സർഗ്ഗം
അനരണ്യവധവും രാവണനു ലഭിച്ച ശാപവും
രാവണൻ രാജാക്കന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നത്, അയോധ്യയിൽ അനരണ്യനുമായുള്ള ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം, സേനാനാശം, കൈത്തലപ്രഹരത്താൽ അനരണ്യന്റെ പതനം, ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ രാമൻ ജനിക്കുമെന്ന ശാപം
അഗസ്ത്യൻ തുടരുന്നു — മരുത്തനെ ജയിച്ചശേഷം രാക്ഷസാധിപനായ ദശാനനൻ യുദ്ധം കൊതിച്ച് രാജാക്കന്മാരുടെ നഗരങ്ങളിലേക്കു പോയി. മഹേന്ദ്രനോടും വരുണനോടും തുല്യരായ രാജേന്ദ്രന്മാരെ സമീപിച്ച് ആ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ‘എനിക്കു യുദ്ധം തരിക; അല്ലെങ്കിൽ “ഞങ്ങൾ തോറ്റിരിക്കുന്നു” എന്നു പറയുക — ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം. മറിച്ചു ചെയ്യുന്നവർക്കു മോചനം ലഭിക്കുകയില്ല.’ അപ്പോൾ ഭീരുക്കളല്ലാത്തവരും ജ്ഞാനികളും ധർമനിശ്ചയമുള്ളവരും മഹാബലശാലികളുമായ രാജാക്കന്മാർ പരസ്പരം ആലോചിച്ച്, ശത്രുവിന്റെ വരബലം മനസ്സിലാക്കി, ‘ഞങ്ങൾ തോറ്റിരിക്കുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞു. ദുഷ്യന്തൻ, സുരഥൻ, ഗാധി, ഗയൻ, പുരൂരവസ്സ് എന്ന രാജാവ് — ഈ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം, വത്സാ, ‘ഞങ്ങൾ തോറ്റിരിക്കുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ കവി രാജാക്കന്മാരുടെ വിവേകം പ്രശംസിക്കുന്നു — അവർ ഭീരുക്കളല്ല, ജ്ഞാനികളാണ്; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരത്താൽ രക്ഷിതനായ ശത്രുവിനെ യുദ്ധംകൊണ്ടു ജയിക്കാനാവില്ലെന്നറിഞ്ഞ് പ്രജകളുടെ വ്യർഥമായ നാശം അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ‘ധർമനിശ്ചയന്മാർ’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ അവരുടെ തീരുമാനവും ധർമാനുസൃതമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രസിദ്ധരായ രാജവംശങ്ങളുടെ പേരെടുത്തു പറയുന്നതിലൂടെ രാവണന്റെ പ്രഭാവത്തിന്റെ വ്യാപ്തി കാണിക്കപ്പെടുന്നു — പൗരവവംശം (ദുഷ്യന്തൻ, പുരൂരവസ്സ്), കാന്യകുബ്ജം (ഗാധി), മറ്റുള്ളവയും. ഇവർക്കു വിപരീതമായി മുന്നോട്ട് ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ അനരണ്യൻ യുദ്ധംതന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. പിന്നീട് ആ രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ അയോധ്യയിലെത്തി. രാവണന്റെ നിയമം രണ്ടുവിധമാണ് — യുദ്ധം, അല്ലെങ്കിൽ പരാജയഘോഷണം; മൂന്നാമതൊരു വഴിയില്ല. രാജാക്കന്മാരുടെ മന്ത്രാലോചനയും ശ്രദ്ധേയമാണ് — അവർ ഒറ്റയ്ക്കു തീരുമാനിക്കുന്നില്ല, പരസ്പരം ആലോചിച്ചാണ്. ഇതു രാജനീതിയുടെ ലക്ഷണമാണ്. അവരുടെ പരാജയസമ്മതം ലജ്ജാകരമല്ല; കാരണം അതു പ്രജകളുടെ രക്ഷയ്ക്കുവേണ്ടിയാണ്. രാവണനും അവരെ ഉപദ്രവിക്കുന്നില്ല; കാരണം തന്റെ ശ്രേഷ്ഠത അംഗീകരിക്കപ്പെടുക എന്നതു മാത്രമാണ് അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.
ശക്രൻ അമരാവതിയെ എന്നപോലെ അനരണ്യൻ ആ അയോധ്യയെ നന്നായി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചിരുന്നു. ബലത്തിൽ പുരന്ദരനു തുല്യനും പുരുഷശാർദൂലനുമായ ആ രാജാവിനെ സമീപിച്ച് രാവണൻ പറഞ്ഞു: ‘യുദ്ധം തരിക; അല്ലെങ്കിൽ “ഞാൻ തോറ്റിരിക്കുന്നു” എന്നു പറയുക — ഇതാണ് എന്റെ ശാസനം.’ ആ പാപാത്മാവിന്റെ വാക്കു കേട്ട് അയോധ്യാധിപതിയായ അനരണ്യൻ അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി രാക്ഷസേന്ദ്രനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാക്ഷസാധിപതേ, ഞാൻ നിനക്കു ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം തരുന്നു. വേഗം തയ്യാറായി നിൽക്കുക; ഞാനും അങ്ങനെതന്നെ സജ്ജനാകുന്നു.’ ഇവിടെ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ക്ഷാത്രതേജസ്സു പ്രകടമാകുന്നു — മറ്റു രാജാക്കന്മാർ വരം അറിഞ്ഞു തലകുനിച്ചു; എന്നാൽ അനരണ്യൻ അപമാനം സഹിക്കുന്നില്ല. ‘ശാസനം’ എന്ന രാവണന്റെ പദം അവന്റെ ദർപ്പം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; സ്വതന്ത്രനായ ഒരു രാജാവിനോടുപോലും അവൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. അയോധ്യയെ അമരാവതിയോട് ഉപമിക്കുന്നതു രാമന്റെ നഗരത്തിന്റെ ഗൗരവം വർധിപ്പിക്കുന്നു — ഇതു മനുഷ്യരുടെ സ്വർഗപുരിപോലെയാണ്. അനരണ്യന്റെ ഉത്തരം സംക്ഷിപ്തവും വീരോചിതവുമാണ് — അദ്ദേഹം തർക്കിക്കുന്നില്ല, ഭയം കാണിക്കുന്നുമില്ല; യുദ്ധത്തിനുള്ള വെല്ലുവിളി സ്വീകരിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. അനരണ്യൻ അയോധ്യയുടെ അധിപതിയും രാമന്റെ പൂർവികനുമാണ് — അതിനാൽ ഈ സന്ദർഭത്തിനു രാമനെ സംബന്ധിച്ചു പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
തുടർന്ന്, രാവണന്റെ വൃത്താന്തം മുമ്പേ കേട്ടിരുന്ന രാജാവ് ഒരുക്കിനിർത്തിയിരുന്ന അതിമഹത്തായ സൈന്യം രാക്ഷസവധത്തിനു തയ്യാറായി നഗരത്തിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ടു. പതിനായിരം ആനകൾ, ഒരു ലക്ഷം കുതിരകൾ, ആയിരക്കണക്കിനു രഥങ്ങൾ, എണ്ണമറ്റ കാലാളുകൾ — നരോത്തമാ, കാലാളുകളും രഥങ്ങളുമുള്ള ആ സേന ഭൂമിയെ മൂടിക്കൊണ്ട് യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധവിശാരദനായ രാമാ, തുടർന്ന് അനരണ്യരാജാവും രാക്ഷസേന്ദ്രനും തമ്മിൽ അദ്ഭുതകരമായ അതിമഹത്തായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. എന്നാൽ ആ ഭൂപതിയുടെ സൈന്യമെല്ലാം രാവണന്റെ സൈന്യവുമായി ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ച ഹവിസ്സുപോലെ നശിച്ചുപോയി. ആ സൈന്യം ഏറെനേരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഉത്തമമായ പരാക്രമം കാണിച്ചിട്ടും, ജ്വലിക്കുന്ന ആ രാവണനെ നേരിട്ടപ്പോൾ പെട്ടെന്നുതന്നെ ശേഷിപ്പു മാത്രമായി; ഈയാംപാറ്റകൾ കൂട്ടത്തോടെ തീയിൽ എന്നപോലെ അതു നശിച്ചു. മഹാസമുദ്രത്തിലെത്തി നൂറുകണക്കിനു കാട്ടാറുകൾ ലയിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ തന്റെ മഹാസൈന്യം നശിക്കുന്നത് ആ നരേന്ദ്രൻ കണ്ടു. ഇവിടെ മൂന്ന് ഉപമകൾ ക്രമമായി സേനയുടെ നാശം കാണിക്കുന്നു — അഗ്നിയിൽ ഹവിസ്സ്, ദീപത്തിൽ ഈയാംപാറ്റകൾ, സമുദ്രത്തിൽ നദികൾ. ഓരോ ഉപമയും അനിവാര്യമായ ലയനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അതിൽ സേനയുടെ കുറ്റമില്ല, രാവണന്റെ വരബലത്തിന്റെ പ്രാബല്യമാണ്. സേനയുടെ പരാക്രമവും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു — ‘കൃത്വാ വിക്രമമുത്തമം’ (ഉത്തമമായ പരാക്രമം കാണിച്ച്) എന്ന്. സേനയുടെ സംഖ്യാവർണനയും ഇക്ഷ്വാകുരാജ്യത്തിന്റെ സമൃദ്ധി കാണിക്കുന്നു. ഈയാംപാറ്റയുടെ ഉപമ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധേയമാണ് — ഈയാംപാറ്റകൾ സ്വയം തീയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അതുപോലെ സൈനികരും മരണം ഉറപ്പാണെന്നറിഞ്ഞിട്ടും യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്മാറിയില്ല. ‘അഥ പൂർവം ശ്രുതാർഥേന’ (വൃത്താന്തം മുമ്പേ കേട്ടിരുന്ന) എന്ന പദത്താൽ രാജാവിന്റെ ദീർഘദർശിത്വം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — രാവണന്റെ വരവിനെപ്പറ്റി മുമ്പേ കേട്ട് അദ്ദേഹം സേനയെ സജ്ജമാക്കിയിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഒരുക്കമില്ലാതെ പിടിക്കപ്പെട്ടില്ല. എന്നിട്ടും ആ ഒരുക്കവും വരബലത്തിനു മുന്നിൽ നിഷ്ഫലമായി. ഇവിടെ കവി നിയതിയുടെ പ്രാബല്യം കാണിക്കുന്നു — മനുഷ്യന്റെ പ്രയത്നം എത്രയായാലും കാലത്തിന്റെ വിധാനത്തെ അതു മറികടക്കുന്നില്ല. ഇതേ ഭാവം മുന്നോട്ട് അനരണ്യന്റെ വാക്കുകളിൽ വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നു.
തുടർന്നു ക്രോധം മൂത്ത നരേന്ദ്രൻ സ്വയം ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെയുള്ള വില്ലു കുലച്ചുകൊണ്ട് ആ രാവണനെ സമീപിച്ചു. അനരണ്യന്റെ പ്രഹരമേറ്റ മാരീചൻ, ശുകൻ, സാരണൻ, പ്രഹസ്തൻ എന്നീ അമാത്യന്മാർ തോറ്റ മാനുകളെപ്പോലെ ഓടിപ്പോയി. ഇവിടെ രാജാവിന്റെ ശൗര്യം — രാവണന്റെ പ്രസിദ്ധരായ മന്ത്രിമാർപോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നില്ല. തുടർന്ന് ഇക്ഷ്വാകുകുലനന്ദനനായ ആ രാജാവ് രാക്ഷസരാജന്റെ തലയിൽ എണ്ണൂറു ബാണങ്ങൾ വർഷിച്ചു. എന്നാൽ മേഘങ്ങളിൽനിന്നു വീഴുന്ന ജലധാരകൾ പർവതശിഖരത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യാത്തതുപോലെ, ആ ബാണങ്ങൾ അവന്റെമേൽ വീണിട്ടും എവിടെയും ഒരു മുറിവുമുണ്ടാക്കിയില്ല. വരത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ് — മനുഷ്യരെ പുല്ലുപോലെ കരുതി അവൻ അവരിൽനിന്ന് അവധ്യത്വം ചോദിച്ചിരുന്നില്ലെങ്കിലും മനുഷ്യന്റെ ശസ്ത്രങ്ങൾ അവനെ ബാധിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ ദേഹം അത്രയ്ക്കു ദൃഢമാണ്. തുടർന്നു ക്രുദ്ധനായ രാക്ഷസരാജൻ കൈത്തലംകൊണ്ടു തലയിൽ അടിച്ചപ്പോൾ ആ രാജാവ് രഥത്തിൽനിന്നു വീണു. കാട്ടിൽ ഇടിമിന്നലേറ്റു കരിഞ്ഞ സാലവൃക്ഷം നിലംപതിക്കുന്നതുപോലെ, ആ രാജാവ് വിഹ്വലനായി വിറച്ചുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ വീണു. ഒരൊറ്റ കൈത്തലപ്രഹരംകൊണ്ടുതന്നെ രാജാവിന്റെ വീഴ്ച — ഇതിലൂടെ രാവണന്റെ അതിമാനുഷമായ ബലം കാണിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ ഒരു ശസ്ത്രംപോലും കൈയിലെടുക്കുന്നില്ല. സാലവൃക്ഷത്തിന്റെ ഉപമ രാജാവിന്റെ ഔന്നത്യവും സ്ഥൈര്യവും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — വീണിട്ടും അദ്ദേഹം മഹാനാണ്. അനരണ്യന്റെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള യുദ്ധം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീരത കാണിക്കുന്നു — സേന നശിച്ചിട്ടും അദ്ദേഹം ഓടിപ്പോകുന്നില്ല. ഒരാളുടെ തലയിൽത്തന്നെ എണ്ണൂറു ബാണങ്ങൾ — ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധനുർവിദ്യയ്ക്കുള്ള പ്രശംസയാണ്. പർവതത്തിന്റെ ഉപമ രാവണന്റെ അചലത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മഴ പർവതത്തെ ഇളക്കുന്നില്ല, അതിന്റെ പുറത്തുകൂടി ഒഴുകിപ്പോകുന്നതേയുള്ളൂ.
രാവണൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ ആ ഭൂപതിയോടു പറഞ്ഞു: ‘എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്ത് നിനക്ക് ഇപ്പോൾ എന്തു ഫലം കിട്ടി? നരാധിപാ, എനിക്കു ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം തരാൻ കഴിയുന്ന ഒരാളും ത്രൈലോക്യത്തിലില്ല. നീ സുഖഭോഗങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരുന്നതിനാൽ എന്റെ ബലത്തെപ്പറ്റി കേട്ടിട്ടില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറയുന്ന അവന്റെ വാക്കു കേട്ട്, പ്രാണൻ ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഇവിടെ എന്തു ചെയ്യാൻ കഴിയും? കാലം മറികടക്കാനാവാത്തതാണല്ലോ. രാക്ഷസാ, ആത്മപ്രശംസ ചെയ്യുന്ന നിന്നാലല്ല ഞാൻ ജയിക്കപ്പെട്ടത്; കാലത്താൽത്തന്നെയാണു ഞാൻ നശിച്ചത്; നീയാകട്ടെ എന്റെ മരണത്തിനു നിമിത്തം മാത്രം. പ്രാണൻ ക്ഷയിക്കുന്ന ഈ നേരത്ത് എനിക്ക് ഇനി എന്തു ചെയ്യാൻ കഴിയും? രാക്ഷസാ, ഞാൻ പിന്തിരിഞ്ഞോടിയില്ല; യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെയാണു നിന്നാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടത്.’ അനരണ്യന്റെ വാക്കിൽ ഗഹനമായ തത്ത്വമുണ്ട് — എല്ലാവരുടെയും നാശത്തിനു കാരണം കാലംതന്നെ; ജേതാവ് നിമിത്തം മാത്രം. ഇതിലൂടെ രാവണന്റെ ദർപ്പം ഖണ്ഡിക്കപ്പെടുന്നു — അവൻ തന്നെ ജേതാവായി കരുതുന്നു; എന്നാൽ രാജാവിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ അവൻ കാലത്തിന്റെ ഉപകരണം മാത്രം. ‘പിന്തിരിഞ്ഞോടിയില്ല’ എന്ന വാക്കിൽ ക്ഷത്രിയന്റെ ഗൗരവം — യുദ്ധത്തിൽ പിന്തിരിയാതെയുള്ള മരണം സ്വർഗം നൽകുന്നു. ഇതേ ഭാവം ഗീതയിലും കാണാം — ‘നിമിത്തമാത്രം ഭവ’ (നീ നിമിത്തം മാത്രമാകുക) എന്ന്. മരിക്കാറായിട്ടും രാജാവിന്റെ വാക്കു ധൈര്യപൂർണമാണ്; അദ്ദേഹം ദീനനായി യാചിക്കുന്നില്ല, സത്യം പറയുന്നു. രാവണന്റെ ചോദ്യത്തിന് അദ്ദേഹം ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല; ചോദ്യത്തിന്റെ ആധാരംതന്നെ നിരാകരിക്കുന്നു.
രാജാവ് വീണ്ടും പറയുന്നു: ‘രാക്ഷസാ, ഇക്ഷ്വാകുക്കളെ അവമതിച്ചുകൊണ്ട് നീ ഇക്ഷ്വാകുക്കളെ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ ഒരു വാക്കു പറയാം. ഞാൻ ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹോമം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ തപസ്സു സുകൃതമാണെങ്കിൽ, ഞാൻ പ്രജകളെ നന്നായി സംരക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ ഈ വാക്കു സത്യമാകട്ടെ. മഹാത്മാക്കളായ ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ ഈ കുലത്തിൽത്തന്നെ ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ എന്നൊരാൾ ജനിക്കും; അവൻ നിന്റെ പ്രാണൻ ഹരിക്കും.’ ആ ശാപം ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ മേഘഗർജനംപോലെ ഉച്ചത്തിൽ ദേവദുന്ദുഭി മുഴങ്ങി; ആകാശത്തുനിന്നു പുഷ്പവൃഷ്ടിയുണ്ടായി. രാജേന്ദ്രാ, തുടർന്ന് ആ രാജാവ് ത്രിവിഷ്ടപമെന്ന സ്വർഗസ്ഥാനത്തേക്കു പോയി; ആ രാജാവ് സ്വർഗം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ അവിടെനിന്നു പിൻവാങ്ങി. ഇവിടെ സത്യക്രിയയുടെ രൂപം കാണാം — രാജാവ് തന്റെ ദാനം, ഹോമം, തപസ്സ്, പ്രജാപാലനം എന്നിവയുടെ പുണ്യത്തെ സാക്ഷിയായി വിളിക്കുന്നു. വേദവതിയുടെ ശാപത്തിന്റേതുപോലെ ഈ ശാപത്തിന്റെയും ലക്ഷ്യം രാമൻതന്നെ — രണ്ടു ശാപങ്ങളും രാവണവധത്തിനു കാരണമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമകഥയുടെ പൂർവസൂചന വീണ്ടും ദൃഢമാക്കപ്പെടുന്നു. ദേവന്മാരുടെ ദുന്ദുഭിയും പുഷ്പവൃഷ്ടിയും ശാപത്തിന്റെ സ്വീകാര്യതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സ്വന്തം കുലത്തിലെ ഭാവിവീരനെ കണ്ടതുപോലെ രാജാവ് ശാന്തനായി സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരാജയംപോലും വംശത്തിന്റെ ഭാവിവിജയത്തിന്റെ ബീജമാണ്. ഇരുപത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ് — സത്യക്രിയയുടെ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളും അതിൽ സംഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनविंशः सर्गः॥ १९॥