സർഗ്ഗം
ദധിമുഖന്റെ അറിയിപ്പും സുഗ്രീവന്റെ അനുമാനവും
സുഗ്രീവന്റെ അഭയദാനം, മധുവനനാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദധിമുഖന്റെ അറിയിപ്പ്, ലക്ഷ്മണന്റെ ചോദ്യം, സുഗ്രീവൻ സീതാദർശനം അനുമാനിക്കുന്നത്, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ഹർഷം, ദധിമുഖനോടുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞ
തല നിലത്തുമുട്ടി വീണുകിടക്കുന്ന വാനരനായ ദധിമുഖനെ കണ്ടമാത്രയിൽ വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ ഉദ്വിഗ്നഹൃദയനായി ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ; നീ എന്തിന് എന്റെ കാൽക്കൽ വീണിരിക്കുന്നു? ഞാൻ നിനക്ക് അഭയം നൽകുന്നു; സത്യംതന്നെ പറയുക. എന്തു പരിഭ്രമത്താലാണു നീ വന്നത്? ഹിതകരമായി പറയേണ്ടത് എന്തോ, അതു മുഴുവനും പറയുക. മധുവനത്തിൽ സുഖംതന്നെയല്ലേ? വാനരാ, ഇതു കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മഹാത്മാവായ ആ സുഗ്രീവൻ ഇങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചപ്പോൾ മഹാപ്രാജ്ഞനായ ദധിമുഖൻ എഴുന്നേറ്റു പറഞ്ഞു. സുഗ്രീവന്റെ ആദ്യഭാവം ഉദ്വേഗമാണ് — വൃദ്ധനായ മാതുലൻ ഇങ്ങനെ കാൽക്കൽ വീഴുന്നത് അസാധാരണമാണ്. അവൻ ആദ്യം അഭയം നൽകുന്നു, പിന്നെ ചോദിക്കുന്നു; ഇതാണു രാജധർമം, കാരണം ഭയന്നവനു സത്യം പറയാൻ കഴിയില്ല. ‘മധുവനത്തിൽ സുഖംതന്നെയല്ലേ’ എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ വനത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ സ്വയംതന്നെ ശങ്കിക്കുന്നു; കാരണം ദധിമുഖൻ അതിന്റെ കാവൽക്കാരനാണെന്ന് അവനറിയാം. ഇതെല്ലാം രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മുന്നിൽവച്ചാണു നടക്കുന്നത്; അതിനാൽ സുഗ്രീവന്റെ പെരുമാറ്റവും മര്യാദയോടെയാണ്. ഈ ഭാഗത്തെ മൂന്നാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ അതിനു പ്രതിരൂപമില്ല.
രാജാവേ, നിന്റെ പിതാവായ ഋക്ഷരജസ്സും ബാലിയും നീയും മുമ്പ് ആർക്കും വിട്ടുകൊടുത്തിട്ടില്ലാത്ത നിന്റെ ആ വനം വാനരന്മാർ നശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ വനചാരികളോടൊപ്പം ഞാൻ അവരെയെല്ലാം തടഞ്ഞു; എന്നാൽ അവർ എന്നെ വകവയ്ക്കാതെ ആഹ്ലാദത്തോടെ ഭക്ഷിക്കുകയും കുടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദേവാ, ഈ വനപാലകർ അവരുടെ കയ്യേറ്റം തടഞ്ഞപ്പോൾ ആ വനവാസികൾ എന്നെയും വകവയ്ക്കാതെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. ബാക്കിയുള്ളത് അവർ അവിടെ വലിച്ചെറിയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ഭക്ഷിക്കുന്നു; തടയപ്പെടുമ്പോൾ അവരെല്ലാവരും പുരികം ചുളിച്ചു കാണിക്കുന്നു. ഈ കാവൽക്കാർ കൂടുതൽ രോഷാകുലരായപ്പോൾ അവർ ഇവരെ ആക്രമിച്ചു; ക്രുദ്ധരായ വാനരശ്രേഷ്ഠർ ഇവരെ ആ വനത്തിൽനിന്ന് ആട്ടിയോടിക്കുന്നു. പിന്നെ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള ആ അനേകം വീരവാനരന്മാർ ക്രോധത്തോടെ വാനരശ്രേഷ്ഠരായ ഈ വാനരന്മാരെ ആക്രമിച്ചു. ചിലരെ കൈകൾകൊണ്ട് അടിച്ചു, ചിലരെ കാൽമുട്ടുകൾകൊണ്ട് ഇടിച്ചു, അപ്പോൾ ഇഷ്ടംപോലെ വലിച്ചിഴച്ചു, ദേവമാർഗവും കാണിച്ചു. സ്വാമീ, നീ ഉണ്ടായിരിക്കെ ഈ ശൂരന്മാർ ഇങ്ങനെ അടിക്കപ്പെട്ടു; അവരാകട്ടെ മധുവനം മുഴുവനും ഇഷ്ടംപോലെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. ദധിമുഖന്റെ അറിയിപ്പിൽ ആദ്യം രാജവംശത്തിന്റെ പരാമർശമാണ് — ഋക്ഷരജസ്സ്, ബാലി, സുഗ്രീവൻ എന്നീ മൂന്നുപേരും ആ വനം ആർക്കും നൽകിയിട്ടില്ല. ഇതിലൂടെ അവൻ അപരാധത്തിന്റെ ഗൗരവം സ്ഥാപിക്കുന്നു. തന്റെ പരാഭവം അവൻ വിസ്തരിച്ചു പറയുന്നില്ല; പാലകരുടെ ദുഃഖം വീണ്ടും വീണ്ടും അറിയിക്കുന്നു — ഇത് അവന്റെ വിനയമാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ലജ്ജ. ‘നീ ഉണ്ടായിരിക്കെ, സ്വാമീ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൻ രാജാധികാരത്തിനേറ്റ അപമാനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ‘അംഗദന്റെ ദോഷം കേൾപ്പിക്കാം’ എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും ഇവിടെ അവൻ അംഗദന്റെ പേര് എടുത്തുപറയുന്നില്ല — ‘വാനരന്മാർ’ എന്നു പൊതുവായി നിർദേശിക്കുന്നു. അവന്റെ അറിയിപ്പിനു നാല് അംശങ്ങളുണ്ട് — വനത്തിന്റെ അലംഘ്യത, തടയാനുള്ള തന്റെ ശ്രമം, വാനരന്മാരുടെ അവജ്ഞ, പാലകരെ അടിച്ചത്. ‘പുരികം ചുളിച്ചു കാണിക്കുന്നു’ എന്ന വാക്കിലൂടെ വാനരന്മാരുടെ ധിക്കാരം സജീവമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വർണിച്ച പരാഭവം ഇവിടെ അവന്റെ വായിലൂടെ വീണ്ടും കേൾക്കുന്നു; എന്നാൽ തന്റെ കൈകൾ ഒടിഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ച് അവൻ പറയുന്നില്ല. അറിയിപ്പിലെ ഈ സംയമം രാജസഭയ്ക്ക് ഉചിതമാണ്. എട്ടാം ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിലെ ആറാം ശ്ലോകത്തോടു പൊരുത്തപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അവിടെ ‘ഭ്രുവൗ വൈ ദർശയന്തി’ (പുരികങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു) എന്നാണു പാഠം.
ഇങ്ങനെ വിവരമറിയിക്കപ്പെടുന്ന വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവനോട്, ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്നവനും മഹാപ്രാജ്ഞനുമായ ലക്ഷ്മണൻ ചോദിച്ചു — രാജാവേ, വനപാലകനായ ഈ വാനരൻ എന്തിനാണു വന്നിരിക്കുന്നത്? എന്തു കാര്യം ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് അവൻ ദുഃഖത്തോടെ സംസാരിച്ചത്? മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ വാക്കിൽ നിപുണനായ സുഗ്രീവൻ ലക്ഷ്മണനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു — ആര്യനായ ലക്ഷ്മണാ, അംഗദൻ മുതലായ വീരവാനരന്മാർ മധു ഭക്ഷിച്ചുവെന്നാണു വീരനായ ദധിമുഖൻ എന്ന കപി പറയുന്നത്. ലക്ഷ്മണന്റെ ചോദ്യം സ്വാഭാവികമാണ് — അവനു വാനരന്മാരുടെ ഭാഷയും രീതിയും നന്നായി അറിയില്ല; ദധിമുഖന്റെ ദുഃഖം മാത്രമേ അവൻ കാണുന്നുള്ളൂ. സുഗ്രീവൻ അവനെ ‘ആര്യ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു — രാജാവായിട്ടും അവൻ രാമാനുജനെ പൂജ്യനായി കരുതുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ മറുപടിയിൽ ആദ്യം വൃത്താന്തം മാത്രം, പിന്നെ അനുമാനം — ഇതാണു വാക്കിൽ നിപുണനായവന്റെ ക്രമം. ‘അംഗദൻ മുതലായവർ’ എന്ന പദംതന്നെയാണു സുഗ്രീവന്റെ അനുമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം — അവർ തെക്കേ ദിക്കിലേക്കു പോയതാണെന്നും ഇന്നു മടങ്ങിവന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും അവനറിയാം. ദധിമുഖൻ ദുഃഖത്തോടെ അറിയിച്ചതിനെത്തന്നെ സുഗ്രീവൻ ഹർഷത്തിനു കാരണമാക്കും; അതിനാൽ ഈ ഭാഗത്തു കഥയുടെ രസം മാറുന്നു.
കാര്യം സാധിക്കാത്ത ഈ വാനരന്മാർ ഇങ്ങനെയൊരു അതിക്രമം ചെയ്യില്ല; അവർ വനത്തിൽ കടന്നുകയറിയെങ്കിൽ, നിശ്ചയമായും അവർ കർമം സാധിച്ചിരിക്കുന്നു. തടയാൻ ശ്രമിച്ച പാലകർ ഏറെ കഷ്ടപ്പെട്ടു, കാൽമുട്ടുകൾകൊണ്ട് ഇടിക്കപ്പെട്ടു; എന്റെ വനത്തിന്റെ അധിപനായി ഞാൻതന്നെ നിയമിച്ച ബലവാനായ ഈ കപി ദധിമുഖനെപ്പോലും അവർ ഗണിച്ചില്ല. അതിനാൽ ദേവിയെ കണ്ടിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല — മറ്റാരുമല്ല, ഹനുമാൻതന്നെ. ഈ കർമം സാധിക്കാൻ ഹനുമാനല്ലാതെ മറ്റൊരു കാരണമില്ല. കാര്യസിദ്ധിയും ബുദ്ധിയും ഉദ്യമവും വീര്യവും ശാസ്ത്രജ്ഞാനവും വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാനിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. ജാംബവാൻ നേതാവും മഹാബലനായ അംഗദനും ഹനുമാൻ അധിഷ്ഠാതാവുമായിരിക്കുന്നിടത്തു ഫലം മറിച്ചാവില്ല. തെക്കേ ദിക്കിൽ തിരഞ്ഞു മടങ്ങിവന്ന അംഗദൻ മുതലായ വീരവാനരശ്രേഷ്ഠർ കയ്യേറാനാവാത്ത ആ മധുവനം നശിപ്പിച്ചുവത്രേ; വനം കയ്യേറപ്പെട്ടു, ഉപഭോഗം ചെയ്യപ്പെട്ടു, വനപാലകർ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു, കാൽമുട്ടുകൾകൊണ്ട് ഇടിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണു പ്രസിദ്ധപരാക്രമിയും മധുരഭാഷിയുമായ ദധിമുഖൻ എന്ന ഈ വാനരൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത്. മഹാബാഹുവായ സൗമിത്രേ, സത്യമായി നോക്കുക — സീതയെ കണ്ടിരിക്കുന്നു; കാരണം വാനരന്മാരെല്ലാവരും ചെന്നു മധു കുടിക്കുന്നു. പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, വൈദേഹിയെ കാണാതെ ഈ പ്രസിദ്ധരായ വനവാസികൾ വരമായി ലഭിച്ച ആ ദിവ്യവനം കയ്യേറുകയില്ല. സുഗ്രീവന്റെ യുക്തി ക്രമബദ്ധമാണ് — ആദ്യം കാര്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം, പിന്നെ കർത്താവിന്റെ യോഗ്യത, പിന്നെ നേതാക്കളുടെ ഗുണങ്ങൾ, ഒടുവിൽ നിശ്ചയം. അനുമാനത്തിന് ഇതൊരു ഉത്തമദൃഷ്ടാന്തമാണ് — മധുവനത്തിന്റെ നാശംതന്നെ കാര്യസിദ്ധിയുടെ ലക്ഷണം. ‘വരമായി ലഭിച്ച’ എന്ന പദത്തിന്, ദേവന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പൂർവികനു വരമായി നൽകിയ വനം എന്നു ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അതു കയ്യേറുന്നതു വലിയ സാഹസമാണ്. കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലും സുഗ്രീവൻ ഹനുമാനിൽ വിശേഷിച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണു രാമൻ അവനു മോതിരം നൽകിയത്; ഇവിടെ ആ വിശ്വാസം സത്യമായി. ‘മറ്റാരുമല്ല, ഹനുമാൻതന്നെ’ എന്ന വാക്യം അച്ചടിയിൽ രണ്ടുവട്ടം വരുന്നു — ഇവിടെയും അറുപത്തിനാലാം സർഗത്തിലും. സുഗ്രീവൻ ഹനുമാന്റെ അഞ്ചു ഗുണങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — കാര്യസിദ്ധി, ബുദ്ധി, ഉദ്യമം, വീര്യം, ശാസ്ത്രജ്ഞാനം. ഇവതന്നെയാണു സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ പ്രദർശിപ്പിച്ചത് — സമുദ്രലംഘനത്തിൽ വീര്യം, സീതാന്വേഷണത്തിൽ ബുദ്ധി, രാവണസഭയിൽ ശാസ്ത്രജ്ഞാനം, ലങ്കാദഹനത്തിൽ ഉദ്യമം. മൂന്നു നേതാക്കളുടെ പരാമർശവും അർഥവത്താണ് — ജാംബവാൻ വൃദ്ധനും അനുഭവസമ്പന്നനും, അംഗദൻ യുവരാജാവും ബലവാനും, ഹനുമാൻ കാര്യത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതാവും. മൂവരും ചേരുമ്പോൾ പരാജയം അസാധ്യമെന്നാണു സുഗ്രീവന്റെ ദൃഢവിശ്വാസം. ദധിമുഖന്റെ ദുഃഖം അവൻ അവഗണിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ അതിൽനിന്നുതന്നെ ശുഭഫലം നിഷ്കർഷിക്കുന്നു. അച്ചടിയിലെ 18-ാം ശ്ലോകവും 19-ാം ശ്ലോകത്തിന്റെ പൂർവാർധവും വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്; അവിടെ ദധിമുഖനെ രാജാവുതന്നെ നിയമിച്ചതിന്റെ പരാമർശമുണ്ട്; അതിനാൽ അവനേറ്റ അപമാനം രാജാവിനുതന്നെയേറ്റ അപമാനമാണെന്നു സുഗ്രീവൻ സമ്മതിക്കുന്നു; എങ്കിലും ക്രുദ്ധനാകുന്നില്ല. ‘ദൃഷ്ടാ ദേവീ’ (ദേവിയെ കണ്ടു) എന്ന വാക്യത്തിലെ സ്ത്രീലിംഗനിർദേശവും ആദരപൂർവമാണ് — സുഗ്രീവൻ സീതയെ ‘ദേവി’ എന്നുതന്നെ പറയുന്നു.
പിന്നെ സുഗ്രീവന്റെ വായിൽനിന്നു പുറപ്പെട്ട, ചെവിക്ക് ഇമ്പമുള്ള ആ വാക്കു കേട്ട് ധർമാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ രാഘവനോടൊപ്പം അത്യധികം ഹർഷിച്ചു; രാമൻ ഏറെ ആഹ്ലാദിച്ചു, മഹായശസ്വിയായ ലക്ഷ്മണനും. ദധിമുഖന്റെ വാക്ക് ഇങ്ങനെ കേട്ട് ഹർഷിതനായ സുഗ്രീവൻ വനപാലകനോടു വീണ്ടും മറുപടി പറഞ്ഞു — കർമം സാധിച്ച അവർ വനം ഭക്ഷിച്ചതിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്. കർമം സാധിച്ച അവരുടെ കയ്യേറ്റവും ചെയ്തികളും പൊറുക്കേണ്ടതാണ്. നീ വേഗം പോകുക, മധുവനം നീതന്നെ സംരക്ഷിക്കുക; ഹനുമാൻ മുതലായ ആ കപികളെയെല്ലാം വേഗം ഇങ്ങോട്ട് അയയ്ക്കുക. സിംഹത്തിന്റെ ദർപ്പമുള്ള, ഹനുമാൻ പ്രധാനിയായ ആ ശാഖാമൃഗങ്ങളെ വേഗം കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാര്യം സാധിച്ച അവരോട്, സീതയെ കണ്ടെത്താൻ ചെയ്ത പ്രയത്നത്തെക്കുറിച്ച് രാഘവന്മാരോടൊപ്പം ചോദിച്ചു കേൾക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പ്രീതിയാൽ വിടർന്ന കണ്ണുകളോടെ അത്യാഹ്ലാദിതരായി, ലക്ഷ്യം സാധിച്ചവരെപ്പോലെയിരിക്കുന്ന ആ രണ്ടു കുമാരന്മാരെയും കണ്ട്, ഹർഷപുളകിതമായ അംഗങ്ങളോടെ, കാര്യസിദ്ധി കൈകൾക്കടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നുവെന്നറിഞ്ഞ് വാനരരാജാവ് അത്യധികം ആനന്ദിച്ചു. ഇവിടെ മുപ്പത്തിയൊന്നാം ശ്ലോകം ആറു പാദങ്ങളുള്ളതും, മുപ്പത്തിരണ്ടാമത്തേത് ഉപജാതിയും, മുപ്പത്തിമൂന്നാമത്തേതു ശാലിനിയുമാണ് — അവസാനത്തേതു വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളത്. ദധിമുഖൻ ശിക്ഷ പ്രതീക്ഷിച്ചുവന്നു; എന്നാൽ കേൾക്കുന്നതു പ്രീതിവചനമാണ് — ഇതാണു സർഗത്തിലെ വിപര്യയം. സുഗ്രീവൻ അവനെ ‘മാതുല’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നില്ല; എന്നാൽ ‘നീതന്നെ സംരക്ഷിക്കുക’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അവന്റെ അധികാരം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘കൈകൾക്കടുത്തെത്തി’ എന്ന രൂപകത്താൽ കാര്യസിദ്ധി കൈപ്പിടിയിലായതുപോലെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ കാണ്ഡത്തിൽ രാമന്റെ ഭാവം ആദ്യമായി നേരിട്ടു വർണിക്കപ്പെടുന്നത് ഇവിടെയാണ് — സീതാപഹരണത്തിനുശേഷം ദീർഘകാലമായി അവൻ ഇത്തരമൊരു സുഖം അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല. ലക്ഷ്മണനും സഹോദരന്റെ ഹർഷത്താൽ ഹർഷിക്കുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞയിൽ മൂന്നു കാര്യങ്ങളുണ്ട് — ക്ഷമ, സംരക്ഷണം, വേഗം അയയ്ക്കൽ; ഇതിലൂടെ രാജാവിന്റെ ഔദാര്യവും വിവേകവും കാണാം. അവസാനശ്ലോകത്തിൽ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ഹർഷം സുഗ്രീവന്റെ ഹർഷത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതായി കവി വർണിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिषष्टितमः सर्गः॥ ६३॥