॥वाल्मीकिरामायणम् ഉത്തരകാണ്ഡം · 12-ാം സർഗ്ഗം

ഉത്തരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാക്ഷസന്മാരുടെ വിവാഹങ്ങളും മേഘനാദന്റെ ജനനവും

ശൂർപ്പണഖയും വിദ്യുജ്ജിഹ്വനുമായുള്ള വിവാഹം, മയനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നതും അവന്റെ വൃത്താന്തവും, രാവണൻ മണ്ഡോദരിയെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്യുന്നത്, അമോഘമായ ശക്തി, കുംഭകർണന്റെയും വിഭീഷണന്റെയും വിവാഹങ്ങൾ, സരമ എന്ന പേരിന്റെ നിരുക്തി, മേഘനാദന്റെ ജനനം

അഗസ്ത്യൻ കഥ വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നു — ലങ്കയിൽ അഭിഷിക്തനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം അപ്പോൾ ആദ്യം തന്റെ സഹോദരിയായ രാക്ഷസിയുടെ വിവാഹത്തെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചു. പിതാവില്ലാത്തപ്പോൾ സഹോദരിയുടെ വിവാഹത്തിന്റെ ചുമതല ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനാണെന്ന് അവന് അറിയാമായിരുന്നു. പിന്നീട് ആ രാക്ഷസൻ ശൂർപ്പണഖ എന്ന തന്റെ സഹോദരിയായ രാക്ഷസിയെ കാലകേയനും ദാനവേന്ദ്രനുമായ വിദ്യുജ്ജിഹ്വനു നൽകി. ഈ വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ കാലകേയവംശത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു ദാനവനാണ്; അവന്റെ വധം വരാനിരിക്കുന്ന സർഗങ്ങളിൽ രാവണനാൽത്തന്നെ സംഭവിക്കും; അതാണ് ശൂർപ്പണഖയുടെ വൈധവ്യത്തിനു കാരണം. പിന്നീട് സഹോദരിയെ വിവാഹം ചെയ്തുകൊടുത്തശേഷം രാക്ഷസനായ ദശഗ്രീവൻ സ്വയം നായാട്ടിനായി ചുറ്റിനടന്നു. അവിടെ വനത്തിൽ, രാമാ, അവൻ ദിതിയുടെ പുത്രനായ മയൻ എന്ന ദാനവനെ കണ്ടു. മയൻ ഒരു കന്യകയോടൊപ്പമായിരുന്നു. കന്യകയോടൊപ്പമുള്ള അവനെ കണ്ട് നിശാചരനായ ദശഗ്രീവൻ ചോദിച്ചു: ‘മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളുമില്ലാത്ത ഈ വനത്തിൽ അങ്ങ് ആരാണ്? തനിച്ച് എന്തിനാണ് ചുറ്റിനടക്കുന്നത്? മാൻകുട്ടിയുടെ കണ്ണുകളുള്ള ഇവളോടൊപ്പം എന്തിനാണ് ഇവിടെ നിൽക്കുന്നത്?’ അപ്പോൾ മയൻ ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ നിശാചരനോടു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ രാവണന്റെ ചോദ്യത്തിൽ കൗതുകം കാണാം — മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളുമില്ലാത്ത അത്തരമൊരു വനത്തിൽ ഒരു പിതാവ് സുന്ദരിയായ പുത്രിയോടൊപ്പം തനിച്ച് എന്തിനു നിൽക്കണം? ‘മൃഗശാവാക്ഷീ’ (മാൻകുട്ടിയുടെ കണ്ണുകളുള്ളവൾ) എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ കവി കന്യകയുടെ സൗന്ദര്യവും രാവണനുണ്ടായ ആകർഷണവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശൂർപ്പണഖയുടെ വിവാഹത്തിനു സംക്ഷിപ്തമായ വർണന, മയനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നതിനു വിസ്താരം — ഇങ്ങനെ കവിയുടെ ദൃഷ്ടി മണ്ഡോദരിയുടെ സന്ദർഭത്തിൽത്തന്നെ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

മയൻ പറഞ്ഞു: ‘പ്രിയനേ, കേട്ടാലും; നടന്നതെല്ലാം യഥാവിധി ഞാൻ നിന്നോടു പറയാം. ഹേമ എന്ന അപ്സരസ്സിനെക്കുറിച്ചു നീ മുമ്പു കേട്ടിട്ടുണ്ടാകാം; പൗലോമിയായ ശചിയെ ശതക്രതുവായ ഇന്ദ്രനു നൽകിയതുപോലെ, അവളെ ദേവന്മാർ എനിക്കു നൽകി. അവളിൽ മനസ്സു ലയിച്ച് ഞാൻ ആയിരം വർഷം വസിച്ചു. അവളാകട്ടെ ദേവന്മാരുടെ ഒരു കാര്യത്തിനായി പോയി; അതിനുശേഷം പതിനാലു വർഷം കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആ ഹേമയ്ക്കുവേണ്ടി ഞാൻ മായകൊണ്ട് മുഴുവൻ സ്വർണമയവും വജ്രവും വൈഡൂര്യവുംകൊണ്ടു ചിത്രപ്പണി ചെയ്തതുമായ ഒരു നഗരം നിർമിച്ചു. അവിടെ അവളില്ലാതെ ദീനനായും അത്യന്തം ദുഃഖിതനായും ഞാൻ വസിച്ചു. ആ നഗരത്തിൽനിന്ന് പുത്രിയെയും കൂട്ടി ഞാൻ വനത്തിലേക്കു വന്നു. രാജാവേ, ഇവൾ എന്റെ പുത്രിയാണ്, ആ ഹേമയുടെ ഗർഭത്തിൽ വളർന്നവൾ. ഇവളോടൊപ്പം ഇവൾക്കൊരു ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിച്ചാണ് ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നത്. മാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും കന്യകയുടെ പിതാവാകുക ദുഃഖംതന്നെയാണ്; കന്യക എപ്പോഴും രണ്ടു കുലങ്ങളെ സംശയത്തിൽ നിർത്തുന്നുവല്ലോ. ഈ ഭാര്യയിൽ എനിക്കു രണ്ടു പുത്രന്മാരും ജനിച്ചു — ആദ്യത്തേവൻ മായാവി, അതിനുശേഷം ദുന്ദുഭി. പ്രിയനേ, നീ ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ എല്ലാം യഥാർഥമായി പറഞ്ഞു. ഇനി ഞാൻ നിന്നെ എങ്ങനെ അറിയണം — നീ ആരാണ്?’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ആ രാക്ഷസൻ വിനയത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ പൗലസ്ത്യപുത്രനാണ്, പേര് ദശഗ്രീവൻ; ബ്രഹ്മാവിൽനിന്നു മൂന്നാമനായ വിശ്രവസ്സ് എന്ന മുനിയുടെ പുത്രനാണു ഞാൻ.’ മയന്റെ വാക്കിൽ ഒമ്പതാം സർഗത്തിലെ സുമാലിയുടെ വാക്കുതന്നെ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു — ‘കന്യാപിതൃത്വം ദുഃഖം ഹി സർവേഷാം മാനകാങ്ക്ഷിണാം’ (മാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും കന്യകയുടെ പിതാവാകുക ദുഃഖംതന്നെ) എന്ന അർധശ്ലോകം രണ്ടിടത്തും അക്ഷരംപ്രതി ഒന്നുതന്നെയാണ്. ഇവിടെ വീണ്ടും ഒരു പിതാവ് പുത്രിയുടെ വരനെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കുന്നു; അവനും കുലീനനായ വരനെ അന്വേഷിക്കുന്നു. മയന്റെ പുത്രന്മാരായ മായാവിയും ദുന്ദുഭിയും കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ ബാലിയാൽ വധിക്കപ്പെട്ടവരാണെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ് — ഇങ്ങനെ കഥാസൂത്രങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു. രാവണന്റെ ആത്മപരിചയത്തിലെ ‘വിനീതം’ (വിനയത്തോടെ) എന്ന പദം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — സ്വാർഥമുള്ളപ്പോൾ വിനയം കാണിക്കാനും അവന് അറിയാം. അവൻ തന്റെ കുലമഹിമ രാക്ഷസിയായ മാതാവിന്റെ കുലത്തിലൂടെയല്ല, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശത്തിലൂടെയാണ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്. മയൻ മായകൊണ്ടു നഗരങ്ങൾ നിർമിക്കാൻ കഴിവുള്ള പ്രസിദ്ധനായ ദാനവശില്പിയാണ്; അതിനാൽ വജ്രവും വൈഡൂര്യവുംകൊണ്ടു ചിത്രപ്പണി ചെയ്ത അവന്റെ സ്വർണനഗരത്തിന്റെ വർണന അവന്റെ കൗശലത്തിന് അനുരൂപമാണ്. കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ ഋക്ഷബിലത്തിൽ വാനരന്മാർ കണ്ട, സ്വയംപ്രഭ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചിരുന്ന സ്വർണവനവും മയൻ നിർമിച്ചതും ഹേമയുടേതുമാണെന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് — അതിനാൽ ഈ സന്ദർഭം ആ കഥയുടെ പൂർവഭാഗംപോലെയാണ്. ഹേമ ദേവകാര്യത്തിനായി പോയി, മയൻ പതിനാലു വർഷം അവളുടെ വിരഹത്തിൽ ദീനനായി വസിച്ചു — ഇതിലൂടെ അവനു പത്നിയോടുള്ള പ്രേമവും ഏകാന്തതയുടെ ദുഃഖവും പ്രകടമാകുന്നു. പത്നിയില്ലാത്തപ്പോൾ അവൻതന്നെയാണ് പുത്രിയുടെ പാലകൻ; അതിനാൽ വരനെ അന്വേഷിക്കുന്നതിന്റെ ഭാരവും അവനുതന്നെ.

രാമാ, രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദാനവനായ മയൻ അവൻ മഹർഷിയുടെ പുത്രനാണെന്നറിഞ്ഞ് സന്തുഷ്ടനായി; അവിടെവെച്ചുതന്നെ അവനു പുത്രിയെ നൽകാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. പിന്നീട് മയൻ അവളുടെ കൈ അവന്റെ കൈയിൽ പിടിപ്പിച്ച്, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് രാക്ഷസേന്ദ്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, ഇവൾ എന്റെ പുത്രിയാണ്, ഹേമ എന്ന അപ്സരസ്സ് ഗർഭം ധരിച്ചവൾ, മണ്ഡോദരി എന്ന കന്യക; ഭാര്യയായി ഇവളെ സ്വീകരിച്ചാലും.’ രാമാ, ദശഗ്രീവൻ അവനോട് ‘ശരി’ എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു. പിന്നീട് അവിടെത്തന്നെ അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അവൻ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തു. തപോധനനായ വിശ്രവസ്സിന്റെ ശാപം — അവന്റെ പുത്രൻ ദാരുണപ്രകൃതിയുള്ളവനാകും എന്നത് — മയന് അറിയാമായിരുന്നു; എങ്കിലും അവന്റെ പിതാമഹകുലം അറിഞ്ഞ് അവൻ അവളെ നൽകി. കൂടാതെ, പരമമായ തപസ്സുകൊണ്ടു നേടിയ, പരമാദ്ഭുതമായ, അമോഘമായ ഒരു ശക്തി അവൻ രാവണനു നൽകി; അതുകൊണ്ടാണ് പിന്നീട് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ പ്രഹരിച്ചത്. ഇങ്ങനെ വിവാഹം ചെയ്ത് അവൻ ലങ്കയുടെ ഈശ്വരനും പ്രഭുവുമായിത്തീർന്നു. ഇവിടെ കവി ഭാവികഥയുടെ സൂത്രം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു — യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ രാവണൻ ലക്ഷ്മണന്റെ നേരെ പ്രയോഗിച്ച ശക്തി, മയൻ നൽകിയ ഈ അമോഘശക്തിതന്നെയാണ്. മയന്റെ തീരുമാനത്തിൽ കുലത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കാണാം — സ്വഭാവദോഷം അറിഞ്ഞിട്ടും ബ്രഹ്മവംശം പരിഗണിച്ച് അവൻ കന്യകയെ നൽകുന്നു. മണ്ഡോദരി പിന്നീട് പതിവ്രതയും ധർമജ്ഞയും രാവണനോടു പലപ്പോഴും ഹിതം പറയുന്നവളുമായി പ്രസിദ്ധയാണ്; അവളുടെ ജനനം ദാനവനിൽനിന്നും അപ്സരസ്സിൽനിന്നുമാണ്. ‘പ്രഹസൻ’ (ചിരിച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദം മയന്റെ സംതൃപ്തി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഏറെക്കാലം അന്വേഷിച്ച വരനെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ലഭിച്ചു. വിവാഹം ലളിതമാണ് — കരഗ്രഹണം, അഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കൽ, പാണിഗ്രഹണം; വലിയ ഉത്സവമൊന്നുമില്ല, വനത്തിൽത്തന്നെ അതു നടന്നു. ശക്തിയുടെ ദാനവും കന്യാദാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗംപോലെയാണ് — ശ്വശുരൻ ജാമാതാവിന് അമൂല്യമായ ഒരു ആയുധം നൽകുന്നു; അതു പിന്നീട് രാമപക്ഷത്തിനു വലിയ സങ്കടമായിത്തീർന്നു.

രാവണൻ നഗരിയിൽ ചെന്ന് സഹോദരന്മാർക്കും ഭാര്യമാരെ കൊണ്ടുവന്നു. വിരോചനപുത്രനായ ബലിയുടെ ദൗഹിത്രിയായ വജ്രജ്വാല എന്ന കന്യകയെ അവൻ കുംഭകർണന്റെ ഭാര്യയാക്കി. വിഭീഷണനാകട്ടെ ഗന്ധർവരാജനും മഹാത്മാവുമായ ശൈലൂഷന്റെ ധർമജ്ഞയായ പുത്രി സരമയെ ഭാര്യയായി ലഭിച്ചു. അവൾ മാനസസരസ്സിന്റെ തീരത്താണു ജനിച്ചത്. അപ്പോൾ മഴക്കാലം വന്നപ്പോൾ മാനസസരസ്സ് നിറഞ്ഞുപൊങ്ങി. ആ കന്യകയുടെ മാതാവ് സ്നേഹത്തോടെ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘സരസ്സേ, വളരരുതേ’ (സരഃ മാ വർധയസ്വ); അതിനാൽ അവൾ ‘സരമ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി. ഇങ്ങനെ വിവാഹിതരായ ആ രാക്ഷസന്മാർ അവിടെ രമിച്ചു. ഇവിടെ നാമനിരുക്തി ജനപ്രിയമായ ഒരു ശൈലിയിലാണ് — മാതാവിന്റെ ‘സരഃ മാ’ (സരസ്സേ, അരുതേ) എന്ന വാക്കിൽനിന്ന് ‘സരമ’. ഈ സരമതന്നെയാണ് സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലും യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലും അശോകവനികയിൽ സീതയുടെ സഖിയും സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നവളും; ഇതു വിഭീഷണന്റെ ധർമശീലത്തിന് അനുരൂപമാണ്. കുംഭകർണന്റെ പത്നി ബലിയുടെ വംശജ, വിഭീഷണന്റെ പത്നി ഗന്ധർവവംശജ — ഇങ്ങനെ ഓരോ സഹോദരന്റെയും സ്വഭാവത്തിന് അനുരൂപമായ ബന്ധം. രാവണൻ സ്വയം സഹോദരന്മാരുടെ വിവാഹങ്ങൾ നടത്തുന്നു; ഇതു ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്റെയും രാജാവിന്റെയും കർത്തവ്യമാണ്. മൂലത്തിലെ ‘ഗത്വാ തു നഗരീം ഭാര്യേ ഭ്രാതൃഭ്യാം സമുപാഹരത്’ (നഗരിയിൽ ചെന്ന് സഹോദരന്മാർക്കു ഭാര്യമാരെ കൊണ്ടുവന്നു) എന്നത് രാവണന്റെ സഹോദരവാത്സല്യം കാണിക്കുന്നു; ഇത് അവന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു കോമളവശമാണ്. കുംഭകർണന്റെ വിവാഹത്തെക്കുറിച്ച് മൂലം അതീവ സംക്ഷിപ്തമാണ്.

ആ രാക്ഷസന്മാർ താന്താങ്ങളുടെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം നന്ദനോദ്യാനത്തിൽ ഗന്ധർവന്മാരെന്നപോലെ രമിച്ചു. പിന്നീട് മണ്ഡോദരി മേഘനാദൻ എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. അഗസ്ത്യൻ രാമനോടു പറയുന്നു: ‘അവനെത്തന്നെയാണ് നിങ്ങൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നത്.’ പണ്ട് ജനിച്ചയുടൻതന്നെ ആ രാവണപുത്രൻ കരഞ്ഞപ്പോൾ മേഘത്തിനു തുല്യമായ അതിമഹത്തായ ഒരു നാദം മുഴക്കി. രാഘവാ, അവന്റെ നാദത്താൽ ആ ലങ്ക ജഡമായി, സ്തംഭിച്ചുപോയി. അതിനാൽ പിതാവായ രാവണൻ സ്വയം അവന് ‘മേഘനാദൻ’ എന്നു പേരിട്ടു. രാമാ, ആ രാവണപുത്രൻ അപ്പോൾ രാവണന്റെ ശുഭമായ അന്തഃപുരത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട്, വിറകുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട അഗ്നിയെപ്പോലെ, മാതാപിതാക്കൾക്കു മഹാഹർഷം ഉളവാക്കിക്കൊണ്ട് വളർന്നു. ‘കാഷ്ഠൈരിവാനലഃ’ (വിറകുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട അഗ്നിയെപ്പോലെ) എന്ന ഉപമ, അവന്റെ തേജസ്സ് ഇപ്പോൾ ഗുപ്തമാണെങ്കിലും യഥാകാലം ആളിക്കത്തുമെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അഗസ്ത്യൻ രാമനോട് ‘യുഷ്മാഭിഃ അഭിധീയതേ’ (നിങ്ങൾ വിളിക്കുന്നത്) എന്നു പറയുന്നു, കാരണം രാമനും ലക്ഷ്മണനും യുദ്ധത്തിൽ ആ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; ലക്ഷ്മണനാലാണ് അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടത്. ഇന്ദ്രജിത്ത് എന്ന പേര് പിന്നീട് ഇന്ദ്രനെ ജയിച്ചതിനാൽ ലഭിച്ചതാണ്; അതിന്റെ കഥ മുന്നോട്ടു പറയും. ഇങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടാം സർഗം രാക്ഷസകുലത്തിന്റെ വിസ്താരം വർണിക്കുന്നു — വിവാഹങ്ങൾ, ബന്ധങ്ങൾ, പുത്രജനനം — അതിലൂടെ വരാനിരിക്കുന്ന യുദ്ധങ്ങളിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒരുങ്ങുന്നു. ‘ജഡീകൃതാ ച സാ ലങ്കാ’ (ആ ലങ്ക ജഡമായി) എന്ന വർണന അവന്റെ ഭാവിബലത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे द्वादशः सर्गः॥ १२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക