॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 39-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതയുടെ സമുദ്രതരണസംശയവും ഹനുമാന്റെ ആശ്വാസവചനവും

ചൂഡാമണി നൽകിയശേഷമുള്ള സീതയുടെ പ്രേരണ, എല്ലാവർക്കുമുള്ള കുശലസന്ദേശം, ഹനുമാന്റെ പ്രതിജ്ഞ, ഒരു ദിവസം തങ്ങാനുള്ള അപേക്ഷ, സാഗരം കടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം, വാനരസേനയുടെ സാമർഥ്യവർണന, വീണ്ടും ആശ്വാസം

മണി നൽകിക്കൊണ്ട് സീത ഹനുമാനോടു പറഞ്ഞു — ‘ഈ അടയാളം രാമന് ശരിക്കും നന്നായി അറിയാവുന്നതാണ്. ഈ മണി കാണുമ്പോൾ വീരനായ രാമൻ മൂന്നു പേരെ ഓർക്കും — എന്നെയും, തന്റെ അമ്മയായ കൗസല്യയെയും, ദശരഥമഹാരാജാവിനെയും.’ ഇതു കാണുമ്പോൾ മൂന്നു പേരെ ഓർക്കും എന്ന വാക്കിൽനിന്ന് ഈ മണി രാമന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഓർമകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നു സൂചിതമാകുന്നു. ‘ഹരിശ്രേഷ്ഠാ, വീണ്ടും ഉത്സാഹത്താൽ പ്രേരിതനായി, ഈ കാര്യോദ്യമത്തിൽ ഇനി ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്നു നീ നന്നായി ചിന്തിക്കുക. ഈ കാര്യനിർവഹണത്തിൽ നീതന്നെയാണ് പ്രമാണം; എന്റെ ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്ന യത്നം ഏതാണോ, അതു ചിന്തിക്കുക. ഹനുമാനേ, യത്നം കൈക്കൊണ്ട് എന്റെ ദുഃഖം തീർക്കുന്നവനാകുക.’ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത്, ഭയങ്കരപരാക്രമിയായ മാരുതി വൈദേഹിയെ ശിരസ്സു നമിച്ചു വന്ദിച്ച് പോകാനൊരുങ്ങി. ആ പവനപുത്രൻ പുറപ്പെടുകയാണെന്നറിഞ്ഞ് മൈഥിലി കണ്ണീരാൽ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു — ‘ഹനുമാനേ, ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്ന രാമലക്ഷ്മണന്മാരോട് എന്റെ കുശലം പറയുക; മന്ത്രിമാരോടുകൂടിയ സുഗ്രീവനോടും എല്ലാ വൃദ്ധവാനരന്മാരോടും ധർമയുക്തമായ കുശലം അറിയിക്കുക. ആ മഹാബാഹുവായ രാഘവൻ ഈ ദുഃഖജലത്തിന്റെ തടവിൽനിന്ന് എന്നെ കരകയറ്റുന്ന വിധം നീ ഏർപ്പാടു ചെയ്യണം. ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കീർത്തിമാനായ രാമൻ എന്നെ വന്നു സ്വീകരിക്കുന്ന വിധത്തിൽ നീ പറയണം; വാക്കുകൊണ്ടു നീ ധർമം നേടുക. ഞാൻ പറഞ്ഞയയ്ക്കുന്ന വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ എന്നും ഉത്സാഹമുള്ള ദാശരഥിയുടെ പൗരുഷം എന്നെ വീണ്ടെടുക്കാനായി വർധിക്കും. എന്റെ സന്ദേശമടങ്ങിയ വാക്കുകൾ നിന്നിൽനിന്നു കേൾക്കുമ്പോൾത്തന്നെ വീരനായ രാഘവൻ പരാക്രമത്തിനായി യഥാവിധി മനസ്സുറപ്പിക്കും.’ ഇവിടെ സീത ഹനുമാന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ‘പ്രമാണം’, ‘ദുഃഖക്ഷയകരനാകുക’, ‘ഏർപ്പാടു ചെയ്യണം’ എന്നിങ്ങനെ. ഹനുമാനിൽ അവൾക്കുള്ള വിശ്വാസം ദൃഢമാണ്, കാരണം രാമനിലേക്കുള്ള അവളുടെ ഒരേയൊരു സേതു അവനാണ്. ‘വാചാ ധർമമവാപ്നുഹി’ (വാക്കുകൊണ്ടു ധർമം നേടുക) എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൾ ഹനുമാന്റെ സന്ദേശവാഹനത്തെ ഒരു ധർമകാര്യമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു — ദുഃഖിതയെ സഹായിക്കുന്നതു പുണ്യം നൽകുന്നു. ‘ദുഃഖാംബുസംരോധാത്’ (ദുഃഖജലത്തിന്റെ തടവിൽനിന്ന്) എന്ന രൂപകത്തിൽ ദുഃഖം ജലംപോലെയും സീത അതിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നവളെപ്പോലെയുമാണ് — അതുകൊണ്ടുതന്നെ ‘കരകയറ്റുക’ എന്ന പ്രയോഗവും ഉചിതമാകുന്നു. ‘ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന എന്നെ സ്വീകരിക്കുന്ന വിധം’ എന്ന വാക്കിലൂടെ താൻ ജീവനോടെയുണ്ട് എന്ന വാർത്ത രാമനെ അറിയിക്കാൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അവനു നിരാശയുണ്ടാകാതിരിക്കാൻ. സന്ദേശത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം രാമന്റെ പൗരുഷത്തെ ഉണർത്തുകയാണ് — ‘പൗരുഷം വർധിക്കും’, ‘പരാക്രമത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിക്കും’ എന്നിങ്ങനെ. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ഹനൂമൻ യത്നമാസ്ഥായ’ എന്ന അർധം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്; അതിനാൽ ശ്ലോകവിഭജനം ഒരു അർധശ്ലോകംകൊണ്ടു മാറിപ്പോയിരിക്കുന്നു; ആറും ഏഴും ശ്ലോകങ്ങളിൽ ‘ശിരസാവന്ദ്യ…’, ‘ബാഷ്പഗദ്ഗദയാ…’ എന്നീ പൂർവാർധങ്ങൾ മുൻശ്ലോകത്തിന്റെ കഥ പൂർത്തിയാക്കുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് സീതയുടെ വാക്കുകൾ രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ആദ്യം ഹനുമാനെ കാര്യഭാരം ഏൽപ്പിക്കൽ, പിന്നെ എല്ലാവർക്കുമുള്ള കുശലസന്ദേശം. കാര്യഭാരം ഏൽപ്പിക്കുമ്പോൾ അവൾ ‘പ്രമാണം’ എന്ന പദം രണ്ടു തവണ പ്രയോഗിക്കുന്നു — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലും ഇവിടെയും — അതിലൂടെ ഹനുമാന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ദൃഢമാകുന്നു. കുശലസന്ദേശത്തിൽ അവൾ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ മാത്രമല്ല, സുഗ്രീവനെയും അവന്റെ മന്ത്രിമാരെയും വൃദ്ധവാനരന്മാരെയും ഓർക്കുന്നു — ഇത് അവളുടെ കൃതജ്ഞതയാണ്, കാരണം അവരെല്ലാം അവൾക്കുവേണ്ടിയാണല്ലോ പ്രയത്നിക്കുന്നത്. ഹനുമാൻ പോകുന്ന നിമിഷം അവളുടെ വാക്കുകൾ കണ്ണീരാൽ ഇടറുന്നു — ഏക ആശ്രയം അകന്നുപോകുന്നു എന്ന ഭയമാണ് അവൾക്ക്. ‘മൂന്നു പേരെ ഓർക്കും’ എന്ന വാക്കനുസരിച്ച് മണിയുടെ ദർശനം രാമന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഭാര്യയുടെയും അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും ഓർമ ഒരേസമയം ഉണർത്തും — ഇതാണ് ഈ അടയാളത്തിന്റെ വൈകാരികമായ പ്രഭാവം.

സീതയുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് മാരുതപുത്രനായ ഹനുമാൻ ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി ചേർത്ത് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘ശ്രേഷ്ഠരായ വാനരന്മാരാലും കരടികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട് കാകുത്സ്ഥൻ വേഗം വരും; യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് അവൻ നിന്റെ ശോകം അകറ്റും. ബാണങ്ങൾ വർഷിക്കുന്ന അവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യപ്പെടുന്ന ഒരുവനെയും മനുഷ്യരിലോ അസുരരിലോ ദേവന്മാരിലോ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. നിനക്കുവേണ്ടിയാണെങ്കിൽ വിശേഷിച്ചും, സൂര്യനെയും പർജന്യനെയും വൈവസ്വതനായ യമനെയുംപോലും യുദ്ധത്തിൽ നേരിടാൻ അവനു കഴിയും. സാഗരംവരെ നീളുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ കീഴടക്കാൻ അവനു കഴിവുണ്ട്; ജനകനന്ദിനീ, രാമന്റെ ജയം നിന്നെ നിമിത്തമാക്കിത്തന്നെയാണ്.’ നന്നായി പറഞ്ഞതും സത്യവുമായ അവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ജാനകി അവനെ ഏറെ ബഹുമാനിച്ചു; പിന്നെ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ മറുപടിയിൽ രാമന്റെ അജയ്യത മൂന്നു തട്ടുകളിലായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു — മനുഷ്യരും അസുരരും ദേവന്മാരും അവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കില്ല; സൂര്യൻ, പർജന്യൻ, യമൻ എന്നീ മൂന്നു ദേവന്മാരെപ്പോലും അവനു നേരിടാം; ഭൂമി മുഴുവനും അവനു കീഴടക്കാവുന്നതാണ്. ‘ബാണാൻ വമതഃ’ (ബാണങ്ങൾ ഛർദിക്കുന്ന) എന്ന ക്രിയാപദം രാമന്റെ ബാണവർഷത്തെ മേഘത്തിന്റെ ജലവർഷംപോലെ കാണിക്കുന്നു. ‘ത്വന്നിമിത്തോ ജയഃ’ (ജയം നിന്നെ നിമിത്തമാക്കി) എന്ന വാക്യം രാമന്റെ കർമത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സീതയുടെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കുന്നു — അവൾക്കുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് അവൻ യുദ്ധം ചെയ്യുക, അവൾ കാരണമാണ് ജയവും. ‘ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി ചേർത്ത്’ എന്നതു ഹനുമാന്റെ വിനയത്തിന്റെ അടയാളമാണ്; ‘ഏറെ ബഹുമാനിച്ചു’ എന്നതു സീതയുടെ സന്തോഷത്തിന്റേതും. അച്ചടിയിൽ പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘സാധിതുമർഹതി’ (കീഴടക്കാൻ കഴിവുണ്ട്) എന്നാണ് പാഠം; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ശാസിതുമീഹതേ’ (ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു) എന്നു വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇങ്ങനെ ഹനുമാന്റെ ആശ്വാസവചനത്താൽ സീതയുടെ മനസ്സ് അല്പം സ്ഥിരമാകുന്നു. ‘ഏറെ ബഹുമാനിച്ചു’ എന്ന സീതയുടെ പ്രതികരണം ഹനുമാന്റെ വാക്കിന്റെ സത്യതയ്ക്കു തെളിവാണ്.

പിന്നെ പുറപ്പെടാനൊരുങ്ങിയ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കിക്കൊണ്ട് സീത ഭർത്തൃസ്നേഹം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളാൽ സൗഹൃദത്തോടെ അവനോട് അപേക്ഷിച്ചു — ‘ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന വീരാ, നിനക്കു സമ്മതമാണെങ്കിൽ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്ത് ഒരു ദിവസം തങ്ങുക; വിശ്രമിച്ചശേഷം നാളെ പോകാം. വാനരാ, നിന്റെ സാമീപ്യംകൊണ്ട് ഭാഗ്യഹീനയായ എനിക്ക് ഈ വലിയ ശോകത്തിൽനിന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തനേരമെങ്കിലും മോചനം ലഭിക്കും. ഹരിശാർദൂലാ, തിരിച്ചുവരാനായി നീ പോയിക്കഴിഞ്ഞാൽ എന്റെ പ്രാണൻപോലും സംശയത്തിലാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. നിന്നെ കാണാതാകുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന ശോകം, ദുഃഖത്തിനുമേൽ ദുഃഖം ഏറ്റുവാങ്ങിയ എന്നെ ചുട്ടെരിക്കുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും തപിപ്പിക്കും. വാനരേശ്വരനായ വീരാ, നിന്റെ സഹായികളായ വാനരന്മാരെയും കരടികളെയും കുറിച്ച് ഈ വലിയ സംശയം എന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ആ വാനരസൈന്യങ്ങളും കരടിസൈന്യങ്ങളും, അല്ലെങ്കിൽ നരശ്രേഷ്ഠന്റെ ആ രണ്ടു പുത്രന്മാരും, കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഈ മഹാസമുദ്രം എങ്ങനെയാണു കടക്കുക? ഈ സാഗരം ചാടിക്കടക്കാൻ മൂന്നു ജീവികൾക്കു മാത്രമേ കഴിവുള്ളൂ — വൈനതേയനോ (ഗരുഡനോ), നിനക്കോ, മാരുതനോ. അതിനാൽ മറികടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഈ കാര്യത്തിൽ നീ എന്തു പരിഹാരമാണു കാണുന്നത്? കാര്യമറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണല്ലോ നീ. ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്നവനേ, ഈ കാര്യം സാധിക്കാൻ നീ ഒരുവൻതന്നെ ധാരാളം മതി; എന്നാൽ അതിന്റെ ഫലം നിനക്കുമാത്രമേ യശസ്സു നൽകൂ. രാമൻ തന്റെ സകലസൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ ജയിച്ച്, വിജയിയായി എന്നെ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയാൽ, അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്. ശത്രുസൈന്യത്തെ തകർക്കുന്ന കാകുത്സ്ഥൻ തന്റെ സൈന്യങ്ങളാൽ ലങ്ക നിറച്ച് എന്നെ കൊണ്ടുപോയാൽ, അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്. യുദ്ധശൂരനായ ആ മഹാത്മാവിന്റെ പരാക്രമത്തിന് അനുരൂപമാകുന്ന വിധം നീ ഏർപ്പാടു ചെയ്യുക.’ ഇവിടെ സീതയുടെ മനസ്സിൽ ഒരേസമയം രണ്ടു ഭാവങ്ങളുണ്ട് — ഒരു വശത്ത് ഹനുമാന്റെ സാമീപ്യം അവൾക്ക് ആവശ്യമാണ്, ഒരു ദിവസത്തെ ആശ്വാസംപോലും അവൾ കൈവിടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; മറുവശത്ത് രാമന്റെ വരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രായോഗികമായ ചിന്തയും. ‘ദുഃഖാദ് ദുഃഖപരാമൃഷ്ടാം’ (ദുഃഖത്തിനുമേൽ ദുഃഖം ഏറ്റവളെ) എന്ന പദത്തിൽ ദുഃഖത്തിന്റെ ഒരു പരമ്പരയുണ്ട് — ഒരു ദുഃഖത്തിൽനിന്നു മറ്റൊരു ദുഃഖം. മൂന്നു ജീവികളെ എണ്ണിപ്പറയുന്നതു സീതയുടെ യാഥാർഥ്യബോധം കാണിക്കുന്നു — ഗരുഡനും വായുവും ഹനുമാനും മാത്രമേ സാഗരം ചാടിക്കടക്കാൻ കഴിവുള്ളവരായുള്ളൂ. ഒടുവിൽ അവൾ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ യുക്തി വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — രാമന്റെ യശസ്സ് അവന്റെ സ്വന്തം പരാക്രമംകൊണ്ടുതന്നെ ഉണ്ടാകണം. സീതയുടെ അപേക്ഷ മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ ഒരു ചിത്രമാണ് — ഒരു ബന്ധുവിനെപ്പോലെ വന്നെത്തിയ ഏകനായ അവനെ ഒരു ദിവസമെങ്കിലും കൂടുതൽ പിടിച്ചുനിർത്താൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘യദി വാ മന്യസേ’ (നിനക്കു സമ്മതമാണെങ്കിൽ) എന്ന വിനയത്തോടെ അവൾ അപേക്ഷിക്കുകയാണ്, കല്പിക്കുകയല്ല; ‘സംവൃതേ ദേശേ’ (മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്) എന്ന വാക്കിലൂടെ ഹനുമാന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചും അവൾ ചിന്തിക്കുന്നു. ‘അല്പഭാഗ്യായാഃ’ (ഭാഗ്യഹീനയായ) എന്ന ആത്മവർണന അവളുടെ ദൈന്യം കാണിക്കുന്നു. ‘പ്രാണൻപോലും സംശയത്തിലാകും’ എന്ന വാക്ക് അവളുടെ ദുർബലമായ സ്ഥിതിയുടെ സൂചനയാണ് — ഹനുമാൻ പോയാൽ വീണ്ടും രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണിയും രാവണന്റെ ഭയവും. പിന്നെ അവളുടെ ചിന്ത തന്നിൽനിന്നു സൈന്യത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നു — വ്യക്തിപരമായ ദുഃഖം മാറ്റിവച്ച് അവൾ കാര്യസിദ്ധിയെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കുന്നു. ‘ത്വം ഹി കാര്യവിദാം വരഃ’ (കാര്യമറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണല്ലോ നീ) എന്നത് ഹനുമാന്റെ ബലത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, ബുദ്ധിയുടെയും പ്രശംസയാണ്. ഒടുവിൽ രണ്ടു തവണ പറയുന്ന ‘തത്തസ്യ സദൃശം ഭവേത്’ (അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്) എന്ന വാക്യം അവളുടെ മുഖ്യചിന്ത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — മോചനം രാമന്റെ ഗൗരവത്തിന് അനുരൂപമായിരിക്കണം, മറ്റൊരുവിധത്തിലാകരുത്. സീതയുടെ വാക്കുകളിൽ യുക്തിയുടെ ഒരു ക്രമവും സ്പഷ്ടമാണ് — ആദ്യം തന്റെ ആവശ്യം (ഒരു ദിവസം തങ്ങൽ), പിന്നെ കാര്യത്തിന്റെ കാഠിന്യം (സാഗരം കടക്കൽ), പിന്നെ പരിഹാരത്തിനുള്ള അപേക്ഷ (നീ എന്തു കാണുന്നു), ഒടുവിൽ രാമന്റെ യശസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത. ഇങ്ങനെ അവൾ ഹനുമാനോട് ഒരു സന്ദേശവാഹകനോടെന്നപോലെയല്ല, ഒരു മന്ത്രിയോടെന്നപോലെയാണ് ചോദിക്കുന്നത്.

അർഥപൂർണവും വിനയമുള്ളതും യുക്തിസഹവുമായ ആ ശേഷിച്ച വാക്കു കേട്ട് ഹനുമാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘ദേവീ, വാനരസൈന്യങ്ങളുടെയും കരടിസൈന്യങ്ങളുടെയും അധിപനും ചാടുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും സത്യസന്ധനുമായ സുഗ്രീവൻ നിനക്കുവേണ്ടി ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. രാക്ഷസരെ സംഹരിക്കുന്ന അവൻ ആയിരക്കണക്കിനു വാനരന്മാരുടെ കോടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വേഗം വരും. പരാക്രമികളും സത്ത്വമുള്ളവരും മഹാബലരും മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പംപോലെ വേഗത്തിൽ പായുന്നവരുമായ വാനരന്മാർ അവന്റെ ആജ്ഞയിൽ നിൽക്കുന്നു. മുകളിലേക്കോ താഴേക്കോ വിലങ്ങനെയോ ഉള്ള അവരുടെ ഗതി എവിടെയും തടയപ്പെടുന്നില്ല; അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള അവർ വലിയ കർമങ്ങളിൽപോലും തളരുന്നില്ല. മഹോത്സാഹികളും വായുമാർഗം പിന്തുടരുന്നവരുമായ അവർ സാഗരങ്ങളോടും പർവതങ്ങളോടുംകൂടിയ ഭൂമിയെ പലവട്ടം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവിടെ എന്നെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരും എനിക്കു തുല്യരുമായ വനവാസികളുണ്ട്; സുഗ്രീവന്റെ അടുക്കൽ എന്നെക്കാൾ താഴ്ന്നവനായി ആരുമില്ല. ഞാൻതന്നെ ഇവിടെ എത്തിയെങ്കിൽ, ആ മഹാബലരുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ? ശ്രേഷ്ഠരെയല്ലല്ലോ ദൂതരായി അയയ്ക്കുന്നത്, മറ്റുള്ളവരെയാണ് അയയ്ക്കുന്നത്. അതിനാൽ ദേവീ, സന്താപം മതി, നിന്റെ ശോകം അകലട്ടെ; വാനരയൂഥപന്മാർ ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിൽ ലങ്കയിലെത്തും. ഉദിച്ചുയർന്ന ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ, മഹാസംഘത്തോടുകൂടിയ ആ രണ്ടു നരസിംഹങ്ങളും എന്റെ മുതുകിലേറി നിന്റെ അടുക്കൽ വരും. നരശ്രേഷ്ഠരും വീരരുമായ ആ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഒരുമിച്ചുവന്ന് ലങ്കാനഗരത്തെ ശരങ്ങളാൽ തകർത്തുകളയും. രഘുനന്ദനനായ രാഘവൻ അനുചരന്മാരോടുകൂടി രാവണനെ കൊന്ന്, വരാരോഹേ, നിന്നെയും കൂട്ടി സ്വന്തം നഗരിയിലേക്കു പോകും. അതിനാൽ ആശ്വസിക്കുക, നിനക്കു മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ; തക്കസമയം കാത്തിരിക്കുക; അധികം വൈകാതെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ രാമനെ നീ കാണും. പുത്രന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി രാക്ഷസേന്ദ്രൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞാൽ, ചന്ദ്രനോടു രോഹിണിയെന്നപോലെ നീ രാമനോടു ചേരും. മൈഥിലീ ദേവീ, വേഗം നീ ശോകത്തിന്റെ മറുകര കാണും; രാമനാൽ ബലമായി കൊല്ലപ്പെട്ട രാവണനെയും കാണും.’ ഈ മറുപടിയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഹനുമാന്റെ വിനയമാണ് — ‘എന്നെക്കാൾ താഴ്ന്നവനായി ആരുമില്ല’, ‘ശ്രേഷ്ഠരെയല്ലല്ലോ അയയ്ക്കുന്നത്’ എന്നിങ്ങനെ. സീതയുടെ സംശയം നീങ്ങാനായി അവൻ സ്വയം ചെറിയവനായി കാണിക്കുന്നു — താഴ്ന്നവനായ ഞാൻതന്നെ സാഗരം ചാടിക്കടന്നെങ്കിൽ ശ്രേഷ്ഠരുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ. ‘മനഃസങ്കല്പസമ്പാതാഃ’ (മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പംപോലെ പായുന്നവർ) എന്ന പദത്താൽ വാനരന്മാരുടെ വേഗത്തെ മനസ്സിന്റെ ഗതിയോട് ഉപമിക്കുന്നു. ‘പൃഷ്ഠഗതൗ’ (മുതുകിലേറിയ) എന്ന വാക്കിലൂടെ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ നിർദേശം മാറ്റിയിരിക്കുന്നു — അവൻ ചുമക്കുന്നതു സീതയെയല്ല, രാമലക്ഷ്മണന്മാരെയാണ്. സാഗരം കടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യത്തിന്റെ ഉത്തരം ഇവിടെ സ്പഷ്ടമാണ് — വാനരന്മാർ ആകാശമാർഗത്തിലൂടെ ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിൽ എത്തും. ഹനുമാന്റെ മറുപടി സീതയുടെ രണ്ടു സംശയങ്ങൾക്കും പരിഹാരം നൽകുന്നു — സാഗരം എങ്ങനെ കടക്കും, രാവണനെ എങ്ങനെ ജയിക്കും. ആദ്യത്തേതിന്റെ ഉത്തരം വാനരന്മാരുടെ ഗതിയാണ് — ആകാശത്തിൽ അവരുടെ ഗതി തടയപ്പെടുന്നില്ല, അവർ വായുമാർഗം പിന്തുടരുന്നവരാണ്, പലവട്ടം ഭൂമിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തവരുമാണ്; അതിനാൽ സാഗരം അവർക്കു തടസ്സമല്ല. രണ്ടാമത്തേതിന്റെ ഉത്തരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ പരാക്രമമാണ് — ‘ശരങ്ങളാൽ തകർത്തുകളയും’, ‘അനുചരന്മാരോടുകൂടി രാവണനെ കൊന്ന്’ എന്നിങ്ങനെ. ‘സത്യസന്ധനായ സുഗ്രീവൻ’ എന്ന വിശേഷണം സുഗ്രീവന്റെ പ്രതിജ്ഞയുടെ ഓർമപ്പെടുത്തലാണ് — കിഷ്കിന്ധയിൽവച്ച് സീതാന്വേഷണം നടത്താമെന്ന് അവൻ രാമനു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നു. ‘കോടികൾ’ എന്ന സംഖ്യ സൈന്യത്തിന്റെ വിപുലത കാണിക്കുന്നു. ഹനുമാന്റെ ആത്മനിന്ദ ഇവിടെ ഒരു നീതിവാക്യത്താൽ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ‘ന ഹി പ്രകൃഷ്ടാഃ പ്രേഷ്യന്തേ’ (ശ്രേഷ്ഠരെയല്ലല്ലോ അയയ്ക്കുന്നത്) — ലോകത്തിലും രാജാവ് ശ്രേഷ്ഠരെ തന്റെ അരികിൽ നിർത്തുകയും മറ്റുള്ളവരെ ദൂതരായി അയയ്ക്കുകയുമാണു ചെയ്യുന്നത്. ഈ യുക്തി സീതയുടെ സംശയത്തിന്റെ വേരറുക്കുന്നു. ‘ഉദിച്ച ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ തേജസ്സും ശോഭയും ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു. ‘ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ’ എന്നതിൽ രാമന്റെ ക്രോധാഗ്നിയും സൂചിതമാണ്. ‘ചന്ദ്രനോടു രോഹിണിയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ മുൻസർഗങ്ങളിലെന്നപോലെ വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു. ഹനുമാന്റെ വാക്കുകളിൽ എണ്ണിപ്പറയുന്ന ശൈലിയും ശ്രദ്ധേയമാണ് — വാനരന്മാരുടെ ഗുണങ്ങൾ അവൻ ഓരോന്നായി പറയുന്നു: പരാക്രമം, സത്ത്വം, ബലം, മനോവേഗം, തടയപ്പെടാത്ത ഗതി, കർമങ്ങളിൽ തളരായ്മ, ഭൂമിയുടെ പ്രദക്ഷിണം. ഈ എണ്ണൽ സീതയുടെ മനസ്സിൽ വിശ്വാസം ക്രമേണ വർധിപ്പിക്കുന്നു. ‘എന്നെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരും തുല്യരും’ എന്ന വാക്കിലൂടെ സൈന്യത്തിൽ തന്റെ സ്ഥാനം ഇടത്തരമോ താഴ്ന്നതോ ആണെന്ന് അവൻ കാണിക്കുന്നു — സാഗരലംഘനം ചെയ്തത് അവൻതന്നെയായതിനാൽ ഇതു വിനയത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. ‘പരിതാപേന അലം’ (സന്താപം മതി) എന്ന ആജ്ഞപോലുള്ള വാക്കുപോലും സ്നേഹത്തോടെയാണു പറയുന്നത്.

ഇങ്ങനെ വൈദേഹിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ച മാരുതപുത്രനായ ഹനുമാൻ വീണ്ടും വൈദേഹിയോടു പറഞ്ഞു — ‘ശത്രുഘാതകനും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനുമായ ആ രാഘവനെയും വില്ലേന്തിയ ലക്ഷ്മണനെയും ലങ്കാകവാടത്തിൽ എത്തിയവരായി നീ വേഗം കാണും. നഖങ്ങളും ദംഷ്ട്രകളും ആയുധമാക്കിയവരും സിംഹത്തിന്റെയും പുലിയുടെയും പരാക്രമമുള്ളവരും ഗജേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവരുമായ വീരവാനരന്മാർ ഒത്തുകൂടിയിരിക്കുന്നതു നീ വേഗം കാണും. ആര്യേ, ലങ്കയിലെ മലയപർവതത്തിന്റെ താഴ്വരകളിൽ ഗർജിക്കുന്ന, പർവതംപോലെയും മേഘംപോലെയുമുള്ള കപിമുഖ്യന്മാരുടെ അനേകം യൂഥങ്ങളെ നീ കാണും. ഭയങ്കരമായ കാമബാണത്താൽ മർമത്തിൽ മുറിവേറ്റ ആ രാമൻ, സിംഹത്താൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആനയെപ്പോലെ, സ്വസ്ഥത കാണുന്നില്ല. ദേവീ, ശോകംകൊണ്ടു കരയരുത്; നിന്റെ മനസ്സിൽ ഭയമുണ്ടാകരുത്. ശോഭനേ, ഭർത്താവായ ശക്രനോടു ശചിയെന്നപോലെ നീ രാമനോടു ചേരും. രാമനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായി മറ്റാരുണ്ട്, സൗമിത്രിക്കു തുല്യനായി ആരുണ്ട്? അഗ്നിയെയും വായുവിനെയുംപോലെയുള്ള ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരുമാണ് നിന്റെ ആശ്രയം. ദേവീ, രാക്ഷസഗണങ്ങൾ വസിക്കുന്ന അതിഭയങ്കരമായ ഈ സ്ഥലത്ത് നീ ഏറെക്കാലം വസിക്കില്ല; പ്രിയന്റെ വരവ് അധികം വൈകില്ല; ഞാൻ അവന്റെ അടുക്കലെത്തുന്ന നേരംവരെ മാത്രം ക്ഷമിക്കുക.’ അവസാനഭാഗത്ത് ഹനുമാൻ ഭാവിയുടെ ഒരു ചിത്രം സീതയുടെ മുന്നിൽ വയ്ക്കുന്നു — ലങ്കാകവാടത്തിൽ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ, പർവതസാനുക്കളിൽ ഗർജിക്കുന്ന വാനരയൂഥങ്ങൾ. രാമന്റെ വിരഹവേദനയും പറയുന്നു — കാമബാണമേറ്റ്, സിംഹത്താൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആനയെപ്പോലെ അവൻ അശാന്തനാണ്. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്; ‘മത്സംഗമകാലമാത്രം’ എന്നതിന്റെ അർഥം — ഞാൻ രാമന്റെ അടുക്കലെത്തുന്നതുവരെയുള്ള നേരം മാത്രം സഹിക്കുക എന്നാണ്. ഈ ഭാഗത്ത് ഹനുമാൻ ദൃശ്യചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു — വില്ലേന്തിയ ലക്ഷ്മണൻ, നഖങ്ങളും ദംഷ്ട്രകളും ആയുധമാക്കിയ വാനരന്മാർ, പർവതങ്ങളെയും മേഘങ്ങളെയുംപോലുള്ള യൂഥങ്ങൾ — സീത ഭാവിയെ കൺമുന്നിലെന്നപോലെ കാണാനായി. ‘സിംഹശാർദൂലവിക്രമാൻ’, ‘വാരണേന്ദ്രാഭാൻ’ (സിംഹത്തിന്റെയും പുലിയുടെയും പരാക്രമമുള്ളവർ, ഗജേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവർ) എന്നീ ഉപമകളാൽ വാനരന്മാരുടെ ബലവും ഭയങ്കരത്വവും സൂചിതമാകുന്നു. രാമന്റെ വിരഹത്തിന്റെ വർണന, ‘എന്നെക്കുറിച്ച് അവനു വേവലാതിയുണ്ടോ’ എന്ന കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ സീതയുടെ സംശയത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് — അവളില്ലാതെ രാമനും അശാന്തനാണ്. ‘അഗ്നിമാരുതകല്പൗ’ (അഗ്നിയെയും വായുവിനെയുംപോലുള്ളവർ) എന്ന ഉപമ — അഗ്നി വായുവിനോടു ചേർന്ന് ആളിക്കത്തുന്നതുപോലെ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു ചേർന്ന്. അവസാനശ്ലോകം സീതയോടു ധൈര്യം അപേക്ഷിക്കുന്നു — അല്പകാലം മാത്രമേ ബാക്കിയുള്ളൂ. ഇങ്ങനെ സർഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ സീതയുടെ സംശയങ്ങളെല്ലാം നീങ്ങുന്നു, ഹനുമാൻ യാത്രയ്ക്കു തയ്യാറാകുന്നു. ‘ആര്യേ’ എന്ന സംബോധന ഹനുമാന്റെ ആദരം കാണിക്കുന്നു; ‘ഭദ്രം തേ’ (നിനക്കു മംഗളം) എന്ന ആശീർവചനം അവന്റെ സ്നേഹവും. ‘നചിരാത്’, ‘ക്ഷിപ്രം’ (അധികം വൈകാതെ, വേഗം) എന്നീ പദങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു — വേഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശ്വാസമാണ് സീതയ്ക്കുള്ള മുഖ്യ ഔഷധം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः॥ ३९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക