॥वाल्मीकिरामायणम् സുന്ദരകാണ്ഡം · 37-ാം സർഗ്ഗം

സുന്ദരകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമന്റെ ആഗമനത്തിനായുള്ള സീതയുടെ പ്രാർഥനയും ഹനുമാന്റെ നിർദേശത്തിന്റെ നിരാകരണവും

വിഷം കലർന്ന അമൃതം, ദൈവബലം, രണ്ടു മാസത്തെ അവധി, വിഭീഷണന്റെയും അവിന്ധ്യന്റെയും പ്രയത്നം, മുതുകിലേറ്റി കൊണ്ടുപോകാമെന്ന ഹനുമാന്റെ നിർദേശം, മഹാരൂപദർശനം, സീത നിരസിക്കുന്നതിന്റെ കാരണങ്ങൾ, രാമൻ സ്വയം വരണമെന്ന പ്രാർഥന

ഹനുമാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള മുഖമുള്ള സീത ധർമവും അർഥവും നിറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ അവനോടു പറഞ്ഞു. ‘വാനരാ, രാമൻ മറ്റൊന്നിലും മനസ്സില്ലാതെ ശോകത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു എന്നു നീ പറഞ്ഞത് എനിക്ക് വിഷം കലർന്ന അമൃതംപോലെയാണ്’ — പ്രിയന്റെ അനുരാഗം അമൃതം, അവന്റെ ദുഃഖമോ വിഷം. പിന്നെ അവൾ ദൈവത്തിന്റെ ബലം വർണിക്കുന്നു — അതിവിപുലമായ ഐശ്വര്യത്തിലായാലും അതിദാരുണമായ ആപത്തിലായാലും നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യനെ കൃതാന്തൻ (വിധി) കയറുകൊണ്ടു കെട്ടിയെന്നപോലെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു. വിധി ജീവികൾക്കു തടുക്കാനാവാത്തതുതന്നെ; സൗമിത്രിയെയും എന്നെയും രാമനെയും ആപത്തുകളാൽ മോഹിതരായി കാണുക. കപ്പൽ തകർന്ന് സമുദ്രത്തിൽ നീന്തി തളർന്ന ഒരാളെപ്പോലെ രാഘവൻ ഈ ശോകത്തിന്റെ മറുകര എങ്ങനെ കടക്കും? രാക്ഷസരെ കൊന്ന്, രാവണനെ സംഹരിച്ച്, ലങ്കയെ തകർത്ത് എന്റെ ഭർത്താവ് എന്നെ എപ്പോൾ കാണും? അതിനാൽ ‘വേഗം കൂട്ടുക’ എന്ന് അവനോടു പറയണം — ഈ സംവത്സരം തികയുന്നതുവരെ മാത്രമേ എന്റെ ജീവിതമുള്ളൂ. രാവണൻ നിശ്ചയിച്ച അവധിയുടെ പത്താം മാസമാണ് ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നത്; രണ്ടു മാസം മാത്രമേ ബാക്കിയുള്ളൂ. രാവണന്റെ സഹോദരനായ വിഭീഷണൻ എന്നെ തിരിച്ചേൽപ്പിക്കാനായി അവനോടു പ്രയത്നപൂർവം അപേക്ഷിച്ചു; എന്നാൽ അവൻ അതിനു മനസ്സുവയ്ക്കുന്നില്ല; എന്നെ തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നത് അവന് ഇഷ്ടമല്ല; കാരണം കാലവശനായ അവനെ യുദ്ധത്തിൽ മൃത്യുതന്നെ തിരയുകയാണ്. ഇവിടെ സീതയുടെ വാക്കുകളിൽ പ്രത്യാശയും ഭയവും കലർന്നിരിക്കുന്നു — ഒരു വശത്ത് രാമന്റെ സ്നേഹത്താലുള്ള ആശ്വാസം, മറുവശത്ത് സമയത്തിന്റെ ഞെരുക്കം. ‘രണ്ടു മാസം’ എന്ന അവധി തുടർന്നുള്ള എല്ലാ വാക്കുകളിലും തിടുക്കം നിറയ്ക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ പരാമർശം മുന്നോട്ടുള്ള കഥയുടെ മുന്നറിയിപ്പാണ് — ലങ്കയിലും ധർമം പറയുന്ന ഒരാളുണ്ട്. ‘ധർമാർഥസഹിതം’ എന്ന വിശേഷണം, സീതയുടെ വാക്കുകൾ വെറും വിലാപമല്ല, ധർമവും അർഥവും നിറഞ്ഞ ആലോചിച്ചുറച്ച വാക്കുകളാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം ഹനുമാന്റെ വാർത്തയുടെ ഇരട്ടഫലം അവൾ സ്വീകരിക്കുന്നു — രാമന്റെ അനന്യമായ അനുരാഗം അവളെ സുഖിപ്പിക്കുന്നു, അവന്റെ ശോകമോ അവളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ‘വിഷം കലർന്ന അമൃതം’ എന്ന ഉപമ. പിന്നെ അവൾ തന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം ദൈവത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു, രാമന്റെ ദോഷത്തിലല്ല — ഐശ്വര്യത്തിലായാലും ആപത്തിലായാലും മനുഷ്യൻ സ്വതന്ത്രനല്ല, കൃതാന്തൻ അവനെ കയറുകൊണ്ടെന്നപോലെ വലിക്കുന്നു. ‘പശ്യ മോഹിതാൻ’ (മോഹിതരായ ഞങ്ങളെ കാണുക) എന്ന വാക്കിലൂടെ മൂന്നുപേരുടെയും — ലക്ഷ്മണൻ, അവൾ, രാമൻ — ദുഃഖം അവൾ ഹനുമാന്റെ മുന്നിൽ വയ്ക്കുന്നു. കപ്പൽ തകർന്നു സമുദ്രത്തിൽ നീന്തുന്നവന്റെ ഉപമ രാമന്റെ ശോകത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം കാണിക്കുന്നു — കര ദൂരെ, ബലം ക്ഷയിക്കുന്നു. ‘എപ്പോൾ കാണും’ എന്ന സീതയുടെ ചോദ്യം സംശയമല്ല, ഉത്കണ്ഠയാണ്. ‘സ വാച്യഃ സന്ത്വരസ്വ’ (വേഗം കൂട്ടുക എന്ന് അവനോടു പറയണം) എന്നതാണ് സന്ദേശത്തിന്റെ സാരം — തിടുക്കമാണ് മുഖ്യം. രാവണൻ നിശ്ചയിച്ച അവധി മുൻസർഗങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇവിടെ സീത അതിന്റെ കണക്കു വ്യക്തമാക്കുന്നു — പത്തു മാസം കഴിഞ്ഞു, രണ്ടു ബാക്കി. വിഭീഷണന്റെ പ്രയത്നം നിഷ്ഫലമായി എന്നു പറയുന്ന അവൾ രാവണന്റെ വിനാശം നിശ്ചിതമാണെന്നു കരുതുന്നു — ‘മൃത്യു തിരയുന്നു’ എന്ന്.

ഇതെല്ലാം എങ്ങനെ അറിഞ്ഞു എന്നു സീത തന്നെ പറയുന്നു — ‘വിഭീഷണന്റെ മൂത്ത മകൾ കല എന്നവൾ, അമ്മതന്നെ പറഞ്ഞയച്ചതനുസരിച്ച്, എന്നോട് ഇതു പറഞ്ഞു. അവിന്ധ്യൻ എന്നൊരു രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനുണ്ട് — മേധാവിയും വിദ്വാനും ധൈര്യശാലിയും ശീലവാനും വൃദ്ധനും രാവണന് ഏറെ ബഹുമാന്യനുമായവൻ; “രാമനാൽ രാക്ഷസർക്കു വിനാശം അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു” എന്ന് അവൻ രാവണനെ ഉപദേശിച്ചു; എന്നാൽ ദുഷ്ടാത്മാവായ അവൻ ആ ഹിതവാക്യം കേൾക്കുന്നില്ല.’ പിന്നെ സീത തന്റെ വിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു — ‘വാനരശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ ഭർത്താവ് വേഗം എന്നെ വീണ്ടെടുക്കുമെന്നു ഞാൻ പ്രത്യാശിക്കുന്നു; എന്റെ അന്തരാത്മാവു ശുദ്ധമാണ്, അവനിലോ അനേകം ഗുണങ്ങളുണ്ട്. ഉത്സാഹം, പൗരുഷം, സത്ത്വം, ആനൃശംസ്യം (ക്രൂരതയില്ലായ്മ), കൃതജ്ഞത, വിക്രമം, പ്രഭാവം — ഇവയെല്ലാം രാഘവനിലുണ്ട്. സഹോദരന്റെ സഹായമില്ലാതെ ജനസ്ഥാനത്തുവച്ചു പതിന്നാലായിരം രാക്ഷസരെ കൊന്നവനെ ഏതു ശത്രുവാണ് ഭയക്കാതിരിക്കുക? ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനെ ആപത്തുകൾക്കു തളർത്താനാവില്ല; പുലോമജ (ശചി) ശക്രന്റെ പ്രഭാവം അറിയുന്നതുപോലെ ഞാൻ അവന്റെ മഹിമ അറിയുന്നു. ശരജാലങ്ങൾ കിരണങ്ങളായുള്ള ശൂരനായ രാമസൂര്യൻ ശത്രുരാക്ഷസരാകുന്ന ജലത്തെ വറ്റിച്ചുകളയും’ — സൂര്യൻ ജലം വറ്റിക്കുന്നതുപോലെ രാമൻ രാക്ഷസസമൂഹത്തെ നശിപ്പിക്കും. ഇവിടെ ലങ്കയുടെ ആന്തരികസ്ഥിതിയും കാണാം — രാവണന്റെ പരിവാരത്തിൽത്തന്നെ ധർമം പറയുന്ന ചിലരുണ്ട്; എന്നാൽ അവരുടെ വാക്ക് അവൻ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. ദുഃഖത്തിലും രാമഗുണങ്ങൾ എണ്ണുന്നതാണ് സീതയുടെ ധൈര്യത്തിന്റെ ആധാരം. ‘ആശംസേ’ (പ്രത്യാശിക്കുന്നു) എന്ന പദത്തിലൂടെ പ്രത്യാശയും ‘ശുദ്ധഃ അന്തരാത്മാ’ (ശുദ്ധമായ അന്തരാത്മാവ്) എന്ന പദത്തിലൂടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ സാക്ഷ്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കലയുടെ പരാമർശം, വിഭീഷണന്റെ ഗൃഹം സീതയോടു സഹാനുഭൂതിയുള്ളതായിരുന്നുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അമ്മതന്നെ മകളെ അയച്ചു. അവിന്ധ്യന്റെ വിശേഷണങ്ങൾ — മേധാവി, വിദ്വാൻ, ധൈര്യശാലി, ശീലവാൻ, വൃദ്ധൻ — അവന്റെ വാക്കിന്റെ പ്രാമാണ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ വാക്കുപോലും രാവണൻ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല എന്നത് അവന്റെ ദുർബുദ്ധിയുടെ തെളിവാണ്. ‘രാമാത് ക്ഷയമനുപ്രാപ്തം’ (രാമനാൽ വിനാശം അടുത്തെത്തി) എന്ന വാക്ക് അവിന്ധ്യന്റെ ദീർഘദൃഷ്ടി കാണിക്കുന്നു. പിന്നെ സീത രാമന്റെ ഏഴു ഗുണങ്ങൾ എണ്ണുന്നു — ഇവ ഒരു വീരന്റെ മാത്രമല്ല, ധാർമികനായ ഒരു രാജാവിന്റെയും ഗുണങ്ങളാണ്. കൃതജ്ഞതയും ആനൃശംസ്യവും എന്നീ ഗുണങ്ങൾ വിശേഷിച്ചും ശ്രദ്ധേയമാണ്; കാരണം അവതന്നെയാണ് രാമനെ സീതയുടെ അടുത്തേക്കു പ്രേരിപ്പിക്കുക. ജനസ്ഥാനത്തിൽ ഖരദൂഷണാദികളുടെ വധം രാമന്റെ ബലത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷസാക്ഷ്യമാണ്.

ഇങ്ങനെ രാമനുവേണ്ടി ശോകത്താൽ മെലിഞ്ഞ്, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന സീതയോടു ഹനുമാൻ എന്ന കപി പറഞ്ഞു — ‘എന്റെ വാക്കു കേട്ടാലുടൻ രാഘവൻ വാനരന്മാരുടെയും കരടികളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മഹാസൈന്യത്തെ നയിച്ചുകൊണ്ട് വേഗം വരും. അല്ലെങ്കിൽ ഇന്നുതന്നെ രാക്ഷസരോടുകൂടിയ ഈ ദുഃഖത്തിൽനിന്നു ഞാൻ നിന്നെ മോചിപ്പിക്കും; അനിന്ദിതേ, എന്റെ മുതുകിൽ കയറുക. നിന്നെ മുതുകിലേറ്റി ഞാൻ സാഗരം കടക്കും; രാവണനോടുകൂടി ലങ്കയെപ്പോലും ചുമക്കാൻ എനിക്കു ശക്തിയുണ്ട്. ഹോമിക്കപ്പെട്ട ഹവിസ്സ് അഗ്നി ശക്രനിലെത്തിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്നുതന്നെ പ്രസ്രവണത്തിലിരിക്കുന്ന രാഘവന്റെ അടുത്തു ഞാൻ നിന്നെ എത്തിക്കും. ദൈത്യവധത്തിനു തയ്യാറായ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെയിരിക്കുന്ന, ലക്ഷ്മണസമേതനായ രാഘവനെ ഇന്നുതന്നെ നീ കാണും — നിന്നെ കാണാനുള്ള ഉത്സാഹത്തോടെ, പർവതരാജന്റെ ശിഖരത്തിലിരിക്കുന്ന പുരന്ദരനെപ്പോലെ. ദേവീ, മടിക്കേണ്ട; രോഹിണി ചന്ദ്രനോടെന്നപോലെ രാമനോടു ചേരാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും. എന്റെ മുതുകിൽ കയറൂ, ആകാശമാകുന്ന മഹാസമുദ്രം കടക്കൂ. ഞാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന നിന്നെ പിന്തുടരാൻ ലങ്കാനിവാസികൾ ആർക്കും കഴിയില്ല; ഞാൻ ഇവിടെ എങ്ങനെ വന്നുവോ, അതുപോലെതന്നെ നിന്നെ ഉയർത്തിയെടുത്ത് ആകാശമാർഗത്തിലൂടെ പോകും.’ ആ അദ്ഭുതവചനം കേട്ട്, ഹർഷവും വിസ്മയവുംകൊണ്ടു രോമാഞ്ചമണിഞ്ഞ മൈഥിലി പറഞ്ഞു — ‘ഹനുമാനേ, ഇത്ര ദൂരെയുള്ള വഴിയിലൂടെ നീ എന്നെ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? ഇതുതന്നെ നിന്റെ കപിത്വം (വാനരസഹജമായ ചാപല്യം) എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ചെറിയ ശരീരമുള്ള നീ എന്നെ മാനവേന്ദ്രനായ ഭർത്താവിന്റെ അടുത്ത് എങ്ങനെ എത്തിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?’ ഇവിടെ ഹനുമാന്റെ ഉത്സാഹവും സീതയുടെ വിവേകവും മുഖാമുഖം നിൽക്കുന്നു. ‘കപിത്വം’ എന്ന വാക്കിൽ അല്പം ഹാസ്യവുമുണ്ട് — ചപലനായ ഒരു വാനരന്റെ സാഹസംപോലെ അവൾക്കു തോന്നുന്നു. ഹനുമാന്റെ ശരീരം അപ്പോൾ ചെറുതായിരുന്നു; അതിനാൽ അവളുടെ സംശയം സ്വാഭാവികമാണ്. അവന്റെ നിർദേശത്തിൽ ഭക്തിയും തിടുക്കവും കാണാം; സീതയുടെ ഉത്തരത്തിലോ ധൈര്യവും വിവേകവും. ഹനുമാന്റെ നിർദേശത്തിൽ രണ്ടു വഴികളുണ്ട് — ഒന്നുകിൽ രാമൻ സൈന്യസമേതം വരും, അല്ലെങ്കിൽ ഇന്നുതന്നെ അവൻ സീതയെ കൊണ്ടുപോകും. രണ്ടാമത്തെ വഴി അവന്റെ ഉത്സാഹത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചതാണ്; സമുദ്രലംഘനത്തിന്റെ അനുഭവം ഓർത്ത് ‘ഞാൻ ഇവിടെ വന്നതുപോലെതന്നെ പോകും’ എന്ന് അവൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. ‘രാവണനോടുകൂടി ലങ്കയെപ്പോലും ചുമക്കാൻ ശക്തിയുണ്ട്’ എന്ന വാക്ക് വെറും ദർപ്പമല്ല, സ്വന്തം ബലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള യഥാർഥജ്ഞാനമാണ്. ഹവിസ്സ് അഗ്നി ശക്രനിലെത്തിക്കുന്ന ഉപമ പവിത്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സീത ഹവിസ്സുപോലെ ശുദ്ധ, ഹനുമാൻ അഗ്നിപോലെ വാഹകൻ. പ്രസ്രവണഗിരിയിലിരിക്കുന്ന രാമനെ ‘പർവതരാജന്റെ ശിഖരത്തിലിരിക്കുന്ന പുരന്ദരനെപ്പോലെ’ എന്ന വർണന അവന്റെ കാത്തിരിപ്പും ഗൗരവവും കാണിക്കുന്നു. രോഹിണി ചന്ദ്രനോടു ചേരുന്ന ഉപമ ഈ സർഗത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വരുന്നു — അതു സീതാരാമന്മാരുടെ നിത്യബന്ധത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. ‘ആകാശമഹാർണവം തര’ (ആകാശമാകുന്ന മഹാസമുദ്രം കടക്കൂ) എന്ന വാക്കിൽ ആകാശത്തെയും സമുദ്രമായി സങ്കൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘പിന്തുടരാൻ കഴിയില്ല’ എന്ന വാക്കിലൂടെ രാക്ഷസർ പിന്തുടരുമെന്ന ഭയവും നീക്കാൻ അവൻ ശ്രമിക്കുന്നു. സീതയ്ക്കു ഹർഷവും വിസ്മയവും ഒരുമിച്ച് — മോചനത്തിന്റെ പ്രത്യാശയാൽ ഹർഷം, നിർദേശത്തിന്റെ സാഹസികതയാൽ വിസ്മയം. ‘എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു’ എന്ന അവളുടെ ചോദ്യം രണ്ടുതവണ പറയുന്നു; അതുവഴി അവളുടെ സംശയത്തിന്റെ ദൃഢത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ദീർഘമായ വഴി, ചെറിയ ശരീരം എന്നീ രണ്ടു കാരണങ്ങളാണ് അവൾ ആദ്യം പറയുന്നത്. ഈ സന്ദർഭത്തിന്റെ നാടകീയതയും ശ്രദ്ധിക്കണം. മുൻസർഗങ്ങളിൽ ഹനുമാൻ ഒരു ദൂതനെപ്പോലെ വിനയത്തോടെ സന്ദേശം പറഞ്ഞു; ഇവിടെയോ ഒരു രക്ഷകനെപ്പോലെ സ്വയം ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അവന്റെ വാക്കുകൾക്കു മൂന്നു കാരണങ്ങൾ — സീതയുടെ ദുഃഖത്തിന്റെ വേഗമുള്ള നിവൃത്തി, രാമന്റെ ശോകം അകറ്റൽ, സ്വന്തം സാമർഥ്യത്തിന്റെ പ്രദർശനം. സീതയോ നിർദേശത്തിലെ സൗഹാർദം സ്വീകരിക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ പ്രായോഗികതയെക്കുറിച്ചു ചോദിക്കുന്നു. ‘മാനവേന്ദ്രനായ ഭർത്താവിന്റെ അടുത്ത്’ എന്ന പദത്തിലൂടെ ലക്ഷ്യം സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകര മാത്രമല്ല, രാമന്റെ സാന്നിധ്യമാണെന്ന് അവൾ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ചോദ്യോത്തരങ്ങളിലൂടെ തുടർന്നുള്ള മഹാരൂപദർശനത്തിനു ഭൂമിക ഒരുങ്ങുന്നു.

സീതയുടെ വാക്കു കേട്ട് ലക്ഷ്മീവാനായ വായുപുത്രൻ ഹനുമാൻ ‘ഇതൊരു പുതിയ അപമാനമാണ്’ എന്നു ചിന്തിച്ചു. ‘ഈ കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ളവൾ എന്റെ ശക്തിയോ പ്രഭാവമോ അറിയുന്നില്ല; അതിനാൽ ഇഷ്ടാനുസരണം ഞാൻ ധരിക്കുന്ന രൂപം വൈദേഹി കാണട്ടെ.’ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ സീതയ്ക്കു തന്റെ സ്വരൂപം കാണിച്ചുകൊടുത്തു. ആ ധീമാൻ മരത്തിൽനിന്നു ചാടിയിറങ്ങി സീതയുടെ വിശ്വാസത്തിനായി വളരാൻ തുടങ്ങി. മേരുവിനെയും മന്ദരത്തെയുംപോലെ വലിപ്പമുള്ളവനും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ പ്രഭയുള്ളവനുമായി അവൻ സീതയുടെ മുന്നിൽ നിന്നു. പർവതസമാനനും ചുവന്ന മുഖമുള്ളവനും വജ്രംപോലുള്ള ദംഷ്ട്രകളും നഖങ്ങളുമുള്ളവനും ഭീമനും മഹാബലനുമായ ആ വാനരൻ വൈദേഹിയോടു പറഞ്ഞു — ‘പർവതങ്ങളും വനപ്രദേശങ്ങളും മാളികകളും കോട്ടമതിലുകളും തോരണങ്ങളും അതിന്റെ നാഥനുമടക്കം ഈ ലങ്കയെപ്പോലും കൊണ്ടുപോകാൻ എനിക്കു ശക്തിയുണ്ട്. അതിനാൽ മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കുക; ദേവീ, സംശയിക്കേണ്ട; ലക്ഷ്മണസമേതനായ രാഘവനെ ശോകമുക്തനാക്കുക.’ പർവതസമാനനായ അവനെ കണ്ട് താമരയിതൾപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള ജനകാത്മജ മാരുതന്റെ ഔരസപുത്രനോടു പറഞ്ഞു — ‘മഹാകപേ, നിന്റെ ശക്തിയും ബലവും, വായുവിനെപ്പോലെയുള്ള ഗതിയും, അഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ള അദ്ഭുതതേജസ്സും ഞാൻ അറിയുന്നു. മറ്റൊരു സാധാരണ വാനരന് അളവറ്റ സമുദ്രത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള ഈ ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ എത്താൻ കഴിയും? പോകാനും കൊണ്ടുപോകാനുമുള്ള നിന്റെ ശക്തി എനിക്കറിയാം; എന്നിരുന്നാലും, സ്വന്തം കാര്യസിദ്ധിയെന്നപോലെ, നന്നായി ആലോചിച്ചുതന്നെ വേഗം തീരുമാനിക്കണം.’ ഇവിടെ ‘നവഃ പരിഭവഃ’ (പുതിയ അപമാനം) എന്ന ഹനുമാന്റെ ഉള്ളിലെ വാക്ക് രമണീയമാണ് — അവൻ അപമാനം സഹിക്കുന്നില്ല, എന്നാൽ കോപമില്ലാതെ സ്വരൂപം കാണിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രം ഉത്തരം നൽകുന്നു. സീതയും സാമർഥ്യം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ വിവേകം കൈവിടുന്നില്ല — ബലം അറിഞ്ഞു, എന്നാൽ പോകുന്നതിന്റെ ഔചിത്യം വേറെ ആലോചിക്കണം. ഇവിടെ ഹനുമാന്റെ വിനയവും ബലവും ഒരുപോലെ വെളിപ്പെടുന്നു. ദർശനമാത്രത്താൽ തർക്കം ശമിച്ചു; ഇനി ധർമവിചാരം തുടങ്ങുന്നു. ഹനുമാൻ വളരുന്നതു പർവതംപോലെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു — മേരുവും മന്ദരവും പുരാണപ്രസിദ്ധങ്ങളായ മഹാപർവതങ്ങളാണ്; അവയുടെ ഉപമ അവന്റെ ആകാരത്തിന്റെ വിസ്തൃതി കാണിക്കുന്നു. ചുവന്ന മുഖം, വജ്രംപോലുള്ള ദംഷ്ട്രകളും നഖങ്ങളും എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ അവന്റെ ഭയങ്കരത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവന്റെ വാക്കു മൃദുതന്നെ — ‘അലം വികാംക്ഷയാ’ (സംശയിക്കേണ്ട). ‘സനാഥാം ലങ്കാം’ (നാഥനുമടക്കം ലങ്കയെ) എന്ന പദം രാവണനോടുകൂടിയ ലങ്ക എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പർവതസമാനനായ അവനെ കണ്ട് സീത ‘മാരുതന്റെ ഔരസപുത്രൻ’ എന്ന് അവനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു — അവന്റെ ദിവ്യജന്മം അപ്പോഴാണ് അവളുടെ മനസ്സിൽ തെളിയുന്നത്. വായുവിന്റെ ഗതി, അഗ്നിയുടെ തേജസ്സ് എന്നീ രണ്ട് ഉപമകൾ അവന്റെ വേഗവും പ്രഭാവവും ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു. ‘മറ്റൊരു സാധാരണ വാനരൻ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ, സാധാരണ വാനരന് ഇതു ചെയ്യാനാവില്ലെന്ന് അവൾ സമ്മതിക്കുന്നു. എങ്കിലും ‘സമ്പ്രധാര്യ’ (നന്നായി ആലോചിച്ച്) എന്ന പദത്തിലൂടെ വിവേകത്തിന്റെ ആവശ്യകത അവൾ വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ സന്ദർഭത്തിൽ ഹനുമാന്റെ ആത്മബോധവും പ്രകടമാണ്. സമുദ്രലംഘനത്തിലും സുരസയുമായുള്ള സമാഗമത്തിലും അവൻ രൂപം വലുതാക്കിയിരുന്നു; ഇപ്പോൾ സീതയുടെ വിശ്വാസത്തിനായി വീണ്ടും അതു ചെയ്യുന്നു. ‘കാമതഃ’ (ഇഷ്ടാനുസരണം) എന്ന പദം അവന്റെ രൂപമാറ്റം സ്വേച്ഛാധീനമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പാദപാദാപ്ലുത്യ’ (മരത്തിൽനിന്നു ചാടിയിറങ്ങി) എന്ന വാക്കിൽനിന്ന്, അവൻ ആദ്യം മരത്തിൽനിന്നിറങ്ങി നിലത്തുനിന്നശേഷമാണ് വളരുന്നതെന്നും സീതയുടെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതെന്നും അറിയാം. അവന്റെ വാക്കുകളിൽ സീതയുടെ ശോകനിവൃത്തിയും രാമന്റെ ശോകമുക്തിയും എന്ന രണ്ടു ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഒരുമിച്ചുണ്ട്. സീത അവനെ ‘മഹാകപേ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു, മുമ്പ് ‘ഹരിയൂഥപ’ എന്നും — സംബോധനയുടെ മാറ്റംതന്നെ അവളുടെ അഭിപ്രായമാറ്റം കാണിക്കുന്നു.

പോകുന്നതിന്റെ ദോഷങ്ങൾ സീത ക്രമത്തിൽ പറയുന്നു. ‘കപിശ്രേഷ്ഠാ, നിന്നോടൊപ്പമുള്ള എന്റെ യാത്ര ഉചിതമല്ല. വായുവേഗത്തിനു തുല്യമായ നിന്റെ വേഗം എന്നെ മോഹാലസ്യപ്പെടുത്തിയേക്കാം; ആകാശത്തിൽ പറ്റിച്ചേർന്ന് സാഗരത്തിനു മുകളിലൂടെ ഉയരത്തിൽ പോകുന്ന നിന്റെ മുതുകിൽനിന്നു ഞാൻ വീണുപോയേക്കാം. തിമിംഗലങ്ങളും മുതലകളും മത്സ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ സാഗരത്തിൽ വീണ നിസ്സഹായയായ ഞാൻ ജലജന്തുക്കൾക്ക് ഉത്തമഭക്ഷണമായിത്തീരും. ശത്രുനാശനാ, അതിനാൽ നിന്നോടൊപ്പം പോകാൻ എനിക്കാവില്ല; ഭാര്യയെ ചുമക്കുന്ന നിനക്ക് അപകടസാധ്യതയുമുണ്ടാകും. അപഹരിക്കപ്പെടുന്ന എന്നെ കണ്ട്, രാവണനാൽ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ട ഭീമപരാക്രമികളായ രാക്ഷസർ പിന്തുടർന്നേക്കാം; ശൂലവും മുദ്ഗരവുമേന്തിയ അവരാൽ വളയപ്പെട്ട്, ഭാര്യയെ ചുമക്കുന്ന നീ അപകടത്തിലാകും. ആകാശത്തിൽ ആയുധധാരികളായ അനേകം രാക്ഷസർ, നീയോ നിരായുധൻ; യുദ്ധവും എന്റെ രക്ഷയും നീ ഒരേസമയം എങ്ങനെ ചെയ്യും? ക്രൂരകർമികളായ അവരോടു യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന നിന്റെ മുതുകിൽനിന്നു ഭയാർത്തയായ ഞാൻ വീണുപോയേക്കാം. മഹാന്മാരും ബലവാന്മാരുമായ ആ രാക്ഷസർ എങ്ങനെയെങ്കിലും നിന്നെ ജയിച്ചേക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ നീ തിരിഞ്ഞുനിൽക്കുമ്പോൾ നിന്റെ മുതുകിൽനിന്നു വീണ എന്നെ ആ പാപികളായ രാക്ഷസർ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയേക്കാം, നിന്റെ കൈയിൽനിന്നു തട്ടിയെടുത്തേക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കൊന്നേക്കാം — യുദ്ധത്തിൽ ജയവും പരാജയവും സ്ഥിരമല്ലല്ലോ. അല്ലെങ്കിൽ രാക്ഷസരുടെ ഭീഷണിയാൽ ഞാൻ മരിച്ചുപോയേക്കാം; അപ്പോൾ നിന്റെ പ്രയത്നം നിഷ്ഫലമാകും. എല്ലാ രാക്ഷസരെയും കൊല്ലാൻ നീ മതിയായവനാണെന്നതു ശരിതന്നെ; എന്നാൽ നീ രാക്ഷസരെ കൊന്നാൽ രാഘവന്റെ യശസ്സിനു കുറവുവരും. അല്ലെങ്കിൽ രാക്ഷസർ എന്നെ വാനരന്മാരോ രാഘവനോ അറിയാത്ത ഏതെങ്കിലും ഗുപ്തസ്ഥലത്ത് ഒളിപ്പിച്ചേക്കാം; അപ്പോൾ എനിക്കുവേണ്ടിയുള്ള നിന്റെ ഈ ഉദ്യമം നിരർഥകമാകും. നിന്നോടൊപ്പം രാമൻ വരുന്നതിലാണ് വലിയ ഗുണം. അമിതതേജസ്വിയായ രാഘവന്റെയും അവന്റെ സഹോദരന്മാരുടെയും നിന്റെ രാജകുലത്തിന്റെയും ജീവൻ എന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നെക്കുറിച്ചു നിരാശരായാൽ, ശോകസന്താപത്താൽ മെലിഞ്ഞ അവർ ഇരുവരും എല്ലാ കരടികളോടും വാനരന്മാരോടുംകൂടി പ്രാണൻ വെടിയും. ഭർതൃഭക്തിയെ മുൻനിർത്തി, രാമനല്ലാതെ മറ്റൊരാളുടെ ശരീരം സ്വമേധയാ സ്പർശിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. രാവണന്റെ ശരീരസ്പർശം ഉണ്ടായതോ ബലാൽക്കാരമായാണ് — അന്ന് നിസ്സഹായയും നാഥനില്ലാത്തവളും വിവശയുമായ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യുമായിരുന്നു?’ ഇവിടെ സീതയുടെ തർക്കം ക്രമത്തിൽ വളരുന്നു — ആദ്യം ശാരീരികമായ ഭയം, പിന്നെ യുദ്ധത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം, പിന്നെ രാമന്റെ യശസ്സ്, ഒടുവിൽ പാതിവ്രത്യം. അവസാനകാരണംതന്നെയാണ് മൂലകാരണമായി തോന്നുന്നത്; മുമ്പുള്ളവ അതിനെ ബലപ്പെടുത്തുന്നവ മാത്രം. ഒന്നാമത്തെ കാരണം വേഗം — വായുവേഗത്തിനു തുല്യമായ ഹനുമാന്റെ വേഗം എന്നെ മോഹാലസ്യപ്പെടുത്തിയേക്കാം, അപ്പോൾ ഞാൻ വീണുപോകും. രണ്ടാമത്തേതു സാഗരത്തിന്റെ ഭയം — അവിടെ തിമിംഗലങ്ങളും മുതലകളും മത്സ്യങ്ങളുമുണ്ട്, വീണാൽ ഞാൻ അവയ്ക്ക് ആഹാരമാകും. മൂന്നാമത്തേതു യുദ്ധത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം — രാക്ഷസർ പിന്തുടർന്നേക്കാം, ഹനുമാൻ നിരായുധനാണ്, സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അവനു കഴിഞ്ഞെന്നുവരില്ല. ഇവിടെ ‘കളത്രവാൻ’ (ഭാര്യയെ ചുമക്കുന്നവൻ) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — ഭാര്യയെ ചുമക്കുന്ന യോദ്ധാവ് ഇരട്ടിഭാരം വഹിക്കുന്നു, അവന്റെ അപകടസാധ്യതയും ഇരട്ടിയാണ്. നാലാമത്തെ കാരണം രാമന്റെ യശസ്സ് — ഹനുമാൻതന്നെ എല്ലാ രാക്ഷസരെയും കൊന്ന് സീതയെ കൊണ്ടുപോയാൽ, ‘രാമൻ സ്വയം ഒന്നും ചെയ്തില്ല’ എന്നു ലോകത്തിൽ അപവാദമുണ്ടാകും. അഞ്ചാമത്തേത് ഒളിപ്പിക്കലിന്റെ ഭയം — രാക്ഷസർ സീതയെ ഏതെങ്കിലും ഗുപ്തസ്ഥലത്ത് ഒളിപ്പിച്ചാൽ പിന്നെ വീണ്ടും കണ്ടെത്തുക അസാധ്യമാകും. ആറാമത്തേത് എല്ലാവരുടെയും ജീവന്റെ ആശ്രയം — സീതയ്ക്ക് എന്തെങ്കിലും അനിഷ്ടം സംഭവിച്ചാൽ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവന്റെ കുലവും വാനരന്മാരും കരടികളും എല്ലാവരും പ്രാണൻ വെടിയും. ഏഴാമത്തെ മുഖ്യകാരണം പാതിവ്രത്യം — സ്വമേധയാ അന്യപുരുഷന്റെ ശരീരം സ്പർശിക്കുന്നത് അവളുടെ ധർമത്തിനു വിരുദ്ധമാണ്. രാവണന്റെ സ്പർശം ബലാൽക്കാരമായിരുന്നു, അതിൽ അവൾ നിസ്സഹായയായിരുന്നു; ഇപ്പോഴോ സ്പർശം സ്വമേധയാ ആകും, അതിനാൽ അവൾ നിരസിക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകസമൂഹത്തിന്റെ സവിശേഷത — സീത ഹനുമാന്റെ ബലത്തെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, സാഹചര്യത്തിലെ വിപത്തുകൾ എണ്ണുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. ‘അനവസ്ഥൗ ഹി ദൃശ്യേതേ യുദ്ധേ ജയപരാജയൗ’ (യുദ്ധത്തിൽ ജയവും പരാജയവും സ്ഥിരമല്ലെന്നു കാണുന്നു) എന്ന വാക്ക് ഒരു പൊതുനീതിവാക്യവുമാണ്. ഹനുമാന്റെ ഭക്തിയെ അവൾ മാനിക്കുന്നു; എങ്കിലും ധർമത്തിന്റെ മര്യാദ ലംഘിക്കുന്നില്ല. സീതയുടെ വാക്കുകളുടെ ക്രമവും മനോഹരമാണ്. അവൾ ആദ്യം കാരണമായി ഉന്നയിക്കുന്നതു സ്വന്തം ദൗർബല്യമാണ്, ഹനുമാന്റേതല്ല — ‘എന്നെ മോഹാലസ്യപ്പെടുത്തിയേക്കാം’, ‘ഞാൻ വീണുപോയേക്കാം’ എന്നിങ്ങനെ; അങ്ങനെ അവൾ ഹനുമാന്റെ അഭിമാനത്തെ മുറിപ്പെടുത്തുന്നില്ല. പിന്നെ യുദ്ധത്തിന്റെ വിവിധ സാധ്യതകൾ ഓരോന്നായി എണ്ണുന്നു — രാക്ഷസർ ജയിച്ചേക്കാം, അവളെ തട്ടിയെടുത്തേക്കാം, കൊന്നേക്കാം, ഒളിപ്പിച്ചേക്കാം; ഓരോ സാധ്യതയും ഹനുമാന്റെ പ്രയത്നത്തെ നിഷ്ഫലമാക്കും. ഒടുവിൽ അവൾ ഒരു ക്രിയാത്മകമായ വഴി കാണിക്കുന്നു — ‘നിന്നോടൊപ്പം രാമൻ വരുന്നതിലാണ് വലിയ ഗുണം’. ഈ വാക്യത്തിൽത്തന്നെ നിരാകരണത്തിന്റെ മുഴുവൻ പരിഹാരവും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു — കൊണ്ടുപോകലല്ല, കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരലാണ് വേണ്ടത്. ‘മയി ജീവിതമായത്തം’ (ജീവൻ എന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു) എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൾ തന്റെ സുരക്ഷയുടെ പ്രാധാന്യം കാണിക്കുന്നു — ഒരുവളുടെ ജീവനുമായി അനേകരുടെ ജീവൻ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ കാരണം അവൾ ഒടുവിലാണു പറയുന്നത്; അതുവഴി അതിന്റെ ഗൗരവം വർധിക്കുന്നു. ‘അനീശാ വിനാഥാ വിവശാ’ (നിസ്സഹായ, നാഥനില്ലാത്തവൾ, വിവശ) എന്ന മൂന്നു പദങ്ങളിലൂടെ രാവണൻ നടത്തിയ അപഹരണത്തിലെ നിരുപായതയും അവളുടെ നിർദോഷതയും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

‘രാമൻ ഇവിടെ രാക്ഷസരോടുകൂടി ദശഗ്രീവനെ വധിച്ച് എന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ഇവിടെനിന്നു പോയാൽ, അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്. യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ മർദിക്കുന്ന ആ മഹാത്മാവിന്റെ പരാക്രമങ്ങൾ ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, കണ്ടിട്ടുമുണ്ട്; ദേവന്മാരോ ഗന്ധർവന്മാരോ നാഗങ്ങളോ രാക്ഷസരോ യുദ്ധത്തിൽ രാമനു തുല്യരല്ല. വിചിത്രമായ വില്ലേന്തിയ, ഇന്ദ്രനു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ള, മഹാബലനായ, ലക്ഷ്മണസമേതനായ രാഘവനെ — കാറ്റിനാൽ ആളിക്കത്തുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ളവനെ — യുദ്ധത്തിൽ ആർക്കു നേരിടാനാകും? യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ തകർക്കുന്ന, മദിച്ച ദിഗ്ഗജത്തെപ്പോലെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന, യുഗാന്തസൂര്യനെപ്പോലെ ശരങ്ങൾ കിരണങ്ങളായുള്ള, ലക്ഷ്മണസമേതനായ രാഘവനെ യുദ്ധത്തിൽ ആർക്കു സഹിക്കാനാകും? അതിനാൽ കപിശ്രേഷ്ഠാ, ലക്ഷ്മണനോടും യൂഥപന്മാരോടുംകൂടി എന്റെ പ്രിയനെ വേഗം ഇവിടെ എത്തിക്കുക; ഏറെക്കാലമായി രാമനെയോർത്തു ശോകത്താൽ മെലിഞ്ഞ എന്നെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുക.’ അവസാനത്തെ നാലു ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തങ്ങളിലാണ്; അവ സർഗസമാപ്തിയെ ഗംഭീരമാക്കുന്നു. സീതയുടെ പ്രാർഥന മോചനത്തിനുവേണ്ടി മാത്രമല്ല, രാമന്റെ കീർത്തിക്കുവേണ്ടിയുമാണ്. ‘തത് തസ്യ സദൃശം ഭവേത്’ (അതാണ് അവനു യോജിച്ചത്) എന്ന വാക്കിലൂടെ സീത രാമന്റെ കർത്തവ്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു — പത്നിയെ ഉദ്ധരിക്കുന്നതു ഭർത്താവിന്റെതന്നെ കർമമാണ്. ആദ്യത്തെ ദീർഘവൃത്തശ്ലോകത്തിൽ അവൾ രാമന്റെ അദ്വിതീയത പറയുന്നു; രണ്ടാമത്തേതിലും മൂന്നാമത്തേതിലും അഗ്നി, ഗജം, സൂര്യൻ എന്നിവയുടെ ഉപമകളാൽ അവന്റെ ദുർധർഷത വർണിക്കുന്നു. ‘ആർക്കു നേരിടാനാകും, ആർക്കു സഹിക്കാനാകും’ എന്ന രണ്ടു ചോദ്യങ്ങൾ രാവണന്റെ പരാജയം നിശ്ചിതമാക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകത്തിൽ ‘സയൂഥപം’ (യൂഥപന്മാരോടുകൂടി) എന്ന പദത്തിലൂടെ സുഗ്രീവന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ വരവും പ്രാർഥിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ സർഗം നിരാശയോടെയല്ല, പ്രത്യാശയോടെ അവസാനിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः॥ ३७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക