സർഗ്ഗം
ദേവന്മാരുടെ ശരണാഗതി, രാക്ഷസന്മാരുടെ യുദ്ധോദ്യമം, വിഷ്ണുവിന്റെ ആഗമനം
പീഡിതരായ ദേവർഷിമാർ ശിവനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നത്, ശിവൻ വിഷ്ണുവിലേക്കു നിർദേശിക്കുന്നത്, വിഷ്ണുവിന്റെ അഭയദാനം, മാല്യവാന്റെ ചിന്ത, സുമാലിയുടെയും മാലിയുടെയും മറുപടി, രാക്ഷസന്മാർ ദേവലോകത്തേക്കു പുറപ്പെടുന്നത്, ഉത്പാതങ്ങൾ, ഗരുഡാരൂഢനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ആഗമനം
ആ സുകേശപുത്രന്മാരാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാരും തപോധനരായ ഋഷിമാരും ഭയാർത്തരായി ദേവദേവനായ മഹേശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും ചെയ്യുന്നവനും, ജന്മമില്ലാത്തവനും, അവ്യക്തരൂപിയും, സർവലോകങ്ങളുടെയും ആധാരവും, ആരാധ്യനും, പരമഗുരുവും, കാമന്റെ ശത്രുവും, ത്രിപുരന്മാരുടെ ശത്രുവും, മൂന്നു കണ്ണുകളുള്ളവനുമായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപമെത്തി, ഭയംകൊണ്ട് ഇടറുന്ന ശബ്ദത്തോടെ കൈകൂപ്പി അവർ പറഞ്ഞു: ‘പ്രജകളുടെ അധ്യക്ഷനായ ഭഗവാനേ, പിതാമഹന്റെ വരത്താൽ ഉദ്ധതരായ, ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന സുകേശപുത്രന്മാരാൽ എല്ലാ പ്രജകളും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അഭയം നൽകിയിരുന്ന ഞങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളെ അവർ അഭയമില്ലാത്തവയാക്കി. ദേവന്മാരെ സ്വർഗത്തിൽനിന്നു പുറത്താക്കി അവർ സ്വയം ദേവന്മാരെപ്പോലെ സ്വർഗത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നു. “ഞാൻ വിഷ്ണു, ഞാൻ രുദ്രൻ, ഞാൻ ബ്രഹ്മാവ്, ഞാൻ ദേവരാജൻ, ഞാൻ യമൻ, വരുണൻ, ചന്ദ്രൻ, ഞാൻതന്നെ സൂര്യനും” എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് മാലി, സുമാലി, മാല്യവാൻ എന്നീ രാക്ഷസന്മാരും അവരുടെ മുൻനടക്കുന്നവരും യുദ്ധോത്സാഹത്തോടെ ഞങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ദേവാ, ഭയാർത്തരായ ഞങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകാൻ അങ്ങ് അർഹനാണ്; ഉഗ്രമായ രൂപം ധരിച്ച് ദേവന്മാർക്കു മുള്ളുകളായ ഇവരെ വധിച്ചാലും.’ ദേവന്മാരുടെ സ്തുതിയിൽ ശിവന്റെ മൂന്നുവിധമായ രൂപം കാണാം — അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിയുടെയും സംഹാരത്തിന്റെയും കർത്താവാണ്, ജന്മമില്ലാത്തവനും അവ്യക്തനുമാണ്, എല്ലാറ്റിന്റെയും ആധാരവും ഗുരുവുമാണ്. ‘കാമാരിം ത്രിപുരാരിം’ (കാമന്റെ ശത്രു, ത്രിപുരന്മാരുടെ ശത്രു) എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ സംഹാരകർമത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനുള്ള കൗശലം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാലാണ് ദേവന്മാർ രാക്ഷസവധത്തിനായി അദ്ദേഹത്തോടു പ്രാർഥിക്കുന്നത്. ‘ഭയഗദ്ഗദഭാഷിണഃ’ (ഭയംകൊണ്ട് ഇടറുന്ന ശബ്ദത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവർ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവരുടെ ഭയം വാക്കിലും പ്രകടമാകുന്നു. അഭയം നൽകിയിരുന്ന ആശ്രമങ്ങൾ അഭയമില്ലാത്തവയായി — രക്ഷ നൽകിയിരുന്ന സ്ഥലം ഇപ്പോൾ ഭയസ്ഥാനമായി; ‘നശിപ്പിച്ചു പാഴാക്കിയിരിക്കുന്നു’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു. രാക്ഷസന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ആറാം ശ്ലോകത്തിൽ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു — തങ്ങൾതന്നെയാണ് എല്ലാ ദേവന്മാരും എന്ന് അവർ ഘോഷിക്കുന്നു. ‘അശിവം വപുഃ’ (ഉഗ്രമായ രൂപം) എന്ന യാചന വിചിത്രമാണ് — ശിവൻ സ്വഭാവത്താൽ മംഗളനാണ്, എന്നാൽ ദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തോടു രൗദ്രരൂപം ധരിക്കാൻ പ്രാർഥിക്കുന്നു; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘രൗദ്രരൂപം’ എന്നു പറയുന്നു. ‘ദേവകണ്ടകാൻ’ (ദേവന്മാർക്കു മുള്ളുകളായവരെ) എന്ന രൂപകം രാക്ഷസന്മാരെ ദേവന്മാരുടെ വഴിയിലെ മുള്ളുകളായി വർണിക്കുന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ശിവന്റെ വിശേഷണങ്ങളെല്ലാം ദ്വിതീയാവിഭക്തിയിലാണ് — ‘ജഗത്സൃഷ്ട്യന്തകർതാരം, അജം, അവ്യക്തരൂപിണം’ മുതലായവ — ഈ ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ സ്തുതിരൂപത്തിൽ ചേർത്തതാണ്. നാലാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പ്രജാധ്യക്ഷ’ എന്ന സംബോധന ശിവനെ പ്രജകളുടെ പാലകനായി കരുതിക്കൊണ്ടാണ്. ഏഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘യേ ച തേഷാം പുരഃസരാഃ’ (അവരുടെ മുൻനടക്കുന്നവരും) — രാക്ഷസന്മാരുടെ അനുചരന്മാരും പീഡകരാണ്.
എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സുകേശനോടു മമതയുള്ളവനായ, നീലലോഹിതനും ജടാധാരിയുമായ പ്രഭു ദേവഗണങ്ങളോടു പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ അവരെ വധിക്കില്ല; ആ അസുരന്മാർ എനിക്കു വധിക്കാൻ പാടില്ലാത്തവരാണ്. എന്നാൽ അവരെ ആർ വധിക്കുമോ, അവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശം ഞാൻ നൽകാം. മഹർഷിമാരേ, ഈ ഉദ്യമംതന്നെ മുൻനിർത്തി നിങ്ങൾ വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുവിൻ; ആ പ്രഭു അവരെ വധിക്കും.’ അപ്പോൾ അവർ ജയശബ്ദത്തോടെ മഹേശ്വരനെ അഭിനന്ദിച്ച്, നിശാചരഭയത്താൽ പീഡിതരായി, വിഷ്ണുവിന്റെ സമീപമെത്തി. ശംഖചക്രധാരിയായ ആ ദേവനെ നമസ്കരിച്ച് ബഹുമാനിച്ചശേഷം, പരിഭ്രാന്തരെപ്പോലെ അവർ സുകേശപുത്രന്മാരെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു. ശിവന്റെ ‘സാപേക്ഷഃ’ (മമതയുള്ളവൻ) എന്ന പദമാണ് മുഖ്യം — മുൻസർഗത്തിൽ അദ്ദേഹംതന്നെയാണ് സുകേശന്റെ രക്ഷകൻ, അവനെ അമരനാക്കിയതും അദ്ദേഹമാണ്; അതിനാൽ അവന്റെ പുത്രന്മാരെ വധിക്കുന്നതു ശിവന് ഉചിതമല്ല. ‘സുകേശന്റെ ജീവൻ ഞാൻ രക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ശിവൻ നിരസിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ഉപായം കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു — ‘മന്ത്രം പ്രദാസ്യാമി’, അതായത് ഉപദേശം നൽകാം. ഇവിടെ മൂന്നു ദേവന്മാർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാണാം — ബ്രഹ്മാവ് വരം നൽകുന്നു, ശിവൻ രക്ഷിക്കുന്നു, വിഷ്ണു ദുഷ്ടന്മാരെ വധിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരുടെയും കർമം വെവ്വേറെ. ‘ജയശബ്ദേന പ്രതിനന്ദ്യ’ (ജയശബ്ദത്തോടെ അഭിനന്ദിച്ച്) — ദേവന്മാർ ശിവന്റെ തീരുമാനം സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു, ഖേദിക്കുന്നില്ല. ‘ശംഖചക്രധരം’ എന്നത് വിഷ്ണുവിന്റെ ആദ്യവിശേഷണമാണ് — ആയുധങ്ങളോടെ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും സജ്ജനാണ്. ‘സംഭ്രാന്തവത്’ (പരിഭ്രാന്തരെപ്പോലെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ദേവന്മാരുടെ തിടുക്കവും ഭയവും വീണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
‘ദേവാ, ത്രേതാഗ്നികൾക്കു തുല്യരായ മൂന്നു സുകേശപുത്രന്മാർ വരദാനത്തിന്റെ ബലത്താൽ ആക്രമിച്ച് ഞങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ അപഹരിച്ചിരിക്കുന്നു. ത്രികൂടശിഖരത്തിൽ ലങ്ക എന്ന ദുർഗമമായ ഒരു നഗരിയുണ്ട്; അവിടെ വസിക്കുന്ന നിശാചരന്മാർ ഞങ്ങളെല്ലാവരെയും പീഡിപ്പിക്കുന്നു. മധുസൂദനാ, ഞങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി അങ്ങ് അവരെ വധിച്ചാലും; സുരേശ്വരാ, ഞങ്ങൾ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അങ്ങ് ഞങ്ങൾക്കു ഗതിയായിരിക്കണം. ചക്രംകൊണ്ടു മുറിച്ച താമരമുഖങ്ങളുള്ള അവരെ യമനു സമർപ്പിച്ചാലും; ഭയങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകാൻ അങ്ങല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല. ദേവാ, യുദ്ധത്തിൽ ഉത്സാഹികളും ബന്ധുജനങ്ങളോടുകൂടിയവരും മദോദ്ധതരുമായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ച്, സൂര്യൻ മഞ്ഞിനെയെന്നപോലെ ഞങ്ങളുടെ ഭയം അകറ്റിയാലും.’ ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശത്രുക്കൾക്കു ഭയം നൽകുന്ന ദേവദേവനായ ജനാർദനൻ അഭയം നൽകി ദേവന്മാരോടു പറഞ്ഞു: ‘ഈശാനന്റെ (ശിവന്റെ) വരത്താൽ ദർപ്പിതനായ സുകേശൻ എന്ന രാക്ഷസനെ എനിക്കറിയാം; മാല്യവാൻ മൂത്തവനായുള്ള അവന്റെ പുത്രന്മാരെയും എനിക്കറിയാം. മര്യാദ ലംഘിച്ച ആ രാക്ഷസാധമന്മാരെ ഞാൻ ക്രുദ്ധനായി വധിക്കും; ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആകുലത വെടിയുവിൻ.’ പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദേവന്മാരെല്ലാം സന്തുഷ്ടരായി ജനാർദനനെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് താന്താങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്കു പോയി. ‘ചക്രകൃത്താസ്യകമലാൻ’ (ചക്രംകൊണ്ടു മുറിച്ച താമരമുഖങ്ങളുള്ളവരെ) എന്ന പദത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ മുഖങ്ങൾ താമരകളെപ്പോലെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു; ചക്രംകൊണ്ടു മുറിച്ച അവ യമന് ഉപഹാരമായി നൽകപ്പെടുന്നു — ഭയങ്കരവും സുന്ദരവുമായ രൂപകം. ‘നീഹാരമിവ ഭാസ്കരഃ’ (സൂര്യൻ മഞ്ഞിനെയെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ, നാലാം സർഗത്തിലെ രാമന്റെ ചോദ്യത്തിലെന്നപോലെ, സൂര്യൻ അന്ധകാരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ മറുപടി സംക്ഷിപ്തവും ദൃഢവുമാണ് — അദ്ദേഹം എല്ലാം അറിയുന്നു, വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നില്ല. ‘സമതിക്രാന്തമര്യാദാൻ’ (മര്യാദ ലംഘിച്ചവരെ) എന്ന പദം രാക്ഷസന്മാരുടെ മുഖ്യദോഷം കാണിക്കുന്നു — മര്യാദാലംഘനം; ഇതുതന്നെയാണ് അവരുടെ വധത്തിനുള്ള ധാർമികകാരണം. ‘വിജ്വരാഃ’ (ആകുലത വെടിഞ്ഞവർ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ദേവന്മാരുടെ ചിന്തയാകുന്ന ജ്വരം ശമിക്കുന്നു. ‘പ്രഭവിഷ്ണുനാ വിഷ്ണുനാ’ എന്നത് യമകംപോലെയുള്ള ഒരു ശബ്ദാലങ്കാരമാണ്. ദേവന്മാർ താന്താങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്കു പോയി — അതായത് അവർക്കു പൂർണമായ ആശ്വാസം ലഭിച്ചു. പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ ദേവന്മാർ രാക്ഷസന്മാരുടെ വരത്തെയാണ് മുഖ്യകാരണമായി പറയുന്നത് — ‘വരദാനേന ആക്രമ്യ’ (വരദാനത്തിന്റെ ബലത്താൽ ആക്രമിച്ച്); വരംതന്നെയാണ് അവരുടെ ബലം. പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ലങ്കയുടെ ‘ദുർഗാ’ (ദുർഗമം) എന്ന വിശേഷണം അതിന്റെ അഭേദ്യത സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദേവന്മാർക്കു സ്വയം അവിടെ ചെല്ലാൻ കഴിയില്ല. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഗതിർഭവ’ (ഗതിയായിരിക്കണം) എന്ന യാചന ശരണാഗതിയുടെ മൂലവാക്യമാണ്. പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഭയദോഽരീണാം’ (ശത്രുക്കൾക്കു ഭയം നൽകുന്നവൻ) — വിഷ്ണു ശത്രുക്കൾക്കു ഭയവും ഭക്തന്മാർക്ക് അഭയവും നൽകുന്നു; ഒരുവൻതന്നെ രണ്ടുവിധത്തിൽ. ഇരുപതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘യേഷാം ജ്യേഷ്ഠഃ സ മാല്യവാൻ’ (മാല്യവാൻ മൂത്തവനായുള്ളവർ) എന്നതിൽ വിഷ്ണു മൂത്തവന്റെ പേരു പ്രത്യേകം എടുത്തുപറയുന്നു.
ദേവന്മാരുടെ ആ ഉദ്യമത്തെക്കുറിച്ചു കേട്ട് നിശാചരനായ മാല്യവാൻ വീരരായ തന്റെ രണ്ടു സഹോദരന്മാരോടു പറഞ്ഞു: ‘ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഒത്തുചേർന്ന് ശങ്കരന്റെ അടുത്തുചെന്ന് നമ്മുടെ വധം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുവത്രേ: “ദേവാ, വരദാനബലത്താൽ ഉദ്ധതരും അഹങ്കാരികളും ഘോരരൂപികളുമായ സുകേശപുത്രന്മാർ ഓരോ ചുവടിലും ഞങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. പ്രജാപതേ, രാക്ഷസന്മാരാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട ഞങ്ങൾക്ക് ആ ദുരാത്മാക്കളെ ഭയന്ന് സ്വന്തം ഭവനങ്ങളിൽപ്പോലും കഴിയാൻ സാധിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ത്രിലോചനാ, ഞങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി അവരെ വധിച്ചാലും; ദഹിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഹുങ്കാരംകൊണ്ടുതന്നെ രാക്ഷസന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചാലും.” ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതു കേട്ട് അന്ധകനെ വധിച്ചവൻ (ശിവൻ) തലയും കൈയും കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “ദേവന്മാരേ, സുകേശപുത്രന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ എനിക്കു വധിക്കാൻ പാടില്ലാത്തവരാണ്; എന്നാൽ അവരെ ആർ വധിക്കുമോ, അവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു നൽകാം. ചക്രവും ഗദയും കൈയിലേന്തിയ, മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്ത, ജനാർദനനും ഹരിയും ശ്രീമാനുമായ ആ നാരായണനെ ശരണം പ്രാപിക്കുവിൻ.” ഹരനിൽനിന്ന് ഉപദേശം ലഭിച്ച്, കാമാരിയെ വണങ്ങി, അവർ നാരായണന്റെ ആലയത്തിലെത്തി അദ്ദേഹത്തോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ മുൻനടക്കുന്ന ദേവന്മാരോടു നാരായണൻ പറഞ്ഞു: “ആ ദേവശത്രുക്കളെ ഞാൻ വധിക്കും; ദേവന്മാരേ, നിർഭയരാകുവിൻ.” രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇങ്ങനെ ഭയഭീതരായ ദേവന്മാരുടെ മുന്നിൽവെച്ച് ഹരി നമ്മുടെ വധം പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇവിടെ ഉചിതമായതെന്തെന്ന് ആലോചിക്കുവിൻ.’ മാല്യവാന്റെ വാക്കുകളിൽ മുൻസന്ദർഭത്തിന്റെ ആവർത്തനം കാണാം — ചാരന്മാർ മുഖേന അവൻ എല്ലാം അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദേവന്മാരും ശിവനും വിഷ്ണുവും തമ്മിലുള്ള സംവാദം അക്ഷരംപ്രതിയെന്നപോലെ വീണ്ടും പറയുന്നു. ഈ ആവർത്തനം കഥയുടെ ശൈലിയാണ്; ശ്രോതാവായ രാമനും ഇതിലൂടെ രാക്ഷസന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ സംഭവം കാണുന്നു. ശിവന്റെ ‘ശിരഃ കരം ച ധുന്വാനഃ’ (തലയും കൈയും കുലുക്കിക്കൊണ്ട്) എന്ന ചേഷ്ട നിഷേധത്തിന്റെ സൂചനയാണ് — ‘അസ്വീകാരം സൂചിപ്പിക്കാനായി’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു. മാല്യവാൻ മൂത്തവനും വിവേകിയുമാണ് — അവൻ സഹോദരന്മാരെ യുദ്ധത്തിനു പ്രേരിപ്പിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് ‘ഉചിതമായതെന്തെന്ന് ആലോചിക്കുവിൻ’ എന്നു പറഞ്ഞ് കൂടിയാലോചന ആരംഭിക്കുന്നു. ‘ശ്രീമാൻ’ എന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ വിശേഷണം ലക്ഷ്മിയുടെ സാന്നിധ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ 25-ാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘സമുദ്ദൃപ്താഃ’ (അഹങ്കാരികൾ) എന്ന പാഠമാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘സമുദ്യുക്താഃ’ (ഉദ്യമിച്ചവർ). ഇരുപത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ മാല്യവാൻ ‘വീരൗ’ (വീരരായ രണ്ടുപേർ) എന്നു പറഞ്ഞ് സഹോദരന്മാരുടെ ശൗര്യം അംഗീകരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ജാഗ്രത പാലിക്കാൻ പറയുന്നു. ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘കില’ (വത്രേ) എന്ന അവ്യയം, അവൻ ഇതു കേട്ടറിഞ്ഞതേയുള്ളൂ, നേരിട്ടു കണ്ടതല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇരുപത്തിയാറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘സ്വേഷു സദ്മസു സംസ്ഥാതും ന ശക്താഃ’ (സ്വന്തം ഭവനങ്ങളിൽപ്പോലും കഴിയാൻ സാധിക്കുന്നില്ല) എന്നത് ദേവന്മാരുടെ ദുർദശയുടെ പാരമ്യമാണ് — വീട്ടിൽപ്പോലും അവർ നിർഭയരല്ല. ഇരുപത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പ്രദഹതാം വര’ (ദഹിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ) എന്ന ശിവന്റെ സംബോധന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്നാം കണ്ണിന്റെ ദാഹകശക്തിയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഇരുപത്തിയൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ ശിവൻ വീണ്ടും ‘എനിക്കു വധിക്കാൻ പാടില്ലാത്തവർ’ എന്നു പറയുന്നു — മാല്യവാൻ കേട്ട ഈ വാക്ക് അവർക്ക് അല്പം ആശ്വാസവുമാണ്. മുപ്പത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്ക് ‘സുരാ ഭവത നിർഭയാഃ’ (ദേവന്മാരേ, നിർഭയരാകുവിൻ) എന്നാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘വിജ്വരാഃ’ (ആകുലത വെടിഞ്ഞവർ) എന്ന പാഠം.
മാല്യവാൻ തുടർന്നു പറയുന്നു: ‘ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെയും മറ്റു ദേവശത്രുക്കളുടെയും മൃത്യു അവൻതന്നെയാണ്. നമുചി, കാലനേമി, വീരശ്രേഷ്ഠനായ സംഹ്രാദൻ, ബഹുമായാവിയായ രാധേയൻ, ധാർമികനായ ലോകപാലൻ, യമളാർജുനന്മാർ, ഹാർദിക്യൻ, ശുംഭൻ, നിശുംഭൻ — സത്ത്വമുള്ളവരും മഹാബലരുമായ ഈ അസുരന്മാരും ദാനവന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ അവനെ നേരിട്ടശേഷം പരാജയപ്പെടാതിരുന്നതായി കേട്ടിട്ടില്ല. അവരെല്ലാം നൂറുകണക്കിനു യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്തവരും, എല്ലാവരും മായാവിദ്യ അറിയുന്നവരും, എല്ലാവരും എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണരും, എല്ലാവരും ശത്രുക്കൾക്കു ഭയങ്കരരുമായിരുന്നു; എന്നിട്ടും അവർ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും നാരായണനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. ഇതറിഞ്ഞ് നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഉചിതമായത് ഇവിടെ ചെയ്യാൻ നിങ്ങൾ അർഹരാണ്; നമ്മെ വധിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ നാരായണനെ ജയിക്കുക പ്രയാസമാണ്.’ മാല്യവാന്റെ വാക്കു കേട്ട് സുമാലിയും മാലിയും, അശ്വിനീദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനോടെന്നപോലെ, മൂത്ത സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഞങ്ങൾ നന്നായി വേദം പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്, ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, യജ്ഞം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; ഐശ്വര്യം പരിപാലിച്ചിട്ടുണ്ട്; രോഗമില്ലാത്ത ആയുസ്സു നേടിയിട്ടുണ്ട്; സന്മാർഗത്തിൽ സദ്ധർമം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇളക്കാൻ കഴിയാത്ത ദേവസാഗരത്തിൽ ശസ്ത്രങ്ങളുമായി ഇറങ്ങി, അപ്രതിമരായ ശത്രുക്കളെ ഞങ്ങൾ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്കു മൃത്യുഭയമില്ല. നാരായണനും രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും യമനുംപോലും എല്ലാവരും എപ്പോഴും നമ്മുടെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ഭയപ്പെടുന്നു. രാക്ഷസേശ്വരാ, വിഷ്ണുവിനു ദ്വേഷം തോന്നാൻ കാരണമൊന്നും നമ്മിലില്ല; ദേവന്മാരുടെ ദോഷംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ മനസ്സ് ഇളകിയത്.’ മാല്യവാന്റെ പട്ടികയിൽ വിഷ്ണുവിനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട അസുരന്മാരുടെ പേരുകളാണ് — ഈ കഥകൾ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും അവരെത്തന്നെ എണ്ണുന്നു. അവന്റെ യുക്തി ലളിതമാണ് — ബലവും യജ്ഞവും മായയും അസ്ത്രകൗശലവും ഉണ്ടായിരുന്നവരും വിഷ്ണുവിനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ബലത്തെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നതു വ്യർഥമാണ്. മുപ്പത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിന് ആറു പാദങ്ങളുണ്ട്. സഹോദരന്മാരുടെ മറുപടി വിപരീതമാണ് — അവർ സ്വന്തം പുണ്യങ്ങൾ എണ്ണുന്നു, സ്വാധ്യായവും ദാനവും യജ്ഞവും; അവരുടെ മതത്തിൽ ധർമനിഷ്ഠർക്കു മൃത്യുഭയമില്ല. എന്നാൽ ‘നാരായണശ്ച രുദ്രശ്ച … ബിഭ്യതി’ (നാരായണനും രുദ്രനും … ഭയപ്പെടുന്നു) എന്ന വാക്ക് ദർപ്പത്തിന്റെ പാരമ്യമാണ്. വിഷ്ണുവിന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ കാരണം അവർ ദേവന്മാരുടെ ഏഷണിയിൽ കാണുന്നു — ‘ദേവന്മാർ ഏഷണി പറഞ്ഞതുകൊണ്ട്’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു; സ്വന്തം ദോഷം അവർ കാണുന്നില്ല. ‘അശ്വിനാവിവ വാസവം’ (അശ്വിനീദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനോടെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ — രണ്ട് അശ്വിനീദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ സംബോധന ചെയ്യുന്നതുപോലെ. നാല്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഐശ്വര്യം പരിപാലിതം’ (ഐശ്വര്യം പരിപാലിച്ചു) — തങ്ങൾ ഭോഗം മാത്രമല്ല, രാജ്യപാലനവും ചെയ്തു എന്ന് അവർ കരുതുന്നു. നാല്പത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ദേവസാഗരം’ എന്ന രൂപകം — ദേവസേന സാഗരംപോലെ ഇളക്കാൻ കഴിയാത്തതാണ്, എന്നിട്ടും അവർ അതിനെ ഇളക്കിമറിച്ചു. നാല്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘രാക്ഷസേശ്വര’ എന്ന സംബോധന മാല്യവാനോടാണ് — മൂത്തവൻതന്നെ രാജാവ്. മുപ്പത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘രാധേയൻ’, ‘ലോകപാലൻ’ എന്നീ രണ്ടു പേരുകൾ പ്രത്യേകം ചില ദൈത്യന്മാരുടേതാണ്, കർണന്റെയോ ദിക്പാലന്റെയോ അല്ല. മുപ്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘സർവേ’ (എല്ലാവരും) എന്ന പദം നാലുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നു, അസുരന്മാർ സർവഗുണസമ്പന്നരായിരുന്നു എന്ന് ഉറപ്പിക്കാൻ. മുപ്പത്തിയൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ജ്യേഷ്ഠം’ — ഇളയവർ രണ്ടുപേരും മൂത്തവനെ ബഹുമാനിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവന്റെ ഉപദേശം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.
‘അതിനാൽ ഇന്നുതന്നെ നാമെല്ലാവരും ഒരുമിച്ച്, പരസ്പരം കാത്തുകൊണ്ട്, ആരിൽനിന്നാണോ ഈ ദോഷം ഉണ്ടായത് ആ ദേവന്മാരെത്തന്നെ വധിക്കാം.’ ഇങ്ങനെ കൂടിയാലോചിച്ച് ബലവാന്മാരായ നൈരൃതശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാം സർവസൈന്യങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ച്, ജംഭനെയും വൃത്രനെയുംപോലെ ക്രുദ്ധരായി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടു. രാമാ, ഇങ്ങനെ സർവോദ്യമത്തോടെ കൂടിയാലോചിച്ച് മഹാകായരും മഹാബലരുമായ ആ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടു — രഥങ്ങളിലും ആനകളിലും ആനയെപ്പോലെയുള്ള കുതിരകളിലും കഴുതകളിലും കാളകളിലും ഒട്ടകങ്ങളിലും ശിശുമാരങ്ങളിലും സർപ്പങ്ങളിലും മകരങ്ങളിലും ആമകളിലും മത്സ്യങ്ങളിലും ഗരുഡനെപ്പോലെയുള്ള പക്ഷികളിലും സിംഹങ്ങളിലും പുലികളിലും പന്നികളിലും സൃമരങ്ങളിലും ചമരിമാനുകളിലുംകൂടി. ബലഗർവിതരായ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം ലങ്ക വിട്ടുപോയി; ദേവശത്രുക്കളായ അവർ യുദ്ധം ചെയ്യാനായി ദേവലോകത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു. ലങ്കയ്ക്കു വരാനിരിക്കുന്ന വിപര്യയം കണ്ട്, ലങ്കയിൽ വസിച്ചിരുന്ന ഭൂതങ്ങൾ ഭയം മുൻകൂട്ടി കണ്ട് എല്ലാവിധത്തിലും മനസ്സുമടുത്തവരായി. ശ്രേഷ്ഠമായ രഥങ്ങളിൽ വഹിക്കപ്പെട്ട്, നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും രാക്ഷസന്മാർ ഉത്സാഹത്തോടെ വേഗത്തിൽ ദേവലോകത്തേക്കു പോയി; നഗരദേവതകളാകട്ടെ രാക്ഷസന്മാർ പോയ വഴിയിലൂടെത്തന്നെ നഗരം വിട്ടുപോയി. ‘ദേവാനേവ ജിഘാംസാമഃ’ (ദേവന്മാരെത്തന്നെ വധിക്കാം) എന്ന തീരുമാനം ദർപ്പത്തിന്റെ ഫലമാണ് — ദോഷം ഉണ്ടാക്കിയത് ആരെന്ന് അവർ കരുതുന്നുവോ, അവരെത്തന്നെ കൊല്ലാൻ അവർ നിശ്ചയിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിനെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കാനല്ല. ‘ജംഭവൃത്രാദയോ യഥാ’ (ജംഭനെയും വൃത്രനെയുംപോലെ) എന്ന ഉപമ — ജംഭനും വൃത്രനും ഇന്ദ്രനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട അസുരന്മാരാണ്; അതിനാൽ ഈ ഉപമ രാക്ഷസന്മാരുടെ വരാനിരിക്കുന്ന നാശത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വാഹനങ്ങളുടെ നീണ്ട പട്ടിക സേനയുടെ വൈവിധ്യവും ഭയങ്കരതയും കാണിക്കുന്നു — ആനകളും കുതിരകളും സാധാരണമാണ്, എന്നാൽ ശിശുമാരങ്ങളും മകരങ്ങളും ആമകളുംകൂടിയുണ്ട്; ഇവ രാക്ഷസന്മാരുടെ മായാബലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘ശിശുമാരം, സർപ്പം, മുതല, ആമ’ എന്നിങ്ങനെ എണ്ണുന്നു. ‘ലങ്കാലയാനി ഭൂതാനി’ (ലങ്കയിൽ വസിച്ചിരുന്ന ഭൂതങ്ങൾ) എന്നതു ലങ്കയിലെ ഗ്രാമദേവതകളും മറ്റുമാണെന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം; വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശം അവർ മുൻകൂട്ടി അനുഭവിക്കുന്നു. ‘രക്ഷസാമേവ മാർഗേണ ദൈവതാന്യപചക്രമുഃ’ — നഗരദേവതകൾ രാക്ഷസന്മാർ പോയ വഴിയിലൂടെത്തന്നെ ഓടിപ്പോയി; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനത്തിൽ ‘ആ നഗരത്തിലെ ദേവതകൾ … നഗരം വിട്ടുപോയി’ എന്ന്. നാല്പത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഉദ്യോഗം ഘോഷയിത്വാ’ (യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ച്) — യുദ്ധപ്രഖ്യാപനം പരസ്യമായിരുന്നു; എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും വിളിച്ചുകൂട്ടി. നാല്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘മഹാകായാ മഹാബലാഃ’ (മഹാകായരും മഹാബലരും) എന്ന സേനാവർണന സംക്ഷിപ്തമാണ്. അമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ദൈവതശത്രവഃ’ (ദേവശത്രുക്കൾ) എന്ന പദം അവരുടെ സ്വഭാവം ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു. നാല്പത്തിയെട്ടും നാല്പത്തിയൊമ്പതും ശ്ലോകങ്ങളിൽ കരയിലും ജലത്തിലും ആകാശത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന എല്ലാ വാഹനങ്ങളും എണ്ണപ്പെടുന്നു — കഴുതകളും കാളകളും ഒട്ടകങ്ങളും കരയിൽ, ശിശുമാരങ്ങളും മകരങ്ങളും ആമകളും മത്സ്യങ്ങളും ജലത്തിൽ, പക്ഷികൾ ആകാശത്തിൽ; ഇങ്ങനെ രാക്ഷസന്മാർ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും തങ്ങളുടെ സേനയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. അമ്പത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വിമനസ്കാനി’ (മനസ്സുമടുത്തവ) — ലങ്കാവാസികളായ ഭൂതങ്ങളുടെ മനസ്സു വിഷണ്ണമായി; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനത്തിൽ ‘ഉള്ളിൽ ഖിന്നരായി’ എന്ന്.
കാലന്റെ പ്രേരണയാൽ ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും ഭയങ്കരമായ ഉത്പാതങ്ങൾ രാക്ഷസേന്ദ്രന്മാരുടെ നാശത്തിനായി ഉയർന്നുവന്നു. മേഘങ്ങൾ എല്ലുകളും ചൂടുള്ള ചോരയും വർഷിച്ചു; സമുദ്രങ്ങൾ തീരം കടന്നു, പർവതങ്ങൾപോലും ഇളകി. മേഘഗർജനംപോലെയുള്ള ശബ്ദത്തോടെ ഭൂതങ്ങൾ അട്ടഹസിച്ചു; ഭയങ്കരരൂപികളായ കുറുക്കന്മാർ ദാരുണമായി ഓരിയിട്ടു. ഭൂതങ്ങൾ ക്രമമായി വന്നു വീഴുന്നതുപോലെ കാണപ്പെട്ടു; ജ്വാലകൾ ഉതിർക്കുന്ന മുഖങ്ങളോടുകൂടിയ വലിയൊരു കഴുകുകൂട്ടം രാക്ഷസഗണത്തിനു മുകളിൽ കാലനെപ്പോലെ വട്ടമിട്ടു പറന്നു. ചുവന്ന കാലുകളുള്ള പ്രാവുകളും മൈനകളും പേടിച്ചോടിപ്പോയി; കാക്കകൾ അവിടെത്തന്നെ കരഞ്ഞു; പൂച്ചകളും ആന മുതലായ മൃഗങ്ങളും അങ്ങനെതന്നെ. ബലദർപ്പിതരായ രാക്ഷസന്മാർ ആ ഉത്പാതങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, മൃത്യുപാശത്താൽ ബന്ധിതരായി, മുന്നോട്ടുതന്നെ പോയി; പിന്തിരിഞ്ഞില്ല. മാല്യവാനും സുമാലിയും മഹാബലനായ മാലിയും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നികളെപ്പോലെ രാക്ഷസന്മാരുടെ മുന്നിൽ നടന്നു. ദേവന്മാർ ധാതാവിനെ (ബ്രഹ്മാവിനെ) എന്നപോലെ, ആ നിശാചരന്മാരെല്ലാം മാല്യവാൻ എന്ന പർവതംപോലെയുള്ള മാല്യവാനെ ആശ്രയിച്ചു. മഹാമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഗർജിക്കുന്ന, മാലിയുടെ അധീനതയിലുള്ള ആ രാക്ഷസേന്ദ്രസേന വിജയം ആഗ്രഹിച്ച് ദേവലോകത്തേക്കു പോയി. പ്രഭുവായ നാരായണൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ ആ ഉദ്യമത്തെക്കുറിച്ച് ദേവദൂതനിൽനിന്നു കേട്ട് അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിനു മനസ്സുവെച്ചു. ഉത്പാതങ്ങളുടെ വർണന രാമായണത്തിൽ വിനാശത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പിനുള്ള പാരമ്പര്യശൈലിയാണ് — ആകാശത്തുനിന്നുള്ള ചോരയുടെയും എല്ലുകളുടെയും വർഷം, സമുദ്രത്തിന്റെ മര്യാദാലംഘനം, പർവതങ്ങളുടെ കമ്പനം, കുറുക്കന്മാരുടെ ഓരിയിടൽ, കഴുകന്മാരുടെ വട്ടമിടൽ. ‘കാലാജ്ഞപ്താഃ’ (കാലന്റെ ആജ്ഞയാൽ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഈ ഉത്പാതങ്ങൾ കാലന്റെ പ്രേരണയാൽത്തന്നെ ഉണ്ടായതാണെന്നു വ്യക്തമാകുന്നു; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘കാലന്റെ പ്രേരണയാൽ’ എന്ന്. ‘മൃത്യുപാശാവപാശിതാഃ’ — അവർ മൃത്യുപാശത്താൽ ബന്ധിതരാണ്; അതിനാൽ കണ്ടിട്ടും പിന്തിരിയുന്നില്ല; രാക്ഷസന്മാരുടെ ഈ ദർപ്പംതന്നെയാണ് അവരുടെ നാശത്തിനു കാരണം. ‘മാല്യവന്തമിവാചലം’ ഒരു യമകമാണ് — മാല്യവാൻ എന്ന രാക്ഷസനും മാല്യവാൻ എന്ന പർവതവും. സേന മാലിയുടെ അധീനതയിലാണ് — അതായത് മാലിയാണ് സേനാപതി. അമ്പത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വേലാം സമുദ്രാശ്ചോത്ക്രാന്താഃ’ (സമുദ്രങ്ങൾ തീരം കടന്നു) — രാക്ഷസന്മാർ ധർമമര്യാദ ലംഘിച്ചതുപോലെ സമുദ്രം മര്യാദ ലംഘിക്കുന്നു; ഉത്പാതവും അവരുടെ കർമത്തിന്റെ പ്രതിബിംബമാണ്. അമ്പത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ശിവാഃ’ പെൺകുറുക്കന്മാരാണ്; അവയുടെ ഓരിയിടൽ മൃത്യുവിന്റെ സൂചനയാണെന്നു ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. അമ്പത്തിയാറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പ്രജ്വാലോദ്ഗാരിഭിർമുഖൈഃ’ (ജ്വാലകൾ ഉതിർക്കുന്ന മുഖങ്ങളോടെ) — കഴുകന്മാരുടെ മുഖങ്ങളിൽനിന്നു ജ്വാലകൾ പുറപ്പെടുന്നു; ഇതൊരു അലൗകികമായ ഉത്പാതമാണ്. അമ്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ പ്രാവുകളും മൈനകളും ലങ്ക വിട്ട് ഓടിപ്പോകുന്നു; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘ലങ്ക വിട്ട് ഓടിപ്പോയി’ എന്നു പറയുന്നു. അമ്പത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വിഡാലാ വൈ ദ്വിപാദയഃ’ എന്നതിനെ ‘പൂച്ചകളും അവിടെത്തന്നെ മുരണ്ടുതുടങ്ങി; ആന മുതലായ മൃഗങ്ങൾ ആർത്തനാദം മുഴക്കി’ എന്ന് ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു. അറുപത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ സേനയുടെ ‘മഹാഭ്രഘനനാദിതം’ (മഹാമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഗർജിക്കുന്ന) എന്ന വിശേഷണം അതിന്റെ കോലാഹലത്തെ മേഘഗർജനത്തോടു തുലനം ചെയ്യുന്നു. അമ്പത്തിയൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ മൂന്നു സഹോദരന്മാരും സേനയുടെ മുന്നിലാണ് — ‘പുരസ്സരാഃ’ (മുന്നിൽ നടക്കുന്നവർ) — അതിനാൽ നാശവും ആദ്യം അവർക്കുതന്നെ.
ആയുധങ്ങളും ആവനാഴികളും സജ്ജമാക്കിയ അദ്ദേഹം വൈനതേയന്റെ (ഗരുഡന്റെ) മുകളിൽ ഇരുന്നു; ആയിരം സൂര്യന്മാർക്കു തുല്യമായ കാന്തിയുള്ള ദിവ്യകവചം ധരിച്ച്, ശരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നിർമലമായ രണ്ട് ആവനാഴികൾ കെട്ടി, നിർമലമായ അരഞ്ഞാണവും വാളും ധരിച്ച്, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, ശാർങ്ഗം, ഖഡ്ഗം എന്നീ ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ട്, താമരക്കണ്ണനായ ആ പ്രഭു പർവതംപോലെയുള്ള സുപർണനായ വൈനതേയന്റെ പുറത്തേറി രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശത്തിനായി അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു. സുപർണന്റെ പുറത്തിരിക്കുന്ന, മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്ത ശ്യാമവർണനായ ഹരി, സ്വർണപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലെ മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘംപോലെ ശോഭിച്ചു. സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷിമാരും മഹാസർപ്പങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ചക്രവും വാളും ശാർങ്ഗവും ശംഖവും കൈയിലേന്തിയ, അസുരസൈന്യത്തിന്റെ ശത്രുവായ അദ്ദേഹം അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. സുപർണന്റെ ചിറകടിക്കാറ്റിൽ ചിറകുകൾ ഉലഞ്ഞ്, പതാകകൾ ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞ്, ശസ്ത്രങ്ങൾ ചിതറിയ ആ രാക്ഷസരാജസൈന്യം, പാറകൾ ഇളകുന്ന നീലപർവതശിഖരംപോലെ ഇളകിയാടി. അപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിനു നിശാചരന്മാർ ചോരയും മാംസവും പുരണ്ട, യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിക്കു തുല്യമായ രൂപമുള്ള, മൂർച്ചയേറിയ ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങളുമായി മാധവനെ വളഞ്ഞ് പ്രഹരിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ ആയുധസജ്ജത വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കപ്പെടുന്നു — കവചം, രണ്ട് ആവനാഴികൾ, വാൾ, ശാർങ്ഗം എന്ന വില്ല്, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ; ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഞ്ച് ആയുധങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്. ‘സതഡിത്തോയദോ യഥാ’ (മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘംപോലെ) എന്ന ഉപമ — ശ്യാമവർണനായ വിഷ്ണു മേഘം, മഞ്ഞപ്പട്ട് മിന്നൽ, സ്വർണമയനായ ഗരുഡൻ മേരുശിഖരം. അവസാനത്തെ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തങ്ങളിലാണ്; അവ യുദ്ധാരംഭത്തിന്റെ വേഗം കാണിക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ ചിറകടിക്കാറ്റിൽത്തന്നെ രാക്ഷസസേന വിറയ്ക്കുന്നു — യുദ്ധത്തിനു മുമ്പുതന്നെ അവന്റെ ബലം. ‘ചലോപലം നീലമിവാചലാഗ്രം’ — സേന പാറകൾ ഇളകുന്ന നീലപർവതശിഖരംപോലെ; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം ‘തന്റെ പാറകളെ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട്’ എന്നു പറയുന്നു. സർഗാന്ത്യത്തിൽ രാക്ഷസന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ വളയുന്നു; യുദ്ധത്തിന്റെ വിസ്താരം അടുത്ത സർഗത്തിലാണ്. ‘മാധവൻ’ എന്നതു വിഷ്ണുവിന്റെ പേരാണ് — ‘മാ’യുടെ (ലക്ഷ്മിയുടെ) ധവൻ (ഭർത്താവ്). അറുപത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ദേവദൂതാദുപശ്രുത്യ’ (ദേവദൂതനിൽനിന്നു കേട്ട്) — ദൂതനിൽനിന്നു വാർത്ത കേട്ടയുടൻ വിഷ്ണു സജ്ജനാകുന്നു, താമസിക്കുന്നില്ല. അറുപത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘സഹസ്രാർകസമദ്യുതി’ (ആയിരം സൂര്യന്മാർക്കു തുല്യമായ കാന്തിയുള്ള) എന്നതു കവചത്തിന്റെ ദീപ്തിയാണ്; അറുപത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘കമലേക്ഷണഃ’ (താമരക്കണ്ണൻ) യുദ്ധസജ്ജതയിലും വിഷ്ണുവിന്റെ സൗമ്യരൂപം കാണിക്കുന്നു. അറുപത്തിയാറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘തൂർണതരം’ (അതിവേഗം) എന്ന താരതമ്യപദം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേഗത്തിന്റെ ആധിക്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അറുപത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ദേവന്മാർ പാടുന്നു — യുദ്ധംപോലും ഒരു ഉത്സവംപോലെ. എഴുപതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘യുഗാന്തവൈശ്വാനരതുല്യവിഗ്രഹൈഃ’ (യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിക്കു തുല്യമായ രൂപമുള്ള) — രാക്ഷസന്മാരുടെ ആയുധങ്ങൾ പ്രളയാഗ്നിപോലെയാണ്. അറുപത്തിയൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഭ്രമത്പതാകം’ (പതാകകൾ ചുറ്റിത്തിരിയുന്ന) — കൊടികൾ കാറ്റിൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നു; സേനയുടെ വ്യാകുലതയുടെ അടയാളം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षष्ठः सर्गः॥ ६॥