സർഗ്ഗം
പ്രഹസ്തന്റെ ചോദ്യവും ഹനുമാന്റെ ദൂതത്വപ്രഖ്യാപനവും
രാവണന്റെ ശങ്ക — നന്ദിയോ ബാണനോ, പ്രഹസ്തനോടുള്ള ആജ്ഞ, പ്രഹസ്തന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ, ഹനുമാന്റെ മറുപടി — ‘ഞാൻ വാനരനാണ്, രാഘവന്റെ ദൂതൻ’
സമസ്തലോകങ്ങളെയും കരയിക്കുന്ന മഹാബാഹുവായ രാവണൻ തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ചെമ്പൻകണ്ണുള്ള കപിയെ കണ്ട് വലിയ രോഷത്താൽ ആവിഷ്ടനായി. അവന്റെ മനസ്സു ശങ്കകളാൽ ഉലഞ്ഞു; തേജസ്സിനാൽ ആവൃതനായ കപീന്ദ്രനെ കണ്ട് അവൻ ചിന്തിച്ചു — ‘ഭഗവാൻ നന്ദിതന്നെയാണോ നേരിട്ട് ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത്? മുമ്പു കൈലാസത്തിൽവച്ചു ഞാൻ പരിഹസിച്ചപ്പോൾ അവൻ എന്നെ ശപിച്ചു. അവൻതന്നെ വാനരരൂപം ധരിച്ചു വന്നതാണോ? അല്ലെങ്കിൽ ഇവൻ ബാണാസുരനാണോ?’ ഇവിടെ രാവണന്റെ ഭയം പ്രകടമാണ്. വാനരന്മാർ അവന്റെ കുലം നശിപ്പിക്കും എന്നായിരുന്നു നന്ദിയുടെ ശാപം; അതിനാൽ വാനരനെ കണ്ടമാത്രയിൽ ആ ശാപം അവന്റെ മനസ്സിൽ ഉയർന്നുവരുന്നു. രോഷം പുറത്തു കാണുന്നു, ഉള്ളിലാകട്ടെ ശങ്ക. മഹാബലനായിരുന്നിട്ടും രാവണൻ കുറ്റബോധത്താൽ വ്യാകുലനാണ്. ഇങ്ങനെ ശത്രുവിനെ കണ്ടമാത്രയിൽത്തന്നെ അവന്റെ പാപം ഓർമയിലേക്കു വരുന്നു.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, രോഷത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ആ രാജാവ് മന്ത്രിശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഹസ്തനോടു സമയോചിതവും ഗംഭീരവും അർഥപൂർണവുമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘ഈ ദുരാത്മാവിനോടു ചോദിക്കുക — ഇവൻ എവിടെനിന്നു വന്നു? ഇവന്റെ വരവിനു കാരണമെന്ത്? പ്രമദാവനം തകർത്തതിലും രാക്ഷസിമാരെ ഭയപ്പെടുത്തിയതിലും ഇവന്റെ ഉദ്ദേശ്യമെന്ത്? ആർക്കും ആക്രമിക്കാനാവാത്ത എന്റെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതിൽ ഇവന്റെ പ്രയോജനമെന്ത്? രാക്ഷസരോടു യുദ്ധം ചെയ്തതിൽ എന്താണു കാര്യം? ഇതെല്ലാം ഈ ദുർബുദ്ധിയോടു ചോദിക്കുക.’ രാവണൻ സ്വയം ചോദിക്കുന്നില്ല, മന്ത്രിയെക്കൊണ്ടു ചോദിപ്പിക്കുന്നു — ഇതാണ് രാജസഭയുടെ മര്യാദ. എന്നാൽ ‘ദുരാത്മാവ്’, ‘ദുർബുദ്ധി’ എന്നീ വാക്കുകളാൽ അവന്റെ ക്രോധവും സ്പഷ്ടമാണ്. ചോദ്യങ്ങൾ അഞ്ചാണ് — ഉത്ഭവം, കാരണം, വനനാശം, നഗരപ്രവേശം, യുദ്ധം; ഇവതന്നെയാണ് ദൂതനെ പരീക്ഷിക്കുന്ന വിഷയങ്ങൾ. രാജാവിന്റെ രോഷവും മന്ത്രിയുടെ വായിലൂടെ മര്യാദയുള്ള രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു.
രാവണന്റെ വാക്കു കേട്ട് പ്രഹസ്തൻ ഹനുമാനോടു പറഞ്ഞു — ‘വാനരാ, ആശ്വസിക്കുക, നിനക്കു മംഗളം; നീ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. ഇന്ദ്രനാണ് നിന്നെ രാവണന്റെ ആലയത്തിലേക്കയച്ചതെങ്കിൽ സത്യം പറയുക; ഭയപ്പെടേണ്ട, നീ മോചിപ്പിക്കപ്പെടും. വൈശ്രവണന്റെയോ യമന്റെയോ വരുണന്റെയോ ദൂതനായി ഈ മനോഹരരൂപം ധരിച്ചാണോ നീ ഞങ്ങളുടെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചത്, അല്ലെങ്കിൽ വിജയം കാംക്ഷിക്കുന്ന വിഷ്ണു അയച്ചതാണോ — അതും പറയുക. നിന്റെ തേജസ്സ് ഒരു വാനരന്റേതല്ല, രൂപം മാത്രമേ വാനരന്റേതായുള്ളൂ. ഇന്നു സത്യം പറയുക, എന്നാൽ നീ മോചിപ്പിക്കപ്പെടും; അസത്യം പറഞ്ഞാൽ നിന്റെ ജീവൻ ദുർലഭമാകും. അല്ലെങ്കിൽ രാവണന്റെ ആലയത്തിൽ നീ പ്രവേശിച്ചതിന്റെ കാരണമെന്തോ, അതു പറയുക.’ ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ രാക്ഷസഗണേശ്വരനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു. പ്രഹസ്തന്റെ വാക്കുകളിൽ സാന്ത്വനവും ഭീഷണിയും കലർന്നിരിക്കുന്നു — ആദ്യം അഭയദാനം, പിന്നെ മരണഭയം. ഹനുമാന്റെ തേജസ്സു കണ്ട് അവൻ അവനെ ഒരു ദേവദൂതനായി കരുതുന്നു — ഇതും ഹനുമാന്റെ മഹത്ത്വത്തിനു തെളിവാണ്. ചോദ്യങ്ങളിൽ എല്ലാ ലോകപാലന്മാരെയും എണ്ണുന്നു, രാമനെ മാത്രം ഓർക്കുന്നില്ല — രാക്ഷസർ മനുഷ്യനെ ശത്രുവായി കണക്കാക്കുന്നില്ല. പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ചോദ്യത്തിന്റെ അവസാനവും ആഖ്യാനത്തിന്റെ ആരംഭവും ഒരുമിച്ചാണ് — പ്രഹസ്തന്റെ അവസാനചോദ്യം, പിന്നെ ഹനുമാന്റെ മറുപടിക്കായി കവി ഒരുക്കുന്ന ഭൂമിക. ‘മോക്ഷ്യസേ’ (നീ മോചിപ്പിക്കപ്പെടും) എന്നു പ്രഹസ്തൻ രണ്ടു തവണ പറയുന്നു — സത്യം പറഞ്ഞാൽ മോചനം ലഭിക്കും എന്ന പ്രലോഭനം. എന്നാൽ ഹനുമാൻ പ്രലോഭനംകൊണ്ടോ ഭയംകൊണ്ടോ ഇളകുന്നില്ല; സത്യമായതുമാത്രമേ അവൻ പറയൂ. പ്രഹസ്തന്റെ വാക്കിൽ ഒരു രാജനീതിജ്ഞന്റെ ചാതുര്യം കാണാം — അഭയം നൽകി രഹസ്യം അറിയാനുള്ള ശ്രമം.
ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു — ‘ഞാൻ ശക്രന്റെയോ യമന്റെയോ വരുണന്റെയോ ദൂതനല്ല. കുബേരനുമായി എനിക്കു സഖ്യമില്ല; വിഷ്ണുവും എന്നെ അയച്ചതല്ല. എന്റെ ജാതിതന്നെ ഇതാണ് — ഞാൻ ഒരു വാനരൻതന്നെ, ഇവിടെ വന്നവൻ. രാക്ഷസേന്ദ്രനെ കാണുക ദുർലഭമായിരുന്നു; അതിനാൽ അവനെ കാണാനായിത്തന്നെയാണ് ഞാൻ ഈ വനം നശിപ്പിച്ചത്. പിന്നെ ബലവാന്മാരും യുദ്ധം കൊതിക്കുന്നവരുമായ രാക്ഷസർ വന്നെത്തി; ശരീരം രക്ഷിക്കാനായി ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ അവരോടു തിരിച്ചു പൊരുതി. ദേവന്മാർക്കോ അസുരന്മാർക്കോ അസ്ത്രപാശങ്ങളാൽ എന്നെ ബന്ധിക്കാനാവില്ല; പിതാമഹനിൽനിന്ന് ഈ വരം എനിക്കും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജാവിനെ കാണാനാഗ്രഹിച്ചതിനാൽ ഞാൻ അസ്ത്രത്തിനു വഴങ്ങി. അസ്ത്രത്തിൽനിന്നു മോചിതനായിരുന്നിട്ടും, രാക്ഷസർ ബന്ധിച്ചുവെന്നു കരുതി എന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. രാമന്റെ ഒരു കാര്യത്തിനായാണ് ഞാൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നത്. പ്രഭോ, അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള രാഘവന്റെ ദൂതനാണ് ഞാൻ എന്നറിഞ്ഞ് എന്റെ ഈ ഹിതകരമായ വാക്കു കേൾക്കുക.’ ഹനുമാന്റെ മറുപടി സത്യവും നിർഭയവുമാണ്. വനം നശിപ്പിച്ചതിന്റെ കാരണം അവൻ മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല — രാജദർശനംതന്നെയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. ബന്ധനം സ്വേച്ഛയാൽ സ്വീകരിച്ചതാണെന്ന് അവൻ സ്പഷ്ടമായി പറയുന്നു. ഒടുവിൽ അവൻ തന്റെ സ്വാമിയെ പേരെടുത്തു പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ വാർത്തയുടെ ഗൗരവം വർധിക്കുന്നു. പ്രഹസ്തൻ പറഞ്ഞ ദേവന്മാരെയെല്ലാം ക്രമമായി നിരാകരിക്കുന്നു — ശക്രൻ, യമൻ, വരുണൻ, ധനദൻ (കുബേരൻ), വിഷ്ണു. പിന്നെ ഹനുമാൻ തന്റെ ജാതി സങ്കോചമില്ലാതെ സമ്മതിക്കുന്നു — ‘വാനരോഽഹം’ (ഞാൻ വാനരനാണ്). ചോദ്യങ്ങളുടെ ക്രമമനുസരിച്ച് ഉത്തരം പൂർണമാകാനായി രാമന്റെ പേര് അവൻ ഒടുവിൽ മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം പരാമർശിക്കുന്നതിലൂടെ തന്റെ ബന്ധനം തന്റെ ദൗർബല്യമല്ല, സ്വേച്ഛയാണ് എന്ന് അവൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പഥ്യം’ (ഹിതകരം) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അടുത്ത വാക്കുകൾ രാവണന്റെ ഹിതത്തിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് എന്നാണ്. അടുത്ത സർഗത്തിൽ അവൻ സുഗ്രീവന്റെ സന്ദേശം രാവണനെ അറിയിക്കും.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चाशः सर्गः॥ ५०॥