സർഗ്ഗം
ഹനുമാന്റെ സീതാശീലപ്രശംസയും ലങ്ക ആക്രമിക്കാനുള്ള പ്രോത്സാഹനവും
സീതയുടെ ശീലത്തിന്റെയും തപസ്സിന്റെയും പ്രഭാവം, എല്ലാവരും ചേർന്നു ലങ്ക ജയിച്ച് സീതയെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള നിർദേശം, വാനരവീരന്മാരുടെ ബലവർണന, നാമഘോഷണം, സീതയുടെ ദുരവസ്ഥയുടെ അറിയിപ്പ്
ഈ വൃത്താന്തമെല്ലാം പറഞ്ഞശേഷം മാരുതപുത്രനായ ഹനുമാൻ വീണ്ടും തുടർന്നുള്ള വാക്കു പറയാൻ തുടങ്ങി — ‘രാഘവന്റെ ഉദ്യമം സഫലമായി, സുഗ്രീവന്റെ ഉത്കണ്ഠാപൂർവമായ തിടുക്കവും സഫലമായി; സീതയുടെ ശീലം കണ്ടറിഞ്ഞ് എന്റെ മനസ്സു സന്തുഷ്ടമായി. വാനരശ്രേഷ്ഠരേ, ആര്യയായ സീതയുടെ ശീലം അവൾക്കു തികച്ചും അനുരൂപമാണ് — തപസ്സുകൊണ്ട് അവൾക്കു ലോകങ്ങളെ താങ്ങിനിർത്താം; ക്രുദ്ധയായാൽ അവയെ ദഹിപ്പിക്കാനും കഴിയും. രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണൻ എല്ലാവിധത്തിലും അത്യുത്കൃഷ്ടനായ ഒരു തപസ്വിയായിരിക്കണം; അല്ലാത്തപക്ഷം അവളെ തൊട്ടപ്പോൾ അവളുടെ തപസ്സാൽ അവന്റെ ശരീരം നശിക്കാതിരിക്കുമായിരുന്നില്ല. ക്രോധത്താൽ കലുഷിതയായ ജനകപുത്രി ചെയ്യുന്നതു തൊട്ടാൽ അഗ്നിജ്വാലപോലും ചെയ്യില്ല.’ ഇവിടെ ഹനുമാൻ സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ ശക്തി വർണിക്കുന്നു. സീതയ്ക്കു രാവണനെ സ്വയംതന്നെ ഭസ്മമാക്കാൻ കഴിയുമെന്നും, എന്നാൽ രാമന്റെ യശസ്സു രാമൻതന്നെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാകയാൽ അവൾ അതു ചെയ്യുന്നില്ലെന്നും അവൻ പറയുന്നു. രാവണന്റെ ജീവൻ അവന്റെ പൂർവതപസ്സിന്റെ ഫലമാണെന്ന് അവൻ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു — അല്ലാത്തപക്ഷം ഒരു പതിവ്രതയെ തൊട്ടമാത്രയിൽ അവൻ ദഹിച്ചുപോകുമായിരുന്നു. അഗ്നിജ്വാലയോടുള്ള ഉപമ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ ചിന്തയെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — അഗ്നി സീതയെ ദഹിപ്പിക്കുന്നില്ല, കാരണം സീത അഗ്നിയെക്കാളും തേജസ്വിനിയാണ്. ‘ശീലം കണ്ടറിഞ്ഞ്’ എന്ന വാക്കു കാണിക്കുന്നത്, ഹനുമാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സീതയുടെ ശീലംതന്നെയാണ് അവന്റെ യാത്രയുടെ പരമഫലം എന്നാണ്. രാഘവന്റെ ഉദ്യമം, സുഗ്രീവന്റെ ഉത്കണ്ഠ, ഹനുമാന്റെ സന്തോഷം — മൂന്നിന്റെയും സാഫല്യം സീതയുടെ ശീലംകൊണ്ടുതന്നെയാണു സിദ്ധമായത്. ഈ ഭാഗം സീതയുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ ദിവ്യത്വം പ്രകടമാക്കുന്നു, വാനരന്മാരുടെ മനസ്സിൽ അവളോടുള്ള ഭക്തി ജനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
‘ജാംബവാൻ മുതലായ എല്ലാ മഹാകപികളുടെയും അനുമതിയോടെ — കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരിക്കെ, നിങ്ങളെ ഇതെല്ലാം അറിയിച്ചുകഴിഞ്ഞിരിക്കെ — വൈദേഹിയോടൊപ്പംതന്നെ ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരെയും ചെന്നു കാണുന്നതാണു ന്യായം. രാക്ഷസഗണങ്ങളോടുകൂടിയ ആ ലങ്കാപുരിയെയും മഹാബലനായ രാവണനെയും ശക്തിയോടെ നശിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ ഒരുവൻതന്നെ മതി; അപ്പോൾ ബലവാന്മാരും ആത്മസംയമികളും അസ്ത്രവിദ്യ അഭ്യസിച്ചവരും ശക്തരും വിജയം കാംക്ഷിക്കുന്നവരുമായ വാനരവീരന്മാരായ നിങ്ങളോടൊപ്പമാകുമ്പോൾ പറയാനുണ്ടോ! സൈന്യത്തോടും മുന്നണിപ്പോരാളികളോടും പുത്രന്മാരോടും സഹോദരന്മാരോടുംകൂടിയ രാവണനെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കും. ഇന്ദ്രനെ ജയിച്ച ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ബ്രാഹ്മം, രൗദ്രം, വായവ്യം, വാരുണം എന്നീ അസ്ത്രങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ നോക്കാൻപോലും കഴിയാത്തവയായാലും, അവയെയും ഞാൻ തകർക്കും, രാക്ഷസന്മാരെ ചിതറിക്കും. നിങ്ങളുടെ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ പരാക്രമം അവനെ തടഞ്ഞുനിർത്തും; ഞാൻ വർഷിക്കുന്ന അതുല്യവും ഇടതടവില്ലാത്തതുമായ പാറമഴ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെപ്പോലും കൊല്ലും; പിന്നെ ആ നിശാചരന്മാരുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ! നിങ്ങളുടെ അനുമതിയില്ലെങ്കിൽ എന്റെ പരാക്രമം എന്നെത്തന്നെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നു. സാഗരം കരകവിഞ്ഞേക്കാം, മന്ദരപർവതം ഇളകിയേക്കാം; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തിനു ജാംബവാനെ ഇളക്കാനാവില്ല. എല്ലാ രാക്ഷസസംഘങ്ങളെയും അവരുടെ പൂർവികരായ രാക്ഷസന്മാരെയും നശിപ്പിക്കാൻ ബാലിപുത്രനായ വീരകപി അംഗദൻ ഒരുവൻതന്നെ മതി. മഹാത്മാവായ വാനരൻ നീലന്റെ തുടകളുടെ വേഗത്താൽ മന്ദരപർവതംപോലും തകർന്നുപോകും; പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ! ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ — ഇവരിൽ മൈന്ദനോടോ ദ്വിവിദനോടോ എതിരിടാൻ കഴിയുന്ന ഒരുവനുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക. അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ പുത്രന്മാരായ ഇവർ രണ്ടുപേരും മഹാവേഗമുള്ള വാനരശ്രേഷ്ഠരാണ്; യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇവരോട് എതിരിടാൻ കഴിയുന്ന ഒരുവനെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.’ ഹനുമാന്റെ നിർദേശം സാഹസത്തിന്റെ ഉച്ചകോടിയാണ് — രാമൻ വരാതെതന്നെ ലങ്ക ജയിച്ചു സീതയെ കൊണ്ടുവരാൻ അവൻ നിർദേശിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവൻ അനുമതി ചോദിക്കുന്നു — ‘നിങ്ങളുടെ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിൽ’ എന്ന്; അനുമതിയില്ലാതെ അവൻ സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ഇത് അച്ചടക്കബോധമാണ്. ഓരോ വീരന്റെയും ബലം അവൻ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ജാംബവാന്റെ സ്ഥൈര്യം, അംഗദന്റെ പരാക്രമം, നീലന്റെ വേഗം, മൈന്ദ-ദ്വിവിദന്മാരുടെ അജയ്യത — അതുവഴി എല്ലാവരുടെയും ഉത്സാഹം വർധിക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ (5.058.001-ന്റെ ഉത്തരാർധം മുതൽ 5.058.013-ന്റെ പൂർവാർധം വരെ) അടുത്ത സർഗത്തിൽ അംഗദന്റെ വാക്കുകളായാണ് ഉള്ളത്; അച്ചടിയിലാകട്ടെ അവ ഈ സർഗത്തിൽ ഹനുമാന്റെ വാക്കുകളാണ്. ഈ നിർദേശത്തിൽ ഹനുമാന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ഇരട്ടയാണ് — ഒരുവശത്തു സീതയുടെ വേഗമുള്ള മോചനം, മറുവശത്തു വാനരന്മാരുടെ മഹിമ. വാനരന്മാർതന്നെ സീതയെ കൊണ്ടുവന്നാൽ രാമന്റെയും സുഗ്രീവന്റെയും മുന്നിൽ അവർക്കു പരമമായ യശസ്സു ലഭിക്കും. അസ്ത്രങ്ങളുടെ പേരുകൾ — ബ്രാഹ്മം, രൗദ്രം, വായവ്യം, വാരുണം — ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രബലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം നിമിത്തം ഹനുമാൻ അവയെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, കാരണം ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്താൽപ്പോലും അവൻ ഒരു നിമിഷം മാത്രമേ ബന്ധിതനായുള്ളൂ. ‘അവനെ തടഞ്ഞുനിർത്തും’, ‘എന്നെത്തന്നെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നു’ എന്നീ രണ്ടു വരികളിലെ വൈരുധ്യം സുന്ദരമാണ് — അനുമതിയോടെ അവൻ ശത്രുവിനെ തടയുന്നു, അനുമതിയില്ലാതെ സ്വയം തടയപ്പെടുന്നു. ഇതു ദൂതന്റെ മര്യാദയെക്കുറിച്ചുള്ള സൂക്ഷ്മമായ ബോധമാണ്. വാനരവീരന്മാരുടെ പരിചയവും ഇവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു — ഇവരാണു യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ പ്രമുഖസേനാപതികളാകാൻ പോകുന്നത്. ഹനുമാൻ വായുപുത്രനായിരിക്കുന്നതുപോലെ, മൈന്ദ-ദ്വിവിദന്മാർ അശ്വിനീപുത്രന്മാരാണെന്നതു അവരുടെ ദിവ്യജന്മത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
‘ഞാൻതന്നെ ലങ്കയെ തകർത്തു, ആ നഗരിയെ ദഹിപ്പിച്ചു ഭസ്മമാക്കി; എല്ലാ രാജവീഥികളിലും ഞാൻ എന്റെ പേരു വിളംബരം ചെയ്തു — “അതിബലനായ രാമൻ ജയിക്കുന്നു, മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനും; രാഘവനാൽ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്ന സുഗ്രീവരാജാവു ജയിക്കുന്നു. കോസലരാജാവിന്റെ ദാസനും പവനപുത്രനുമായ ഹനുമാനാണു ഞാൻ” — ഇങ്ങനെ എല്ലായിടത്തും ഞാൻ എന്റെ പേരു പ്രഖ്യാപിച്ചു.’ ഈ ഘോഷണം സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഉദ്ഘോഷമാണ് — ഹനുമാൻ തന്നെ ‘കോസലരാജാവിന്റെ ദാസൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അവന്റെ പരിചയം സ്വന്തം പേരുകൊണ്ടല്ല, രാമന്റെ സേവകനെന്ന നിലയിലാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. മുമ്പു ലങ്കയിൽ യുദ്ധസമയത്ത് അവൻ ഇതുതന്നെ ഘോഷിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ വാനരന്മാരുടെ മുന്നിൽ അതു വീണ്ടും പറയുന്നു; അതുവഴി അവരുടെ അഭിമാനവും വർധിക്കുന്നു. ഘോഷണത്തിൽ രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, സുഗ്രീവൻ — മൂന്നുപേരുടെയും ജയം പറഞ്ഞശേഷം മാത്രമാണു സ്വന്തം പേര് — ഈ ക്രമം ഹനുമാന്റെ വിനയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഞാൻതന്നെ’ എന്ന പദംകൊണ്ട്, ഒറ്റയ്ക്കുപോലും അവൻ അതു സാധിച്ചുവെന്നും, അപ്പോൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ചാൽ പറയാനുണ്ടോ എന്നും അവൻ കാണിക്കുന്നു.
‘ദുരാത്മാവായ രാവണന്റെ അശോകവനികയുടെ നടുവിൽ, ശിംശപാവൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ, സാധ്വിയായ സീത ദയനീയമായ നിലയിൽ കഴിയുന്നു. രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളും ശോകതാപത്താൽ മെലിഞ്ഞവളുമായ അവൾ മേഘരേഖകളാൽ മൂടപ്പെട്ട ചന്ദ്രക്കലപോലെ കാന്തിഹീനയാണ്. ബലഗർവിതനായ രാവണനെ അവൾ ഗണിക്കുന്നതേയില്ല; പതിവ്രതയും സുന്ദരിയുമായ ജാനകി തടവിലാക്കപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ, ബന്ധിതയെപ്പോലെ, കഴിയുന്നു. ശുഭയായ വൈദേഹി സർവാത്മനാ രാമനിൽ അനുരക്തയാണ്; പുരന്ദരനിൽ പൗലോമിയെന്നപോലെ രാമനിൽ അനന്യചിത്തയാണ്. ഒറ്റവസ്ത്രം ധരിച്ചവളും പൊടിപുരണ്ടവളും രാക്ഷസിമാരുടെ നടുവിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭീഷണിപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നവളുമായ അവളെ ആ പ്രമദാവനത്തിൽ വിരൂപകളായ രാക്ഷസിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ കണ്ടു — ഒറ്റപ്പിന്നൽ ധരിച്ചവൾ, ദീന, ഭർത്താവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിൽ മുഴുകിയവൾ, നിലത്തു കിടക്കുന്നവൾ, മഞ്ഞുകാലം വരുമ്പോഴത്തെ താമരപ്പൊയ്കപോലെ നിറംമങ്ങിയ അംഗങ്ങളുള്ളവൾ, രാവണനിൽനിന്നു മനസ്സു പിന്തിരിച്ചവൾ, മരിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചവൾ. എങ്ങനെയോ ആ മാൻകണ്ണിയിൽ ഞാൻ വിശ്വാസം ജനിപ്പിച്ചു; പിന്നെ അവളോടു സംസാരിച്ചു, എല്ലാ കാര്യവും വെളിപ്പെടുത്തി. രാമ-സുഗ്രീവന്മാരുടെ സഖ്യത്തെക്കുറിച്ചു കേട്ട് അവൾ സന്തോഷിച്ചു; അവളുടെ ആചാരം നിയതമാണ്, ഭർത്താവിലുള്ള ഭക്തി ഉത്തമമാണ്. അവൾ ദശഗ്രീവനെ സ്വയം കൊല്ലാത്തത് ആ ദശാനനന്റെ തപസ്സിന്റെ മഹിമ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാമൻ അവന്റെ വധത്തിനു നിമിത്തമാത്രമായിരിക്കും. സ്വഭാവേനതന്നെ മെലിഞ്ഞ ശരീരമുള്ളവളായ അവൾ അവന്റെ വിരഹത്താൽ കൂടുതൽ ശോഷിച്ച്, പ്രതിപദദിവസം പഠിക്കുന്നവന്റെ വിദ്യപോലെ ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയാണു മഹാഭാഗയായ സീത ശോകത്തിൽ മുഴുകി കഴിയുന്നത്; ഇതിനു ചെയ്യേണ്ട പ്രതിവിധി എന്തോ, അതെല്ലാം ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ.’ ഹനുമാന്റെ വർണനയിൽ സീതയുടെ ദുഃഖവും ധൈര്യവും ഒരേസമയം കാണാം. ഉപമകളെല്ലാം ക്ഷീണതയുടേതാണ് — മേഘാവൃതമായ ചന്ദ്രക്കല, മഞ്ഞുകാലത്തെ താമരപ്പൊയ്ക, പ്രതിപദദിവസം പഠിക്കാത്ത വിദ്യ. അവസാനത്തെ ഉപമ വിശേഷിച്ചും സൂക്ഷ്മമാണ് — പ്രതിപദദിവസം അനധ്യായമാണ് (വേദപഠനം പാടില്ലാത്ത ദിവസം); അതിനാൽ പഠനമില്ലാതെ വിദ്യ ക്ഷയിക്കുന്നു; അതുപോലെ രാമദർശനമില്ലാതെ സീത ക്ഷയിക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ ഹനുമാൻ കർത്തവ്യനിർണയം സഭയ്ക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു — ‘ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ’ എന്ന കർമണിപ്രയോഗം എല്ലാവരുടെയും കൂട്ടുത്തരവാദിത്തം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വാക്കാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ അംഗദന്റെയും ജാംബവാന്റെയും ചർച്ചയുടെ ആരംഭം. ഈ ഭാഗത്തു കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ പറഞ്ഞ സീതാവർണന ഹനുമാൻ വീണ്ടും വിസ്തരിച്ചു പറയുന്നു; കാരണം ഇവിടെ അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം വ്യത്യസ്തമാണ് — മുമ്പു വൃത്താന്തകഥനം, ഇപ്പോൾ കരുണ ജനിപ്പിച്ചു കർമത്തിനു പ്രോത്സാഹനം. ‘പുരന്ദരനിൽ പൗലോമിയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തെ ശചിയുടെ പാതിവ്രത്യത്തോടു തുല്യമാക്കുന്നു. ശചിയും നഹുഷനാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, എങ്കിലും ഇന്ദ്രനെത്തന്നെ ചിന്തിച്ചു — അതുപോലെ സീതയും രാവണനാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടും രാമനെത്തന്നെ ചിന്തിക്കുന്നു. ‘വിശ്വാസം ജനിപ്പിച്ചു’ എന്ന വാക്ക്, സീതയുടെ വിശ്വാസം എളുപ്പം ലഭിക്കുന്നതായിരുന്നില്ലെന്നും ഹനുമാൻ പലവിധ പ്രയത്നങ്ങളാലാണ് അതു നേടിയതെന്നും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘രാവണനിൽനിന്നു മനസ്സു പിന്തിരിച്ചവൾ’ എന്ന പദം കാണിക്കുന്നത്, അവൾക്കു രാവണനുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലെന്നാണ് — അവന്റെ ധനവും രാജ്യവും പ്രലോഭനങ്ങളും അവൾ പുല്ലുപോലെ കരുതുന്നു. ‘മരിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചവൾ’ എന്ന പദം കാലത്തിന്റെ അടിയന്തരത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വൈകിയാൽ സീത പ്രാണൻ ത്യജിച്ചേക്കാം. അതിനാൽ ഹനുമാന്റെ അവസാനവാക്കായ ‘ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ’ എന്നതു വേഗം കർമം ചെയ്യാനുള്ള ആഹ്വാനമാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः॥ ५९॥