സർഗ്ഗം
വേദവതിയുടെ ശാപവും അഗ്നിപ്രവേശവും സീതയായുള്ള പുനർജന്മവും
ഹിമവദ്വനത്തിൽ തപസ്വിനിയായ വേദവതിയെ കാണുന്നത്, അവളുടെ വൃത്താന്തം, രാവണന്റെ അതിക്രമം, ശാപവും അഗ്നിപ്രവേശവും, താമരയിൽ പുനർജന്മം, സീതയായി ജനകകുലത്തിൽ പ്രാദുർഭാവം
അഗസ്ത്യൻ കഥ വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നു: ‘രാജാവേ, പിന്നീട് മഹാബാഹുവായ രാവണൻ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ഹിമവാന്റെ വനത്തിലെത്തി അവിടെ ചുറ്റിനടന്നു.’ അവിടെ കൃഷ്ണാജിനവും ജടയും ധരിച്ച്, ഋഷിമാരുടെ വിധിപ്രകാരം തപസ്സിൽ നിരതയായി, ഒരു ദേവതയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ഒരു കന്യകയെ അവൻ കണ്ടു. രൂപസമ്പന്നയും മഹാവ്രതയുമായ അവളെ കണ്ട് അവന്റെ മനസ്സു കാമമോഹത്താൽ ആവൃതമായി; ചിരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ അവൻ ചോദിച്ചു: ‘ഭദ്രേ, യൗവനത്തിനു വിരുദ്ധമായ ഇതെന്താണു നീ ആചരിക്കുന്നത്? ഇത്തരമൊരു രൂപത്തോട് ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നതു ശരിയല്ല. ഭീരു, നിന്റെ രൂപം അനുപമവും പുരുഷന്മാർക്കു കാമോന്മാദം ഉണ്ടാക്കുന്നതുമാണ്; അതിനാൽ നീ തപസ്സിൽ കഴിയുന്നതു ശരിയല്ല എന്നാണ് എന്റെ തീർപ്പ്.’ ഇവിടെ കവി രാവണന്റെ കാഴ്ചപ്പാടു കാണിക്കുന്നു — അവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ തപസ്സ് രൂപത്തിന്റെ വ്യർഥമായ പാഴാക്കൽ മാത്രം. അവന്റെ വാക്കിൽ വിനയത്തിന്റെ ഒരു ആഭാസമുണ്ട്; എന്നാൽ ‘പ്രഹസന്നിവ’ (ചിരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ) എന്ന പദം അവന്റെ ഉള്ളിലെ ദർപ്പവും കാമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തപസ്വിനിയുടെ ശാന്തമായ രൂപത്തിനു മുന്നിൽ രാക്ഷസന്റെ ചഞ്ചലമനസ്സ് — ഇതാണു സർഗത്തിന്റെ മൂലവിരോധം. ഹിമവാന്റെ പവിത്രമായ വനം തപസ്സിന്റെ സ്ഥാനമാണ്; അവിടെയും രാവണന്റെ കാമം കടന്നുചെല്ലുന്നു — ഇതു കഥയുടെ തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അഗസ്ത്യൻ ഈ കഥ രാമനോടാണു പറയുന്നത്; അതിനാലാണ് ‘രാജാവേ’ എന്ന സംബോധന. രാവണന്റെ ദിഗ്വിജയം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ആരംഭിച്ചു; ഇവിടെ അവന്റെ കാമത്തിന്റെ ആദ്യഫലം കാണുന്നു. കൃഷ്ണാജിനവും ജടയും അവളുടെ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്.
രാവണൻ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു: ‘സുന്ദരമുഖീ, നീ ആരുടെ മകളാണ്? നിന്റെ ഭർത്താവ് ആരാണ്? നിന്നോടൊപ്പം സുഖം അനുഭവിക്കുന്ന പുരുഷൻ ഭൂമിയിൽ പുണ്യവാനാണ്. എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് ഈ പരിശ്രമം? എല്ലാം എന്നോടു പറയുക.’ ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ യശസ്വിനിയും തപോധനയുമായ ആ കന്യക വിധിപ്രകാരം അവന് ആതിഥ്യം നൽകിയശേഷം പറഞ്ഞു. ഇവിടെ അവളുടെ ശീലം ശ്രദ്ധേയമാണ് — രാക്ഷസനാണെങ്കിലും അതിഥിസത്കാരം അവൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. അവൾ പറയുന്നു: ‘എന്റെ പിതാവ് കുശധ്വജൻ എന്ന അമിതപ്രഭനായ ബ്രഹ്മർഷിയാണ്; ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രൻ, ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിക്കുതന്നെ തുല്യൻ. നിത്യവും വേദാഭ്യാസം ചെയ്തിരുന്ന ആ മഹാത്മാവിന്റെ വാങ്മയിയായ (വാക്കിൽനിന്നു ജനിച്ച) പുത്രിയായി ഞാൻ ഉണ്ടായി; വേദവതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.’ വേദാഭ്യാസത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചവളായതിനാൽ അവളുടെ പേരും സാർഥകമാണ് — വേദംതന്നെയാണ് അവളുടെ ജന്മത്തിന്റെ മൂലം. തുടർന്ന് അവൾ പറയുന്നു: ‘ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും നാഗങ്ങളും എന്റെ പിതാവിനെ സമീപിച്ച് എന്നെ വരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു.’ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും അവൾക്കു ഖ്യാതിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഇതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പുണ്യവാൻ’ എന്ന രാവണന്റെ വാക്ക് അവന്റെ മനോഗതം വ്യക്തമാക്കുന്നു — അവളുടെ ഭർത്താവിനോട് അവൻ അസൂയ പുലർത്തുന്നു. കന്യകയുടെ വാക്കിൽ ദർപ്പമില്ല, സത്യകഥനം മാത്രം. തന്റെ വംശം വർണിച്ചശേഷം അവൾ രാവണന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് — ആരുടെ മകൾ, എന്തിനു തപസ്സ് — ക്രമമായി ഉത്തരം നൽകുന്നു.
‘രാക്ഷസേശ്വരാ, എന്റെ ആ പിതാവ് അവർക്കാർക്കും എന്നെ നൽകിയില്ല. അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം, മഹാബാഹോ, കേട്ടാലും. എന്റെ പിതാവ് ആഗ്രഹിച്ച ജാമാതാവ് ത്രിലോകേശനും സുരേശ്വരനുമായ വിഷ്ണുവായിരുന്നു; അതിനാൽ മറ്റാർക്കും എന്നെ നൽകാൻ അദ്ദേഹം ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. അതു കേട്ട്, ബലംകൊണ്ടു മദിച്ച ദൈത്യരാജൻ ശംഭു കുപിതനായി; രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന എന്റെ പിതാവിനെ ആ പാപി വധിച്ചു. അപ്പോൾ ദുഃഖിതയും മഹാഭാഗയുമായ എന്റെ അമ്മ പിതാവിന്റെ ശരീരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.’ ഇങ്ങനെ അവൾ അനാഥയായി. ‘പിന്നീട് നാരായണനെക്കുറിച്ചുള്ള പിതാവിന്റെ മനോരഥം സത്യമാക്കും എന്നു നിശ്ചയിച്ച് അദ്ദേഹത്തെത്തന്നെ ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ വഹിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത് ഞാൻ വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. നാരായണൻതന്നെയാണ് എന്റെ പതി, പുരുഷോത്തമനല്ലാതെ മറ്റാരുമല്ല; നാരായണനെ പ്രാപിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഘോരമായ നിയമം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.’ ഒടുവിൽ അവൾ രാവണനോടു സ്പഷ്ടമായി പറയുന്നു: ‘രാജാവേ, പൗലസ്ത്യനന്ദനാ, നിന്നെ ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പോകുക. ത്രൈലോക്യത്തിൽ നടക്കുന്നതെല്ലാം തപസ്സിനാൽ ഞാൻ അറിയുന്നു.’ ഇതിലൂടെ അവളുടെ തപോബലം വെളിപ്പെടുന്നു — അപരിചിതനായ അതിഥിയുടെപോലും സ്വരൂപം അവൾ അറിയുന്നു. പിതാവിന്റെ ഇച്ഛ പുത്രി സ്വന്തം തപസ്സിനാൽ നിറവേറ്റാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ പിതൃഭക്തിയാണ് അവളുടെ വ്രതത്തിന്റെ മൂലം. ശംഭുവിന്റെ ദുഷ്കൃത്യവും ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ് — കാമത്തിൽനിന്നു ക്രോധം, ക്രോധത്തിൽനിന്നു വധം എന്ന ക്രമം രാവണന്റെ കഥയിലും വീണ്ടും കാണാം. ഇവിടെ മൂന്നു ദുഃഖങ്ങൾ ക്രമമായി വന്നുചേർന്നു — പിതാവിന്റെ വധം, മാതാവിന്റെ അഗ്നിപ്രവേശം, തന്റെ ഏകാന്തത. എന്നിട്ടും അവൾ വിലപിക്കുന്നില്ല; പിതാവിന്റെ മനോരഥം തന്റെ കർത്തവ്യമായി കരുതി തപസ്സിൽ നിശ്ചലയായി നിൽക്കുന്നു. ശംഭു എന്നത് ഇവിടെ ശിവനല്ല, ദൈത്യരാജനായ ഒരു ദൈത്യനാണ് എന്നു ശ്രദ്ധിക്കണം. അവന്റെ കോപത്തിന്റെ കാരണം സ്വന്തം അപമാനമാണ് — വേദവതിയുടെ പിതാവ് അവളെ അവനു നൽകിയില്ല എന്നത്. ‘നാരായണോ മമ പതിഃ’ (നാരായണനാണ് എന്റെ പതി) എന്ന വാക്യം അവളുടെ നിശ്ചയത്തിന്റെ ദൃഢത കാണിക്കുന്നു — വിവാഹത്തിനു മുമ്പുതന്നെ അവൾ വിഷ്ണുവിനെ പതിയായി കരുതുന്നു. ‘വിജ്ഞാതസ്ത്വം’ (നിന്നെ ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു) എന്ന വാക്കിലൂടെ, അജ്ഞതകൊണ്ടല്ല, രാവണന്റെ സ്വരൂപം അറിഞ്ഞുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവൾ അവനെ തടയുന്നത്. ‘പോകുക’ എന്ന ഒറ്റപ്പദത്താൽ ആതിഥ്യത്തിന്റെ സമാപ്തി വ്യക്തമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അതിഥിസത്കാരം കഴിഞ്ഞു, ഇനി സംഭാഷണമില്ല. തപസ്സിനാൽ ത്രൈലോക്യജ്ഞാനം എന്നതിലൂടെ അവളുടെ തപസ്സിന്റെ മഹത്ത്വവും കാണിക്കപ്പെടുന്നു.
അപ്പോൾ കാമബാണങ്ങളാൽ പീഡിതനായ രാവണൻ വിമാനാഗ്രത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങി, മഹാവ്രതയായ ആ കന്യകയോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘സുന്ദരീ, ഇത്തരം ബുദ്ധിയുള്ള നീ അഹങ്കാരിണിയാണ്. മാൻകുട്ടിയുടെ കണ്ണുകളുള്ളവളേ, പുണ്യസഞ്ചയം വൃദ്ധസ്ത്രീകൾക്കു മാത്രമേ ശോഭിക്കൂ. നീ സർവഗുണസമ്പന്നയും ത്രൈലോക്യസുന്ദരിയുമാണ്; ഇങ്ങനെ പറയാൻ നിനക്കു ചേരില്ല; ഭീരു, നിന്റെ യൗവനം കടന്നുപോകുന്നു. ഭദ്രേ, ഞാൻ ലങ്കാപതിയായ ദശഗ്രീവൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനാണ്; എന്റെ ഭാര്യയാകുക; ഇഷ്ടംപോലെ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുക. നീ വിഷ്ണു എന്നു പറയുന്ന അവൻ ആരാണ്? നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അവൻ വീര്യത്തിലോ തപസ്സിലോ ഭോഗത്തിലോ ബലത്തിലോ എനിക്കു തുല്യനല്ല.’ രാവണന്റെ വാക്കിൽ അവന്റെ അഹങ്കാരം വ്യക്തമാണ് — അവൻ തന്നെ എല്ലാവരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠനായി കരുതുന്നു. അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വേദവതി ആ നിശാചരനോടു പറഞ്ഞു: ‘അരുത്, അങ്ങനെ പറയരുത്. ത്രൈലോക്യാധിപതിയും സർവലോകങ്ങളാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനുമായ വിഷ്ണുവിനെ നീയല്ലാതെ ഏതു ബുദ്ധിമാനാണ് അവമാനിക്കുക?’ ഈ സംവാദം പിൽക്കാലത്തെ രാമരാവണയുദ്ധത്തിന്റെ ബീജംപോലെയാണ് — ഇവിടെ രാവണൻ നിന്ദിക്കുന്ന വിഷ്ണുതന്നെ രാമരൂപത്തിൽ അവനെ വധിക്കും. രാവണന്റെ യുക്തി ഇതാണ് — പുണ്യസഞ്ചയം വൃദ്ധരുടെ കാര്യമാണ്; യൗവനത്തിൽ ഭോഗമാണ് ഉചിതം. അവൻ അവളെ ‘അഹങ്കാരിണി’ എന്നു നിന്ദിക്കുന്നു; കാരണം അവളുടെ നിശ്ചയം അവന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കു വിരുദ്ധമാണ്. തന്റെ രാജ്യവും പേരും ബലവും മുന്നോട്ടുവച്ച് അവളെ പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സ്വന്തം ശ്രേഷ്ഠത കാണിക്കാനായി, അറിയാത്ത ഒരാളെക്കുറിച്ചെന്നപോലെ ‘അവൻ ആരാണ്?’ എന്നു വിഷ്ണുവിനെക്കുറിച്ച് അവൻ ചോദിക്കുന്നു. വേദവതിയുടെ ഉത്തരം സംക്ഷിപ്തവും ദൃഢവുമാണ് — ‘മാ മൈവം’ (അരുത്, അങ്ങനെ അരുത്) എന്ന ആവർത്തനം അവളുടെ നിഷേധത്തിന്റെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവൾ വിഷ്ണുവിന്റെ മഹിമ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം ത്രൈലോക്യത്തിന്റെ അധിപതിയും സർവലോകവന്ദിതനുമാണ്; ഏതു ബുദ്ധിമാൻ അദ്ദേഹത്തെ അവമാനിക്കും? ഇതിലൂടെ രാവണന്റെ ബുദ്ധിഹീനതയും ധ്വനിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രലോഭനം വിഫലമായി; അതിനാൽ മുന്നോട്ടു ബലാത്കാരത്തിനുള്ള ശ്രമം. രാവണൻ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു — ‘ഞാൻ ലങ്കാപതിയായ ദശഗ്രീവൻ’ — തന്റെ പേരുതന്നെ മതിയായ കാരണമെന്നപോലെ. അവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ സ്ത്രീ ഭോഗവസ്തുവാണ്, സ്വതന്ത്രയായ വ്രതധാരിണിയല്ല. വേദവതിയുടെ ദൃഷ്ടിയിലാകട്ടെ വ്രതമാണു ജീവിതത്തിന്റെ സാരം. ഈ രണ്ടു കാഴ്ചപ്പാടുകൾ ഇവിടെ മുഖാമുഖം വരുന്നു; അവയുടെ സംഘർഷമാണ് തുടർന്നുള്ള സംഭവപരമ്പരയുടെ കാരണം.
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ നിശാചരൻ വിരൽത്തുമ്പുകൊണ്ട് അവളുടെ മുടിയിൽ പിടിച്ചു. അപ്പോൾ ക്രുദ്ധയായ വേദവതി കൈകൊണ്ടു സ്വന്തം മുടി മുറിച്ചു — അവളുടെ കൈ വാളായിത്തീർന്ന് മുടി അറുത്തുമാറ്റി. രോഷത്താൽ ജ്വലിക്കുന്നവളെപ്പോലെ, നിശാചരനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവളെപ്പോലെ, മരിക്കാൻ തിടുക്കംകൂട്ടി അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അവൾ പറഞ്ഞു: ‘അനാര്യാ, നിന്നാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ട എനിക്കു ജീവിതം വേണ്ട; രാക്ഷസാ, അതിനാൽ നീ നോക്കിനിൽക്കെത്തന്നെ ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും. പാപാത്മാവായ നീ വനത്തിൽവച്ച് എന്നെ അപമാനിച്ചതിനാൽ നിന്നെ വധിക്കാനായി ഞാൻ വീണ്ടും ജനിക്കും. പാപനിശ്ചയനായ പുരുഷനെ സ്ത്രീക്കു കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല; നിന്റെമേൽ ശാപം ചൊരിഞ്ഞാൽ എന്റെ തപസ്സു ക്ഷയിക്കും. ഞാൻ എന്തെങ്കിലും സത്കർമം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹോമം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലമായി ഞാൻ അയോനിജയായി, ഒരു ധർമിഷ്ഠന്റെ സാധ്വിയായ പുത്രിയായി ജനിക്കട്ടെ.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ ജ്വലിക്കുന്ന ജാതവേദസ്സിൽ (അഗ്നിയിൽ) പ്രവേശിച്ചു; ആകാശത്തുനിന്ന് എങ്ങും ദിവ്യമായ പുഷ്പവൃഷ്ടിയുണ്ടായി. അവളുടെ തീരുമാനം ശ്രദ്ധേയമാണ് — ശാപംകൊണ്ടു തപസ്സു പാഴാക്കരുത്; ഭാവിജന്മത്തിലൂടെത്തന്നെ വൈരം വീട്ടണം. സ്വദേഹത്യാഗം ഇവിടെ പരാജയമല്ല, പ്രതിജ്ഞയുടെ ആരംഭമാണ്. മുടിയിൽ പിടിക്കുന്നത് ഇവിടെ പരമമായ അപമാനത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. അവളുടെ കൈ വാളായി മുടി അറുത്തു എന്നതു തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവമാണ് — ആയുധമില്ലാതെതന്നെ അവൾ സ്വയം രക്ഷിക്കുന്നു. സ്ത്രീക്കു ബലംകൊണ്ടു പാപിയെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ലെന്നും ശാപംകൊണ്ടു തപസ്സു ക്ഷയിക്കുമെന്നും അവൾക്കറിയാം; അതിനാൽ അവൾ മൂന്നാമതൊരു മാർഗം സ്വീകരിക്കുന്നു — സ്വന്തം പുണ്യബലത്താൽ അയോനിജജന്മം. ‘ധർമിഷ്ഠന്റെ പുത്രി’ എന്ന പ്രാർഥന ജനകനിൽ സഫലമാകും. ദേവന്മാരുടെ പുഷ്പവൃഷ്ടി അവളുടെ ആത്മത്യാഗത്തിനുള്ള അംഗീകാരമാണ്. ‘രക്ഷഃ’ (രാക്ഷസാ) എന്ന സംബോധന അവളുടെ വെറുപ്പു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സ്വന്തം കർമത്തിന്റെ ഫലം അവൻ നേരിട്ടു കാണാനായി, രാക്ഷസൻ നോക്കിനിൽക്കെത്തന്നെ അവൾ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ ദൃശ്യം രാവണന്റെ മനസ്സിൽ ഭയത്തിന്റെ വിത്തും വിതയ്ക്കുന്നു.
അവൾ വീണ്ടും താമരയുടെ പ്രഭയോടെ ഒരു താമരയിൽ ജനിച്ചു. അവിടെനിന്നും മുമ്പത്തെപ്പോലെ ആ രാക്ഷസൻ അവളെ കണ്ടെടുത്തു; താമരയുടെ ഉള്ളിന്റെ കാന്തിയുള്ള ആ കന്യകയെ എടുത്ത് അവൻ തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പോയി, മന്ത്രിയെ കാണിച്ചു. ലക്ഷണജ്ഞനായ മന്ത്രി നോക്കിയ ഉടനെ രാവണനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഈ സുന്ദരി ഗൃഹത്തിൽ വസിച്ചാൽ അങ്ങയുടെ വധത്തിനുതന്നെ കാരണമാകുമെന്നു കാണുന്നു.’ അതു കേട്ട് രാവണൻ അവളെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. അവളാകട്ടെ ഭൂമിയിലെത്തി, യജ്ഞഭൂമിയുടെ നടുവിൽ, രാജാവിന്റെ കലപ്പത്തലയാൽ ഉഴുതെടുക്കപ്പെട്ട് വീണ്ടും ഉയർന്നുവന്നു. അഗസ്ത്യൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു: ‘പ്രഭോ, അവൾതന്നെയാണ് ജനകരാജാവിന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ച, മഹാബാഹോ, അങ്ങയുടെ ഭാര്യ; അങ്ങു സനാതനനായ വിഷ്ണുവാണല്ലോ. മുമ്പ് അവളുടെ ക്രോധത്താൽ കൊല്ലപ്പെട്ട പർവതസമാനനായ ശത്രു, അങ്ങയുടെ അമാനുഷമായ വീര്യത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവളാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ഈ മഹാഭാഗ മനുഷ്യരുടെ ഇടയിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കും — കലപ്പത്തലയാൽ ഉഴുത വയലിൽ, യാഗവേദിയിലെ അഗ്നിജ്വാലപോലെ. ഇവൾ കൃതയുഗത്തിൽ വേദവതി എന്ന പേരിലായിരുന്നു; ത്രേതായുഗം വന്നപ്പോൾ ആ രാക്ഷസനെ വധിക്കാനായി മിഥിലാകുലത്തിൽ മഹാത്മാവായ ജനകന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു; സീതയിൽനിന്ന് (ഉഴവുചാലിൽനിന്ന്) ജനിച്ചതിനാൽ മനുഷ്യർ സീത എന്നു വിളിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ ‘സീത’ എന്ന പദത്തിന്റെ നിരുക്തിയും നൽകിയിരിക്കുന്നു — കലപ്പയുടെ ചാലാണു സീത; അതിൽനിന്നു ജനിച്ചവൾ സീത. താമരയിലെ ജനനവും സമുദ്രത്തിലേക്കുള്ള എറിയലും പ്രചാരപാഠത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ ശ്ലോകങ്ങളില്ല. ഇങ്ങനെ രാമായണത്തിന്റെ മൂലകഥ — സീതാപഹരണവും രാവണവധവും — ഈ പൂർവജന്മവൃത്താന്തത്തിൽ കാരണമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മന്ത്രിയുടെ വാക്കു ലക്ഷണശാസ്ത്രത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ളതാണ് — കന്യകയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഗൃഹനാഥന്റെ നാശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു എന്ന്. ഭയന്ന രാവണൻ അവളെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിയുന്നു; എന്നാൽ നിയതിയെ തടയാൻ അവനു കഴിയുന്നില്ല. നാല്പത്തൊന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘പൂർവം ക്രോധഹതഃ’ (മുമ്പ് ക്രോധത്താൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവൻ) — വേദവതിയുടെ ക്രോധത്താൽ അവൻ മുമ്പേതന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവനെപ്പോലെയായിരുന്നു, രാമന്റെ വീര്യത്താൽ ഇപ്പോൾ വധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്നാണു ഭാവം; അവളുടെ ശാപം രാമനിലൂടെ ഫലിച്ചു. ‘വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കും’ എന്ന വാക്കിലൂടെ സീത, വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ഓരോ യുഗത്തിലും അവതരിക്കുന്ന സനാതനിയായ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ തന്റെ ഭാര്യയുടെ പൂർവവൃത്താന്തം കേട്ട് രാമൻ രാവണവധത്തിന്റെ ഗൂഢമായ കാരണവും അറിയുന്നു — അതു സീതാപഹരണത്തിനുള്ള ശിക്ഷ മാത്രമല്ല, വേദവതിയുടെ പ്രതിജ്ഞയുടെ പൂർത്തീകരണവുമാണ്. ‘യജ്ഞായതനമധ്യഗാ’ (യജ്ഞഭൂമിയുടെ നടുവിൽ) എന്ന പദത്താൽ അവളുടെ പവിത്രത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആരുടെയും ഗർഭത്തിലല്ല, യജ്ഞഭൂമിയിൽത്തന്നെയാണ് അവൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. ‘വേദ്യാമഗ്നിശിഖോപമാ’ (യാഗവേദിയിലെ അഗ്നിജ്വാലപോലെ) എന്ന ഉപമയും അവളുടെ അഗ്നിപ്രവേശത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചവൾതന്നെ അഗ്നിജ്വാലപോലെ വീണ്ടും ഉയർന്നുവന്നു. കൃതയുഗത്തിൽ വേദവതി, ത്രേതായുഗത്തിൽ സീത — ഒരേ ദേവിയുടെ രണ്ടു രൂപങ്ങൾ എന്നാണ് അഗസ്ത്യന്റെ ഉപദേശം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥