॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 16-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

നന്ദീശ്വരശാപവും രാവണനാമലാഭവും

ശരവണത്തിൽ പുഷ്പകത്തിന്റെ ഗതിരോധം, നന്ദീശ്വരന്റെ നിവാരണം, വാനരമുഖത്തെ പരിഹസിക്കൽ, വാനരന്മാരാൽ കുലനാശം എന്ന ശാപം, കൈലാസോത്തോലനം, മഹാദേവന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠപീഡനം, രാവണന്റെ വിരാവവും സ്തുതിയും, ‘രാവണൻ’ എന്ന പേര്, ചന്ദ്രഹാസലാഭം, ക്ഷത്രിയപീഡനം

അഗസ്ത്യൻ പറയുന്നു — രാമാ, സഹോദരനായ ധനദനെ ജയിച്ചശേഷം ആ രാക്ഷസാധിപൻ മഹാസേനനായ കാർത്തികേയന്റെ ജന്മസ്ഥാനമായ വിശാലമായ ശരവണത്തിലേക്കു പോയി. അവിടെ രശ്മിജാലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, രണ്ടാമതൊരു സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, സ്വർണവർണമായ വിശാലമായ ശരവണം ദശഗ്രീവൻ കണ്ടു. രമണീയമായ വനങ്ങളുള്ള ഒരു പർവതത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ അവിടെ പുഷ്പകം നിശ്ചലമായി നിൽക്കുന്നത് അവൻ കണ്ടു. സചിവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ആലോചിച്ചു: ‘ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കാനായി നിർമിക്കപ്പെട്ട ഈ വിമാനം എന്തിനാണു നിശ്ചലമായത്? എന്തുകൊണ്ടു മുന്നോട്ടു പോകുന്നില്ല? എന്തു നിമിത്തമാണ് ഈ പുഷ്പകം എന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കൊത്തു പോകാത്തത്? ഈ പർവതത്തിനു മുകളിൽ ഇരിക്കുന്ന ആരുടെയോ പ്രവൃത്തിയായിരിക്കണം ഇത്.’ രാമാ, അപ്പോൾ ബുദ്ധികുശലനായ മാരീചൻ പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, ഈ പുഷ്പകം പോകാത്തതു കാരണമില്ലാതെയല്ല. അല്ലെങ്കിൽ ഈ പുഷ്പകം ധനദനല്ലാതെ മറ്റാരുടെയും വാഹനമാകുന്നില്ല; അതിനാൽ ധനാധ്യക്ഷനില്ലാതെ ഇതു നിശ്ചലമായിരിക്കാം.’ ഇവിടെ മാരീചൻ രണ്ടു കാരണങ്ങൾ വികല്പമായി പറയുന്നു — പർവതത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ആരുടെയോ പ്രഭാവം, അല്ലെങ്കിൽ വിമാനത്തിന്റെ സ്വാമിഭക്തി. രണ്ടാമത്തെ കാരണം പ്രചാരപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്, സുന്ദരവുമാണ് — ബലാൽക്കാരമായി അപഹരിക്കപ്പെട്ട ദിവ്യവിമാനം പുതിയ ഉടമയെ അംഗീകരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തതുപോലെ. എന്നാൽ യഥാർഥ കാരണം ആദ്യത്തേതുതന്നെ — മുന്നോട്ട് നന്ദി അതു വെളിപ്പെടുത്തും. ശരവണം ശിവപുത്രനായ കാർത്തികേയന്റെ ജന്മസ്ഥലമാണ്; അതിനാൽ ആ സ്ഥലം ശിവന്റെ ക്രീഡാഭൂമിയാണ്. ‘രൗക്മം’ (സ്വർണവർണമായത്), ‘ദ്വിതീയമിവ ഭാസ്കരം’ (രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെ) എന്നീ വിശേഷണങ്ങളാൽ അതിന്റെ ദിവ്യത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘കാമഗം കൃതം’ (ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കാനായി നിർമിക്കപ്പെട്ടത്) എന്ന രാവണന്റെ ചിന്ത അവന്റെ ആശ്ചര്യം കാണിക്കുന്നു — ഉടമയുടെ ഇച്ഛപോലെ എവിടെയും പോകുന്ന വിമാനം പെട്ടെന്നു നിശ്ചലമായി. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ പുഷ്പകത്തിൽ കയറി അവൻ ത്രിഭുവനവും ജയിച്ചുവെന്നു കരുതിയിരുന്നു; ഈ സർഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ അവന്റെ ദർപ്പത്തിന് ആദ്യത്തെ ആഘാതമേൽക്കുന്നു. മാരീചനെ ‘ബുദ്ധികോവിദൻ’ എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു — രാവണന്റെ സചിവന്മാരിൽ ദീർഘദർശി അവൻതന്നെ; പിന്നീട് ആരണ്യകാണ്ഡത്തിലും രാവണനെ രാമനിൽനിന്നു പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ അവൻ ശ്രമിക്കും.

ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുതീരുംമുമ്പുതന്നെ, ഭയാനകനും കറുപ്പും പിംഗലവും കലർന്ന നിറമുള്ളവനും കുള്ളനും വിരൂപനും മുണ്ഡിതശിരസ്കനും ചെറിയ കൈകളുള്ളവനും ബലവാനുമായ ഭവന്റെ (ശിവന്റെ) അനുചരൻ നന്ദി അടുത്തുവന്ന്, ഒട്ടും ശങ്കിക്കാതെ രാക്ഷസേന്ദ്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ദശഗ്രീവാ, പിന്തിരിയുക; ഈ പർവതത്തിൽ ശങ്കരൻ ക്രീഡിക്കുന്നു. സുപർണന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, യക്ഷന്മാർ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ — എല്ലാ ഭൂതങ്ങൾക്കും ഈ പർവതം അഗമ്യമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.’ നന്ദിയുടെ ഈ വാക്കു കേട്ട്, ക്രോധത്താൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ ഇളകി, രോഷത്താൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന്, അവൻ പുഷ്പകത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങി ‘ആരാണ് ഈ ശങ്കരൻ’ എന്നു ചോദിച്ചുകൊണ്ട് പർവതത്തിന്റെ അടിവാരത്തിലെത്തി. അവിടെ ദേവന്റെ അടുത്തുതന്നെ, ജ്വലിക്കുന്ന ശൂലം ഊന്നിനിൽക്കുന്ന, രണ്ടാമതൊരു ശങ്കരനെപ്പോലെയുള്ള നന്ദിയെ അവൻ കണ്ടു. ആ വാനരമുഖം കണ്ട് ആ രാക്ഷസൻ അവജ്ഞയോടെ, ജലം നിറഞ്ഞ മേഘംപോലെ, ഉറക്കെ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു. അപ്പോൾ ശങ്കരന്റെ മറ്റൊരു ശരീരമായ ഭഗവാൻ നന്ദി ക്രുദ്ധനായി, മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദശാനനനായ ആ രാക്ഷസനോടു പറഞ്ഞു: ‘ദശാനനാ, വാനരരൂപിയായ എന്നെ അവഗണിച്ച് ഇടിത്തീ വീഴുന്നതുപോലെയുള്ള പരിഹാസച്ചിരി നീ ചിരിച്ചതിനാൽ, എന്റെ വീര്യമുള്ളവരും രൂപത്തിലും തേജസ്സിലും എനിക്കു തുല്യരുമായ വാനരന്മാർ നിന്റെ കുലം നശിപ്പിക്കാനായി ജനിക്കും. ക്രൂരാ, നഖങ്ങളും ദംഷ്ട്രകളുമായിരിക്കും അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ; മനസ്സിന്റെ വേഗമുള്ളവരും യുദ്ധോന്മത്തരും ബലംകൊണ്ടു മദിച്ചവരും ചലിക്കുന്ന പർവതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ളവരുമായിരിക്കും അവർ. അവർ ഒത്തുചേർന്ന്, അമാത്യന്മാരോടും പുത്രന്മാരോടുംകൂടിയ നിന്റെ പ്രബലമായ ദർപ്പവും പലവിധമായ ഔന്നത്യവും ഇല്ലാതാക്കും. നിശാചരാ, ഇപ്പോൾ നിന്നെ കൊല്ലാൻ എനിക്കു കഴിയില്ലേ? എന്നാൽ നിന്നെ കൊല്ലേണ്ടതില്ല; കാരണം സ്വന്തം കർമങ്ങളാൽ നീ മുമ്പേതന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവനാണ്.’ മഹാത്മാവായ ആ ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി; ആകാശത്തുനിന്നു പുഷ്പവൃഷ്ടിയുമുണ്ടായി. ഈ ശാപം രാമായണത്തിന്റെ മൂലബീജങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് — രാവണന്റെ കുലനാശം വാനരന്മാരാൽ സംഭവിക്കും എന്നു മുമ്പേതന്നെ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നന്ദിയെ ശിവന്റെ ‘മറ്റൊരു ശരീരം’ എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാനരമുഖത്വവും അർഥപൂർണമാണ് — ശിവാംശമായ ഹനുമാനും വാനരനാണ് എന്നാണു പാരമ്പര്യം. രാവണന്റെ ദോഷം രണ്ടുവിധമാണ് — ആദ്യം ശങ്കരനോടുള്ള അവജ്ഞ (‘ആരാണ് ഈ ശങ്കരൻ’), പിന്നെ നന്ദിയുടെ രൂപത്തെ പരിഹസിക്കൽ. പത്താം സർഗത്തിൽ മനുഷ്യരെ പുല്ലുപോലെ കരുതി അവൻ അവധ്യത്വപ്പട്ടികയിൽ അവരെ ഉൾപ്പെടുത്തിയില്ല; ഇവിടെ വാനരന്മാരെയും അവൻ പരിഹസിക്കുന്നു; ഇരുകൂട്ടരുമായിരിക്കും അവന്റെ വിനാശകർ. ‘സ്വകർമഭിഃ പൂർവമേവ ഹതഃ’ (സ്വന്തം കർമങ്ങളാൽ മുമ്പേതന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവൻ) എന്ന വാക്യം കർമസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ സാരം പറയുന്നു — പാപി സ്വന്തം പാപത്താൽത്തന്നെ മരിച്ചവനാണ്; പുറമേയുള്ള ഘാതകൻ നിമിത്തം മാത്രം. ദേവന്മാരുടെ ദുന്ദുഭിനാദവും പുഷ്പവൃഷ്ടിയും ശാപത്തിന്റെ സത്യതയെ സമർഥിക്കുന്നു. ഈ ഭാഗത്തിലെ പതിനേഴും പതിനെട്ടും പത്തൊമ്പതും ശ്ലോകങ്ങൾ — വാനരവർണന — സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കുറവാണ്, പ്രചാരപാഠത്തിൽ വിസ്തൃതമാണ്. നന്ദിയുടെ രൂപവർണനയും പ്രചാരപാഠത്തിൽ വിസ്തൃതമാണ് — ഭയാനകൻ, കറുപ്പും പിംഗലവും കലർന്നവൻ, കുള്ളൻ, വിരൂപൻ, മുണ്ഡിതശിരസ്കൻ, ചെറിയ കൈകളുള്ളവൻ, ബലവാൻ എന്നീ ഏഴു വിശേഷണങ്ങൾ. ഇവ പുറമേ വിരൂപനെങ്കിലും ഉള്ളിൽ ശിവതുല്യമായ തേജസ്സുള്ളവനായി അദ്ദേഹത്തെ കാണിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാവണന്റെ പരിഹാസം ബാഹ്യരൂപം മാത്രം കാണുന്ന മൂഢന്റെ ലക്ഷണമാണ്. സമീക്ഷിതപതിപ്പിലെ ‘മൗർഖ്യാത്’ (മൂഢത്വംകൊണ്ട്) എന്ന പദവും ഇതുതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നന്ദിയുടെ നിവാരണവും സൗമ്യമാണ് — അദ്ദേഹം ‘എല്ലാ ഭൂതങ്ങൾക്കും അഗമ്യം’ എന്ന നിയമം ഓർമിപ്പിക്കുക മാത്രമാണു ചെയ്യുന്നത്; അതിൽ രാവണനോടു പ്രത്യേകമായ അപമാനമൊന്നുമില്ല. എന്നാൽ ‘ആരാണ് ഈ ശങ്കരൻ’ എന്ന ചോദ്യത്താൽ രാവണൻതന്നെ സംഘർഷം തുടങ്ങിവയ്ക്കുന്നു. ശാപവർണനയിൽ വാനരന്മാരുടെ ഗുണങ്ങൾ ക്രമമായി പറയപ്പെടുന്നു — വീര്യം, രൂപം, തേജസ്സ്, നഖദംഷ്ട്രകൾ ആയുധമാകുന്നത്, മനോവേഗം, യുദ്ധോന്മാദം, ബലം, പർവതംപോലെയുള്ള ശരീരം. ഇവയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലും സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലും യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലുമുള്ള വാനരവർണനകളിൽ വീണ്ടും കാണാം — സുഗ്രീവന്റെ സേന, ഹനുമാന്റെ വേഗം, അംഗദന്റെ ബലം. ‘സഹാമാത്യസുതസ്യ’ (അമാത്യന്മാരോടും പുത്രന്മാരോടുംകൂടിയ) എന്ന പദം രാവണന്റെ മന്ത്രിമാരുടെയും പുത്രന്മാരുടെയും വിനാശത്തെയും മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പ്രഹസ്തൻ, ഇന്ദ്രജിത്ത്, അക്ഷൻ മുതലായവരെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. രാവണനെ കൊല്ലാൻ കഴിവുണ്ടായിട്ടും നന്ദി കൊല്ലുന്നില്ല — ധർമാത്മാക്കൾ ദുഷ്ടന്റെ നാശം കാലത്തിനു വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു; ക്രോധത്തിലും അവർ സംയമം പാലിക്കുന്നു.

മഹാബലനായ ദശാനനൻ അപ്പോൾ നന്ദിയുടെ വാക്കു വകവയ്ക്കാതെ പർവതത്തെ സമീപിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഗോപതേ, യാത്ര ചെയ്യുന്ന എന്റെ പുഷ്പകത്തിന്റെ ഗതി ആരുടെ നിമിത്തം മുറിഞ്ഞുവോ, നിന്റെ ആ ഈ പർവതത്തെ ഞാൻ വേരോടെ പിഴുതെടുക്കുന്നു. ഏതു പ്രഭാവംകൊണ്ടാണു ഭവൻ എന്നും രാജാവിനെപ്പോലെ ഇവിടെ ക്രീഡിക്കുന്നത്? അറിയേണ്ടതായ, അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്ന ഭയകാരണം അവൻ അറിയുന്നില്ല.’ രാമാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ പർവതത്തിനടിയിൽ കൈകൾ കടത്തി അതിനെ വേഗത്തിൽ ഉയർത്തി; ആ പർവതം വിറകൊണ്ടു. പർവതം ഇളകിയതിനാൽ ദേവന്റെ ഗണങ്ങൾ വിറച്ചു; പാർവതിയും ഇളകി, അപ്പോൾ അവൾ മഹേശ്വരനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും ചെയ്തു. രാമാ, അപ്പോൾ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ ഹരൻ — മഹാദേവൻ — ലീലയായി കാലിന്റെ പെരുവിരൽകൊണ്ട് ആ പർവതത്തെ അമർത്തി. അതോടെ പർവതസ്തംഭങ്ങൾപോലെയുള്ള അവന്റെ കൈകൾ ഞെരിഞ്ഞമർന്നു; അതു കണ്ട് ആ രാക്ഷസന്റെ സചിവന്മാർ വിസ്മയിച്ചു. രോഷംകൊണ്ടും കൈകൾ ഞെരിഞ്ഞതിന്റെ വേദനകൊണ്ടും ആ രാക്ഷസൻ പെട്ടെന്ന് ഒരു മഹാനാദം മുഴക്കി; അതിൽ ത്രൈലോക്യം നടുങ്ങി. യുഗാന്തത്തിലെ വജ്രപാതമാണെന്ന് അവന്റെ അമാത്യന്മാർ കരുതി; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ വഴികളിൽ വിറച്ചുപോയി. സമുദ്രങ്ങൾ ഇളകിമറിഞ്ഞു, പർവതങ്ങൾ ഇളകി; യക്ഷന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും സിദ്ധന്മാരും ‘ഇതെന്താണ്’ എന്നു ചോദിച്ചു. ഈ സന്ദർഭത്തിൽ ബലത്തിന്റെ രണ്ടു രൂപങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം കാണാം — രാവണൻ സർവബലവുമെടുത്ത് കൈകൾകൊണ്ടു പർവതം ഉയർത്തുന്നു; ശിവനാകട്ടെ കാലിന്റെ പെരുവിരൽകൊണ്ടു മാത്രം, ലീലയായി, അതിനെ വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്നു. ‘ലീലയാ’ എന്ന പദം ശിവന്റെ അനായാസത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാവണൻ ശിവനെ ‘ഗോപതേ’ (കാലികളുടെ നാഥാ) എന്നു വിളിക്കുന്നത് പശുപതി എന്ന അർഥത്തിൽ അപമാനിക്കാനാണ്; ‘രാജാവിനെപ്പോലെ ക്രീഡിക്കുന്നു’ എന്നതിലൂടെ ശിവന്റെ ഐശ്വര്യം അവനു സഹിക്കാനാവുന്നില്ലെന്നു വ്യക്തമാകുന്നു. പാർവതി ഭയംകൊണ്ടു മഹേശ്വരനെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതു കവികൾക്കു പ്രിയപ്പെട്ട ഒരു സന്ദർഭമാണ്. രാവണന്റെ ഈ മഹാനാദംതന്നെയായിരിക്കും അവന്റെ പേരിനു നിമിത്തം — അതിനാൽ അതിന്റെ ത്രൈലോക്യവ്യാപിയായ പ്രഭാവം വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കപ്പെടുന്നു: അമാത്യന്മാർ പ്രളയമെന്നു കരുതുന്നു, ദേവന്മാർ വഴികളിൽ വിറയ്ക്കുന്നു, സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഇളകുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘മാനുഷാഃ ശബ്ദവിത്രസ്താ മേനിരേ ലോകസംക്ഷയം’ (ശബ്ദംകേട്ടു ഭയന്ന മനുഷ്യർ ലോകനാശമെന്നു കരുതി) എന്നും പ്രചാരപാഠത്തിൽ ‘മേനിരേ വജ്രനിഷ്പേഷം തസ്യാമാത്യാ യുഗക്ഷയേ’ (യുഗാന്തത്തിലെ വജ്രപാതമെന്ന് അവന്റെ അമാത്യന്മാർ കരുതി) എന്നും വ്യത്യസ്തമായ പാഠമാണ്. രാവണന്റെ ഈ ശ്രമം അവന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് — തന്റെ വഴിയിൽ തടസ്സമാകുന്നതെന്തും, അതു ദേവസ്ഥാനമായാലും, അവൻ പിഴുതെറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശിവന്റെ ലീല നിമിഷനേരംകൊണ്ട് അവനെ അടക്കുന്നു. ഈ സന്ദർഭം ‘രാവണാനുഗ്രഹമൂർത്തി’ എന്ന പേരിൽ ശില്പങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. സചിവന്മാരുടെ വിസ്മയം, ദേവന്മാരുടെ നടുക്കം, സിദ്ധന്മാരുടെ ചോദ്യം — ഇവയെല്ലാം ആ മഹാനാദത്തിന്റെ വ്യാപ്തി കാണിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പർവതത്തെ പിഴുതെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചവൻതന്നെ അതിനടിയിൽ ഞെരിഞ്ഞമർന്നു — ദർപ്പത്തിന്റെ ഫലം ഉടനടി ലഭിച്ചു.

അപ്പോൾ അമാത്യന്മാർ പറഞ്ഞു: ‘ദശാനനാ, നീലകണ്ഠനും ഉമാപതിയുമായ മഹാദേവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുക; അദ്ദേഹമല്ലാതെ മറ്റൊരു ശരണം ഇവിടെ ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല. സ്തുതികളോടെ വണങ്ങി അദ്ദേഹത്തെത്തന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കുക; കൃപാലുവായ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായി നിന്നിൽ പ്രസാദിക്കും.’ അമാത്യന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദശാനനൻ വണങ്ങി, പലവിധമായ സാമഗാനങ്ങളാലും സ്തോത്രങ്ങളാലും വൃഷഭധ്വജനെ സ്തുതിച്ചു; ഇങ്ങനെ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ആ രാക്ഷസന് ആയിരം വർഷം കടന്നുപോയി — ഈ ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളായി രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്. അപ്പോൾ പർവതാഗ്രത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന പ്രഭുവായ മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി, രാമാ, അവന്റെ കൈകൾ വിടുവിച്ച് ദശാനനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ദശാനനാ, വീരനായ നിന്റെ ശൗര്യത്തിൽ ഞാൻ പ്രീതനാണ്. പർവതത്തിനടിയിൽ അമർന്നപ്പോൾ നീ മുഴക്കിയ അതിഭീകരമായ നാദത്താൽ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും കരഞ്ഞുപോയി, ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്തു; അതിനാൽ രാജാവേ, നീ ‘രാവണൻ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും. ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും യക്ഷന്മാരും ഭൂതലത്തിലെ മറ്റുള്ളവരും — ലോകങ്ങളെ കരയിക്കുന്ന നിന്നെ അവരെല്ലാം ‘രാവണൻ’ എന്നു വിളിക്കും. പൗലസ്ത്യാ, ഇഷ്ടമുള്ള വഴിയേ നിർഭയം പോകുക; രാക്ഷസാധിപാ, എന്റെ അനുമതിയോടെ പോകാം.’ ഇവിടെ ‘രാവണൻ’ എന്ന പേരിന്റെ നിരുക്തി — ‘രു’ (ശബ്ദിക്കുക, കരയുക) എന്ന ധാതുവിൽനിന്ന്, ലോകങ്ങളെ കരയിക്കുന്നവൻ രാവണൻ. എല്ലാവരും അറിയുന്ന ആ പേരിന്റെ ഉത്പത്തി ഈ പരാജയത്തിൽനിന്നാണ്, വിജയത്തിൽനിന്നല്ല — ഈ വിരോധാഭാസം കവിയുടെ സൂക്ഷ്മതയാണ്. അമാത്യന്മാരുടെ ഉപദേശവും ബുദ്ധിപൂർവമാണ് — ബലംകൊണ്ടു സാധിക്കാത്തതു ഭക്തികൊണ്ടു സാധിക്കുന്നു. ശിവന്റെ കൃപാലുത്വം പ്രസിദ്ധമാണ്; ശത്രുവിനെപ്പോലും സ്തുതികൊണ്ടു പ്രസന്നനായി അദ്ദേഹം അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘രുദതഃ’ (കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന) എന്ന പദവും രാവണനാമത്തിന്റെ അർഥത്തെ സമർഥിക്കുന്നു — അവൻ ആയിരം വർഷം കരഞ്ഞു. ശിവൻ അവന്റെ ‘ശൗടീര്യം’ (ശൗര്യം) പ്രശംസിക്കുന്നു — പരാജിതന്റെയും വീരത്വം അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കുന്നു. ‘ഗച്ഛ പൗലസ്ത്യ വിസ്രബ്ധം’ (പൗലസ്ത്യാ, നിർഭയം പോകുക) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് പുഷ്പകത്തിന്റെ ഗതിരോധത്തിന്റെ അവസാനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സന്ദർഭം ശിവനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ആരംഭമാണ് — കാരണം രാവണൻ പിന്നീട് മഹാനായ ശിവഭക്തനായി പ്രസിദ്ധനായി.

ശംഭു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലങ്കേശൻ സ്വയം പറഞ്ഞു: ‘മഹാദേവാ, അങ്ങു പ്രീതനാണെങ്കിൽ ചോദിക്കുന്ന എനിക്ക് ഒരു വരം തന്നാലും. ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗുഹ്യകന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, പിന്നെ മറ്റു ബലവത്തരന്മാർ — ഇവരാൽ വധിക്കപ്പെടാതിരിക്കാനുള്ള വരം എനിക്കു ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദേവാ, മനുഷ്യരെ ഞാൻ ഗണിക്കുന്നില്ല; അവർ നിസ്സാരരാണ് എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ത്രിപുരാന്തകാ, ബ്രഹ്മാവിൽനിന്നു ദീർഘായുസ്സും എനിക്കു ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; ആ ആയുസ്സിന്റെ ശേഷിപ്പ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അങ്ങ് എനിക്ക് ഒരു ശസ്ത്രവും തരിക.’ രാവണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ശങ്കരൻ ചന്ദ്രഹാസം എന്നു പ്രസിദ്ധമായ അതിദീപ്തമായ ഒരു വാൾ അവനു നൽകി; ഭൂതപതി അപ്പോൾ ആയുസ്സിന്റെ ശേഷിപ്പും നൽകി. നൽകിയശേഷം ശംഭു പറഞ്ഞു: ‘ഇതിനെ നീ അവഗണിക്കരുത്; നീ അവഗണിച്ചാൽ ഇതു സംശയമില്ലാതെ എന്റെ അടുത്തുതന്നെ തിരിച്ചുവരും.’ ഇങ്ങനെ മഹേശ്വരൻതന്നെ പേരിട്ട ആ രാവണൻ മഹാദേവനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് പുഷ്പകത്തിൽ കയറി. രാമാ, പിന്നെ അവൻ മഹാവീര്യശാലികളായ ക്ഷത്രിയന്മാരെ അവിടവിടെ പീഡിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭൂമിയിലെങ്ങും ചുറ്റിസഞ്ചരിച്ചു. തേജസ്വികളും ശൂരരും യുദ്ധദുർമദരുമായ ചില ക്ഷത്രിയന്മാർ അവന്റെ ശാസനം അനുസരിക്കാതെ പരിവാരങ്ങളോടൊപ്പം നശിച്ചു. ജ്ഞാനികൾ അംഗീകരിക്കുന്ന മറ്റുചിലർ ആ രാക്ഷസനെ ജയിക്കാനാവാത്തവനെന്നറിഞ്ഞ്, ബലംകൊണ്ടു മദിച്ച അവനോട് ‘ഞങ്ങൾ തോറ്റിരിക്കുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞു. ഇവിടെയും രാവണന്റെ വാക്കിൽ അതേ ദോഷം — ‘മാനുഷാൻ ന ഗണേ’ (മനുഷ്യരെ ഞാൻ ഗണിക്കുന്നില്ല); പത്താം സർഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് എന്നപോലെ ഇവിടെ ശിവനോടും അവൻ മനുഷ്യരെ നിസ്സാരരായി കരുതുന്നു. ചന്ദ്രഹാസമെന്ന വാൾ രാവണന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ആയുധമാണ്; ശിവന്റെ നിബന്ധനയും — ‘നാവജ്ഞേയമിദം’ (ഇതിനെ അവഗണിക്കരുത്) — ശ്രദ്ധേയമാണ്; കാരണം അവഗണിക്കപ്പെട്ടാൽ ആയുധം അതിന്റെ യഥാർഥ ഉടമയിലേക്കു മടങ്ങുന്നു. ‘ആയുഷശ്ചാവശേഷം’ (ആയുസ്സിന്റെ ശേഷിപ്പും) — ആയിരം വർഷത്തെ സ്തുതിയിൽ ചെലവായ ആയുസ്സും ശിവൻ തിരികെ നൽകുന്നു എന്നു ഹിന്ദിഭാഷ്യം. ഒടുവിൽ രാവണന്റെ പൃഥ്വീവിജയയാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു — ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ പ്രതികരണം രണ്ടുവിധം: ശൂരർ യുദ്ധം ചെയ്തു നശിക്കുന്നു, ജ്ഞാനികൾ പരാജയം സമ്മതിക്കുന്നു. ഈ ഉപക്രമം തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കപ്പെടുന്നു — വേദവതീപ്രസംഗം, മരുത്തന്റെ യജ്ഞം, അനരണ്യന്റെ ശാപം മുതലായവ. ഇങ്ങനെ പതിനാറാം സർഗത്തിൽ രാവണനു പേരും വാളും ശാപവും — മൂന്നും ഒരുമിച്ചു ലഭിച്ചു. രാവണന്റെ വരയാചനയിൽ അവന്റെ ജാഗ്രതയും കാണാം — അവൻ അവധ്യത്വത്തിന്റെ പട്ടിക വീണ്ടും എണ്ണിപ്പറയുന്നു, ദീർഘായുസ്സ് ബ്രഹ്മാവിൽനിന്നു ലഭിച്ചതാണെന്ന് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു, അതിനുശേഷം മാത്രം പുതിയതു ചോദിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവു മുമ്പേ നൽകിയതു ശിവനോട് അവൻ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ശിവന്റെ പ്രസാദംപോലും അവന്റെ ഗർവിനെ വർധിപ്പിക്കുന്നതേയുള്ളൂ, ശമിപ്പിക്കുന്നില്ല.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षोडशः सर्गः॥ १६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക