സർഗ്ഗം
വിഭീഷണന്റെ ദൂതവധനിഷേധം
രാവണന്റെ വധാജ്ഞ, വിഭീഷണന്റെ വിസമ്മതം, ‘ദൂതൻ അവധ്യനാണ്’, രാവണന്റെ പ്രത്യുത്തരം, ദൂതനുള്ള ശിക്ഷകൾ, ദൂതവധത്തിന്റെ അനർഥം, സൈന്യത്തെ അയയ്ക്കാനുള്ള ഉപദേശം, രാവണന്റെ സ്വീകാരം
മഹാത്മാവും വാനരശിരോമണിയുമായ ഹനുമാന്റെ വാക്കു കേട്ട് ക്രോധത്താൽ മതിമറന്ന രാവണൻ സേവകരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു — ‘ഇവനെ കൊല്ലുക.’ ദുരാത്മാവായ രാവണൻ വധം ആജ്ഞാപിച്ചപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വിഭീഷണൻ ആ ആജ്ഞയ്ക്കു സമ്മതം നൽകിയില്ല, കാരണം താൻ സുഗ്രീവന്റെയും രാമന്റെയും ദൂതനാണെന്ന് ഹനുമാൻ മുമ്പുതന്നെ അറിയിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഒരു വശത്തു രാക്ഷസാധിപൻ ക്രുദ്ധനാണ്; മറുവശത്ത് ദൂതവധം എന്ന അനുചിതകാര്യം മുന്നിലെത്തിയിരിക്കുന്നു — ഈ രണ്ടും അറിഞ്ഞ്, കർമവിധിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന വിഭീഷണൻ ചെയ്യേണ്ട യഥോചിതകർത്തവ്യം ചിന്തിച്ചു. പിന്നെ തീരുമാനമെടുത്ത, വാക്ചാതുര്യമുള്ള അവൻ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനും പൂജ്യനുമായ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനോടു സാമത്തോടെ അത്യന്തം ഹിതകരമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. സഭയിൽ വിഭീഷണന്റെ ആദ്യപ്രവേശമാണിത്; അവൻ ക്രോധിക്കുന്നില്ല, സാമത്തോടെതന്നെ സംസാരിക്കുന്നു. ‘ശത്രുജിദഗ്രജം’ (ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ജ്യേഷ്ഠൻ) എന്ന പദത്താൽ അവൻ രാവണന്റെ ഗൗരവം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു — ജ്യേഷ്ഠൻ പൂജ്യൻതന്നെ. ഇതുതന്നെയാണ് നീതിജ്ഞന്റെ ലക്ഷണം — ക്രുദ്ധനായ രാജാവിനെ ആദ്യം ശാന്തനാക്കി, പിന്നെ ഹിതം പറയണം. വിഭീഷണൻ ഹനുമാന്റെ പക്ഷം പിടിക്കുന്നില്ല, രാജധർമത്തിന്റെ പക്ഷമാണു പിടിക്കുന്നത്. അതിനാൽ അവന്റെ വാക്ക് നിഷ്പക്ഷവും വിശ്വസനീയവുമാണ്.
‘രാക്ഷസേന്ദ്രാ, ക്ഷമിക്കുക, രോഷം വെടിയുക, പ്രസാദിക്കുക, എന്റെ ഈ വാക്കു കേൾക്കുക. ഉയർച്ചതാഴ്ചകൾ അറിയുന്ന, സജ്ജനങ്ങളായ ശ്രേഷ്ഠരാജാക്കന്മാർ ദൂതനെ വധിക്കാറില്ല. വീരനായ രാജാവേ, ഈ കപിയെ കൊല്ലുന്നതു ധർമവിരുദ്ധമാണ്, ലോകാചാരത്തിനും നിന്ദ്യമാണ്, നിനക്കു യോജിക്കാത്തതുമാണ്. നീ ധർമജ്ഞനും കൃതജ്ഞനും രാജധർമനിപുണനും ജീവികളുടെ ഉയർച്ചതാഴ്ചകൾ അറിയുന്നവനും പരമാർഥം അറിയുന്നവനുമാണ്. നിന്നെപ്പോലെയുള്ള വിവേകികളും രോഷത്തിനു വശംവദരായാൽ ശാസ്ത്രപാണ്ഡിത്യം വെറും അധ്വാനംമാത്രമായിത്തീരും. അതിനാൽ ശത്രുഘ്നാ, ആർക്കും സമീപിക്കാനാവാത്തവനേ, രാക്ഷസേന്ദ്രാ, പ്രസാദിക്കുക; യുക്തവും അയുക്തവും നിശ്ചയിച്ച് ദൂതനു യോഗ്യമായ ശിക്ഷ വിധിക്കുക.’ അഞ്ചാം ശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിലാണ് — അപേക്ഷയുടെ ആരംഭം ഗംഭീരസ്വരത്തിൽ. വിഭീഷണൻ രാവണന്റെ ഗുണങ്ങൾ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് അവനെ ലജ്ജിപ്പിക്കുന്നു — ഇത്തരമൊരു ജ്ഞാനി എങ്ങനെ ക്രോധത്തിന്റെ ദാസനാകും? അവൻ വധം വിലക്കുന്നു, എന്നാൽ ശിക്ഷ വിലക്കുന്നില്ല — ‘ദൂതദണ്ഡോ വിധീയതാം’ (ദൂതനു യോഗ്യമായ ശിക്ഷ വിധിക്കുക) എന്നതു മധ്യമാർഗമാണ്. ഇങ്ങനെ രാവണന്റെ മാനവും രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, ധർമവും. ‘ശാസ്ത്രവിപശ്ചിത്ത്വം ശ്രമ ഏവ’ (ശാസ്ത്രപാണ്ഡിത്യം വെറും അധ്വാനംമാത്രം) എന്ന വാക്കു തീക്ഷ്ണമാണ് — ക്രോധം പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ജ്ഞാനം നിഷ്ഫലമാണ്. ആറാം ശ്ലോകത്തിൽ മൂന്നു കാരണങ്ങൾ — ധർമവിരോധം, ലോകനിന്ദ, രാജാവിന് അയോഗ്യത; ഏഴാം ശ്ലോകത്തിൽ രാവണന്റെ ആറു ഗുണങ്ങൾ ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒൻപതാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ശത്രുഘ്ന’, ‘ദുരാസദ’ എന്നീ സംബോധനകളാൽ വിഭീഷണൻ വീണ്ടും രാജാവിന്റെ മനസ്സിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ക്രുദ്ധനുപോലും കേൾക്കാൻ കഴിയുന്ന വിധം പ്രശംസയും യുക്തിയും അപേക്ഷയും ക്രമമായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
വിഭീഷണന്റെ വാക്കു കേട്ട് രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണൻ വലിയ കോപത്താൽ ആവിഷ്ടനായി മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘ശത്രുസൂദനാ, പാപികളെ വധിക്കുന്നതിൽ പാപമില്ല; അതിനാൽ പാപം ചെയ്ത ഈ വാനരനെ ഞാൻ കൊല്ലും. ഇവൻ വാടിക തകർത്തും രാക്ഷസരെ കൊന്നും പാപം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.’ അധർമം മൂലമായതും അനേകം ദോഷങ്ങളുള്ളതും അനാര്യന്മാർ ആചരിക്കുന്നതുമായ രാവണന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട്, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിഭീഷണൻ പരമാർഥതത്ത്വമടങ്ങിയ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘ലങ്കേശ്വരാ, രാക്ഷസേന്ദ്രാ, പ്രസാദിക്കുക; ധർമാർഥതത്ത്വങ്ങൾ ചേർന്ന എന്റെ വാക്കു കേൾക്കുക. രാജാവേ, ദൂതന്മാർ അവധ്യരാണെന്ന് എല്ലാ കാലങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും സജ്ജനങ്ങൾ പറയുന്നു.’ രാവണന്റെ യുക്തി ദുർബലമാണ് — പാപിയെ വധിക്കാം എന്നതു സാമാന്യനിയമം; എന്നാൽ ദൂതന്റെ കാര്യത്തിൽ വിശേഷനിയമമാണു പ്രബലം. വിഭീഷണൻ ആ വിശേഷം കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. പന്ത്രണ്ടും പതിമൂന്നും ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തങ്ങളിലാണ്; അവയിൽ വിഭീഷണന്റെ വാക്കിന്റെ ഗൗരവം പ്രകടമാണ്. വിഭീഷണൻ രാവണന്റെ വാക്കിനെ ‘അധർമമൂലം’, ‘അനാര്യജുഷ്ടം’ എന്നു മനസ്സിൽ നിന്ദിക്കുന്നു, എന്നാൽ വാക്കിൽ വീണ്ടും ‘പ്രസാദിക്കുക’ എന്നേ പറയുന്നുള്ളൂ — ഇത് അവന്റെ സംയമത്തിനു തെളിവാണ്. ‘സമയേഷു’ എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ദൂതന്മാരുടെ അവധ്യത എല്ലാ യുഗങ്ങളിലും എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഒരു സനാതനമര്യാദയാണ് എന്നാണ്.
‘ഇവൻ വളർന്നുവന്ന ശത്രുവാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല; ഇവൻ അളവറ്റ അപ്രിയം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ദൂതവധത്തെ സജ്ജനങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല — ദൂതനു മറ്റനേകം ശിക്ഷകൾ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. അവയവങ്ങൾ വികൃതമാക്കൽ, ചാട്ടകൊണ്ടടിക്കൽ, തല മുണ്ഡനം ചെയ്യൽ, അടയാളം പതിക്കൽ — ഈ ശിക്ഷകളാണു ദൂതനു വിധിക്കുന്നത്; ദൂതന്റെ വധമാകട്ടെ നാം കേട്ടിട്ടില്ല. ധർമാർഥങ്ങളുടെ ശിക്ഷണത്താൽ വിനീതബുദ്ധിയും ഉയർച്ചതാഴ്ചകളുടെ വിചാരത്താൽ തീർപ്പിലെത്തിയവനുമായ നിന്നെപ്പോലെയുള്ള ഒരു രാജാവ് എങ്ങനെ കോപത്തിനു വശംവദനാകും? സത്ത്വമുള്ളവർ കോപിക്കാറില്ല. ധർമവ്യാഖ്യാനത്തിലോ ലോകാചാരത്തിലോ ശാസ്ത്രബുദ്ധി ഗ്രഹിക്കുന്നതിലോ നിനക്കു തുല്യനായി ആരുമില്ല; സകല ദേവാസുരന്മാരിലും നീ ഉത്തമനാണ്. പരാക്രമവും ഉത്സാഹവും മനസ്വിതയുമുള്ള ദേവാസുരന്മാർക്കുപോലും ജയിക്കാനാവാത്ത, അളവറ്റവനായ നീ ദേവേന്ദ്രസംഘങ്ങളെയും നരേന്ദ്രന്മാരെയും യുദ്ധങ്ങളിൽ പലവട്ടം ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദേവദൈത്യന്മാരുടെ ശത്രുവും ശൂരനും വീരനും അപരാജിതനുമായ നിന്നോട് മുമ്പു മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും ദ്രോഹം ചിന്തിച്ച വീരന്മാർ അപ്പോൾത്തന്നെ പ്രാണനറ്റവരായി.’ ഇവിടെ വിഭീഷണൻ ശിക്ഷകളുടെ ഒരു പട്ടിക നൽകുന്നു — രാവണനു ശിക്ഷ നൽകാനാകണം, ധർമം ലംഘിക്കപ്പെടുകയുമരുത്. രാവണനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിക്കുന്നു — അവനെ ക്രോധത്തിൽനിന്ന് അഭിമാനത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു, കാരണം അഭിമാനിയായ രാജാവ് തുച്ഛനായ ഒരു ദൂതനെ വധിച്ചു സ്വയം താഴുകയില്ലല്ലോ. ആറു ശ്ലോകങ്ങളും ദീർഘവൃത്തങ്ങളിലാണ്. പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ വിഭീഷണൻ ശത്രുവിന്റെ അപരാധം മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല — ഹനുമാൻ വലിയ ശത്രുവാണെന്ന് അവൻ സമ്മതിക്കുന്നു; എങ്കിലും നിയമം നിയമംതന്നെ. പതിനഞ്ചിൽ ശിക്ഷകൾ നാല് — അംഗവൈരൂപ്യം, ചാട്ടയടി, മുണ്ഡനം, അടയാളം പതിക്കൽ; ഇവയിൽ ഒന്ന് അടുത്ത സർഗത്തിൽ വാൽ കത്തിക്കലിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനെട്ടിലും പത്തൊൻപതിലും രാവണന്റെ പൂർവവിജയങ്ങൾ ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
‘ഈ കപിയെ കൊല്ലുന്നതിൽ ഒരു ഗുണവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ഈ കപിയെ അയച്ചവരുടെ മേൽത്തന്നെ ഈ ശിക്ഷ പതിക്കട്ടെ. ഇവൻ സജ്ജനമായാലും ദുർജനമായാലും മറ്റുള്ളവരാൽ അയയ്ക്കപ്പെട്ടവനാണ്; മറ്റുള്ളവർക്കുവേണ്ടി സംസാരിക്കുന്ന, പരാധീനനായ ദൂതൻ വധം അർഹിക്കുന്നില്ല. മാത്രമല്ല രാജാവേ, ഇവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയിൽനിന്നു വീണ്ടും ഇവിടെ വരാൻ കഴിയുന്ന മറ്റൊരു ആകാശചാരിയെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല — അപ്പോൾ ശത്രുക്കളുടെ നീക്കങ്ങൾ നമുക്ക് അറിയാനാവില്ല. അതിനാൽ ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ഇവനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കരുത്; ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരുടെ നേരെയാണ് ഭവാൻ ശ്രമം നടത്തേണ്ടത്. യുദ്ധപ്രിയാ, ഇവൻ നശിച്ചാൽ, നിനക്കു വിരുദ്ധരും സ്വതന്ത്രരുമായ ആ രണ്ടു നരരാജപുത്രന്മാരെ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന മറ്റൊരു ജീവിയെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.’ വിഭീഷണന്റെ യുക്തി ഇവിടെ നീതിപ്രധാനമാണ് — ദൂതൻ പരാധീനനാണ്, അവന്റെ വാക്ക് സ്വാമിയുടേതാണ്; അതിനാൽ ദോഷം സ്വാമിയുടേതാണ്. ദൂതവധത്താൽ വാർത്താപ്രവാഹവും നശിക്കുന്നു. ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ അവൻ രാവണന്റെ യുദ്ധപ്രിയതയെത്തന്നെ ഉപായമാക്കുന്നു — യുദ്ധമാണ് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ ശത്രുക്കൾ വരാനായി ദൂതൻ ജീവിക്കട്ടെ. ഇരുപത്തിരണ്ടിൽ ഒരു പ്രായോഗികയുക്തി — ദൂതൻ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ ശത്രുക്കൾ നമ്മുടെ വാർത്ത അറിയില്ല, യുദ്ധത്തിനു വരികയുമില്ല. ഇങ്ങനെ വിഭീഷണൻ ധർമത്തിന്റെയും നീതിയുടെയും രണ്ടു ദൃഷ്ടികളിൽനിന്നും സംസാരിക്കുന്നു.
‘മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവനേ, പരാക്രമവും ഉത്സാഹവും മനസ്വിതയുമുള്ള ദേവാസുരന്മാർക്കുപോലും ജയിക്കാനാവാത്ത നീ രാക്ഷസരുടെ യുദ്ധോത്സാഹം നശിപ്പിക്കരുത്. ഹിതൈഷികളും ശൂരരും ഏകാഗ്രരും മഹത്തായ കുലങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരും മനസ്വികളും ശസ്ത്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരും കോപത്തിൽ പ്രശസ്തരും നന്നായി പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരുമായ യോദ്ധാക്കൾ നിനക്കുണ്ട്. നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം — നിന്റെ ആജ്ഞ നിറവേറ്റുന്ന ചിലർ — ഇന്നുതന്നെ പോകട്ടെ; മൂഢരായ ആ രണ്ടു രാജപുത്രന്മാരെ പിടിച്ച് ശത്രുക്കളുടെ ഇടയിൽ നിന്റെ പ്രഭാവം സ്ഥാപിക്കാനായി.’ അനുജനായ വിഭീഷണന്റെ ഉത്തമവും ഇഷ്ടകരവുമായ ഈ വാക്ക്, നിശാചരന്മാരുടെ അധിപനും ദേവലോകശത്രുവും മഹാബലനും രാക്ഷസരാജന്മാരിൽ മുഖ്യനുമായ രാവണൻ ബുദ്ധികൊണ്ടു സ്വീകരിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അവസാനോപദേശം സമർഥമാണ് — ദൂതനെ വിട്ടയയ്ക്കുക, സൈന്യത്തെ അയയ്ക്കുക. ഇവിടെ ‘മൂഢരായ’ എന്ന പദം രാവണന്റെ മനസ്സു പ്രസാദിപ്പിക്കാനായി പ്രയോഗിച്ചതാണ്. ഒടുവിൽ രാവണൻ വധത്തിൽനിന്നു പിന്മാറുന്നു; എന്നാൽ അടുത്ത സർഗത്തിൽ മറ്റൊരു ശിക്ഷ ചിന്തിക്കും — വാൽ കത്തിക്കൽ. ഇരുപത്താറാം ശ്ലോകത്തിൽ യോദ്ധാക്കളുടെ ഗുണങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — അവർ ഹിതൈഷികളും ശൂരരും ഏകാഗ്രരും കുലീനരും മനസ്വികളും ശസ്ത്രനിപുണരും നന്നായി പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരുമാണ്; അവരെക്കൊണ്ടുതന്നെ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ പിടിക്കണം എന്നതാണ് വിഭീഷണന്റെ സൂചന. ഇരുപത്തെട്ടിൽ രാവണൻ ‘ബുദ്ധികൊണ്ടു’ സ്വീകരിച്ചു — ക്രോധം ശമിച്ചു, ബുദ്ധി ഉണർന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः॥ ५२॥