॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 64-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വാനരന്മാരുടെ കിഷ്കിന്ധാഗമനവും സീതാദർശനത്തിന്റെ അറിയിപ്പും

ദധിമുഖന്റെ ക്ഷമായാചനയും സുഗ്രീവസന്ദേശവും, അംഗദന്റെ വിനയം, വാനരന്മാരുടെ കുതിപ്പ്, സുഗ്രീവൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നത്, കിലുകിലാരവം, ഹനുമാന്റെ പ്രണാമവും സീതാവൃത്താന്തത്തിന്റെ അറിയിപ്പും

സുഗ്രീവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഹർഷിതനായ ദധിമുഖൻ എന്ന കപി രാഘവനെയും ലക്ഷ്മണനെയും സുഗ്രീവനെയും വന്ദിച്ചു. സുഗ്രീവനെയും മഹാബലരായ രാഘവന്മാരെയും നമിച്ച് അവൻ ശൂരന്മാരായ വാനരന്മാരോടൊപ്പം ആകാശത്തിലേക്കു കുതിച്ചു. മുമ്പു വന്നതുപോലെതന്നെ അവൻ തിടുക്കത്തിൽ പോയി; ആകാശത്തുനിന്നു നിലത്തിറങ്ങി ആ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മധുവനത്തിൽ കടന്ന അവൻ, മദമിറങ്ങി ശാന്തരായിക്കഴിഞ്ഞ, മധുനീർ മൂത്രമായി ഒഴിക്കുന്ന എല്ലാ വാനരയൂഥപന്മാരെയും കണ്ടു — അതായത് അവരുടെ മദം ഇറങ്ങിയിരുന്നു. ആ വീരൻ അവരുടെ അടുക്കൽ ചെന്ന് കൈകൂപ്പി, ആഹ്ലാദത്തോടെ അംഗദനോടു മൃദുവായ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — സൗമ്യാ, ഈ കാവൽക്കാർ അറിവില്ലായ്മകൊണ്ടും ക്രോധംകൊണ്ടും നിങ്ങളെ തടഞ്ഞതിൽ നീരസം വിചാരിക്കരുത്. മഹാബലാ, നിങ്ങൾ ദൂരെനിന്നു ക്ഷീണിച്ചെത്തിയവരാണ്; നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം മധു ഭക്ഷിച്ചുകൊള്ളുക; നീ യുവരാജാവാണ്, ഈ വനത്തിന്റെ ഉടമയും. ദധിമുഖന്റെ മാറ്റം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — മുമ്പു ശിക്ഷ ആഗ്രഹിച്ചു പോയവൻ ഇന്നു കൈകൂപ്പി ക്ഷമ യാചിക്കുന്നു. ഇതു രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയുടെയും ദധിമുഖന്റെ വിനയത്തിന്റെയും ഫലമാണ്. അവൻ അംഗദനെ ‘സൗമ്യ’, ‘മഹാബല’, ‘യുവരാജ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു — ഇതിലൂടെ അവന്റെ അധികാരം അംഗീകരിക്കുന്നു; വനം ‘നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം’ എന്നും പറയുന്നു. വാനരന്മാരുടെ മദമിറക്കവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — മദം ഇറങ്ങി; അതിനാൽ ഇനി അവർ വിവേകത്തോടെ പെരുമാറും. ‘മധുനീർ മൂത്രമായി ഒഴിക്കുന്നവർ’ എന്ന വർണന സ്വാഭാവികമാണ് — അമിതപാനത്തിന്റെ പരിണാമം. രാജാജ്ഞ വേഗം പാലിക്കാനായി ദധിമുഖന്റെ യാത്രയും മുമ്പത്തേതുപോലെ വേഗമുള്ളതാണ്. ഈ ഭാഗത്തെ ഏഴാം ശ്ലോകം ‘ശ്രാന്തോ ദൂരാദനുപ്രാപ്തോ…’ (ദൂരെനിന്നു ക്ഷീണിച്ചെത്തിയവൻ) എന്ന പൂർവാർധത്തോടെ വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ദധിമുഖൻ ‘അറിവില്ലായ്മ’, ‘ക്രോധം’ എന്നീ രണ്ടു കാരണങ്ങൾ പറയുന്നു — വാനരന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധി കാവൽക്കാർ അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല; അതിനാൽ അവർ ക്രുദ്ധരായി. ഇങ്ങനെ അവൻ തന്റെ ഭൃത്യരെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു, അപരാധം ലഘൂകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് ഇപ്പോൾ വനം അംഗദന്റേതുതന്നെയാണെന്ന് അവൻ അംഗീകരിക്കുന്നു.

മൗഢ്യംകൊണ്ടു മുമ്പു ഞാൻ കാണിച്ച രോഷം ഭവാൻ ക്ഷമിക്കേണ്ടതാണ്. ഹരിസത്തമാ, മുമ്പു നിന്റെ പിതാവായ ബാലി വാനരഗണങ്ങളുടെ അധിപനായിരുന്നതുപോലെ നീയും, സുഗ്രീവനും; ഞങ്ങൾക്കു മറ്റൊരു സ്വാമിയില്ല. പാപമറ്റവനേ, ഞാൻ ചെന്ന് നിന്റെ പിതൃവ്യനായ സുഗ്രീവനോട് ഈ വനചാരികളെല്ലാം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്ന വിവരം പറഞ്ഞു. നിങ്ങളുടെ വരവിനെക്കുറിച്ചു കേട്ട് ഈ വനചാരികളോടൊപ്പം അവൻ അത്യധികം ഹർഷിച്ചു; വനം കയ്യേറപ്പെട്ടുവെന്നു കേട്ടിട്ടും രുഷ്ടനായില്ല. നിന്റെ പിതൃവ്യനും വാനരേശ്വരനുമായ സുഗ്രീവൻ ഹർഷിതനായി, ‘അവരെയെല്ലാം വേഗം അയയ്ക്കുക’ എന്ന് എന്നോടു പറഞ്ഞു. ദധിമുഖൻ ഇവിടെ ബാലിയെയും സുഗ്രീവനെയും ഒരുപോലെ കാണുന്നു — ഇരുവരും അവന്റെ സ്വാമിമാരാണ്; അംഗദൻ അവരുടെ ഉത്തരാധികാരിയും. ഇതിലൂടെ വാനരരാജ്യത്തിൽ അംഗദന്റെ സ്ഥാനം വ്യക്തമാകുന്നു. മുമ്പു കാണിച്ച രോഷം ‘മൗഢ്യംകൊണ്ട്’ എന്ന് അവൻ പറയുന്നു; അംഗദന്റെ ദോഷമായല്ല. സുഗ്രീവന്റെ സന്ദേശം മൂന്നുവിധമാണ് — അത്യാഹ്ലാദം, രോഷമില്ലായ്മ, വേഗം വരാനുള്ള ആജ്ഞ. ‘ഞാൻ ചെന്നു പറഞ്ഞു’ എന്ന വാക്കിലൂടെ ദധിമുഖൻ താൻ വിവരമറിയിച്ച കാര്യവും സമ്മതിക്കുന്നു, മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല. ഇതു സത്യവാനായ സേവകന്റെ ഗുണമാണ്. ‘ഹരിസത്തമാ, മറ്റൊരു സ്വാമിയില്ല’ എന്ന വാക്യത്തിലൂടെ അവൻ തന്റെ നിഷ്ഠ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു — രാജവംശമല്ലാതെ മറ്റാരും അവന്റെ പ്രഭുവല്ല.

ദധിമുഖന്റെ ഈ മൃദുവായ വാക്കു കേട്ട്, വാക്കിൽ നിപുണനും ഹരിശ്രേഷ്ഠനുമായ അംഗദൻ അവരോടു പറഞ്ഞു — വാനരയൂഥപന്മാരേ, ഈ വൃത്താന്തം രാമൻ കേട്ടിട്ടുണ്ടെന്നു ഞാൻ ശങ്കിക്കുന്നു; കാരണം ഇവൻ ഹർഷത്തോടെയാണ് ഇതു പറയുന്നത്; അതുകൊണ്ടാണ് എനിക്കതു മനസ്സിലാകുന്നത്. ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്നവരേ, കാര്യം സാധിച്ചിരിക്കെ ഇവിടെ തങ്ങുന്നതു നമുക്ക് ഉചിതമല്ല. പരാക്രമികളായ വനചാരികൾ ഇഷ്ടംപോലെ മധു കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞു; ഇനി എന്താണു ബാക്കി? സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരൻ എവിടെയോ, അവിടേക്കു പോകുകതന്നെ. വാനരശ്രേഷ്ഠരേ, നിങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന് എന്നോട് എന്തു പറയുന്നുവോ, അതുപോലെ കർത്തവ്യം ഞാൻ ചെയ്യാം; ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിധേയനാണ്. ഞാൻ യുവരാജാവാണെങ്കിലും നിങ്ങളോട് ആജ്ഞാപിക്കാൻ എനിക്ക് അധികാരമില്ല; കർമം സാധിച്ചവരാണു നിങ്ങൾ; നിങ്ങളെ ബലമായി ഭരിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല. ഇങ്ങനെ പറയുന്ന അംഗദന്റെ ഉത്തമമായ വാക്കു കേട്ട്, ഹർഷിതമനസ്കരായ വനവാസികൾ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — രാജാവേ, വാനരശ്രേഷ്ഠാ, പ്രഭുവായിരിക്കെ ആരാണ് ഇങ്ങനെ പറയുക? ഐശ്വര്യമദത്താൽ മത്തരായ എല്ലാവരും ‘ഞാൻ’ എന്നാണു കരുതുക. ഈ വാക്കു നിനക്കുമാത്രമേ യോജിക്കൂ, മറ്റാർക്കുമല്ല; നിന്റെ വിനയം ഭാവിയിലെ ശുഭത്തിനുള്ള നിന്റെ യോഗ്യത വിളിച്ചറിയിക്കുന്നു. വാനരവീരന്മാരുടെ അക്ഷയനായ അധിപനായ സുഗ്രീവൻ എവിടെയോ, അവിടേക്കു പോകാൻ ഞങ്ങളും ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്നു. ഹരിശ്രേഷ്ഠാ, നീ പറയാതെ വാനരന്മാർക്ക് എവിടേക്കും ഒരടിപോലും വയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല — ഇതു ഞങ്ങൾ നിന്നോടു സത്യമായി പറയുന്നു. അംഗദന്റെ വിനയം ഇവിടെ പരമമാണ് — മദമിറങ്ങിയശേഷം തന്റെ ദോഷം മനസ്സിലാക്കി അവൻ അധികാരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. വാനരന്മാരും അവന്റെ വിനയത്താൽ അവന്റെ ഭാവിരാജത്വം അംഗീകരിക്കുന്നു. ‘സന്നതി’ എന്ന പദം വിനയത്തെ കുറിക്കുന്നു; അതുതന്നെയാണു ഭാവിശുഭത്തിന്റെ ലക്ഷണം എന്ന് അവർ കരുതുന്നു. പരസ്പരബഹുമാനത്തിന്റെ ഈ ദൃശ്യം കഴിഞ്ഞ രണ്ടു സർഗങ്ങളിലെ കലഹത്തിനു വിപരീതമാണ്. ഇവിടെ പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിന്റെ പൂർവാർധം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. അംഗദന്റെ വാക്കിൽ മൂന്ന് അംശങ്ങളുണ്ട് — ആദ്യം ‘രാമൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്’ എന്ന ശങ്ക, പിന്നെ ‘ഇവിടെ തങ്ങുന്നത് ഉചിതമല്ല’ എന്ന നിശ്ചയം, ഒടുവിൽ ‘ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിധേയൻ’ എന്ന വിനയം. ദധിമുഖന്റെ മുഖത്തെ ഹർഷത്തിൽനിന്നുതന്നെ അവൻ അനുമാനിക്കുന്നു — വാനരന്മാരുടെ മദത്തിൽനിന്നു സുഗ്രീവൻ അനുമാനിച്ചതുപോലെ. അനുമാനത്തിന്റെ സമാനമായ രീതി രണ്ടിടത്തും കാണാം. അംഗദൻ വാനരന്മാരെ ‘കർമം സാധിച്ചവർ’ എന്നു ബഹുമാനിക്കുന്നു — അവരും അവന്റെ സഹായികളാണ്, വെറും ഭൃത്യരല്ല. മുമ്പു പ്രായോപവേശസമയത്ത് അംഗദൻ രാജഭയത്താൽ ദുഃഖിതനായിരുന്നു; ഇന്നു വാനരന്മാരുടെ സ്നേഹം നേടി അവൻ നിശ്ചിന്തനാണ്. ‘ഇതു ഞങ്ങൾ നിന്നോടു സത്യമായി പറയുന്നു’ എന്ന വാനരന്മാരുടെ വാക്ക് അവരുടെ നിഷ്ഠയ്ക്കു തെളിവാണ്. വാനരന്മാരുടെ മറുപടി അവരുടെ സ്വതന്ത്രമായ തീരുമാനമല്ല, അംഗദന്റെ ആജ്ഞയ്ക്കുള്ള കാത്തിരിപ്പാണു കാണിക്കുന്നത്.

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അംഗദൻ ‘നന്ന്, നമുക്കു പോകാം’ എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹാബലർ ആകാശത്തിലേക്കു കുതിച്ചു. കുതിച്ചുയരുന്ന അംഗദനെ പിന്തുടർന്ന് ആ വാനരയൂഥപന്മാരെല്ലാവരും, യന്ത്രത്തിൽനിന്നു തെറിപ്പിച്ച കല്ലുകൾപോലെ, ആകാശത്തെ ഇടമില്ലാത്തതാക്കി കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദനെയും ഹനുമാൻ എന്ന വാനരനെയും മുന്നിൽ നിർത്തി, വേഗമേറിയ ആ വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിലേക്കുയർന്ന്, കാറ്റിനാൽ തള്ളപ്പെടുന്ന മേഘങ്ങൾപോലെ, മഹാനാദം മുഴക്കിക്കൊണ്ടു നീങ്ങി. അംഗദൻ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ വാനരേശ്വരനായ സുഗ്രീവൻ ശോകതപ്തനും താമരക്കണ്ണനുമായ രാമനോടു പറഞ്ഞു — ആശ്വസിക്കുക, നിനക്കു മംഗളം; ദേവിയെ കണ്ടിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല. ‘യന്ത്രത്തിൽനിന്നു തെറിപ്പിച്ച കല്ലുകൾ’ എന്ന ഉപമ — കവണയിൽനിന്നു തെറിപ്പിച്ച കല്ലുകൾപോലെ എന്നു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം — വാനരന്മാരുടെ വേഗവും ദിശാനിശ്ചയവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മേഘങ്ങളുടെ ഉപമ അവരുടെ നാദം വർണിക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘അംഗദൻ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ’ എന്ന വാക്യത്തിൽ അടുത്തുവരുന്നതാണ്, നേരിട്ട് എത്തിച്ചേർന്നതല്ല — അവർ ഇപ്പോഴും ആകാശത്താണ്. തന്റെ അനുമാനത്തിൽ ദൃഢനായതിനാൽ, അവർ എത്തുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ സുഗ്രീവൻ രാമനെ സാന്ത്വനപ്പെടുത്തുന്നു. ‘നിനക്കു മംഗളം’ എന്ന ആശീർവാദവും രാമന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർഗമധ്യത്തിൽ കവി ദൃശ്യം മധുവനത്തിൽനിന്നു കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു മാറ്റുന്നു — വാനരന്മാർ ആകാശത്ത്, സുഗ്രീവനും രാമനും നിലത്തു കാത്തിരിക്കുന്നു. ഈ ക്രമം നാടകീയമാണ്. ‘ദേവിയെ കണ്ടിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല’ എന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാക്കു ചുരുക്കമെങ്കിലും നിശ്ചിതമാണ്.

നിശ്ചയിച്ച സമയം കഴിഞ്ഞവർക്ക് ഇവിടേക്കു വരാൻ കഴിയില്ല; ശുഭദർശനാ, അംഗദന്റെ അത്യാഹ്ലാദത്തിൽനിന്നും ഞാൻ ഇതറിയുന്നു. കാര്യം പരാജയപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ ചാടുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാബാഹുവുമായ യുവരാജാവ് അംഗദൻ എന്റെ അടുക്കൽ വരില്ലായിരുന്നു. കാര്യം സാധിക്കാത്തവർ ഇങ്ങനെയൊരു തുടക്കം കുറിച്ചാലും, അവൻ ദീനമുഖനും പരിഭ്രമിച്ചു കലങ്ങിയ മനസ്സുള്ളവനുമായിരിക്കും. പൂർവികർ സംരക്ഷിച്ചുപോന്ന, പിതൃപിതാമഹന്മാരിൽനിന്നു ലഭിച്ച എന്റെ മധുവനം ജനകപുത്രിയെ കാണാതെ അവൻ നശിപ്പിക്കില്ല. സുവ്രതനായ രാമാ, കൗസല്യ നല്ല സന്താനമുള്ളവളാണ്; ആശ്വസിക്കുക; ദേവിയെ കണ്ടിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല; മറ്റാരുമല്ല, ഹനുമാൻതന്നെ. ഈ കർമം സാധിക്കാൻ ഹനുമാനല്ലാതെ മറ്റൊരു കാരണമില്ല; ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, സിദ്ധിയും ബുദ്ധിയും ഉദ്യമവും ശൗര്യവും ശാസ്ത്രജ്ഞാനവും ഹനുമാനിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. ജാംബവാൻ നേതാവും വാനരേശ്വരനായ അംഗദനും ഹനുമാൻ അധിഷ്ഠാതാവുമായിരിക്കുന്നിടത്തു ഫലം മറിച്ചാവില്ല. അമിതപരാക്രമിയേ, ഇപ്പോൾ ചിന്താകുലനാകരുത്. ദർപ്പംകൊണ്ടു തലയുയർത്തിയ വനവാസികൾ ഒത്തുകൂടിയിരിക്കുമ്പോൾ — കാര്യം സാധിക്കാത്തവരുടെ തുടക്കം ഇങ്ങനെയാവില്ല; വനഭംഗത്താലും മധുഭക്ഷണത്താലും ഞാൻ ഇതറിയുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ ആകാശത്ത് അടുത്തെത്തിയ കിലുകിലാരവം കേട്ടു — ഹനുമാന്റെ കർമത്തിൽ അഭിമാനംകൊണ്ട്, കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് അടുത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, ഗർജിക്കുന്ന വനവാസികളുടേത്, കാര്യസിദ്ധി വിളിച്ചുപറയുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ സുഗ്രീവൻ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ യുക്തി രാമനോടു നേരിട്ടു വീണ്ടും പറയുന്നു — അവിടെ ലക്ഷ്മണനോട്, ഇവിടെ രാമനോട്. ‘കൗസല്യ നല്ല സന്താനമുള്ളവൾ’ എന്ന വാക്കു രാമന്റെ മാതാവിനെ പ്രശംസിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെയൊരു പുത്രനുള്ളവൾ. ‘നിശ്ചയിച്ച സമയം കഴിഞ്ഞവർ’ എന്ന പദംകൊണ്ട്, കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ സുഗ്രീവൻ വാനരന്മാർക്കു നൽകിയ ഒരു മാസത്തെ കാലാവധി ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു. കാര്യം സാധിക്കാതെ കാലാവധി ലംഘിച്ചു വന്നവർ ശിക്ഷാർഹരാണെന്ന് അവർക്കറിയാമായിരുന്നു; അതിനാൽ അവരുടെ വരവുതന്നെ സിദ്ധിക്കു തെളിവാണ്. കിലുകിലാരവം വാനരന്മാരുടെ ഹർഷനാദമാണ് — വാക്കിനു മുമ്പുതന്നെ അതു വാർത്ത അറിയിക്കുന്നു. അച്ചടിയിൽ ഈ ഭാഗത്തു മൂന്ന് അർധശ്ലോകങ്ങൾ വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ് — 28-ന്റെ ഉത്തരാർധം ‘അംഗദസ്യ പ്രഹർഷാച്ച…’ (അംഗദന്റെ അത്യാഹ്ലാദത്തിൽനിന്നും…), 36-ന്റെ പൂർവാർധം ‘യദാ ഹി ദർപിതോദഗ്രാഃ…’ (ദർപ്പംകൊണ്ടു തലയുയർത്തിയവർ…), 37-ന്റെ പൂർവാർധം ‘വനഭംഗേന ജാനാമി…’ (വനഭംഗത്താൽ ഞാനറിയുന്നു…); അവ സുഗ്രീവന്റെ യുക്തിയെ ദൃഢമാക്കുന്നു. സുഗ്രീവൻ നാലു ലക്ഷണങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — കാലാവധിലംഘനം, അംഗദന്റെ അത്യാഹ്ലാദം, മധുവനഭംഗം, വാനരന്മാരുടെ ദർപ്പം. ഓരോ ലക്ഷണവും വെവ്വേറെയായാലും മതി; എല്ലാം ചേരുമ്പോൾ നിശ്ചയം ജനിപ്പിക്കുന്നു. ‘പരിഭ്രമിച്ചു കലങ്ങിയ മനസ്സുള്ളവൻ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ പരാജയപ്പെട്ട ദൂതന്റെ അവസ്ഥ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു — അംഗദൻ അങ്ങനെയല്ല. രാമൻ ഇവിടെ മൗനിയാണ്, കേൾക്കുകമാത്രം ചെയ്യുന്നു — അവന്റെ ചിന്ത സുഗ്രീവന്റെ വാക്കുകളാൽത്തന്നെ ശമിക്കുന്നു. ‘അമിതപരാക്രമിയേ’ എന്ന സംബോധന രാമന്റെ പരാക്രമത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — സീതയെ കണ്ടെത്തിയതോടെ ഇനി അവന്റെ പരാക്രമത്തിനുള്ള അവസരമാണ്. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ സ്ഥാനത്ത് ‘ന മേ മധുവനം ഹന്യാദദൃഷ്ടഃ പ്ലവഗേശ്വരഃ’ (കാര്യം കാണാതെ വാനരേശ്വരൻ എന്റെ മധുവനം നശിപ്പിക്കില്ല) എന്നാണു പാഠം; അച്ചടിയിലാകട്ടെ ‘അദൃഷ്ട്വാ ജനകാത്മജാം’ (ജനകപുത്രിയെ കാണാതെ) എന്നും — അർഥം ഒന്നുതന്നെ. ‘നദതാം’ (ഗർജിക്കുന്ന) എന്നത് അച്ചടിയിലെ പാഠം; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘നർദതാം’. രാമനോടുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ആദ്യത്തെ നേരിട്ടുള്ള ആശ്വാസവചനമാണ് ഈ പ്രസംഗം; കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അവൻ ലക്ഷ്മണനോടാണു പറഞ്ഞത്.

പിന്നെ കപികളുടെ ആ നാദം കേട്ട് കപിസത്തമനായ സുഗ്രീവൻ വാൽ നീട്ടി ഉയർത്തി, ഹർഷിതമനസ്കനായി. രാമനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ വാനരന്മാരും അംഗദനെയും ഹനുമാൻ എന്ന വാനരനെയും മുന്നിൽ നിർത്തി വന്നെത്തി. അംഗദൻ മുതലായ ആ വീരന്മാർ അത്യാഹ്ലാദത്തോടെ, ആനന്ദഭരിതരായി, വാനരരാജാവിന്റെയും രാഘവന്റെയും അടുക്കൽ വന്നിറങ്ങി. മഹാബാഹുവായ ഹനുമാൻ ശിരസ്സുകൊണ്ടു നമിച്ച്, ‘ദേവി നിയമനിഷ്ഠയോടെയും പോറലേൽക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നു’ എന്നു രാഘവനെ അറിയിച്ചു. ‘ദേവിയെ കണ്ടു’ എന്ന അമൃതുപോലുള്ള വാക്കു ഹനുമാന്റെ വായിൽനിന്നു കേട്ട് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാമൻ ഹർഷം പ്രാപിച്ചു. പവനപുത്രനിൽ ഉറച്ച വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്ന, ഇപ്പോൾ പ്രീതനായ സുഗ്രീവനെ, സന്തുഷ്ടനായ ലക്ഷ്മണൻ ഏറെ ബഹുമാനത്തോടെ നോക്കി. ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്ന രാഘവനും പരമമായ പ്രീതിയോടെ, വലിയ ബഹുമാനത്തോടെ ഹനുമാനെ നോക്കി. ഹനുമാന്റെ അറിയിപ്പിലെ ആദ്യപദം — ‘നിയമനിഷ്ഠ, പോറലേൽക്കാത്തവൾ’ — സീതയുടെ പാതിവ്രത്യവും ശാരീരികക്ഷേമവും ഒരുമിച്ചു പറയുന്നു; ഇതുതന്നെയായിരിക്കും രാമന്റെ ആദ്യചോദ്യം. അവൻ ആദ്യം നമസ്കരിക്കുന്നു, പിന്നെ പറയുന്നു — ഇതു ദൂതന്റെ വിനയമാണ്. സുഗ്രീവൻ വാലുയർത്തുന്നതു വാനരസ്വഭാവത്തിലെ ഹർഷചിഹ്നമാണ്, രാജാവിന്റേതും. ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവനെ ബഹുമാനത്തോടെ നോക്കുന്നു, കാരണം അവന്റെ അനുമാനം സത്യമായി; രാമൻ ഹനുമാനെ, കാരണം കാര്യം സാധിച്ചത് അവനാണ്. ഇങ്ങനെ ഓരോരുത്തർക്കും യോഗ്യമായ ബഹുമാനം കവി പകുത്തുനൽകുന്നു. ഈ സർഗത്തിലെ നാൽപ്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ് — രാമന്റെ ഹർഷത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള വർണന. ‘വാൽ നീട്ടി ഉയർത്തി’ എന്ന വർണനയ്ക്ക്, തന്റെ വാൽ നീളത്തിലും ഉയരത്തിലും ആക്കി എന്നു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം അർഥം നൽകുന്നു. വാനരന്മാർ ആകാശത്തുനിന്നിറങ്ങി ആദ്യം രാജാവിന്റെയും രാമന്റെയും അടുക്കലാണ് ഇറങ്ങുന്നത് — ഇതു ദൂതന്മാരുടെ ധർമമാണ്. ഈ സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ രാമൻ നോക്കുകമാത്രം ചെയ്യുന്നു, സംസാരിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ അടുത്ത സർഗത്തിൽ ആരംഭിക്കും. നാൽപ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധം ഇരുപത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിന്റെ പൂർവാർധത്തോട് അക്ഷരംപ്രതി സമാനമാണ്. ലക്ഷ്മണന്റെ പ്രീതി സുഗ്രീവനോട്, രാമന്റെ ബഹുമാനം ഹനുമാനോട് — ഇങ്ങനെ ഇരുവരുടെയും കൃതജ്ഞതയോടെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुःषष्टितमः सर्गः॥ ६४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക