॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 56-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതയുടെ സംശയവും ഹനുമാന്റെ ആശ്വാസവചനവും അരിഷ്ടഗിരിയിൽനിന്നുള്ള കുതിപ്പും

വീണ്ടും സീതാദർശനം, ‘ഒരു ദിവസം തങ്ങുക’ എന്ന അപേക്ഷ, സാഗരം കടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം, ഹനുമാന്റെ ആശ്വാസവചനം, അരിഷ്ടപർവതവർണന, പർവതം രസാതലത്തിൽ താഴുന്നത്, കുതിപ്പ്

പിന്നെ ഹനുമാൻ ശിംശപാവൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ ഇരിക്കുന്ന ജാനകിയെ വന്ദിച്ചു പറഞ്ഞു — ‘ഭാഗ്യവശാൽ നിന്നെ ഇവിടെ ഒരു പോറലുമേൽക്കാതെ ഞാൻ കാണുന്നു.’ ലങ്കാദഹനത്തിനുശേഷമുള്ള അവന്റെ ആദ്യത്തെ വാക്ക് ഇതുതന്നെയാണ് — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭയം നീങ്ങിയെന്ന് ഇവിടെ നേരിട്ടു തെളിയുന്നു. പിന്നീട് പോകാൻ പുറപ്പെട്ട അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കിക്കൊണ്ട്, ഭർത്തൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞ സീത ഹനുമാനോടു പറഞ്ഞു — ‘കുഞ്ഞേ, പാപമറ്റവനേ, നിനക്കു ശരിയെന്നു തോന്നുന്നെങ്കിൽ ഒരു ദിവസം ഇവിടെ നന്നായി മറഞ്ഞ ഏതെങ്കിലും രഹസ്യസ്ഥലത്തു തങ്ങുക; വിശ്രമിച്ചിട്ടു നാളെ പോകാം. വാനരാ, ഭാഗ്യം കുറഞ്ഞവളായ എന്റെ ഈ അളവറ്റ ശോകത്തിനു നിന്റെ സാന്നിധ്യംകൊണ്ട് ഒരു മുഹൂർത്തമെങ്കിലും ശമനമുണ്ടാകും. ഹരിശാർദൂലാ, നീ പോയാൽ നീ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ എന്റെ പ്രാണനിൽപ്പോലും എനിക്കു വിശ്വാസമില്ല. ദുഃഖത്തിൽനിന്നു കൂടുതൽ കടുത്ത ദുഃഖത്തിലെത്തിയവളും മനോവ്യഥയാലും ശോകത്താലും മെലിഞ്ഞവളുമായ എന്നെ നിന്നെ വീണ്ടും കാണാതിരിക്കുന്നതു പിളർത്തിക്കളയും. വീരാ, ഈ സംശയവും എന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു — അതിമഹത്തായ സഹായികളായ വാനരന്മാരും കരടികളും ഉണ്ടെങ്കിലും, ആ വാനര-ഋക്ഷസൈന്യങ്ങളോ നരശ്രേഷ്ഠരുടെ പുത്രന്മാരായ ആ രണ്ടുപേരോ കടക്കാൻ പ്രയാസമേറിയ സാഗരം എങ്ങനെ കടക്കും? സാഗരം കടക്കാൻ മൂന്നു ജീവികൾക്കു മാത്രമേ ശക്തിയുള്ളൂ — വിനതാപുത്രനായ ഗരുഡനും നീയും വായുവും. അതിനാൽ സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമേറിയ ഈ കാര്യതടസ്സം ഉണ്ടായിരിക്കെ നീ എന്തു പരിഹാരമാണു കാണുന്നത്? നീയല്ലോ കാര്യനിപുണൻ. ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്നവനേ, ഈ കാര്യം സാധിക്കാൻ നീ ഒരുവൻതന്നെ മതി; അതിന്റെ ഫലം നിനക്കുതന്നെ യശസ്സു നൽകും. എന്നാൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ തകർക്കുന്ന കാകുത്സ്ഥൻ തന്നെ സൈന്യങ്ങളാൽ ലങ്കയെ നിറച്ച് എന്നെ കൊണ്ടുപോയാൽ, അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്. അതിനാൽ യുദ്ധശൂരനായ ആ മഹാത്മാവിന്റെ പരാക്രമത്തിന് അനുരൂപമായ വിധത്തിൽ നീ കാര്യം ഏർപ്പാടു ചെയ്യുക.’ ഇവിടെ സീതയുടെ രണ്ടു ഭാവങ്ങൾ ഒന്നുചേരുന്നു — ഒരുവശത്ത് ഹനുമാനെ പിരിയുന്നതിലുള്ള ഭയം, മറുവശത്ത് രാമന്റെ യശസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത. ഹനുമാനു തന്നെ കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയുമെന്ന് അവൾക്കറിയാം; എങ്കിലും ഭർത്താവിന്റെ മഹിമതന്നെയാണ് അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് — രാമൻ തന്നെ വന്നു രാവണനെ ജയിച്ച് അവളെ കൊണ്ടുപോകണം; അപ്പോൾ മാത്രമേ അവന്റെ ക്ഷത്രിയധർമം പൂർണമാകൂ. ‘ഒരു ദിവസം തങ്ങുക’ എന്ന അപേക്ഷ അവളുടെ ഏകാന്തതയുടെ കരുണമായ ചിത്രമാണ് — പത്തു മാസത്തോളം രാക്ഷസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന അവൾ ആദ്യമായി സ്വജനത്തിന്റെ ഒരു ദൂതനെ കണ്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഒരു നിമിഷംപോലും അവനെ വിടാൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. സാഗരം കടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയവും ന്യായമാണ് — ഗരുഡൻ, വായു, ഹനുമാൻ എന്നീ മൂന്നുപേർക്കു മാത്രമേ അതു ചെയ്യാൻ കഴിയൂ എന്ന് അവൾ കരുതുന്നു. ഈ ഭാഗം പ്രചാരത്തിലുള്ള (വൾഗേറ്റ്) പാഠത്തിലെ വിസ്തരണമാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇതിന്റെ ചുരുക്കരൂപം മാത്രമേയുള്ളൂ. സീതയുടെ വാക്കുകളിൽ വിനയവും ബുദ്ധിയും ഒരുപോലെ കാണാം. അവൾ ഹനുമാനെ ‘താത’ (കുഞ്ഞേ), ‘അനഘ’ (പാപമറ്റവനേ), ‘വീര’, ‘ഹരിശാർദൂല’, ‘വാനരപുംഗവ’ എന്നിങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ സംബോധന ചെയ്യുന്നു — ഈ സംബോധനകൾ അവളുടെ കൃതജ്ഞതയും സ്നേഹവും കാണിക്കുന്നു. അവൾ തന്നെ ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു, ഉത്തരത്തിന്റെ ദിശയും തന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ‘നീയല്ലോ കാര്യനിപുണൻ’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൾ ഹനുമാന്റെ ബുദ്ധിയിലുള്ള വിശ്വാസം പ്രകടമാക്കുന്നു. അവളുടെ ചിന്ത സ്വന്തം മോചനത്തെക്കുറിച്ചു മാത്രമല്ല, രാമന്റെ കീർത്തിയെക്കുറിച്ചുമാണ്. ഹനുമാൻതന്നെ അവളെ കൊണ്ടുപോയാൽ ‘രാമൻ ദൂതനെക്കൊണ്ടു ഭാര്യയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു’ എന്നു ലോകം പറയും; അതു രാമന്റെ പരാക്രമത്തിനു ചേർന്നതല്ല. അതുകൊണ്ടാണ് അവൾ പറയുന്നത് — ‘അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്.’ ഈ ചിന്ത ക്ഷത്രിയവധുവായ സീതയ്ക്ക് ഉചിതമാണ്. മുൻസർഗങ്ങളിലും ഹനുമാന്റെ പുറത്തു കയറി പോകാമെന്ന നിർദേശം അവൾ നിരസിച്ചിരുന്നു — അന്യപുരുഷന്റെ സ്പർശം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, രാമന്റെ യശസ്സു സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്. ഇവിടെ അതേ ചിന്ത കൂടുതൽ മൃദുവായ രീതിയിൽ അവൾ ആവർത്തിക്കുന്നു. ‘പ്രാണനിൽപ്പോലും വിശ്വാസമില്ല’ എന്ന അവളുടെ വാക്ക് കാണിക്കുന്നത്, ഹനുമാന്റെ വരവോടെയാണ് അവൾക്കു ജീവിതാശ വീണ്ടും ഉണ്ടായതെന്നാണ്; അവൻ പോയാൽ അവൾ വീണ്ടും നിരാശയിലാഴുമോ എന്നാണു ഭയം. അതിനാൽ ‘ഒരു ദിവസം തങ്ങുക’ എന്ന അപേക്ഷ വെറും ആതിഥ്യമല്ല, ജീവിതത്തിന്റെ അവലംബംതന്നെയാണ്.

അർഥപൂർണവും വിനീതവും യുക്തിസഹവുമായ അവളുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് വീരനായ ഹനുമാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘ദേവീ, വാനര-ഋക്ഷസൈന്യങ്ങളുടെ അധിപനും ചാടുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും സത്ത്വസമ്പന്നനുമായ സുഗ്രീവൻ നിനക്കുവേണ്ടി ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. വൈദേഹീ, ആ വാനരാധിപൻ ആയിരക്കണക്കിനു വാനരന്മാരുടെ കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വേഗം വരും. നരശ്രേഷ്ഠരായ ആ വീരന്മാർ, രാമലക്ഷ്മണന്മാർ, ഒരുമിച്ചു വന്ന് ലങ്കാനഗരിയെ ബാണങ്ങളാൽ തകർത്തുകളയും. വരാരോഹേ, രഘുനന്ദനൻ രാക്ഷസനായ രാവണനെ അവന്റെ പരിവാരത്തോടൊപ്പം കൊന്ന്, നിന്നെയും കൂട്ടി അധികം വൈകാതെ തന്റെ നഗരിയിലേക്കു പോകും. ആശ്വസിക്കുക, നിനക്കു മംഗളം; തക്കസമയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുക. വേഗംതന്നെ യുദ്ധത്തിൽ രാമനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട രാവണനെ നീ കാണും. പുത്രന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും ബന്ധുക്കളോടുമൊപ്പം രാക്ഷസേന്ദ്രൻ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ, രോഹിണി ചന്ദ്രനോടെന്നപോലെ നീ രാമനോടു ചേരും. ശ്രേഷ്ഠരായ വാനരന്മാരോടും കരടികളോടുമൊപ്പം കാകുത്സ്ഥൻ വേഗം വരും; അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് നിന്റെ ശോകം അകറ്റും.’ ഇങ്ങനെ വൈദേഹിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, മാരുതപുത്രനായ ഹനുമാൻ പോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ച് വൈദേഹിയെ വന്ദിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടിയിൽ സീതയുടെ സംശയത്തിനു നേരിട്ടുള്ള പരിഹാരമില്ല — ‘അവർ എങ്ങനെ സാഗരം കടക്കും’ എന്ന് അവൻ പറയുന്നില്ല; സൈന്യത്തിന്റെ മഹത്ത്വവും രാമന്റെ പരാക്രമവും മാത്രമേ അവൻ വർണിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതുകൊണ്ട് അവൻ അവളുടെ വിശ്വാസം ദൃഢമാക്കുന്നു — കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരും രാമലക്ഷ്മണന്മാരും ഉള്ളിടത്ത് വഴിയും കണ്ടെത്തപ്പെടും എന്നാണു ഭാവം. ‘കാലകാംക്ഷിണിയാകുക’ (തക്കസമയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുക) എന്ന വാക്കു ശ്രദ്ധേയമാണ് — ധൈര്യത്തോടെ സമയം കാത്തിരിക്കുകയാണ് ഇപ്പോൾ അവളുടെ കർത്തവ്യം. രോഹിണിയുടെയും ചന്ദ്രന്റെയും ഉപമ രാമായണത്തിൽ സീതാരാമന്മാർക്കായി വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ‘ക്ഷിപ്രം’ (വേഗം) എന്ന പദം മൂന്നുവട്ടം വരുന്നു; അതിലൂടെ ഹനുമാൻ വേഗത്തെക്കുറിച്ച് ഉറപ്പു നൽകുന്നു. ‘ഒരു ദിവസം തങ്ങുക’ എന്ന സീതയുടെ അപേക്ഷ അവൻ നേരിട്ടു നിരസിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ വിനയത്തോടെ വന്ദിച്ചു പോകാനൊരുങ്ങുന്നു. ഹനുമാന്റെ വാക്കു ചുരുങ്ങിയതെങ്കിലും ദൃഢമാണ്. ആദ്യം സുഗ്രീവന്റെ നിശ്ചയം, പിന്നെ സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണം, പിന്നെ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ പരാക്രമം, പിന്നെ രാവണവധം, ഒടുവിൽ സീത രാമനോടു വീണ്ടും ചേരുന്നത് — ഇങ്ങനെ ക്രമമായി അവൻ വർണിക്കുന്നു. ഈ ക്രമം വരാനിരിക്കുന്ന കഥയുടെ സംഗ്രഹംപോലെയാണ് — യുദ്ധകാണ്ഡത്തിന്റെ മുഴുവൻ കഥയും ഇവിടെ ബീജരൂപത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം കേട്ട് സീത ആശ്വസിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഹനുമാനു പോകാൻ കഴിയുന്നു. സീതയുടെ ചോദ്യത്തിന് അവൻ ഉത്തരം നൽകുന്നതു തർക്കംകൊണ്ടല്ല, വിശ്വാസംകൊണ്ടാണ് — ഇതാണു ദൂതന്റെ വിവേകം.

ശ്രേഷ്ഠരായ രാക്ഷസന്മാരെ കൊന്ന്, തന്റെ പേരു പ്രഖ്യാപിച്ച്, വൈദേഹിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, മഹത്തായ ബലം കാണിച്ച്, നഗരിയെ കലക്കി, രാവണനെ കബളിപ്പിച്ച്, ഘോരമായ ശക്തി പ്രദർശിപ്പിച്ച്, വൈദേഹിയെ വന്ദിച്ച്, ഹനുമാൻ സാഗരമധ്യത്തിലൂടെ വീണ്ടും മടങ്ങാൻ മനസ്സുവച്ചു. പിന്നെ സ്വാമിയെ കാണാനുള്ള ഉത്കണ്ഠയോടെ, ശത്രുക്കളെ മർദിക്കുന്ന ആ കപിശാർദൂലൻ പർവതശ്രേഷ്ഠമായ അരിഷ്ടത്തിൽ കയറി. കവി ആ പർവതത്തെ ഒരു മനുഷ്യന്റേതുപോലുള്ള ചേഷ്ടകളോടെ വർണിക്കുന്നു — ഉയർന്ന പത്മകവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നീലവനനിരകളാൽ ശോഭിക്കുന്നത്; ശൃംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന മേഘങ്ങളാൽ ഉത്തരീയം അണിഞ്ഞതുപോലെ; സൂര്യന്റെ ശുഭകിരണങ്ങളാൽ സ്നേഹത്തോടെ ഉണർത്തപ്പെടുന്നതുപോലെ; ഉയർന്നുപൊങ്ങുന്ന ധാതുക്കളാകുന്ന കണ്ണുകളാൽ കണ്ണുതുറക്കുന്നതുപോലെ; ഗംഭീരമായ ജലപ്രവാഹധ്വനികളാൽ വേദം അധ്യയനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ; പലതരം നീരുറവകളുടെ ശബ്ദങ്ങളാൽ തെളിഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നതുപോലെ; ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന ദേവദാരുക്കളാൽ കൈകൾ മേലോട്ടുയർത്തി നിൽക്കുന്നതുപോലെ; വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ ഗർജനത്താൽ നാലുപാടും ആർത്തുവിളിക്കുന്നതുപോലെ; ഇളകുന്ന കറുത്ത ശരത്കാലമേഘങ്ങളാൽ വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ; കാറ്റിലിളകുന്ന കീചകമുളകളാൽ കൂകുന്നതുപോലെ; ഘോരമായ ഉഗ്രവിഷസർപ്പങ്ങളാൽ കോപത്തോടെ നിശ്വസിക്കുന്നതുപോലെ; മഞ്ഞിനാൽ ഗംഭീരമായ ഗുഹകളാൽ ധ്യാനിക്കുന്നതുപോലെ; മേഘപാദങ്ങൾപോലുള്ള അടിവാരക്കുന്നുകളാൽ നാലുപാടും നടന്നുനീങ്ങുന്നതുപോലെ; മേഘമാലകളണിഞ്ഞ ശിഖരങ്ങളാൽ ആകാശത്തു കോട്ടുവായിടുന്നതുപോലെ; പല കൊടുമുടികളാൽ നിറഞ്ഞതും അനേകം ഗുഹകളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും. സാലം, താലം, കർണം, മുള എന്നിവ ധാരാളമായി ചുറ്റിനിൽക്കുന്നതും, പൂത്തുപടർന്ന വള്ളിപ്പന്തലുകളാൽ അലംകൃതവും, പലതരം മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, ധാതുക്കളുടെ ഒഴുക്കുകളാൽ ഭൂഷിതവും, അനേകം നീരുറവകളുള്ളതും, പാറക്കൂട്ടങ്ങളാൽ ഇടുങ്ങിയതും, മഹർഷിമാരും യക്ഷന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും നാഗങ്ങളും സേവിക്കുന്നതും, വള്ളികളും മരങ്ങളും തിങ്ങിനിറഞ്ഞതും, സിംഹങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ഗുഹകളുള്ളതും, പുലികളും മറ്റും നിറഞ്ഞതും, രുചിയുള്ള കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും തരുന്ന മരങ്ങളുള്ളതും ആയിരുന്നു ആ പർവതം. ആ പർവതത്തിൽ വാനരോത്തമനായ വായുപുത്രൻ കയറി. ഈ വർണനയിൽ ഉത്പ്രേക്ഷാലങ്കാരത്തിന്റെ ഒരു നീണ്ട മാല കാണാം — ഓരോ വിശേഷണവും ‘ഇവ’ (പോലെ) എന്ന പദത്തോടു ചേർന്നതാണ്. പർവതം ജീവനുള്ളതുപോലെ — അതു പഠിക്കുന്നു, പാടുന്നു, ധ്യാനിക്കുന്നു, നിശ്വസിക്കുന്നു, കോട്ടുവായിടുന്നു. ഈ വർണന ഹനുമാന്റെ ഹർഷത്തിന്റെ പ്രതിബിംബവുമാണ് — കാര്യസിദ്ധിക്കുശേഷം ലോകം മുഴുവൻ അവനോടു പ്രസന്നമായതുപോലെ തോന്നുന്നു. ‘ഉന്മിഷന്തമിവ’ (കണ്ണുതുറക്കുന്നതുപോലെ), ‘പ്രാധീതമിവ’ (അധ്യയനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ), ‘പ്രഗീതമിവ’ (പാടുന്നതുപോലെ) എന്നീ ക്രിയാപദങ്ങൾ പർവതത്തെ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ഈ ഭാഗവും പ്രചാരത്തിലുള്ള (വൾഗേറ്റ്) പാഠത്തിലെ വിസ്തരണമാണ്; സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ പർവതത്തിന്റെ ചുരുക്കവർണന മാത്രമേയുള്ളൂ. ലങ്കയ്ക്കു സമീപമുള്ള പർവതമാണ് അരിഷ്ടം; അവിടെനിന്നാണു ഹനുമാൻ മടക്കയാത്രയ്ക്കായി കുതിക്കുന്നത്. സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മഹേന്ദ്രപർവതമായിരുന്നു പുറപ്പാടിന്റെ സ്ഥാനം; ഇന്ന് അരിഷ്ടം മടക്കപ്പുറപ്പാടിന്റേതും. കാര്യസിദ്ധിക്കുശേഷം കഥയുടെ ഗതി ശാന്തമാണ്, മനസ്സു പ്രസന്നവുമാണ്; അതുകൊണ്ടാണു കവി ഈ പർവതത്തിന്റെ വർണന നീട്ടുന്നത്. പർവതത്തിന്റെ ഓരോ അവയവവും മനുഷ്യന്റെ ഒരു അവയവത്തോടു താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു — മേഘങ്ങൾ ഉത്തരീയം, ധാതുക്കൾ കണ്ണുകൾ, ദേവദാരുക്കൾ കൈകൾ, ഗുഹകൾ ധ്യാനം, അടിവാരക്കുന്നുകൾ പാദങ്ങൾ, ശിഖരങ്ങൾ കോട്ടുവായിടുന്ന മുഖംപോലെ. വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ ശബ്ദം വേദപാഠംപോലെ, നീരുറവകളുടെ ശബ്ദം ഗീതംപോലെ, മുളകളുടെ ശബ്ദം വേണുനാദംപോലെ, സർപ്പങ്ങളുടെ നിശ്വാസം കോപംപോലെ. ഇങ്ങനെ പർവതം ഒരു ജീവിയെപ്പോലെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ചിലപ്പോൾ ശാന്തനായ ഋഷി, ചിലപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ യോദ്ധാവ്, ചിലപ്പോൾ ഗായകൻ. തുടർന്ന് വൃക്ഷലതാദികളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും ധാതുക്കളുടെയും നീരുറവകളുടെയും പാറകളുടെയും ദേവയോനികളുടെയും ഒരു പട്ടിക വരുന്നു. ഈ പട്ടിക പർവതത്തിന്റെ സമൃദ്ധി കാണിക്കുന്നു — അവിടെ സർവജീവനുമുണ്ട്. മുപ്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ, നീണ്ട വാക്യത്തിന്റെ ഒടുവിൽ മാത്രമാണ് ‘ആരുരോഹ’ (കയറി) എന്ന ക്രിയാപദം വരുന്നത്; അതുകൊണ്ടു വായനക്കാരനും ഹനുമാനോടൊപ്പം പർവതം കയറുന്നതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു. ഈ വർണനയിൽ പതിനഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരൊറ്റ വാക്യമാകുന്നു — സംസ്കൃതകാവ്യത്തിന്റെ ദീർഘവാക്യശൈലിക്ക് ഒരു സുന്ദരമായ ഉദാഹരണം. ഇരുപത്തിമൂന്നുമുതൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചുവരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ ലങ്കയിൽ ഹനുമാൻ ചെയ്ത കർമങ്ങളുടെ സംഗ്രഹം നൽകുന്നു — രാക്ഷസവധം, നാമപ്രഖ്യാപനം, സീതയെ ആശ്വസിപ്പിക്കൽ, ബലപ്രദർശനം, നഗരിയെ കലക്കൽ, രാവണനെ കബളിപ്പിക്കൽ, സീതയെ വന്ദിക്കൽ. ഈ പട്ടികതന്നെ അവന്റെ ദൗത്യത്തിന്റെ വിജയത്തിനുള്ള സാക്ഷ്യപത്രംപോലെയാണ്. ‘വഞ്ചയിത്വാ ച രാവണം’ (രാവണനെ കബളിപ്പിച്ച്) എന്ന പദം ശ്രദ്ധേയമാണ് — ഹനുമാൻ സ്വമനസ്സാലെ ബന്ധിതനായി രാവണന്റെ സഭയിലെത്തി; അതിനാൽ അവൻ രാവണനെ കബളിപ്പിച്ചു.

രാമനെ കാണാനുള്ള തിടുക്കത്താലും അത്യാഹ്ലാദത്താലും പ്രേരിതനായ ഹനുമാൻ രമണീയമായ പർവതസാനുക്കളിൽ ഉള്ളങ്കാലുകൊണ്ട് ആഞ്ഞുചവിട്ടി; അങ്ങനെ ചവിട്ടപ്പെട്ട പാറകൾ ഒച്ചയോടെ പൊടിഞ്ഞു ചിതറി. ആ ശൈലേന്ദ്രത്തിൽ കയറി, ഉപ്പുസമുദ്രത്തിന്റെ തെക്കുനിന്നു വടക്കേക്കരയിലെത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹാകപി ശരീരം വളർത്തി. പർവതത്തിനു മുകളിൽ കയറിയ വീരനായ പവനപുത്രൻ ഭയങ്കരസർപ്പങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ഭയാനകമായ സാഗരം കണ്ടു. മാരുതന്റെ പുത്രനായ ആ ഹരിശാർദൂലൻ മാരുതനെപ്പോലെതന്നെ തെക്കുനിന്നു വടക്കേ ദിക്കിലേക്ക് ആകാശത്തിലേക്കു കുതിച്ചു. അപ്പോൾ ആ കപിയാൽ അമർത്തപ്പെട്ട ആ പർവതോത്തമം പലതരം ജീവികളോടൊപ്പം ആർത്തുവിളിച്ചു; ഇളകുന്ന ശിഖരങ്ങളോടും വീഴുന്ന മരങ്ങളോടുംകൂടി അതു ഭൂതലത്തിലേക്കു താഴ്ന്നു. അവന്റെ തുടകളുടെ വേഗത്താൽ പിഴുതെറിയപ്പെട്ട പൂത്തുനിൽക്കുന്ന മരങ്ങൾ ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധമേറ്റതുപോലെ ഒടിഞ്ഞു നിലത്തുവീണു. ഗുഹാന്തർഭാഗങ്ങളിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന, ഞെരുങ്ങിയ മഹാതേജസ്വികളായ സിംഹങ്ങളുടെ ഭയങ്കരമായ ഗർജനം ആകാശം പിളർക്കുന്നതുപോലെ കേൾക്കപ്പെട്ടു. പേടിച്ചരണ്ട്, വസ്ത്രങ്ങൾ സ്ഥാനംതെറ്റി, ആഭരണങ്ങൾ അലങ്കോലമായ വിദ്യാധരികൾ പെട്ടെന്നു പർവതത്തിൽനിന്നു മേലോട്ടു പറന്നുയർന്നു. അതിഭീമാകാരന്മാരും ബലവാന്മാരും ജ്വലിക്കുന്ന നാവുള്ളവരും മഹാവിഷമുള്ളവരുമായ മഹാസർപ്പങ്ങൾ തലയും കഴുത്തും ഞെരിഞ്ഞ് പുളഞ്ഞു. കിന്നരന്മാരും നാഗങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും ഞെരുക്കപ്പെട്ട ആ പർവതശ്രേഷ്ഠത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് ആകാശത്തു നിലയുറപ്പിച്ചു. ആ ബലവാനാൽ അമർത്തപ്പെട്ട ആ ശ്രീമാനായ പർവതം ഉയർന്ന മരങ്ങളോടും ശിഖരങ്ങളോടുംകൂടി രസാതലത്തിലേക്കു താണുപോയി. പത്തു യോജന വിസ്താരവും മുപ്പതു യോജന ഉയരവുമുള്ള ആ പർവതം ഭൂമിയോടു സമമായി. പിന്നെ തിരമാലകൾ കരയിൽ ആഞ്ഞടിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ ഉപ്പുസമുദ്രത്തെ ഒരു ലീലയെന്നപോലെ കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ആ വാനരൻ ആകാശത്തിലേക്കു കുതിച്ചുയർന്നു. ഈ ഭാഗത്തിനു സുന്ദരകാണ്ഡത്തിന്റെ ആരംഭവുമായി സാമ്യമുണ്ട് — അന്നു മഹേന്ദ്രപർവതം ഞെരുക്കപ്പെട്ടു, ഇന്ന് അരിഷ്ടം. എന്നാൽ ഇവിടെ പർവതം പൂർണമായും രസാതലത്തിലേക്കു താഴുന്നു — ഇതിലൂടെ ഹനുമാന്റെ വേഗത്തിന്റെയും ബലത്തിന്റെയും ആധിക്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വിദ്യാധരികളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും സിംഹങ്ങളുടെയും ഭയം മുമ്പും വർണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; കവി അതേ ചിത്രം വീണ്ടും പ്രയോഗിക്കുന്നു, അങ്ങനെ പോക്കിനും വരവിനും തമ്മിൽ പൊരുത്തമുണ്ടാകുന്നു. ‘സലീലം’ (ലീലയായി) എന്ന പദം ശ്രദ്ധേയമാണ് — മുമ്പു വലിയ പ്രയത്നത്തോടെ ചെയ്തത് ഇപ്പോൾ ഒരു കളിയെന്നപോലെ ചെയ്യപ്പെടുന്നു; കാരണം കാര്യം സാധിച്ചു, മനസ്സു പ്രസന്നവുമാണ്. ‘തെക്കുനിന്നു വടക്കേക്കരയിലേക്ക്’ എന്ന വാക്കിലൂടെ ദിശാമാറ്റം വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഭാഗത്തിന്റെ മുഖ്യരസം അദ്ഭുതമാണ്. ഹനുമാൻ ആദ്യം പർവതത്തിനു മുകളിൽ നിന്നു ശരീരം വളർത്തുന്നു, പിന്നെ സാഗരം കാണുന്നു, പിന്നെ കുതിക്കുന്നു. അവന്റെ കുതിപ്പിന്റെ വേഗത്താൽ പർവതം അമർന്നുപോകുന്നു — ആദ്യം പാറകൾ പൊടിയുന്നു, പിന്നെ മരങ്ങൾ വീഴുന്നു, പിന്നെ സിംഹങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നു, പിന്നെ വിദ്യാധരികളും സർപ്പങ്ങളും കിന്നരാദികളും ഓടിയകലുന്നു, ഒടുവിൽ പർവതം മുഴുവനായും രസാതലത്തിലേക്കു താഴുന്നു. ഈ ക്രമം ചെറുതിൽനിന്നു വലുതിലേക്കു നീങ്ങുന്നു; അങ്ങനെ വേഗത്തിന്റെ അളവു പടിപടിയായി വർധിക്കുന്നു. ‘പത്തു യോജന വിസ്താരം, മുപ്പതു യോജന ഉയരം’ എന്ന അളവു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് കവി അതിശയോക്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു — അത്ര വലിയ പർവതംപോലും ഭൂമിക്കു സമമായി. വിദ്യാധരികളുടെ വസ്ത്രാഭരണങ്ങളുടെ അലങ്കോലവും സർപ്പങ്ങളുടെ പുളച്ചിലും ഭയത്തിന്റെ സജീവചിത്രമാണ്. അവസാനശ്ലോകത്തിലെ ‘ലിലംഘയിഷുഃ’ (കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ) എന്ന ഇച്ഛാർഥകപദം ഹനുമാന്റെ ആഗ്രഹത്തെയും, ‘ഉത്പപാത’ (കുതിച്ചുയർന്നു) എന്ന ഭൂതകാലക്രിയ ആ ആഗ്രഹത്തിന്റെ സാഫല്യത്തെയും കാണിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ആകാശസാഗരത്തിന്റെ വർണനയുണ്ടാകും. ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, ഈ പർവതം ഹനുമാന്റെ ശത്രുവല്ല, എങ്കിലും അതു പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — മഹത്തായ ഒരു കാര്യത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ നിരപരാധികളും ചിലപ്പോൾ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന സൂക്ഷ്മമായ ഭാവം. പർവതം ‘രരാസ’ (ആർത്തുവിളിച്ചു) എന്ന വർണനയും ജീവികളുടെ നിലവിളിയും പർവതത്തെയും ദുഃഖിക്കുന്ന ചേതനയുള്ള ഒന്നായി കാണിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ പർവതം ശാന്തമായി ഭൂമിക്കു സമമാകുന്നു, ഹനുമാനാകട്ടെ ആകാശത്തു വിരാജിക്കുന്നു — ഈ വിരുദ്ധചിത്രം കവിയുടെ കൗശലം കാണിക്കുന്നു. ‘തെക്കുനിന്നു വടക്കേ ദിക്കിലേക്ക്’ എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഇപ്പോൾ കഥയുടെ ഗതി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക്, രാമനിലേക്ക്, ആണെന്നു വ്യക്തമാകുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः॥ ५६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക