടുമൊപ്പം അവിടെവച്ചുതന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ദശഗ്രീവനാകട്ടെ അദ്ദേഹത്തെ ജയിച്ചതായി തന്റെ പേരു വിളംബരം ചെയ്ത്, വീണ്ടും പുഷ്പകത്തിൽ കയറി യമസദനത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടു. ആ വൈവസ്വതൻ ബ്രഹ്മാവു മുതലായ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഹർഷത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി; മഹാമുനിയായ നാരദനും. യമന്റെ ധർമാത്മത്വം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു — അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കു മാനിക്കുന്നു, സ്വന്തം ക്രോധം അടക്കുന്നു. എന്നാൽ രാവണന്റെ മുന്നിൽ പരാജിതനെപ്പോലെ നിൽക്കാതെ അദ്ദേഹം അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു — ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗൗരവം കാക്കാനുള്ള ഉപായം. രാവണൻ തന്റെ പേരു വിളംബരം ചെയ്യുന്നു — മുമ്പത്തെപ്പോലെ യമന്റെ പിന്മാറ്റത്തെ അവൻ ജയമായിത്തന്നെ കരുതുന്നു. എന്നാൽ അവന്റെ രക്ഷ ബ്രഹ്മവരത്താൽ മാത്രമാണെന്നു വായനക്കാരന് അറിയാം. സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ എല്ലാവരും പ്രസന്നരാണ് — യമൻ തന്റെ കർത്തവ്യം ചെയ്തതിനാൽ, ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ വരം സംരക്ഷിച്ചതിനാൽ, നാരദൻ തന്റെ കൗതുകം പൂർത്തിയായതിനാൽ. ‘പ്രണശ്യാമി’ എന്ന പദം ‘അദൃശ്യനാകുന്നു’ എന്ന അർഥത്തിലാണ് — യമന്റെ നാശമല്ല, അന്തർധാനമാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे द्वाविंशः सर्गः॥ २२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക