॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 15-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

കുബേരന്റെ പരാജയവും പുഷ്പകാപഹരണവും

മാണിഭദ്രന്റെ യുദ്ധവും പാർശ്വമൗലിത്വവും, കുബേരന്റെ ആഗമനവും ധർമോപദേശവും, കുബേരനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം, രാവണന്റെ മായ, കുബേരന്റെ പതനം, പുഷ്പകവിമാനത്തിന്റെ അപഹരണവും വർണനയും

അഗസ്ത്യൻ കഥ തുടരുന്നു — പിന്നീട് ആയിരക്കണക്കിനു യക്ഷേന്ദ്രന്മാർ ഭയന്നുവിറയ്ക്കുന്നതു കണ്ട് ധനാധ്യക്ഷനായ കുബേരൻ മാണിഭദ്രൻ എന്ന മഹായക്ഷനോടു പറഞ്ഞു: ‘യക്ഷേന്ദ്രാ, ദുർവൃത്തനും പാപചിത്തനുമായ രാവണനെ കൊല്ലുക; യുദ്ധവീരന്മാരായ യക്ഷന്മാർക്കു ശരണമാകുക.’ ഇങ്ങനെ കല്പിക്കപ്പെട്ട, മഹാബാഹുവും ജയിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളവനുമായ മാണിഭദ്രൻ നാലായിരം യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു. ആ യക്ഷന്മാർ ഗദകളും മുസലങ്ങളും പ്രാസങ്ങളും ശക്തികളും തോമരങ്ങളും മുദ്ഗരങ്ങളുംകൊണ്ടു രാക്ഷസന്മാരെ പ്രഹരിച്ചുകൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. പരുന്തിനെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് തുമുലമായ യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ ‘ശരി’, ‘തരിക’, ‘എനിക്കു വേണ്ട’, ‘കൊടുക്കൂ’ എന്നിങ്ങനെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു — യുദ്ധത്തിന്റെ കോലാഹലത്തിൽ യോദ്ധാക്കളുടെ പരസ്പരമുള്ള വെല്ലുവിളികളും മറുപടികളും. ആ തുമുലയുദ്ധം കണ്ട് ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ബ്രഹ്മവാദികളായ ഋഷിമാരും അത്യധികം വിസ്മയിച്ചു. തുടർന്ന് പ്രഹസ്തൻ രണത്തിൽ ആയിരം യക്ഷന്മാരെ കൊന്നു; മഹോദരൻ കുറ്റമറ്റ മറ്റൊരായിരത്തെയും കൊന്നു. രാജാവേ, ക്രുദ്ധനും യുദ്ധോത്സുകനുമായ മാരീചൻ ഒരു ഇമവെട്ടുന്ന നേരംകൊണ്ടു രണ്ടായിരം പേരെ വീഴ്ത്തി. അഗസ്ത്യൻ അതിന്റെ കാരണവും പറയുന്നു: ‘പുരുഷവ്യാഘ്രാ, യക്ഷന്മാരുടെ ഋജുവായ യുദ്ധം എവിടെ, മായാബലത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ യുദ്ധം എവിടെ! ആ കാരണത്താൽ രാക്ഷസന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ മേൽക്കൈ നേടി.’ ഇവിടെ കവി യുദ്ധനീതിയിലെ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നു — യക്ഷന്മാർ നേർവഴിക്കു ധർമയുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, രാക്ഷസന്മാരാകട്ടെ മായകൊണ്ടും ചതികൊണ്ടും. അതിനാൽ എണ്ണത്തിലോ ബലത്തിലോ കുറവാണെങ്കിലും രാക്ഷസന്മാർ ജയിക്കുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം രാമായണത്തിൽ ഉടനീളം കാണാം — ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അദൃശ്യയുദ്ധം, മാരീചന്റെ മായാമൃഗം. മാണിഭദ്രന്റെ പേര് പിൽക്കാലത്തും യക്ഷസേനാപതി എന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. കുബേരൻ ആദ്യം സ്വയം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല, സേനാപതിയെ അയയ്ക്കുന്നു — ഇതാണു രാജാവിന്റെ ക്രമം. യുദ്ധത്തിൽ ‘ബാഢം പ്രയച്ഛ നേച്ഛാമി ദീയതാം’ (ശരി, തരിക, എനിക്കു വേണ്ട, കൊടുക്കൂ) എന്ന നാലു വാക്കുകളുടെ സമാഹാരത്താൽ കവി യുദ്ധഭൂമിയുടെ സജീവമായ ഒരു ചിത്രം വരയ്ക്കുന്നു — അവിടെ ഒരാൾ പ്രഹരം ആവശ്യപ്പെടുന്നു, ഒരാൾ പിന്മാറാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല, ഒരാൾ ആയുധം തേടുന്നു. പ്രഹസ്തന്റെയും മഹോദരന്റെയും മാരീചന്റെയും പരാക്രമം ഓരോന്നായി എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ആയിരം, ആയിരം, രണ്ടായിരം. ഈ സർഗത്തിൽ കുബേരപക്ഷം ആദ്യം കഴിയുന്നത്ര സേനയെക്കൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, ഒടുവിൽ മാത്രമേ അദ്ദേഹം സ്വയം വരുന്നുള്ളൂ — ഈ ക്രമം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്. ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും വിസ്മയം യുദ്ധത്തിന്റെ മഹത്ത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലും പറഞ്ഞതുപോലെ അവർ ആകാശത്തിൽ നിന്നു നോക്കിക്കാണുന്നു. യക്ഷന്മാരുടെ എണ്ണം നാലായിരം, രാക്ഷസസചിവന്മാർ ഏതാനുംപേർ മാത്രം; എന്നിട്ടും ആ ഏതാനുംപേർതന്നെ അനേകരെ കൊന്നു — ഇതാണു മായയുടെ ശക്തി.

മഹായുദ്ധത്തിൽ ധൂമ്രാക്ഷനുമായി ഏറ്റുമുട്ടി, ക്രോധത്തോടെ അവൻ മുസലംകൊണ്ടു മാറിൽ അടിച്ചിട്ടും മാണിഭദ്രൻ കുലുങ്ങിയില്ല. തുടർന്നു മാണിഭദ്രൻ ഗദ ചുഴറ്റി തലയിൽ അടിച്ചപ്പോൾ രാക്ഷസനായ ധൂമ്രാക്ഷൻ വിഹ്വലനായി വീണു. അടിയേറ്റ് രക്തത്തിൽ കുളിച്ചു വീണ ധൂമ്രാക്ഷനെ കണ്ട് ദശാനനൻ യുദ്ധത്തിൽ മാണിഭദ്രന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു. അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി പാഞ്ഞടുക്കുന്ന ദശാനനനെ യക്ഷശ്രേഷ്ഠനായ മാണിഭദ്രൻ മൂന്നു ശക്തികൾകൊണ്ടു പ്രഹരിച്ചു. പ്രഹരമേറ്റ രാവണൻ രണത്തിൽ മാണിഭദ്രന്റെ കിരീടത്തിൽ അടിച്ചു; ആ അടിയാൽ അവന്റെ കിരീടം ഒരു വശത്തേക്കു ചെരിഞ്ഞു. അന്നുമുതൽ ആ യക്ഷൻ ‘പാർശ്വമൗലി’ (കിരീടം ഒരു വശത്തേക്കു ചെരിഞ്ഞവൻ) എന്നു പ്രസിദ്ധനായി എന്നാണു കേൾവി. മഹാത്മാവായ ആ മാണിഭദ്രൻ പിന്തിരിഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവേ, ആ പർവതത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ അതിമഹത്തായ ആരവം ഉയർന്നു — ഈ ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളായി രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഇവിടെ വീണ്ടും നാമനിരുക്തി കാണാം — പന്ത്രണ്ടാം സർഗത്തിൽ സരമയുടേത് എന്നപോലെ ഇവിടെ പാർശ്വമൗലിയുടേത്. കിരീടം ഒരു വശത്തേക്കു ചെരിഞ്ഞതു പരാജയത്തിന്റെ അടയാളമാണ്; എന്നാൽ അതോടൊപ്പം യക്ഷന് ഒരു പുതിയ പേരും ലഭിച്ചു. മാണിഭദ്രൻ ധൂമ്രാക്ഷനെ ജയിക്കുന്നു; എന്നാൽ രാവണന്റെ മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നില്ല — ബ്രഹ്മവരത്താൽ രക്ഷിതനായ രാവണൻ യക്ഷന്മാരാൽ വധിക്കപ്പെടുകയില്ലെന്നു മുമ്പുതന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ വീഴ്ച രാവണന്റെ ക്രോധം വർധിപ്പിക്കുന്നു; സ്വന്തം സചിവനെ രക്ഷിക്കാൻ അവൻ സ്വയം പാഞ്ഞെത്തുന്നു. ഇതിലൂടെ രാവണനു സചിവന്മാരോടുള്ള സ്നേഹവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മാണിഭദ്രന്റെ മൂന്നു ശക്തികൾകൊണ്ടുള്ള പ്രഹരംപോലും രാവണനെ ബാധിക്കുന്നില്ല; രാവണന്റെ ഒരൊറ്റ പ്രഹരം അവനെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവിടെ ബ്രഹ്മവരത്തിന്റെ പ്രഭാവം വീണ്ടും വ്യക്തമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ കുബേരന്റെ പ്രധാന സേനാപതിയും പരാജിതനായി; അതിനാൽ കുബേരന്റെ സ്വയമുള്ള ആഗമനം അനിവാര്യമായി.

അപ്പോൾ ദൂരെ, ശുക്രൻ, പ്രൗഷ്ഠപദൻ എന്നീ മന്ത്രിമാരാലും പദ്മം, ശംഖം എന്നീ നിധികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഗദാധാരിയായ ധനാധ്യക്ഷൻ പ്രത്യക്ഷനായി. ശാപംനിമിത്തം ഗുരുജനങ്ങളോടുള്ള ആദരം നഷ്ടപ്പെട്ട സഹോദരനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കണ്ട് ആ ബുദ്ധിമാൻ പിതാമഹകുലത്തിനു യോജിച്ച വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: ‘ദുർബുദ്ധേ, ഞാൻ തടഞ്ഞിട്ടും നീ മനസ്സിലാക്കാത്തതിന്റെ ഫലം പിന്നീട് അനുഭവിച്ച് നരകത്തിൽ ചെല്ലുമ്പോൾ നീ അറിയും. മോഹംകൊണ്ടു വിഷം കുടിച്ചിട്ടും അതു തിരിച്ചറിയാത്ത ദുർബുദ്ധി ഒടുവിൽ പരിണാമത്തിൽ ആ കർമത്തിന്റെ ഫലം അറിയുന്നു. ധർമയുക്തമായ നിന്റെ ഒരു കർമത്തിലും ദേവന്മാർ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ടാണു നീ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിയത്; അതു നീ അറിയുന്നുമില്ല. അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ആചാര്യനെയും അവമാനിക്കുന്നവൻ പ്രേതരാജനായ യമന്റെ വശത്തായി അതിന്റെ ഫലം കാണുന്നു. അസ്ഥിരമായ ഈ ശരീരത്തിൽ തപസ്സു സമ്പാദിക്കാത്ത മൂഢൻ മരിച്ചശേഷം തന്റെ ഗതി കണ്ട് പിന്നീടു പശ്ചാത്തപിക്കുന്നു. ധർമത്തിൽനിന്നു രാജ്യവും ധനവും സൗഖ്യവും ഉണ്ടാകുന്നു, അധർമത്തിൽനിന്നു ദുഃഖം മാത്രം; അതിനാൽ സുഖത്തിനുവേണ്ടി ധർമം ചെയ്യണം, പാപം ഉപേക്ഷിക്കണം. പാപത്തിന്റെ ഫലം ദുഃഖമാണ്; അത് ഇവിടെ സ്വയംതന്നെ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും; അതിനാൽ പാപം ചെയ്യുന്ന മൂഢൻ സ്വന്തം നാശത്തിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് അതു ചെയ്യുന്നത്. ഒരു ദുർബുദ്ധിക്കും സ്വന്തം ഇച്ഛകൊണ്ടു സദ്ബുദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നില്ല; എങ്ങനെയുള്ള കർമം ചെയ്യുന്നുവോ അങ്ങനെയുള്ള ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു. ഐശ്വര്യവും രൂപവും ബലവും പുത്രന്മാരും ധനവും ശൗര്യവും — ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യർ ലോകത്തിൽ പുണ്യകർമങ്ങളാൽ നേടിയതായിട്ടേ പ്രാപിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇങ്ങനെയുള്ള ബുദ്ധിയുള്ള നീ നരകഗാമിയാണ്. ഞാൻ ഇനി നിന്നോടു സംസാരിക്കുകയില്ല; ദുർവൃത്തരുടെ കാര്യത്തിൽ ഇതുതന്നെയാണു തീർപ്പ്.’ കുബേരന്റെ ഈ ഉപദേശം ധർമശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരസംഗ്രഹംപോലെയാണ് — കർമഫലത്തിന്റെ അനിവാര്യത, വിഷപാനത്തിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തം, ഗുരുജനങ്ങളെ അവമാനിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം, ശരീരത്തിന്റെ അനിത്യത, തപസ്സിന്റെ ആവശ്യകത, ധർമാധർമങ്ങളുടെ ഫലഭേദം. പ്രത്യേകിച്ച് ‘ധർമാത് രാജ്യം ധനം സൗഖ്യം’ (ധർമത്തിൽനിന്നു രാജ്യവും ധനവും സൗഖ്യവും) എന്ന ശ്ലോകം പ്രചാരപാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്; അതു നീതിവചനമായി പ്രസിദ്ധമാണ്. ഒടുവിൽ ‘ദുർവൃത്തരോടു സംസാരിക്കരുത്’ എന്ന ശാസ്ത്രവിധി ഓർത്ത് കുബേരൻ സംഭാഷണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു — ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാനവാക്കാണ്; അതിനുശേഷം യുദ്ധം മാത്രം. കുബേരൻ രാവണനെ ‘ശാപാദ് വിഭ്രഷ്ടഗൗരവൻ’ ആയി കാണുന്നു — പിതാവിന്റെ ശാപത്താൽ അവന് ഗുരുജനങ്ങളോടുള്ള ആദരബുദ്ധി നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നു ഹിന്ദിഭാഷ്യവും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളിൽ ക്രോധത്തെക്കാൾ കരുണയും ദുഃഖവുമാണു കാണുന്നത്. യുദ്ധത്തിനുമുമ്പ് ധർമംകൊണ്ട് ഉദ്ബോധിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിക്കുന്നു; ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമശീലത്തിനു ചേർന്നതാണ്. കുബേരന്റെ സഹചാരികളും വിശേഷപ്പെട്ടവരാണ് — ശുക്രനും പ്രൗഷ്ഠപദനും മന്ത്രിമാർ, പദ്മവും ശംഖവും നിധിദേവതകൾ; ശംഖം, പദ്മം എന്നു പേരുള്ള ധനാധിഷ്ഠാതൃദേവതകൾ എന്നു ഹിന്ദിഭാഷ്യം വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ധനേശ്വരൻ സ്വന്തം സമ്പത്തിന്റെ മൂർത്തികളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനു വരുന്നു. ഉപദേശത്തിന്റെ ഭാഷയും ശ്രദ്ധേയമാണ് — ‘ദുർബുദ്ധേ’ എന്ന സംബോധന, ‘നരകത്തിൽ ചെല്ലുമ്പോൾ നീ അറിയും’ എന്ന ഭാവിപ്രവചനം, ‘ഞാൻ ഇനി നിന്നോടു സംസാരിക്കുകയില്ല’ എന്ന ബന്ധത്യാഗം. ഒരു ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്റെ സ്നേഹം ക്രമേണ നിരാശയായി പരിണമിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ‘മാതരം പിതരം വിപ്രമാചാര്യം ചാവമന്യതേ’ (അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ആചാര്യനെയും അവമാനിക്കുന്നവൻ) എന്ന ശ്ലോകം രാവണന്റെ ദോഷത്തെ നേരിട്ടു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു — അവൻ പിതാവായ വിശ്രവസ്സിന്റെ വാക്കുപോലും അവമാനിച്ചിരുന്നു, ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനെയും. ‘യാദൃശം കുരുതേ കർമ താദൃശം ഫലമശ്നുതേ’ (എങ്ങനെയുള്ള കർമം ചെയ്യുന്നുവോ അങ്ങനെയുള്ള ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു) എന്ന അർധശ്ലോകം ലോകത്തിൽ സുഭാഷിതമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം കുബേരൻ പ്രഹരിച്ചപ്പോൾ മാരീചൻ തുടങ്ങിയ ആ രാവണാമാത്യന്മാരെല്ലാം പിന്തിരിഞ്ഞ് ഓടിപ്പോയി. തുടർന്നു മഹാത്മാവായ യക്ഷേന്ദ്രൻ കുബേരൻ ഗദകൊണ്ടു തലയിൽ അടിച്ചിട്ടും ദശഗ്രീവൻ തന്റെ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഇളകിയില്ല. രാമാ, പിന്നെ ആ യക്ഷനും രാക്ഷസനും മഹായുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചിട്ടും വിഹ്വലരായില്ല, തളർന്നതുമില്ല. ധനദൻ അവന്റെ നേർക്ക് ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വാരുണാസ്ത്രംകൊണ്ട് ആ അസ്ത്രത്തെ തടുത്തു. തുടർന്ന് ആ രാക്ഷസേശ്വരൻ രാക്ഷസമായയിൽ പ്രവേശിച്ച്, കുബേരനെ നശിപ്പിക്കാനായി ലക്ഷക്കണക്കിനു രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു. പുലിയായും പന്നിയായും മേഘമായും പർവതമായും സമുദ്രമായും വൃക്ഷമായും യക്ഷനായും ദൈത്യരൂപിയായും ആ ദശാനനൻ കാണപ്പെട്ടു. അവൻ അനേകം രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; അവ കാണപ്പെട്ടു, എന്നാൽ അവൻ സ്വയം കാണപ്പെട്ടില്ല. രാമാ, തുടർന്നു ദശാനനൻ ഒരു മഹാസ്ത്രം കൈക്കൊണ്ട്, വലിയ ഗദ ചുഴറ്റി ധനദന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു. ഇങ്ങനെ അവന്റെ അടിയേറ്റ് വിഹ്വലനായി, രക്തത്തിൽ കുളിച്ച്, ധനാധിപൻ വേരറുത്ത അശോകവൃക്ഷംപോലെ നിലംപതിച്ചു. തുടർന്നു പദ്മം തുടങ്ങിയ നിധികൾ അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിനിന്ന് നന്ദനവനത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി ആശ്വസിപ്പിച്ചു — അതായത് വീണ്ടും ബോധം വീണ്ടെടുപ്പിച്ചു. ഇവിടെ യുദ്ധത്തിനു മൂന്നു തലങ്ങളുണ്ട് — ആദ്യം ഗദായുദ്ധം, അതിൽ ഇരുവരും തുല്യർ; രണ്ടാമത് അസ്ത്രയുദ്ധം, അതിൽ ആഗ്നേയം വാരുണത്താൽ ശമിക്കുന്നു; മൂന്നാമത് മായായുദ്ധം, അതിൽ രാവണൻ ജയിക്കുന്നു. അഗസ്ത്യന്റെ മുൻവചനം വീണ്ടും സത്യമാകുന്നു — മായാബലത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർ ഋജുവായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവരെക്കാൾ മുന്നിലാണ്. പത്താം സർഗത്തിൽ ലഭിച്ച കാമരൂപിത്വവരം (ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കാനുള്ള വരം) ഇവിടെ ആദ്യമായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നതായി കാണുന്നു. ‘കൃത്തമൂല ഇവാശോകഃ’ (വേരറുത്ത അശോകംപോലെ) എന്ന ഉപമ കുബേരന്റെ വീഴ്ചയുടെ ആകസ്മികത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വേരറ്റ വൃക്ഷം പെട്ടെന്നു നിലംപതിക്കുന്നു. നിധികൾതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്ഷകർ — ധനേശ്വരന്റെ സേവകർ ധനങ്ങൾതന്നെ. കുബേരൻ ഗദാധാരിയാണെന്നു മുമ്പു പറഞ്ഞു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗദാപ്രഹരം രാവണനെ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഇളക്കുന്നുപോലുമില്ല. അസ്ത്രയുദ്ധത്തിൽ ആഗ്നേയവും വാരുണവും തമ്മിലുള്ള വിരോധം പ്രസിദ്ധമാണ് — അഗ്നി ജലത്താൽ ശമിക്കുന്നു. രാവണന്റെ മായാരൂപങ്ങളുടെ പട്ടിക — പുലി, പന്നി, മേഘം, പർവതം, സമുദ്രം, വൃക്ഷം, യക്ഷൻ, ദൈത്യൻ — എല്ലാം ഭയങ്കരവും വിശാലവുമാണ്; അവയാൽ ശത്രു ഭ്രമിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ ‘മഹദസ്ത്രം പ്രതിഗൃഹ്യ’ (മഹാസ്ത്രം കൈക്കൊണ്ട്) എന്ന പദം, രാവണൻ അദൃശ്യനായിരുന്നുകൊണ്ടുതന്നെയാണു പ്രഹരിക്കുന്നത് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പിന്നീട് ഇന്ദ്രജിത്ത് ചെയ്യാനിരിക്കുന്നതുപോലെ. കുബേരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടില്ല, മൂർച്ഛിച്ചതേയുള്ളൂ — കാരണം മുന്നോട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥ തുടരുന്നുണ്ട്. നന്ദനവനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിക്കുന്ന പുനർജീവനം ദേവന്മാർക്ക് അദ്ദേഹത്തോടുള്ള സ്നേഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമോപദേഷ്ടാവായ കുബേരൻ മായയാൽ പരാജിതനായി — ധർമത്തിന്റെ താത്കാലികമായ പരാജയം; അതിന്റെ പ്രതിവിധി രാമനിലൂടെ സംഭവിക്കും.

ഹർഷഭരിതനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ആ ധനദനെ ജയിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയചിഹ്നമായ പുഷ്പകവിമാനം കൈക്കലാക്കി. ആ വിമാനം സ്വർണത്തൂണുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും വൈഡൂര്യമണിമയമായ തോരണങ്ങളുള്ളതും മുത്തുമാലകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും എല്ലാക്കാലത്തും ഫലം നൽകുന്ന വൃക്ഷങ്ങളോടുകൂടിയതുമായിരുന്നു. അതു മനോവേഗമുള്ളതും ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്കു പോകുന്നതും ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കുന്നതും ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതുമാണ്; അതിന്റെ പടവുകൾ മണിയും സ്വർണവുംകൊണ്ടുള്ളവ, വേദികകൾ ഉരുക്കിയ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ളവ. അതു ദേവന്മാരുടെ വാഹനമാണ്; അക്ഷയമാണ്; എപ്പോഴും കണ്ണിനും മനസ്സിനും സുഖം നൽകുന്നതാണ്; അനേകം ആശ്ചര്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ചിത്രരചനകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും ബ്രഹ്മാവു നിർമിച്ചതുമാണ്. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുംവിധം നിർമിക്കപ്പെട്ടതും മനോഹരവും അനുപമവും തണുപ്പോ ചൂടോ ഇല്ലാത്തതും എല്ലാ ഋതുക്കളിലും സുഖം നൽകുന്നതും ശുഭവുമായിരുന്നു അത്. വീര്യത്താൽ നേടിയെടുത്ത, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ വിമാനത്തിൽ കയറി, അതിദുർബുദ്ധിയായ രാജാവ് രാവണൻ ദർപ്പത്തിന്റെ മത്തിൽ ‘ത്രിഭുവനവും ജയിച്ചു’ എന്നു കരുതി. ഇങ്ങനെ വൈശ്രവണദേവനെ ജയിച്ച് അവൻ കൈലാസത്തിൽനിന്ന് ഇറങ്ങി. തേജസ്സിനാൽ ആ വിപുലമായ ജയം നേടി, നിർമലമായ കിരീടവും ഹാരവും അണിഞ്ഞ്, ആ പ്രതാപശാലിയായ നിശാചരൻ ശ്രേഷ്ഠമായ വിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന്, യാഗസദസ്സിലെ അഗ്നിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു — ഈ അവസാനശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിൽ (രുചിര എന്ന വൃത്തത്തിൽ) രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്. പുഷ്പകത്തിന്റെ ഈ വർണന സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ കണ്ട പുഷ്പകത്തിന്റെ വർണനയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വിമാനത്തിൽത്തന്നെയാണ് യുദ്ധാനന്തരം രാമൻ അയോധ്യയിലേക്കു പോകാൻ കയറുന്നത്; പിന്നീട് അതു കുബേരനു തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്യും — അതിനാൽ ഇതിന്റെ അപഹരണം കഥയിലെ ഒരു നീണ്ട ചരടിന്റെ തുടക്കമാണ്. ‘ജിതം ത്രിഭുവനം മേനേ’ (ത്രിഭുവനവും ജയിച്ചു എന്നു കരുതി) എന്ന വാക്യത്തിൽ കവി രാവണന്റെ ദർപ്പം വ്യംഗ്യമായി കാണിക്കുന്നു — ഒരു സഹോദരന്റെ പരാജയംകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ജയിച്ചതായി അവൻ കരുതുന്നു. എങ്കിലും പുഷ്പകം ജയത്തിന്റെ അടയാളംതന്നെ, അവന്റെ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രതീകം. ഈ വിമാനത്തിൽനിന്നുതന്നെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ നന്ദീശ്വരന്റെ പ്രസംഗം ആരംഭിക്കുന്നത്; അവിടെ വിമാനത്തിന്റെ ഗതി തടയപ്പെടുന്നു. പുഷ്പകത്തിന്റെ വിശേഷണങ്ങളിൽ ‘മനോജവം’, ‘കാമഗം’, ‘കാമരൂപം’ എന്നീ മൂന്നും അതിന്റെ ദിവ്യത കാണിക്കുന്നു — മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ പോകുന്നു, ഇഷ്ടസ്ഥാനത്തേക്കു പോകുന്നു, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ കുബേരന്റെ ലങ്കയും തുടർന്നു പുഷ്പകവും രാവണൻ അപഹരിച്ചു. അതോടെ രാവണന്റെ ഐശ്വര്യം പൂർണമായി; ദർപ്പവും വർധിച്ചു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः॥ १५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക