സർഗ്ഗം
വിഷ്ണു നടത്തുന്ന രാക്ഷസസംഹാരവും മാലിവധവും
രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരവർഷം, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രത്യാക്രമണവും പാഞ്ചജന്യനാദവും, രാക്ഷസന്മാരുടെ വധവും പലായനവും, സുമാലിയുടെ ആക്രമണവും പരാജയവും, മാലിയുടെ യുദ്ധവും ഗരുഡനേറ്റ പ്രഹരവും, ചക്രംകൊണ്ടുള്ള മാലിവധം, രാക്ഷസസേന ലങ്കയിലേക്ക് ഓടിപ്പോകുന്നത്
ഗർജിക്കുന്ന ആ രാക്ഷസമേഘങ്ങൾ, മേഘങ്ങൾ മഴകൊണ്ടു പർവതത്തെയെന്നപോലെ, അസ്ത്രവർഷംകൊണ്ട് നാരായണനാകുന്ന പർവതത്തെ പീഡിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ശ്യാമവർണനും ഉജ്ജ്വലനുമായ വിഷ്ണു നീലനിറമുള്ള ആ നിശാചരശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മഴ ചൊരിയുന്ന മേഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അഞ്ജനപർവതംപോലെയായി. വെട്ടുക്കിളികൾ വയലിലേക്കെന്നപോലെ, കൊതുകുകൾ തീയിലേക്കെന്നപോലെ, ഈച്ചകൾ അമൃതകുംഭത്തിലേക്കെന്നപോലെ, മകരങ്ങൾ സമുദ്രത്തിലേക്കെന്നപോലെ, രാക്ഷസന്മാരുടെ വില്ലുകളിൽനിന്നു വിട്ട, വജ്രത്തിന്റെയും കാറ്റിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും വേഗമുള്ള ശരങ്ങൾ — പ്രളയകാലത്ത് ലോകങ്ങളെന്നപോലെ — ഹരിയിൽ പ്രവേശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. രഥങ്ങളിലുള്ളവർ രഥങ്ങളോടും, ആനപ്പുറത്തുള്ളവർ ആനകളോടും, കുതിരപ്പുറത്തുള്ളവർ കുതിരകളോടും കൂടി, കാലാളുകളും ആകാശത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചിരുന്നു. പർവതംപോലെയുള്ള രാക്ഷസേന്ദ്രന്മാർ ശരങ്ങൾകൊണ്ടും ശക്തി, ഋഷ്ടി, തോമരം എന്നീ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ടും ഹരിയെ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചു — പ്രാണായാമങ്ങൾ ദ്വിജനെയെന്നപോലെ. ഈ സർഗത്തിൽ ഉപമകളുടെ ഒരു പ്രവാഹംതന്നെയുണ്ട്. ഒന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ വിഷ്ണു പർവതം, രാക്ഷസന്മാർ മേഘങ്ങൾ, ശസ്ത്രങ്ങൾ മഴ — പർവതം മഴകൊണ്ട് ഇളകുന്നില്ല, നനയുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു; ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവിന്റെ അചഞ്ചലത മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ നിറങ്ങളുടെ വൈരുധ്യം — വിഷ്ണു ശ്യാമനും ഉജ്ജ്വലനുമാണ്, രാക്ഷസന്മാർ നീലനിറമുള്ളവർ; അതിനാൽ മേഘങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട അഞ്ജനപർവതംപോലെ. മൂന്നും നാലും ശ്ലോകങ്ങളിൽ നാല് ഉപമകൾ — വെട്ടുക്കിളികളും കൊതുകുകളും തീയിൽ നശിക്കുന്നു, ഈച്ചകൾ തേൻകുടത്തിലും മകരങ്ങൾ സമുദ്രത്തിലും ലയിക്കുന്നു; അതുപോലെ രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരങ്ങൾ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ ലയിക്കുന്നു, അദ്ദേഹത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്നില്ല. ‘ലോകാ ഇവ വിപര്യയേ’ (പ്രളയകാലത്ത് ലോകങ്ങളെന്നപോലെ) — പ്രളയകാലത്ത് എല്ലാ ലോകങ്ങളും വിഷ്ണുവിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ ശരങ്ങളും; ‘പ്രളയകാലത്ത് സമസ്തലോകങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിൽത്തന്നെ പ്രവേശിക്കുന്നു’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ സേനയുടെ ചതുരംഗത്വം — രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, കാലാളുകൾ — എല്ലാം ആകാശത്തിലാണ്, കാരണം യുദ്ധം ആകാശത്തിലാണ് നടക്കുന്നത്. ആറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പ്രാണായാമാ ഇവ ദ്വിജം’ (പ്രാണായാമങ്ങൾ ദ്വിജനെയെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ വിചിത്രമാണ് — പ്രാണായാമം ദ്വിജന്റെ ശ്വാസം തടയുന്നതുപോലെ രാക്ഷസന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്വാസം തടഞ്ഞു. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘അംബരേ സ്ഥിതാഃ’ (ആകാശത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചവർ) — എല്ലാവരും ആകാശത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
നിശാചരന്മാരാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, മത്സ്യങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെടുന്ന മഹാസമുദ്രംപോലെ അജയ്യനായി നിന്ന അദ്ദേഹം ശാർങ്ഗം വലിച്ചുകുലച്ച് രാക്ഷസന്മാരുടെ നേരെ ശരങ്ങൾ എയ്തു. വില്ല് പൂർണമായി വലിച്ചുവിട്ട, വജ്രതുല്യമായ, മനസ്സിന്റെ വേഗമുള്ള, മൂർച്ചയേറിയ ശരങ്ങൾകൊണ്ട് വിഷ്ണു നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും രാക്ഷസന്മാരെ ഛേദിച്ചു. ഉയർന്നുവന്ന മഴയെ കാറ്റെന്നപോലെ ശരവർഷംകൊണ്ട് അവരെ ഓടിച്ചശേഷം പുരുഷോത്തമൻ പാഞ്ചജന്യം എന്ന മഹാശംഖം മുഴക്കി. ഹരി സർവപ്രാണശക്തിയോടെ ഊതിയ, ജലത്തിൽ ജനിച്ച ആ ശംഖരാജൻ ഭയങ്കരമായ നാദത്തോടെ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും വ്യഥിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ മുഴങ്ങി. ആ ശംഖരാജന്റെ നാദം, വനത്തിൽ സിംഹം മദമുള്ള ആനകളെയെന്നപോലെ, രാക്ഷസന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തി. കുതിരകൾക്ക് ഉറച്ചുനിൽക്കാനായില്ല, ആനകളുടെ മദം നശിച്ചു, ശംഖനാദംകൊണ്ടു ദുർബലരായ വീരന്മാർ രഥങ്ങളിൽനിന്നു വീണു. ശാർങ്ഗചാപത്തിൽനിന്നു വിട്ട, വജ്രതുല്യമായ മുനകളും മനോഹരമായ പുംഖങ്ങളുമുള്ള ശരങ്ങൾ ആ രാക്ഷസന്മാരെ പിളർന്ന് ഭൂമിയിൽ തുളച്ചുകയറി. ‘മീനൈരിവ മഹോദധിഃ’ (മത്സ്യങ്ങളാൽ മഹാസമുദ്രംപോലെ) എന്ന ഉപമ മുൻഭാഗത്തിലെ ഭാവം പൂർത്തിയാക്കുന്നു — മത്സ്യങ്ങൾ സമുദ്രത്തെ പ്രഹരിക്കുന്നു, പക്ഷേ സമുദ്രം അചഞ്ചലമാണ്. ‘പൂർണായതോത്സൃഷ്ടൈഃ’ — വില്ല് പൂർണമായി വലിച്ചു വിട്ട ശരങ്ങൾ, അതിനാൽ കൂടുതൽ വേഗമുള്ളവ; ‘വില്ല് പൂർണമായി വലിച്ചു വിട്ടവയായിരുന്നു’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം. ശംഖത്തിന്റെ വർണന മൂന്നുവിധമാണ് — ‘അംബുജഃ’ ജലത്തിൽ ജനിച്ചത്, ‘ശംഖരാട്’ ശംഖങ്ങളുടെ രാജാവ്, ‘ഭീമനിർഹ്രാദഃ’ ഭയങ്കരനാദമുള്ളത്. ‘സർവപ്രാണേന’ (സർവപ്രാണശക്തിയോടെ) — വിഷ്ണു സർവബലത്തോടെയും അത് ഊതുന്നു; അതിനാൽ അതിന്റെ നാദം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിക്കുന്നു. ശംഖനാദത്തിന്റെ ഫലം മൂന്നുവിധമാണ് — കുതിരകൾക്കു നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, ആനകളുടെ മദം നശിക്കുന്നു, വീരന്മാർ രഥത്തിൽനിന്നു വീഴുന്നു; ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിനു മുമ്പുതന്നെ സേന തകരുന്നു. ‘സുപുംഖാഃ’ — ശരങ്ങളുടെ പുംഖങ്ങൾ (തൂവൽഭാഗം) മനോഹരമാണ്. ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വർഷം വായുരിവോത്ഥിതം’ (ഉയർന്നുവന്ന മഴയെ കാറ്റെന്നപോലെ) — കാറ്റ് ഉയർന്നുവരുന്ന മഴയെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ വിഷ്ണു ശരവർഷംകൊണ്ട് രാക്ഷസന്മാരുടെ ശസ്ത്രവർഷത്തെ ഓടിക്കുന്നു; മുൻശ്ലോകങ്ങളിലെ മേഘോപമയുടെ തുടർച്ച. പതിനൊന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘മൃഗരാജ ഇവാരണ്യേ’ (വനത്തിൽ സിംഹമെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ — സിംഹഗർജനം കേട്ട് മദമുള്ള ആനകൾപോലും ഭയക്കുന്നു. പതിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ ശരങ്ങൾ രാക്ഷസന്മാരെ പിളർന്ന് ഭൂമിയിൽ തുളച്ചുകയറുന്നു — അവയുടെ വേഗം അത്രയുണ്ട്.
നാരായണന്റെ കൈയിൽനിന്നു വിട്ട ശരങ്ങളാൽ യുദ്ധത്തിൽ പിളർക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാർ വജ്രമേറ്റ പർവതങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു. വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രം ശത്രുശരീരങ്ങളിൽ ഉണ്ടാക്കിയ മുറിവുകളിൽനിന്ന് ചോര ധാരയായി ഒഴുകി — സ്വർണധാരകൾ ഒഴുകുന്ന പർവതങ്ങളെപ്പോലെ. ശംഖരാജന്റെ നാദവും ശാർങ്ഗചാപത്തിന്റെ നാദവും വിഷ്ണുവിന്റെ സ്വന്തം ഗർജനവും രാക്ഷസന്മാരുടെ ശബ്ദങ്ങളെ വിഴുങ്ങി. ഹരി ശരങ്ങൾകൊണ്ട് അവരുടെ വിറയ്ക്കുന്ന കഴുത്തുകളും ശരങ്ങളും കൊടിമരങ്ങളും വില്ലുകളും രഥങ്ങളും പതാകകളും ആവനാഴികളും ഛേദിച്ചു. സൂര്യനിൽനിന്നു കിരണങ്ങളെന്നപോലെ, സമുദ്രത്തിൽനിന്നു ജലപ്രവാഹങ്ങളെന്നപോലെ, പർവതത്തിൽനിന്നു മഹാസർപ്പങ്ങളെന്നപോലെ, മേഘത്തിൽനിന്നു മഴധാരകളെന്നപോലെ, നാരായണൻ ശാർങ്ഗത്തിൽനിന്ന് എയ്ത ശരങ്ങൾ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും അതിവേഗം പാഞ്ഞു. ശരഭത്താൽ സിംഹങ്ങളെന്നപോലെ, സിംഹത്താൽ ആനകളെന്നപോലെ, ആനയാൽ പുലികളെന്നപോലെ, പുലിയാൽ പുള്ളിപ്പുലികളെന്നപോലെ, പുള്ളിപ്പുലിയാൽ നായ്ക്കളെന്നപോലെ, നായാൽ പൂച്ചയെന്നപോലെ, പൂച്ചയാൽ സർപ്പങ്ങളെന്നപോലെ, സർപ്പത്താൽ എലികളെന്നപോലെ, പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണുവാൽ ഓടിക്കപ്പെട്ട ആ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം ഓടിപ്പോയി; മറ്റുചിലർ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. മധുസൂദനൻ ആയിരക്കണക്കിനു രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചശേഷം, ദേവരാജൻ മേഘത്തെ ജലംകൊണ്ടെന്നപോലെ, ശംഖം (ശ്വാസംകൊണ്ടു) നിറച്ചു. നാരായണന്റെ ശരങ്ങളാൽ ഭയന്ന്, ശംഖനാദത്താൽ അത്യന്തം വിഹ്വലമായി, തകർന്ന രാക്ഷസസേന ലങ്കയുടെ നേരെ പോയി. ‘സ്വർണധാരാ ഇവാചലാഃ’ (സ്വർണധാരകൾ ഒഴുകുന്ന പർവതങ്ങളെപ്പോലെ) — ചോരയൊഴുക്ക് പർവതത്തിൽനിന്നുള്ള കാവിമണ്ണു കലർന്ന ജലധാരകൾപോലെ; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘കാവിമണ്ണു കലർന്ന വെള്ളച്ചാട്ടം’ എന്ന്. ഇരുപതും ഇരുപത്തിയൊന്നും ശ്ലോകങ്ങളിലെ ഉപമാശൃംഖല ശ്രദ്ധേയമാണ് — ശരഭം സിംഹത്തെക്കാൾ ബലവാൻ, സിംഹം ആനയെക്കാൾ, ആന പുലിയെക്കാൾ എന്നിങ്ങനെ; ഓരോ ബലവാനും ദുർബലനെ ഓടിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ സർപ്പം എലിയെ. ഈ ശൃംഖലയുടെ ആശയം — വിഷ്ണു എല്ലാവരെക്കാളും ബലവാനാണ്, രാക്ഷസന്മാരാകട്ടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഏറ്റവും ദുർബലരും. ‘വാരിജം പൂരയാമാസ’ (ശംഖം നിറച്ചു) — ഇന്ദ്രൻ മേഘത്തെ ജലംകൊണ്ടു നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ വിഷ്ണു വീണ്ടും ശംഖമൂതി; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘നാദയാമാസ’ (മുഴക്കി) എന്ന പാഠം. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിൽ മൂന്നു നാദങ്ങൾ — ശംഖത്തിന്റെയും വില്ലിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെ സ്വന്തവും — ചേർന്ന ശബ്ദം രാക്ഷസന്മാരുടെ കോലാഹലത്തെ വിഴുങ്ങുന്നു; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘അടിച്ചമർത്തി’ എന്ന്. പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ ഛേദിക്കപ്പെട്ട വസ്തുക്കളുടെ പട്ടിക — തലകൾ, ശരങ്ങൾ, കൊടിമരങ്ങൾ, വില്ലുകൾ, രഥങ്ങൾ, പതാകകൾ, ആവനാഴികൾ — യുദ്ധസാമഗ്രികളുടെ സമ്പൂർണനാശം കാണിക്കുന്നു; ഈ ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല. പതിനെട്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ നാല് ഉപമകൾ — സൂര്യനിൽനിന്നു കിരണങ്ങൾ, സമുദ്രത്തിൽനിന്നു തിരമാലകൾ, പർവതത്തിൽനിന്നു സർപ്പങ്ങൾ, മേഘത്തിൽനിന്നു ധാരകൾ — ബാണങ്ങളുടെ ഇടമുറിയാത്ത പ്രവാഹം കാണിക്കുന്നു; എല്ലായിടത്തും ഒരേ ഉറവിടത്തിൽനിന്ന് അനന്തമായ പ്രവാഹം. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ദ്രവന്തി ദ്രാവിതാശ്ചാന്യേ ശായിതാശ്ച മഹീതലേ’ — ചിലർ ഓടിപ്പോകുന്നു, ചിലർ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നു; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘അനേകം രാക്ഷസന്മാർ നിലംപതിച്ചു’ എന്ന്. ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘പ്രഭഗ്നം രാക്ഷസം ബലം’ (തകർന്ന രാക്ഷസസേന) ലങ്കയുടെ നേരെ പോകുന്നു — പരാജയത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടം.
നാരായണന്റെ ശരങ്ങളേറ്റ് രാക്ഷസസേന തകർന്നപ്പോൾ സുമാലി യുദ്ധത്തിൽ ശരവർഷംകൊണ്ട് ഹരിയെ തടഞ്ഞു. മഞ്ഞ് സൂര്യനെയെന്നപോലെ അവൻ അദ്ദേഹത്തെ മൂടി; സത്ത്വമുള്ള രാക്ഷസന്മാർ വീണ്ടും ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തു. പിന്നീട് ബലദർപ്പിതനായ ആ രാക്ഷസൻ രോഷത്തോടെ പാഞ്ഞടുത്തു — മഹാനാദം മുഴക്കി, രാക്ഷസന്മാർക്കു ജീവൻ പകരുന്നതുപോലെ. ആഭരണങ്ങൾ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന കൈ, ആന തുമ്പിക്കൈ എന്നപോലെ ഉയർത്തി വീശിക്കൊണ്ട് ആ രാക്ഷസൻ ഹർഷത്തോടെ മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘംപോലെ ഗർജിച്ചു. ഗർജിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ സുമാലിയുടെ സാരഥിയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളുള്ള തല വിഷ്ണു ഛേദിച്ചു; ആ രാക്ഷസന്റെ കുതിരകൾ വിരണ്ടോടി. വിരണ്ടോടിയ ആ കുതിരകൾ രാക്ഷസേശ്വരനായ സുമാലിയെ ചുറ്റിത്തിരിച്ചു — ധൃതിയില്ലാത്ത മനുഷ്യനെ കടിഞ്ഞാണില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയാശ്വങ്ങൾ എന്നപോലെ. സുമാലിയുടെ ആക്രമണം ക്ഷണികമാണ് — അവൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ ധൈര്യം വീണ്ടും ഉണർത്തുന്നു; എന്നാൽ വിഷ്ണു അവനെ നേരിട്ടു കൊല്ലാതെ അവന്റെ സാരഥിയെ കൊല്ലുന്നു; അതുമൂലം അവൻ സ്വയം യുദ്ധക്കളത്തിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെടുന്നു. ‘നീഹാര ഇവ ഭാസ്കരം’ (മഞ്ഞ് സൂര്യനെയെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ പ്രസിദ്ധമാണ് — മൂടൽമഞ്ഞ് സൂര്യനെ ഒരു നിമിഷത്തേക്കു മറയ്ക്കുന്നു, നശിപ്പിക്കുന്നില്ല. ‘രാക്ഷസാഞ്ജീവയന്നിവ’ (രാക്ഷസന്മാർക്കു ജീവൻ പകരുന്നതുപോലെ) — അവന്റെ ഗർജനംതന്നെ തകർന്ന രാക്ഷസന്മാർക്കു പുതുജീവനാണ്; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘നവജീവൻ പകരുന്നതുപോലെ’ എന്ന്. ‘ഉത്ക്ഷിപ്യ ലംബാഭരണം ധുന്വൻകരമിവ ദ്വിപഃ’ — ആഭരണമണിഞ്ഞ കൈ ആന തുമ്പിക്കൈ എന്നപോലെ ഉയർത്തുന്നു; ചിത്രം സജീവമാണ്. മുപ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ഉപമ ദാർശനികമാണ് — ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുതിരകൾ, മനുഷ്യൻ രഥി; ധൃതിയില്ലാത്തവൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ സുമാലി കുതിരകളാൽ. ഈ ഉപമ കഠോപനിഷത്തിലെ രഥരൂപകത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. സാരഥിയുടെ വധം യുദ്ധനൈപുണ്യത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. ഇരുപത്തിയാറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘സത്ത്വസമ്പന്നാഃ’ (സത്ത്വമുള്ളവർ) എന്നതിലൂടെ രാക്ഷസന്മാരുടെ ധൈര്യത്തെപ്പോലും കവി നിന്ദിക്കുന്നില്ല.
സുമാലിയുടെ രഥം കുതിരകളാൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹാബാഹുവായ വിഷ്ണു യുദ്ധക്കളത്തിൽ പാഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, മാലി ശരം തൊടുത്ത വില്ലുമെടുത്ത് സജ്ജനായി വിഷ്ണുവിന്റെ രഥത്തിനു നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. മാലിയുടെ വില്ലിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ട, സ്വർണംകൊണ്ടലങ്കരിച്ച ബാണങ്ങൾ ഹരിയിലെത്തി, പക്ഷികൾ ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിലെന്നപോലെ, അദ്ദേഹത്തിൽ തുളച്ചുകയറി. മാലി എയ്ത ആയിരക്കണക്കിനു ശരങ്ങളാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടും വിഷ്ണു യുദ്ധത്തിൽ ഇളകിയില്ല — ജിതേന്ദ്രിയൻ മനോവ്യഥകളാൽ എന്നപോലെ. അപ്പോൾ ഭൂതങ്ങളെ പാലിക്കുന്നവനും വാളും ഗദയും ധരിച്ചവനുമായ ഭഗവാൻ ഞാണൊലി മുഴക്കി മാലിയുടെ നേരെ ബാണക്കൂട്ടങ്ങൾ എയ്തു. വജ്രത്തിന്റെയും മിന്നലിന്റെയും പ്രഭയുള്ള ആ ശരങ്ങൾ മാലിയുടെ ദേഹത്തെത്തി, സർപ്പങ്ങൾ അമൃതരസം എന്നപോലെ, അവന്റെ ചോര കുടിച്ചു. ശംഖചക്രഗദാധാരി മാലിയെ പിന്തിരിപ്പിച്ച്, മാലിയുടെ കിരീടവും കൊടിയും വില്ലും കുതിരകളും വീഴ്ത്തി. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട നിശാചരശ്രേഷ്ഠനായ മാലി ഗദയെടുത്ത്, ഗദാപാണിയായി, പർവതശിഖരത്തിൽനിന്നു സിംഹമെന്നപോലെ ചാടിവീണു. അന്തകൻ ഈശാനനെ (ശിവനെ) എന്നപോലെ, ഇന്ദ്രൻ വജ്രംകൊണ്ടു പർവതത്തെ എന്നപോലെ, അവൻ ഗദകൊണ്ട് പക്ഷിരാജനായ ഗരുഡനെ നെറ്റിയിൽ പ്രഹരിച്ചു. ആ മാലിയുടെ ഗദയാൽ ശക്തമായി പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ഗരുഡൻ വേദനയാൽ വലഞ്ഞ് ദേവനെ യുദ്ധക്കളത്തിൽനിന്നു പിന്തിരിപ്പിച്ചു. മാലിയാലും ഗരുഡനാലും ദേവൻ പിന്തിരിപ്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ — എന്ന വാക്യം അടുത്ത ശ്ലോകത്തിലാണു പൂർത്തിയാകുന്നത്. ‘പത്രരഥാ ഇവ ക്രൗഞ്ചം’ (പക്ഷികൾ ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിലെന്നപോലെ) — പക്ഷികൾ ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിലെ ദ്വാരത്തിലൂടെ എന്നപോലെ ബാണങ്ങൾ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; ക്രൗഞ്ചം സ്കന്ദനാൽ പിളർക്കപ്പെട്ട പർവതമാണ്. ‘ജിതേന്ദ്രിയ ഇവാധിഭിഃ’ (ജിതേന്ദ്രിയൻ മനോവ്യഥകളാൽ എന്നപോലെ) വീണ്ടുമൊരു ദാർശനികോപമയാണ് — ജിതേന്ദ്രിയൻ മനോവ്യഥകളാൽ ക്ഷോഭിക്കുന്നില്ല. ‘നാഗാ ഇവ സുധാരസം’ (സർപ്പങ്ങൾ അമൃതരസം എന്നപോലെ) — സർപ്പങ്ങൾ അമൃതം കുടിക്കുന്നതുപോലെ ശരങ്ങൾ ചോര കുടിക്കുന്നു. മാലിയുടെ ഗദാപ്രഹരം ഗരുഡന്റെ നെറ്റിയിലാണ് — ‘അന്തക ഈശാനമിവ’ എന്ന ഉപമ വിചിത്രമാണ്, യമൻ ശിവനെ പ്രഹരിക്കുന്നതുപോലെ; ‘യമരാജൻ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ മേൽ ഗദകൊണ്ടു പ്രഹരിച്ചതുപോലെ’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം. ഗരുഡൻ വേദനകൊണ്ടു പിന്തിരിയുന്നു; അതിനാൽ വിഷ്ണുവും ഒരു നിമിഷം പിന്തിരിയുന്നു — യുദ്ധത്തിലെ ഒരു നാടകീയമായ വിപത്ത്. അച്ചടിയിൽ നാല്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘പരാങ്മുഖോ കൃതേ ദേവേ’ എന്നാണു പാഠം; വ്യാകരണപ്രകാരം സപ്തമിയായ ‘പരാങ്മുഖേ’ ആണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിലും ‘പരാങ്മുഖേ’ എന്നാണ്; അർഥം സപ്തമിയായി ഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു. മുപ്പത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘കാർതസ്വരവിഭൂഷിതാഃ’ — മാലിയുടെ ബാണങ്ങൾ സ്വർണാലംകൃതമാണ്; രാക്ഷസന്മാരുടെ ഐശ്വര്യം യുദ്ധത്തിലും കാണാം. മുപ്പത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഭൂതഭാവനഃ’ എന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ വിശേഷണം — അദ്ദേഹം ഭൂതങ്ങളുടെ പാലകനാണ്, അതിനാൽ ഭൂതങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവരുടെ നാശകനും. മുപ്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ മാലിയുടെ കിരീടം വീഴ്ത്തുന്നത് അവന്റെ രാജത്വത്തിനുള്ള അപമാനംപോലെയാണ്. മുപ്പത്തിയാറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വിമുഖം കൃത്വാ’ (പിന്തിരിപ്പിച്ച്) — വിഷ്ണു ആദ്യം മാലിയെ യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നു, പിന്നീട് അവന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ വീഴ്ത്തുന്നു; ക്രമമായ പരാജയം. മുപ്പത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഗിര്യഗ്രാദിവ കേസരീ’ (പർവതശിഖരത്തിൽനിന്നു സിംഹമെന്നപോലെ) — മാലിയുടെ ചാട്ടം സിംഹത്തിന്റെ ആക്രമണംപോലെ; അവനും വീരനാണെന്നു കവി അംഗീകരിക്കുന്നു. മുപ്പത്തിയൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വജ്രേണേന്ദ്രോ യഥാചലം’ (ഇന്ദ്രൻ വജ്രംകൊണ്ടു പർവതത്തെ എന്നപോലെ) എന്ന രണ്ടാമത്തെ ഉപമ പ്രഹരത്തിന്റെ ഗൗരവം കാണിക്കുന്നു.
ആർത്തുവിളിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു. ആർപ്പുവിളിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ആ ശബ്ദം കേട്ട്, ഇന്ദ്രന്റെ അനുജനായ ഭഗവാൻ ഹരി അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി, പക്ഷിരാജന്റെ പുറത്ത് ചരിഞ്ഞിരുന്ന്, പിന്തിരിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴും മാലിയെ കൊല്ലാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ചക്രം പ്രയോഗിച്ചു. സൂര്യമണ്ഡലംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന, കാലചക്രംപോലെയുള്ള ആ ചക്രം സ്വന്തം പ്രഭകൊണ്ട് ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മാലിയുടെ തല വീഴ്ത്തി. ചക്രംകൊണ്ടു മുറിക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ ഭയങ്കരമായ ആ തല, ചോര ചീറ്റിക്കൊണ്ട്, പണ്ട് രാഹുവിന്റെ തലയെന്നപോലെ വീണു. അപ്പോൾ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാർ ‘സാധു ദേവ’ (ദേവാ, നന്നായി) എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് സർവശക്തിയോടെയും സിംഹനാദം മുഴക്കി. ‘ഹരിഹയാനുജഃ’ എന്നതു വിഷ്ണുവിന്റെ പേരാണ് — ഹരിഹയന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) അനുജൻ, ഉപേന്ദ്രൻ, വാമനാവതാരം; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘ഇന്ദ്രന്റെ അനുജനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു’ എന്ന്. ‘തിര്യഗാസ്ഥായ’ (ചരിഞ്ഞിരുന്ന്) — ഗരുഡൻ പിന്തിരിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴും വിഷ്ണു ചരിഞ്ഞു തിരിഞ്ഞ് ചക്രം പ്രയോഗിക്കുന്നു; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘പിന്നിലേക്കു തിരിഞ്ഞ്’ എന്ന്. ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവിന്റെ കൗശലം — വിപത്തിലും അദ്ദേഹം ലക്ഷ്യം വിടുന്നില്ല. ‘പുരാ രാഹുശിരോ യഥാ’ (പണ്ട് രാഹുവിന്റെ തലയെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ, വിഷ്ണു ചക്രംകൊണ്ടു രാഹുവിന്റെ തല ഛേദിച്ച സമുദ്രമഥനകഥയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഉപമ രൂപത്തിലുള്ള സാമ്യം മാത്രമല്ല, കർത്താവിലുള്ള സാമ്യവും കാണിക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘വിഭീഷണം’ എന്നതു വിശേഷണമാണ് — ഭയങ്കരം എന്നർഥം; രാവണന്റെ സഹോദരന്റെ പേരല്ല. ‘സാധു ദേവേതി’ ദേവന്മാരുടെ ജയഘോഷമാണ്; ‘സർവപ്രാണസമീരിതഃ’ — സർവശക്തിയോടെയും ഉറക്കെ മുഴക്കിയത്. നാല്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘സ്വഭാസാ ഭാസയന്നഭഃ’ (സ്വന്തം പ്രഭകൊണ്ട് ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്) — ചക്രത്തിന്റെ തേജസ്സ് സൂര്യമണ്ഡലംപോലെ ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
മാലി കൊല്ലപ്പെട്ടതു കണ്ട് സുമാലിയും മാല്യവാനും ശോകത്താൽ തപിച്ച് സൈന്യത്തോടൊപ്പം ലങ്കയിലേക്കുതന്നെ ഓടി. ആശ്വാസം വീണ്ടെടുത്ത ഗരുഡൻ മുമ്പത്തെപ്പോലെ തിരിച്ചുവന്ന്, കോപിഷ്ഠനായി, ചിറകടിക്കാറ്റുകൊണ്ട് രാക്ഷസന്മാരെ ഓടിച്ചു. ചിലരുടെ താമരമുഖങ്ങൾ ചക്രംകൊണ്ടു മുറിക്കപ്പെട്ടു, ചിലരുടെ നെഞ്ച് ഗദകൊണ്ടു തകർക്കപ്പെട്ടു, ചിലരുടെ കഴുത്ത് കലപ്പകൊണ്ടു ഞെരിക്കപ്പെട്ടു, ചിലരുടെ തല ഉലക്കകൊണ്ടു പിളർക്കപ്പെട്ടു, ചിലർ വാളുകൊണ്ടു വെട്ടപ്പെട്ടു, മറ്റുചിലർ ശരങ്ങളേറ്റു — ആ രാക്ഷസന്മാർ ആകാശത്തുനിന്നു സമുദ്രജലത്തിലേക്ക് അതിവേഗം വീണു. നാരായണനും വില്ലിൽനിന്നു വിട്ട ഇടിമിന്നൽപോലെയുള്ള ശ്രേഷ്ഠബാണങ്ങൾകൊണ്ട്, മുടി പാറിപ്പറക്കുന്ന നിശാചരന്മാരെ പിളർത്തു — ഇടിമിന്നലുകളോടുകൂടിയ മഹാമേഘമെന്നപോലെ. കുടകൾ തകർന്ന്, ശസ്ത്രങ്ങൾ താഴെവീണ്, ശരങ്ങളാൽ ചിട്ടയായ വേഷം നശിച്ച്, കുടലുകൾ പുറത്തുചാടി, ഭയംകൊണ്ടു കണ്ണുകൾ ചഞ്ചലമായ ആ സേന കൂടുതൽ ഉന്മത്തമായിത്തീർന്നു. സിംഹത്താൽ പീഡിതരായ ആനകളുടേതെന്നപോലെ, പുരാണസിംഹത്താൽ (നൃസിംഹനാൽ) മർദിക്കപ്പെട്ട നിശാചരന്മാരുടെയും ആനകളുടെയും നിലവിളികളും വേഗവും ഒരുപോലെയായി. ഹരിയുടെ ബാണജാലങ്ങളാൽ തടയപ്പെട്ട്, സ്വന്തം ബാണജാലങ്ങൾ എയ്തുകൊണ്ട്, നിശാചരന്മാരാകുന്ന കാലമേഘങ്ങൾ കാറ്റിനാൽ തള്ളിനീക്കപ്പെട്ട കാലമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഓടി. ചക്രപ്രഹരങ്ങളാൽ തലകൾ മുറിഞ്ഞ്, ഗദാപ്രഹരങ്ങളാൽ അവയവങ്ങൾ തകർന്ന്, വാൾപ്രഹരങ്ങളാൽ രണ്ടായി പിളർന്ന് രാക്ഷസേന്ദ്രന്മാർ പർവതങ്ങളെപ്പോലെ വീണു. തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന മണിമാലകളും കുണ്ഡലങ്ങളുമുള്ള, നീലമേഘങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള, വീഴ്ത്തപ്പെടുന്ന നിശാചരന്മാരെക്കൊണ്ട് ആ ഭൂമി, വീഴ്ത്തപ്പെടുന്ന നീലപർവതങ്ങളെക്കൊണ്ടെന്നപോലെ, ഇടമില്ലാതെ നിറഞ്ഞതായി കാണപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ആറു ദീർഘവൃത്തങ്ങൾ (50–55) സർഗത്തിന്റെ ഉപസംഹാരം വീരരസംകൊണ്ടു നിറയ്ക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു — ചക്രം, ഗദ, കലപ്പ, ഉലക്ക, വാൾ, ശരങ്ങൾ; കലപ്പയുടെയും ഉലക്കയുടെയും പരാമർശം ബലരാമന്റെ ആയുധങ്ങളെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘പുരാണസിംഹേന’ എന്നതു വിഷ്ണുവിന്റെ നൃസിംഹരൂപത്തിന്റെ സൂചനയാണ് — ‘പുരാണപ്രസിദ്ധമായ നൃസിംഹരൂപം ധരിച്ച ശ്രീഹരി’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു. ‘ദ്വിവിധാവിഭിന്നാഃ’ — വാളുകൊണ്ടു രണ്ടായി പിളർക്കപ്പെട്ടവർ. അവസാനത്തെ ശ്ലോകത്തിൽ ‘നിപാത്യമാനൈഃ’ (വീഴ്ത്തപ്പെടുന്ന) എന്ന പദം രണ്ടുതവണ — മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ വീണ നീലപർവതങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയെ മൂടുന്നു. അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ സമീക്ഷിതപതിപ്പിലെ 7.007.048–049 (‘ചക്രകൃത്താസ്യ…’, ‘കേചിച്ചൈവാസിനാ…’) എന്നീ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തങ്ങൾക്കു മുമ്പായി (48–49) അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്നു; സമീക്ഷിതപതിപ്പിലാകട്ടെ ദീർഘവൃത്തങ്ങളുടെ ഇടയിൽ, പിന്നീടാണ്. നാല്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘യഥാ പുരാ’ (മുമ്പത്തെപ്പോലെ) — ഗരുഡൻ മുമ്പത്തെപ്പോലെ സ്വസ്ഥനായി വീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; അവന്റെ വേദന ക്ഷണികമായിരുന്നു. അമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ധൂതവിമുക്തകേശാൻ’ (മുടി പാറിപ്പറക്കുന്നവരെ) — രാക്ഷസന്മാരുടെ മുടി കാറ്റിൽ ചിതറിയിരിക്കുന്നു; ഓടിപ്പോകുന്നവരുടെ ദശ. അമ്പത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ സേനയുടെ ദുർദശ അഞ്ചുവിധമായി വർണിക്കുന്നു — കുടകൾ തകർന്നു, ശസ്ത്രങ്ങൾ വീഴുന്നു, വേഷം നശിച്ചു, കുടലുകൾ പുറത്തുചാടി, കണ്ണുകൾ ഭയംകൊണ്ടു ചഞ്ചലമായി. അമ്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘നക്തഞ്ചരകാലമേഘാഃ’ (നിശാചരന്മാരാകുന്ന കാലമേഘങ്ങൾ) എന്ന രൂപകം മുമ്പത്തെ ഉപമയെ പൂർത്തിയാക്കുന്നു — സർഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ രാക്ഷസന്മാർ വർഷിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ, അവസാനം കാറ്റിനാൽ ചിതറിക്കപ്പെട്ട മേഘങ്ങൾ. ഇങ്ങനെ സർഗത്തിന്റെ ആദിയും അന്തവും ഒരേ ഉപമയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അമ്പത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘നിരന്തരം’ (ഇടമില്ലാതെ) — മരിച്ച രാക്ഷസന്മാരാൽ ഭൂമി വിടവില്ലാതെ മൂടപ്പെട്ടു; ‘ഒരു എള്ളുമണി വയ്ക്കാൻപോലും സ്ഥലം കാണാനുണ്ടായിരുന്നില്ല’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥