സർഗ്ഗം
ഹനുമാൻ പ്രമദാവനം തകർക്കുന്നു
ബാക്കിയുള്ള അല്പകാര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, സാമ-ദാന-ഭേദങ്ങളുടെ നിഷ്ഫലത, ദണ്ഡത്തിനുള്ള തീരുമാനം, രാവണന്റെ ബലം പരീക്ഷിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം, പ്രമദാവനത്തിന്റെ തകർക്കൽ, വനത്തിന്റെ ദുർദശ, യുദ്ധത്തിനായി തോരണത്തിൽ നിലയുറപ്പിക്കൽ
സീതയുടെ പ്രശംസാവചനങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, പോകാനൊരുങ്ങിയ ആ വാനരൻ ആ സ്ഥലത്തുനിന്ന് അല്പം മാറിനിന്ന് ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു — ‘കരിങ്കണ്ണിയായ ഇവളെ കണ്ടുകഴിഞ്ഞു; ഈ കാര്യത്തിൽ ഇനി അല്പം മാത്രമേ ബാക്കിയുള്ളൂ. മൂന്ന് ഉപായങ്ങളെ കടന്ന് നാലാമത്തെ ഉപായമാണ് ഇവിടെ കാണുന്നത്.’ രാജനീതിയിൽ നാല് ഉപായങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ് — സാമം, ദാനം, ഭേദം, ദണ്ഡം. ഹനുമാൻ ഓരോന്നും പരിശോധിക്കുന്നു — ‘രാക്ഷസരിൽ സാമം ഗുണം ചെയ്യില്ല; സമ്പത്തു നിറഞ്ഞവരിൽ ദാനം ഫലിക്കില്ല; ബലഗർവിതരായ ജനങ്ങളെ ഭേദംകൊണ്ടു വശത്താക്കാനാവില്ല; അതിനാൽ ഇവിടെ എനിക്കു പരാക്രമംതന്നെയാണ് ഉചിതമായി തോന്നുന്നത്. പരാക്രമമല്ലാതെ ഈ കാര്യത്തിൽ മറ്റൊരു തീർപ്പും ഇവിടെ സാധ്യമല്ല; യുദ്ധത്തിൽ പ്രമുഖവീരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ രാക്ഷസർ ഇന്ന് എങ്ങനെയെങ്കിലും മയപ്പെട്ടേക്കാം.’ രാക്ഷസർ സമ്പന്നരാണ്, അതിനാൽ ധനംകൊണ്ട് അവരെ മോഹിപ്പിക്കാനാവില്ല; അവർ ബലത്തിൽ ഗർവിതരാണ്, അതിനാൽ അവരെ തമ്മിൽ ഭിന്നിപ്പിക്കാനും കഴിയില്ല; സാമവചനം അവരിൽ നിഷ്ഫലമാണ്. അവരുടെ പ്രമുഖവീരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ മാത്രമേ അവർ മയപ്പെടുകയുള്ളൂ. പിന്നെ അവൻ കാര്യകുശലന്റെ ലക്ഷണം ഓർക്കുന്നു — ‘മുഖ്യകർമം പൂർത്തിയായശേഷം, ആദ്യത്തെ കാര്യത്തിനു വിരോധമില്ലാതെ, മറ്റു പല കാര്യങ്ങളും സാധിക്കുന്നവനാണ് കാര്യം ചെയ്യാൻ യോഗ്യൻ. എത്ര ചെറിയ കർമത്തിനും ഒരേയൊരു കാരണം മാത്രമല്ല സാധകമാകുന്നത്; കാര്യത്തെ പലവിധത്തിൽ അറിയുന്നവനാണ് കാര്യസാധനത്തിൽ സമർഥൻ.’ മുഖ്യകാര്യമായ സീതാന്വേഷണം സിദ്ധമായി; അതിനു വിരോധമില്ലാതെ മറ്റു കാര്യങ്ങളും സാധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ‘ഇവിടെവച്ചുതന്നെ തീരുമാനമെടുത്ത്, എന്റെ പക്ഷത്തിന്റെയും ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെയും ഏറ്റുമുട്ടലിലെ വിശേഷതത്ത്വം അറിഞ്ഞവനായി ഇന്നു ഞാൻ വാനരേശ്വരന്റെ ആലയത്തിലേക്കു പോയാൽ, എന്റെ സ്വാമിയുടെ ആജ്ഞ നിറവേറ്റിയതാകും.’ സ്വപക്ഷവും പരപക്ഷവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിൽ ആർക്ക് എന്തു ബലമുണ്ട് എന്ന വിശേഷം തത്ത്വത്തിൽ അറിഞ്ഞിട്ടുവേണം പോകാൻ. ‘ഇന്നു രാക്ഷസരോടു ബലമായി ഒരു യുദ്ധം എനിക്ക് എങ്ങനെ സൗകര്യമായി കൈവരും? അതുപോലെ ദശാനനൻ യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ ബലവും എന്റെ ബലവും എങ്ങനെ തൂക്കിനോക്കും? അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ മന്ത്രിവർഗത്തോടും സൈന്യത്തോടും അനുയായികളോടുംകൂടിയ ദശാനനനെ നേരിട്ട്, അവന്റെ ഹൃദയത്തിലുള്ള അഭിപ്രായവും ബലവും എളുപ്പത്തിൽ അറിഞ്ഞശേഷം ഞാൻ ഇവിടെനിന്നു മടങ്ങിപ്പോകും.’ ഇവിടെ ഹനുമാന്റെ നീതിജ്ഞത വിശേഷിച്ചും പ്രകാശിക്കുന്നു — ഒരു ദൂതനെപ്പോലെ സന്ദേശം കൊണ്ടുപോകുക മാത്രമല്ല, ഒരു ചാരനെപ്പോലെ ശത്രുവിന്റെ ബലവും ആലോചനയും അറിയാനും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘അല്പശേഷം’ എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് സീതാന്വേഷണമാണ് മുഖ്യം, ശത്രുബലപരീക്ഷ ഗൗണമെങ്കിലും ആവശ്യമായത് എന്നാണ്. മൂന്നാം ശ്ലോകം മുതൽ ഒൻപതാം ശ്ലോകംവരെ പന്ത്രണ്ടക്ഷരമുള്ള പാദങ്ങൾ (വംശസ്ഥം) ധാരാളമായി കാണുന്നു — ചിന്തയുടെ ഗാംഭീര്യം വൃത്തംകൊണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
‘ഈ ക്രൂരന്റെ നന്ദനവനത്തിനു തുല്യമായ ഈ ഉത്തമവനം കണ്ണിനും മനസ്സിനും ആനന്ദം നൽകുന്നതും പലതരം മരങ്ങളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഉണങ്ങിയ കാടിനെ അഗ്നിയെന്നപോലെ ഞാൻ ഇതിനെ തകർത്തുകളയും; ഇതു തകർന്നാൽ ആ രാവണൻ കോപിക്കും. അപ്പോൾ രാക്ഷസാധിപൻ കുതിരകളും മഹാരഥങ്ങളും ആനകളും നിറഞ്ഞതും ത്രിശൂലം, ഇരുമ്പുലക്ക, പട്ടിശം എന്നീ ആയുധങ്ങളേന്തിയതുമായ വലിയൊരു സൈന്യത്തെ അയയ്ക്കും; അപ്പോൾ ഇവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കും. പോരാട്ടത്തിൽ ഉഗ്രപരാക്രമികളായ ആ രാക്ഷസരെ നേരിട്ട്, തകർക്കപ്പെടാത്ത പരാക്രമമുള്ള ഞാൻ രാവണൻ പ്രേരിപ്പിച്ചയച്ച ആ സൈന്യത്തെ കൊന്ന് സുഖമായി വാനരേശ്വരന്റെ ആലയത്തിലേക്കു പോകും.’ ഹനുമാന്റെ പദ്ധതി സ്പഷ്ടമാണ് — വനം രാവണനു പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്; അതു നശിച്ചാൽ അവൻ തീർച്ചയായും ക്രുദ്ധനാകും, സൈന്യത്തെ അയയ്ക്കുകയും ചെയ്യും; ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിനുള്ള അവസരം തനിയെ വന്നുചേരും. ‘നന്ദനോപമം’ എന്ന പദത്താൽ വനത്തിന്റെ സൗന്ദര്യത്തെ ഇന്ദ്രന്റെ നന്ദനവനത്തോട് ഉപമിക്കുന്നു — സുന്ദരമായതിന്റെ നാശംതന്നെയാണ് രാവണന്റെ ഹൃദയം പിളർക്കുക. ‘ഉണങ്ങിയ കാടിനെ അഗ്നിയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ ഹനുമാന്റെ വേഗവും നിർദയത്വവും കാണിക്കുന്നു. ‘അഭംഗവിക്രമഃ’ (തകർക്കപ്പെടാത്ത പരാക്രമമുള്ളവൻ) എന്ന ആത്മവിശേഷണം അവന്റെ ആത്മവിശ്വാസം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവന്റെ പരാക്രമം ആരാലും തകർക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഈ നിശ്ചയത്തിനു പിന്നിൽ സീതയുടെ രക്ഷയും ചിന്തിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് — അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാക്ഷസിമാർ അറിയിക്കുന്നതുപോലെ, അവളുടെ ആശ്രയമായ ശിംശപാവൃക്ഷത്തെ അവൻ തൊടുന്നില്ല.
പിന്നെ കാറ്റുപോലെ ക്രുദ്ധനായ, ഭയങ്കരപരാക്രമിയായ മാരുതി തുടകളുടെ വലിയ വേഗത്താൽ മരങ്ങളെ എറിഞ്ഞുതുടങ്ങി. പിന്നെ വീരനായ ഹനുമാൻ മദിച്ച പക്ഷികളുടെ കളരവം മുഴങ്ങുന്നതും പലതരം മരങ്ങളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞതുമായ ആ പ്രമദാവനം തകർത്തു. ഉലയ്ക്കപ്പെട്ട മരങ്ങളാലും പൊട്ടിത്തകർന്ന ജലാശയങ്ങളാലും പൊടിഞ്ഞുപോയ പർവതശിഖരങ്ങളാലും ആ വനം കാണാൻ അപ്രിയമായിത്തീർന്നു. പലതരം പക്ഷികളുടെ നിലവിളികളാലും പൊട്ടിത്തകർന്ന ജലാശയങ്ങളാലും ചെമ്പുനിറമുള്ള വാടിയ തളിരുകളാലും വാടിയ മരങ്ങളാലും വള്ളികളാലും ആ വനം കാട്ടുതീയേറ്റതുപോലെ ശോഭിച്ചില്ല; ഉലഞ്ഞ ആവരണങ്ങളോടുകൂടിയ ആ വള്ളികൾ പരിഭ്രാന്തരായ സ്ത്രീകളെപ്പോലെ തോന്നിച്ചു. തകർക്കപ്പെട്ട വള്ളിക്കുടിലുകളാലും ചിത്രഗൃഹങ്ങളാലും, ആർത്തസ്വരം പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന സർപ്പങ്ങളാലും മൃഗങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും, ഉലച്ചുകളയപ്പെട്ട ശിലാഗൃഹങ്ങളാലും മറ്റു ഗൃഹങ്ങളാലും ആ മഹാവനം രൂപം നശിച്ചതായിത്തീർന്നു. ദശാസ്യന്റെ പ്രമദാവനത്തിലെ ആ വനഭൂമി കപിയുടെ ബലത്താൽ, ഉലഞ്ഞ അശോകവള്ളികളുടെ പടർപ്പുകളുള്ളതും ശോകവള്ളികളുടെ പടർപ്പുകളുള്ളതുമായിത്തീർന്നു. പിന്നെ ആ മഹാകപി ലോകാധിപനായ ആ മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സിനു വലിയ അപ്രിയം വരുത്തിവച്ച്, അനേകം മഹാബലരോട് ഏകനായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ശോഭയാൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് തോരണത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. നാശത്തിന്റെ വർണന ക്രമേണ വർധിക്കുന്നു — ആദ്യം മരങ്ങൾ, പിന്നെ ജലാശയങ്ങൾ, പിന്നെ ക്രീഡാപർവതങ്ങൾ, പിന്നെ ഗൃഹങ്ങൾ. ‘ഉലഞ്ഞ ആവരണങ്ങളുള്ള വള്ളികൾ പരിഭ്രാന്തരെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമയിൽ വള്ളികൾ ഭയന്ന സ്ത്രീകളെപ്പോലെയും അവയുടെ ആവരണം അലങ്കോലമായ വസ്ത്രംപോലെയുമാണ് — പ്രമദാവനത്തിനു സ്ത്രീകളുമായുള്ള ബന്ധം ഇവിടെ സൂചിതമാണ്. ഇരുപതാം ശ്ലോകത്തിൽ ശ്ലേഷമുണ്ട് — ‘അശോകലതാ’ എന്നത് അശോകവൃക്ഷത്തിന്റെ വള്ളികൾ, ‘ശോകലതാ’ എന്നതു ശോകത്തിന്റെ വിസ്താരം; അശോകവനമായിരുന്നത് ശോകവനമായിത്തീർന്നു. ഒടുവിൽ ഹനുമാൻ ഓടിപ്പോകുന്നില്ല, മറിച്ച് യുദ്ധത്തിനായി തോരണത്തിൽ നിലയുറപ്പിക്കുന്നു — അവൻ രാവണന്റെ സൈന്യത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. പതിനേഴും പതിനെട്ടും ഇരുപതും ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; അവയിൽ വനത്തിന്റെ ദുർദശയുടെ അധികവർണനയാണുള്ളത്. ‘മാരുതവത് ക്രുദ്ധോ മാരുതിഃ’ (കാറ്റുപോലെ ക്രുദ്ധനായ മാരുതി) എന്ന പദങ്ങളിൽ അനുപ്രാസമുണ്ട് — പുത്രൻ അച്ഛനെപ്പോലെ പ്രചണ്ഡൻ; വായു മരങ്ങളെ കടപുഴക്കുന്നതുപോലെ ഹനുമാനും. ‘ഊരുവേഗേന’ (തുടകളുടെ വേഗത്താൽ) എന്ന പദം അവൻ കൈകൾകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, തുടകൾകൊണ്ടും മരങ്ങളെ തകർക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘മത്തദ്വിജസമാഘുഷ്ടം’ (മദിച്ച പക്ഷികളുടെ കളരവം മുഴങ്ങുന്ന) എന്ന വിശേഷണം നാശത്തിനു മുമ്പുള്ള വനത്തിന്റെ ആനന്ദം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ പിന്നീടുള്ള ‘ആർത്തസ്വരം പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന പക്ഷികൾ’ എന്നതുമായുള്ള വൈരുധ്യം തീവ്രമാകുന്നു. ‘ശോഭയാൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്’ എന്ന അവസാനചിത്രം ഹനുമാന്റെ തേജസ്സു കാണിക്കുന്നു — നാശം അവന്റെ ശോഭ കുറയ്ക്കുന്നില്ല, മറിച്ചു വർധിപ്പിക്കുകയാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः॥ ४१॥